خبرگزاری رویترز به نقل از یک منبع آگاه نوشت وزیران خارجه ترکیه و مصر ۲۱ آبان در آنکارا درباره آتشبس غزه و تلاشهای بینالمللی برای بازسازی این منطقه پس از پایان جنگ گفتوگو خواهند کرد.
یک منبع در وزارت خارجه ترکیه سهشنبه ۲۰ آبان به رویترز گفت هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، چهارشنبه میزبان بدر عبدالطیف، همتای مصری خود، برای مذاکرات درباره مراحل احتمالی بعدی توافق آتشبس مورد حمایت آمریکا خواهد بود.
این منبع افزود فیدان در این نشست تاکید خواهد کرد که با وجود نقض مکرر آتشبس از سوی اسرائیل، طرف فلسطینی «همچنان به شرایط توافق پایبند است و روند را بهگونهای مثبت مدیریت میکند».
او همچنین یادآور خواهد شد که قدرتهای جهانی باید در بازسازی غزه مشارکت کنند و ترکیه بار دیگر آمادگی خود را برای ایفای نقش در این زمینه اعلام خواهد کرد.
ترکیه، عضو ناتو، از منتقدان سرسخت حملات دو ساله اسرائیل به غزه بوده و آن را «نسلکشی» خوانده است؛ اتهامی که اسرائیل آن را رد میکند.
ترکیه همراه با مصر و قطر در میانجیگری آتشبس شکننده نقش داشته و به عنوان بازیگری کلیدی در این روند ظاهر شده و وعده داده است بر اجرای دقیق توافق نظارت کند.
اسرائیل و حماس بارها یکدیگر را به نقض توافق آتشبس متهم کردهاند؛ اسرائیل میگوید حماس در بازگرداندن بقایای گروگانها تعلل میکند و حماس نیز میگوید اسرائیل همچنان مانع ورود کمکهای بشردوستانه است.
به گفته این منبع، ترکیه با تشویق آمریکا بارها تمایل خود را برای پیوستن به نیروهای نظارتی بر اجرای آتشبس ابراز کرده است؛ از جمله این پیشنهادات، پیوستن به نیروی بینالمللی ثبات بوده که در شورای امنیت سازمان ملل در حال بررسی است.
با این حال اسرائیل با حضور ترکیه در چنین سازوکارهایی مخالفت و اعلام کرده است هیچ نیرویی از ترکیه در غزه حضور نخواهد داشت.
منبع رویترز گفت وزیران خارجه همچنین نخستین نشست گروه برنامهریزی مشترک ترکیه و مصر را برگزار خواهند کرد.
این نشست، مقامهای دو کشور را برای آمادهسازی مذاکرات سطح بالا که قرار است بر اساس توافق سال گذشته، سال ۲۰۲۶ در قاهره برگزار شود، گرد هم خواهد آورد.
آنکارا بارها از نقش مصر در پذیرش و تسهیل ارسال محمولههای کمک به غزه تمجید کرده است.
ترکیه هزاران تُن کمک به غزه ارسال کرده و پیشنهاد داده در چارچوب توافق، به حماس برای یافتن اجساد گروگانهای اسرائیلی کمک کند.
اوایل ماه جاری میلادی وزیران خارجه هفت کشور مسلمان در استانبول برای بررسی وضعیت غزه گرد هم آمدند، اما مصر در آن نشست شرکت نکرد.
فیدان ۱۹ آبان در واشینگتن با مقامهای آمریکایی درباره سوریه و غزه گفتوگو و پس از آن اعلام کرد در این دیدارها درباره گامهای احتمالی بعدی در اجرای توافق آتشبس بحث شده است.
این لایحه که از سوی ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل و رهبر حزب راست افراطی «قدرت یهودی»، ارائه شده بود، با ۳۹ رای موافق و ۱۶ رای مخالف تصویب شد. بن گویر استدلال کرده است که این اقدام «یک عامل بازدارنده قابل توجه» در برابر تروریسم ایجاد خواهد کرد.
او پیشتر تهدید کرده بود که اگر این لایحه در مجلس به رای گذاشته نشود، حزب او از ائتلاف حاکم خارج خواهد شد.
از آغاز تاسیس کشور اسرائیل تاکنون تنها یک نفر در این کشور اعدام شده است: آدولف آیشمن، یکی از معماران هولوکاست که در سال ۱۹۶۲ از سوی ماموران اطلاعاتی اسرائیل در آرژانتین دستگیر و در جریان محاکمهای تاریخی به اعدام محکوم شد.
مراحل بعدی برای تبدیل این لایحه به قانون، ارچاع آن در کمیسیون مرتبط با هدف بررسی دقیقتر آن است. سپس متن اصلاحشده به صحن علنی باز میگردد و طی «قرائت دوم» نمایندگان درباره تکتک بندهای لایحه بحث میکنند و هریک را به رای میگذارند.
لوایح در صورت تصویب در «قرائت سوم» که شامل رایگیری نهایی درباره کل لایحه است، به قانون قابل اجرا تبدیل میشوند.
این لایحه علاوه بر گسترش دامنه صدور مجازات اعدام، به دادگاههای نظامی اجازه میدهد که با رای اکثریت ساده قضات، نه بهصورت اجماعی، حکم اعدام صادر کند.
افزون بر این، لایحه جدید در صورت نهایی شدن هرگونه امکان در نظر گرفتن تخفیف در صدور حکم اعدام را منتفی میکند.
این بخش از لایحه احتمال صدور حکم اعدام در خصوص فلسطینیهای ساکن کرانه باختری را افزایش میدهد. فلسطینیان در کرانه باختری تحت قوانین نظامی اسرائیل قرار دارند، اما شهرکنشینان اسرائیلی ساکن در این منطقه مشمول قوانین مدنی اسرائیل هستند.
در این رایگیری، هشت سناتور دموکرات با جمهوریخواهان همراه شدند و تنها یک جمهوریخواه با این طرح مخالفت کرد.
این رایگیری یک روز پس از تفاهم دو حزب بر سر چارچوب توافق برگزار شد و هشت دموکرات با عبور از خط حزبی، مسیر تصویب طرح را در مرحلهای کلیدی هموار کردند.
اکنون این طرح برای تصویب نهایی به مجلس نمایندگان که تحت کنترل جمهوریخواهان است، فرستاده میشود.
بر اساس این طرح که محصول توافق دو حزب است، بودجه نهادهای فدرال که از ابتدای اکتبر بدون موافقت کنگره مسدود شده بود، دوباره برقرار و تا ۳۰ ژانویه تمدید میشود.
افزون بر این، طرح کنونی کارزار دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده برای کوچکسازی دولت فدرال را که به اخراج هزاران کارمند انجامید، متوقف و از هرگونه تعدیل نیرو تا پایان ماه نخست سال آینده میلادی (۱۰ بهمن) جلوگیری میکند.
در نتیجه این طرح، دولت فدرال در مسیر فعلی خود باقی میماند که به معنای افزودن سالانه حدود ۱.۸ تریلیون دلار به بدهی ۳۸ تریلیون دلاری دولت است.
مجلس نمایندگان که از ۲۸ شهریور تاکنون رایگیری نداشته، انتظار میرود تا روز چهارشنبه تشکیل جلسه دهد.
به گزارش خبرگزاری رویترز، مایک جانسون، رییس مجلس نمایندگان، گفته است که قصد دارد این طرح را تا دو روز دیگر به تصویب برساند و برای امضای نهایی به ترامپ بفرستد.
ترامپ توافق دو حزب برای بازگشایی دولت را «بسیار خوب» توصیف کرد.
دموکراتها چطور همراه شدند؟
به گفتهی فردی آشنا با مذاکرات، توافق یکشنبه میان دموکراتها و جمهوریخواهان با میانجیگری سناتورهای دموکرات مگی وود هَسَن و جین شاهین، هر دو از ایالت نیوهمپشایر، و اَنگِس کینگ، سناتور مستقل از ایالت مِین حاصل شد.
یکی از مهمترین موارد اختلاف دموکراتها با جمهوریخواهان تمدید یارانههای بیمه درمانی در قالب طرح مشهور به «اوباما کِر» بود.
ترامپ از ابتدای دومین دوره ریاستجمهوری خود روی برچیدن این پوشش درمانی که دسترسی افراد کمدرآمد به بیمه درمانی را میسر میکند، تاکید کرده است.
طرح مورد توافق دو حزب که اکنون در سنا تصویب شده است، بر رایگیری مشخصی در میانه دسامبر تاکید دارد که طی آن نمایندگان سنا درباره تمدید یارانههای قانون مراقبت همگانی تصمیم بگیرند.
در نظر گرفتن این بند تازه راه را برای همراهی بخشی از دموکراتها با طرح جمهوریخواهان باز کرد. با این حال گروهی از دموکراتها همچنان ناراضیاند و اعتقاد دارند که هیچ تضمینی وجود ندارد که سنا یا مجلس نمایندگان تحت کنترل جمهوریخواهان با تمدید یارانههای بیمه درمانی موافقت کند.
سناتور دیک دربین، نماینده دموکرات از ایالت ایلینوی، گفت: «کاش میتوانستیم کارهای بیشتری انجام دهیم. به نظر میرسید تعطیلی دولت فرصتی برای دستیابی به سیاستهای بهتر باشد، اما اینگونه نشد.»
نظرسنجی اواخر اکتبر رویترز/ایپسوس نشان داد که ۵۰ درصد از آمریکاییها جمهوریخواهان را مسئول تعطیلی دولت میدانند، در حالی که ۴۳ درصد دموکراتها را مقصر میدانند.
همچنین، گمانهزنیها از این حکایت دارد که توافق جدید شامل هیچ سازوکار مشخصی برای جلوگیری از اعمال کاهش بیشتر هزینهها از سوی ترامپ نباشد.
با این حال، این توافق دولت را موظف میکند برنامه یارانه غذایی موسوم به «اسنپ» را تا ۳۰ سپتامبر سال آینده تأمین مالی کند و حتی در صورت تعطیلی دوباره دولت در آن بازه، از بروز هرگونه وقفه یا اختلال احتمالی در اجرای این طرح جلوگیری خواهد کرد.
کوین هَسِت، مشاور اقتصادی کاخ سفید، پیشتر هشدار داده بود که در صورت ادامه تعطیلی دولت، ممکن است رشد اقتصادی در سهماهه چهارم سال جاری منفی شود، بهویژه اگر پروازها تا تعطیلات روز شکرگزاری در ۲۷ نوامبر به وضعیت عادی بازنگردند.
در میدان، تبادل اجساد و گروگانها ادامه دارد، و همزمان دو محور دیپلماتیک فعال است: یکی در اورشلیم، با محوریت جَرد کوشنر و استیو ویتکاف و دیگری در نیویورک، شورای امنیت سازمان ملل، به رهبری مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل.
این دو جبهه، بهظاهر مجزا، در واقع دو وجه از یک راهبرد گستردهتر ایالات متحده با هدف مهار بحران و تحکیم طرح صلح ۲۰مادهای دولت ترامپ هستند.
آتشبس شکننده و تحویل اجساد
دوشنبه، ارتش اسرائیل پیکر ۱۵ فلسطینی را به غزه بازگرداند؛ گامی در ادامه مبادلات انسانی میان دو طرف. این اقدام تنها یک روز پس از آن انجام شد که شبهنظامیان فلسطینی پیکر هَدَر گولدین، سرباز ۲۳ سالهای را که در جنگ سال ۲۰۱۴ کشته شده بود، به اسرائیل تحویل دادند.
بازگشت پیکر گولدین پس از ۱۱ سال برای افکار عمومی اسرائیل معنایی فراتر از یک مبادله ساده داشت: پایانی بر یکی از دردناکترین فصلهای حافظه ملی.
وزارت بهداشت غزه اعلام کرده است که اسرائیل تاکنون ۳۱۵ جسد را تحویل داده و از میان آنها تنها ۹۱ نفر شناسایی شدهاند.
نبود امکانات لازم برای آزمایش دیانای و دفن دستهجمعی بسیاری از قربانیان، روند شناسایی را دشوار کرده است.
در مقابل، اسرائیل وعده داده است که در ازای تحویل جسد هر یک گروگان اسرائیلی، اجساد ۱۵ فلسطینی را بازگرداند.
اکنون تنها بقایای چهار گروگان در غزه باقی مانده است. این را میتوان نشانهای از پیشرفت هرچند کُند و بطئی مرحله نخست آتشبس ارزیابی کرد.
دیپلماسی در اورشلیم: بازگشت کوشنر به میدان
همزمان، جَرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ و از طراحان اصلی طرح صلح ۲۰مادهای واشینگتن، بار دیگر وارد صحنه شده است.
او دوشنبه ۱۹ آبان برای دومین بار در دفتر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، حضور یافت.
هرچند تاکنون منابع رسمی جزئیاتی از این دیدار را اعلام نکردهاند، اما به گواه منابع نزدیک به مذاکرات کوشنر در حال هدایت گفتوگوهایی برای تضمین خروج امن حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ جنگجوی حماس است که در منطقه موسوم به «منطقه زرد» که همچنان تحت کنترل اسرائیل است، محصور شدهاند.
بر اساس این طرح، این افراد در ازای تسلیم سلاحهایشان اجازه خروج یا عقبنشینی به مواضع تحت کنترل حماس در باریکه غزه را خواهند یافت. شاید بتوان این گام را مقدمهای برای آغاز مرحله دوم توافق دانست.
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا و نزدیکترین مشاور تجاری ترامپ، نیز در این سفر کوشنر را همراهی میکند.
هر دوی آنها همزمان با گسترش همکاریهای امنیتی، در افتتاح «مرکز هماهنگی غیرنظامی–نظامی» شرکت کردند.
این مرکز تحت نظارت فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) با حضور ۲۰۰ نیروی نظامی آمریکایی ایجاد شده است تا روند اجرای آتشبس، انتقال کمکهای بشردوستانه و نظارت امنیتی را مدیریت کند.
محور دوم در نیویورک: نبرد بر سر قطعنامه
جبهه دوم دیپلماسی در نیویورک در جریان است. مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، پیشنویس قطعنامهای ۱۰ مادهای را به شورای امنیت ارائه داده است که بخشهایی از طرح صلح ترامپ را به قانون الزامآور بینالمللی تبدیل میکند.
در این پیشنویس ایجاد سازوکاری موسوم به «هیات صلح» برای اداره غزه تا پایان سال ۲۰۲۷ پیشنهاد شده است.
این پیشنویس همچنین بر استقرار نیروی بینالمللی ثبات به رهبری مصر برای اجرای روند خلع سلاح و بازسازی این منطقه تاکید میکند.
این متن با مخالفتها و تردیدهای گسترده روبهروست. از یک سو، کشورهای اروپایی از نبود مسیر روشن برای تحقق راهحل دوکشوری و تشکیل کشور فلسطین انتقاد کردهاند. از سوی دیگر کشورهای عربی هشدار دادهاند که بدون تضمین این مسیر، نیروهای خود را به غزه اعزام نخواهند کرد.
با این حال، واشینگتن موضعی قاطع اتخاذ کرده است: «بپذیرید یا رد کنید.» به گفته دیپلماتها، والتز به اعضای شورا هشدار دادهاست گزینه دیگر در برابر پذیرش طرح ترامپ، بازگشت جنگ خواهد بود.
اختلافها درون اسرائیل و فشار واشینگتن
در تلآویو، دولت نتانیاهو با یک بحران داخلی بیسابقه روبهروست. نخستوزیر از یکسو زیر فشار شرکای راستگرای افراطی خود قرار دارد که هرگونه امتیاز به حماس را خیانت میدانند و از سوی دیگر، با فشار سنگین متحد استراتژیک خود برای حفظ آتشبس مواجه است.
همزمان، روند محاکمه فساد نتاتیاهو در دیوان عالی اسرائیل دوباره فعال شده و تهدید سیاسی بزرگی برای نخستوزیر ایجاد کرده است.
در چنین شرایطی، حضور پیدرپی مقامات آمریکایی، از کوشنر و ویتکاف تا جی دی ونس، معاون رییسجمهوری و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، فضای تصمیمگیری نتانیاهو را در عمل محدود کرده است.
آمریکا، که مصمم است آتشبس شکننده را به یک دستآورد سیاسی بلندمدتی تبدیل کند، دیگر تمایلی ندارد آینده غزه را بهتنهایی در دستان اسرائیل یا حماس ببیند.
توازن شکننده صلح و سیاست
یک ماه پس از آغاز آتشبس، صحنه خاورمیانه وارد مرحلهای حساس شده است. در یک سو، تلاشهای مستمر واشینگتن برای تثبیت توافق، از میدان تا سازمان ملل، ادامه دارد و در سوی دیگر، اختلافهای داخلی در اسرائیل و بیاعتمادی عمیق فلسطینیها به نیت واقعی این طرح، سایهای سنگین بر آینده آتشبس انداخته است.
آینده این روند بیش از هر چیز به دو عامل بستگی دارد: نخست، موفقیت کوشنر در قانعکردن اسرائیل و حماس برای ورود به مرحله دوم توافق و دیگر، توان واشینگتن برای گذراندن پیشنویس قطعنامه از سد شورای امنیت بدون وتوی قدرتهای بزرگ.
