جامجهانی که به میزبانی مشترک آمریکا، مکزیک و کانادا برگزار میشود، با درآمدی بالغ بر ۱۳ میلیارد دلار، به پرسودترین رویداد در تاریخ ورزش جهان تبدیل شده است.
روزنامه گاردین، پنجشنبه ۱۰ اردیبهشت، در گزارشی تفصیلی به بررسی ابعاد مالی بیسابقه جامجهانی ۲۰۲۶ پرداخت.
رکوردشکنی درآمدهای فیفا
جامجهانی ۲۰۲۶ که جانی اینفانتینو، رییس فیفا، آن را «بزرگترین رویداد تاریخ بشریت» نامیده، از نظر مالی نیز در سطحی فراتر از تصور قرار دارد.
فیفا در آخرین گزارش مالی خود پیشبینی کرده است که در چرخه چهارساله منتهی به این تورنمنت، ۱۳ میلیارد دلار درآمد کسب خواهد کرد که نزدیک به ۹ میلیارد دلار آن تنها در سال جاری میلادی محقق میشود.
برای درک بهتر این ارقام، کافی است آن را با المپیک ۲۰۲۴ پاریس مقایسه کنیم که حدود ۵.۲۴ میلیارد دلار درآمد داشت.
نکته جالب اینجاست که تا پیش از جامجهانی ۲۰۱۰ آفریقای جنوبی، المپیک همواره از نظر مالی جلوتر از فوتبال بود، اما تصمیم فیفا برای گسترش مسابقات و بردن آن به خاک آمریکای شمالی، درآمدهای این نهاد را به سطحی کاملا متفاوت رسانده است.
ماشینهای پولسازی؛ حق پخش و بلیتفروشی
اصلیترین منبع درآمد فیفا، فروش حق پخش تلویزیونی است که پیشبینی میشود به رکورد ۴.۳ میلیارد دلار برسد.
افزایش تعداد تیمها از ۳۲ به ۴۸ و بالا رفتن تعداد بازیها به ۱۰۴ مسابقه، محتوای بیشتری برای فروش به شبکهها ایجاد کرده است.
دومین منبع بزرگ، فروش بلیت و خدمات رفاهی (Hospitality) است که با جهشی بزرگ نسبت به قطر، به ۳ میلیارد دلار رسیده است.
گزارشها نشان میدهد قیمتها به شکل عجیبی افزایش یافته است؛ به طوری که ارزانترین بلیت فینال در استادیوم «نیوجرسی» حدود ۴,۱۸۵ دلار قیمتگذاری شده که ۷ برابر قیمت فینال دوره قبل و ۴۰ برابر قیمت بلیت فینال یورو ۲۰۲۴ است.
با وجود این قیمتها، تقاضا همچنان بالا است و برای ۷ میلیون بلیت موجود، بیش از ۵۰۰ میلیون درخواست ثبت شده است.
اسپانسرها و نوآوریهای تجاری
درآمدهای حمایتی (Sponsorship) نیز به رکورد ۲.۷ میلیارد دلار رسیده است.
فیفا با ۱۶ شریک تجاری، از جمله آدیداس، آرامکو و کوکاکولا، قرارداد بسته و برای نخستین بار با تفکیک حقوق تجاری فوتبال زنان و بهرهبرداری از شبکههای اجتماعی مانند تیکتاک و یوتیوب، مدلهای درآمدی خود را متنوعتر کرده است.
پولها کجا میرود؟
فیفا به عنوان یک سازمان غیرانتفاعی متعهد شده است که حداقل ۱۱.۶۷ میلیارد دلار از این درآمد را صرف توسعه جهانی فوتبال کند. با این حال، نحوه توزیع این مبالغ بحثبرانگیز است.
هر یک از ۲۱۱ فدراسیون عضو فیفا، ۵ میلیون دلار برای هزینههای عملیاتی دریافت میکنند.
پس از اعتراض کشورهای شرکتکننده نسبت به هزینههای بالای اقامت، فیفا بودجه جوایز تیمی را ۱۵ درصد افزایش داد و به ۸۷۱ میلیون دلار رساند. اکنون هر تیم شرکتکننده حداقل ۱۲.۵ میلیون دلار دریافت خواهد کرد.
برندگان و بازندگان؛ چالش مالی میزبانان
برخلاف فیفا که از معافیتهای مالیاتی گسترده در آمریکا برخوردار است، فدراسیونهای ملی و بازیکنان ممکن است مجبور به پرداخت مالیاتهای سنگین فدرال و ایالتی شوند.
همچنین تنش میان فیفا و ۱۱ شهر میزبان در آمریکا افزایش یافته است.
طبق قراردادها، فیفا تمام درآمدهای اصلی را برای خود برمیدارد، اما هزینههای سنگین «امنیت و حملونقل» بر عهده شهرهای میزبان است.
این موضوع باعث شده برخی شهرها، مانند نیویورک، برنامههای مخصوص هواداران را به دلیل هزینههای بالا لغو کنند یا بهشدت کاهش دهند.
در نهایت، یکی از برندگان قطعی این گردش مالی، خود جانی اینفانتینو است.
گزارشها نشان میدهد پاداش سالانه او به دلیل موفقیتهای مالی به ۳ میلیون دلار افزایش یافته و مجموع حقوق دریافتی او را به ۶ میلیون دلار در سال رسانده است؛ رقمی که پیشبینی میشود با پایان این جامجهانی باز هم افزایش یابد.
شماری از مخاطبان در پیامهایی به ایراناینترنشنال، بهرهمندی اصناف مختلف از اینترنت طبقاتی را «خیانت» به مردم خواندند و دیگر شهروندان را به رد این رانت و تبعیض دعوت کردند.
دهها شهروند در پیامهایی، ارائه اینترنت طبقاتی که با نام «پرو» معرفی شده است را بخشی از سازوکار فساد در جمهوری اسلامی توصیف کردند.
مخاطبی در همین زمینه گفت: «در ایران بیش از دو ماه است که حکومت، اینترنت مردم را قطع کرده و حالا یک رانتخواری اینترنتی کاملا قانونی راه انداخته است. به کسبوکارها اینترنت ۵۰ گیگی سالانه به قیمت دو میلیون تومان عرضه و خیلی عادی، اینترنت را طبقاتی میکند. این ظلم آشکار است.»
شهروندی دیگر اشاره کرد همان عوامل حکومت که با اختلال گسترده در اینترنت و فیلترینگ قوی، ویپیان میفروختند، این روزها شروع کردهاند به «تبلیغ اینترنت پرو».
اینترنت از شامگاه ۱۸ دی ۱۴۰۴ همزمان با فراخوان اعتراضهای سراسری در ایران قطع شد و این قطع کامل تا هشتم بهمن ادامه یافت.
یک ماه بعد و همزمان با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، اینترنت بار دیگر قطع شد و این قطعی به مدت بیش از ۶۰ روز ادامه یافته است.
در هفتههای اخیر حکومت شروع به توزیع دسترسیهای ویژه به اینترنت با نام «اینترنت پرو» برای گروهی محدود از افراد کرده است. در سرویس اینترنت پرو هم بسیاری از وبسایتها و برخی شبکههای اجتماعی فیلتر هستند و محدودیت استفاده روزانه دارند.
در حال حاضر تنها راه دسترسی به اینترنت برای عموم مردم، خرید کانفیگ در بازار ناامن فروشندگان فیلترشکن است که بسیار پرهزینه است و تامین آن برای درازمدت برای میلیونها نفر از مردم میسر نیست.
چند مخاطب در پیامهای خود، فروختن اینترنت طبقاتی و همزمان کانفیگها و فیلترشکنهای گرانقیمت را راه درآمدزایی غیررسمی جمهوری اسلامی توصیف کردند و گفتند حکومت قصد دارد بخشی از زیان توقف فروش نفت و خسارات جنگ را از جیب «مردم بیپناه» جبران کند.
یک مخاطب در همین زمینه با خطاب قرار دادن جمهوری اسلامی گفت: «اگر قطعی اینترنت آنطور که خودتان میگویید به خاطر صلاح کشور و امنیت است، پس این مسخرهبازی اینترنت پرو و طبقاتی برای چیست؟ دوباره برای جیب مردم کیسه دوختید؟»
در سالهای گذشته گزارشهای متعددی درباره «مافیای فیلترشکن» منتشر شده است و حتی برخی مقامهای جمهوری اسلامی نیز وجود «کاسبان فیلترینگ» را تایید کردهاند.
در یک نمونه، حسن آصفری، نماینده مجلس شورای اسلامی، خرداد ۱۴۰۲ از گردش مالی سالانه ۵۰ هزار میلیارد تومانی مافیای فیلترشکن خبر داد.
این مافیا به گروهی وابسته به جمهوری اسلامی اطلاق میشود که بهدلیل منفعت مالیشان از فروش انواع ویپیان، بر تداوم فیلترینگ پافشاری دارند.
کاسب آنلاینی که مشتریاش اینترنت ندارد، جنسش را به که بفروشد؟
با وجود تاکید حکومت بر عادیسازی «دسترسی طبقهبندی شده» به اینترنت، شهروندی این موضوع را حق «همه مردم» خواند و افزود: «کسبوکار بسیاری خوابیده و زندگی مردم بازیچه دست شما شده است.»
شمار دیگری از پیامها نیز به تاثیر مخرب قطع گسترده اینترنت بر کسبوکارها، روند آموزشی در مدارس و دانشگاهها و دامن زدن به جو ناامیدی و افسردگی اشاره کردند و گفتند اینترنت طبقاتی که بر محروم نگه داشتن بخش بزرگی از جامعه از حق طبیعیشان استوار است هم نمیتواند از این پیامدهای منفی بکاهد.
مخاطبی خود را دانشجوی تحصیلات تکمیلی دانشگاه تهران معرفی کرد و گفت در ماههای اخیر به دلیل قطع اینترنت نتوانسته کارهای پایاننامهاش را پیش ببرد؛ در حالی که به مدرسان دانشگاه اینترنت بدون فیلتر دادهاند و این استادان تا به امروز هیچ اعتراضی بابت قطع اینترنت نکردهاند.
مخاطبی دیگر با اشاره به توجیه حکومت در ارائه اینترنت طبقاتی با هدف اینکه «کسبوکارها نخوابد»، گفت: «الان فروشنده داخلی اینترنت دارد، خریدار داخلی قرار است چه کار کند؟»
گرداننده یک آنلاینشاپ که از طریق اینستاگرام اجناس خود را میفروشد هم با اشاره به بیکاری دو ماهه خود، گفت: «اینترنت پرویی هم که میگویند برای کسبوکارهاست به درد ما نمیخورد؛ چون ما باید جنسمان را به مردم بفروشیم. وقتی مردم عادی به اینترنت و اینستاگرام متصل نیستند، اتصال ما چه فایدهای دارد؟»
شهروند دیگری از ساری در پیامی گفت شغل او خرید و فروش اکانتهای گیم است اما حالا نمیداند در این «اوضاع برزخی»، چه کار دیگری باید انجام دهد.
بهرهمندی از اینترنت طبقاتی، خیانت به مردم ایران است
مضمون دهها پیام رسیده به ایراناینترنشنال، «خیانت» خواندن بهرهمندی از اینترنت طبقاتی و توصیه به خودداری از مشارکت اصناف در «عادیسازی» قطع اینترنت همگانی است.
دندانپزشکی از تهران گفت تاکنون سه بار پیامکی مبنی بر این گرفته که واجد دریافت اینترنت پرو است، اما تاکنون از دریافت آن خودداری کرده است.
او اینترنت را حق «همه مردم» خواند و از همکاران خود خواست «اینترنت رانتی نگیرند، تا این موضوع عادیسازی نشود».
شهروندی دیگر از کرج، حمایت از اینترنت پرو را «خیانت به تمام مردم ایران» خواند و گفت: «نخرید، حمایت نکنید، پشت هم باشیم، نه پشتِ حکومت غاصب.»
شماری از مخاطبان نیز از حرکت اعتراضی سازمان نظام پرستاری در نپذیرفتن اینترنت طبقاتی قدردانی کردند و خواهان همگانی شدن این مقاومت مدنی شدند.
روابط عمومی سازمان نظام پرستاری، ششم اردیبهشت در اطلاعیهای اعلام کرد این نهاد مایل نیست «امتیاز ویژهای نسبت به عموم مردم» برای اعضای خود دریافت کند.
در روزهای بعد، برخی دیگر از نهادها از جمله انجمن صنفی طراحان گرافیک نیز به این حرکت اعتراضی پیوستند.
با وجود آن که کانون وکلای دادگستری از نخستین نهادهای صنفی بود که در فهرست دریافت اینترنت پرو قرار گرفت، اما کانونهای وکلای دادگستری دو استان سمنان و اصفهان اعلام کردند دریافت چنین امتیازی، در مغایرت با اصل برابری شهروندان و عامل افزایش شکاف اجتماعی است.
ماهها پیش از فراگیر شدن اینترنت «پرو»، قابلیت تازهای در شبکه اجتماعی ایکس راهاندازی شد که نشان داد دهها روزنامهنگار، فعال رسانهای و سیاسی، از «سیمکارت سفید» و اینترنت بدون فیلتر بهرهمند شدهاند.
افشا شدن استفاده خبرنگاران از سیمکارت سفید با موج گستردهای از واکنشها در رسانههای اجتماعی مواجه شد.
شهروندی در پیامی به ایراناینترنشنال گفت زندگیاش به اینترنت وصل است و با صرف هزینههای سنگین برای خرید کانفیگ، متصل است اما اینترنت پرو نخواهد خرید.
او در پیام خود گفت: «کسی که سیمکارت سفید داری، میدانی که دنیا دار مکافات است و باید بابت همدستی در شر، جوابگو باشی؟»
شهروندی دیگر گفت خرید اینترنت طبقاتی یعنی حمایت از چنین طرحی و مشارکت در «احتمال قطع شدن دائمی اینترنت».
کانال تلگرام مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، پیامی منتسب به او منتشر کرد که در آن با تاکید بر نقش راهبردی خلیج فارس و تنگه هرمز، حضور آمریکا در این منطقه عامل «ناامنی» توصیف شده است.
در بخشهایی از این متن، حضور آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس «لانهگزینی» توصیف شده و آمده است که پایگاههای این کشور «حتی توان تامین امنیت خود را نیز ندارند».
در ادامه این پیام تاکید شده است که «بیگانگانی که از هزاران کیلومتر دورتر در منطقه دخالت میکنند، جایی در خلیج فارس ندارند مگر در قعر آبهای آن».
پیام منتسب به خامنهای همچنین بر «اعمال مدیریت» جمهوری اسلامی بر تنگه هرمز تاکید کرده و در آن آمده است که جمهوری اسلامی «بساط سوءاستفادههای دشمن متخاصم» را از این آبراه برخواهد چید.
دو شرکت بزرگ هواپیمایی ژاپن، «آنا هولدینگز» و «ژاپن ایرلاینز»، اعلام کردند درگیریها در خاورمیانه باعث شده هزینه سوخت همچنان در سطح بالایی باقی بماند و چشمانداز این صنعت با عدم قطعیت همراه باشد.
مدیران این شرکتها در عین حال گفتند در کوتاهمدت نشانهای از اختلال در عرضه سوخت دیده نمیشود.
مدیران آنا هولدینگز نیز افزودند انتظار میرود تاثیر این درگیریها بر هزینه سوخت تا اواخر سال جاری کاهش یابد.