پژوهشگر علوم سیاسی
صبح ۹ اسفند زمانی که ناقوس جنگ به صدا در آمد، جمهوری اسلامی آتش یک جنگ منطقهای را روشن کرد. ترکیه به عنوان یکی از کشورهای منطقه برای اینکه جنگ روی ندهد از دی ماه وارد میدان شده بود.
وزیر امورخارجه ترکیه در یک مصاحبه تلویزیونی گفت ترامپ میخواست در دی ماه ایران را مورد هدف قرار دهد اما کشورهای منطقه ازجمله ترکیه، طرفین را به دیپلماسی دعوت کردند. اما حالا با دو پرتاب موشکی ایران به ترکیه، آنکارا جنگ را به خود بسیار نزدیک میبیند.
با وجود مورد حمله قرار گرفتن و مواضع نسبتا تند دستگاه دیپلماسی ترکیه، آنکارا خود را روی لبه تیغ میداند.
از یکسو نقض حاکمیت ملی ایران از سوی آمریکا و اسرائیل را محکوم میکند و از سوی دیگر، ماجراجوییهای موشکی تهران در منطقه را برنمیتابد. رجب طیب اردوغان، ریيسجمهوری این کشور گرچه ردای میانجیگری بر تن کرده، اما خود بهتر از هر کسی میداند که در فضای فعلی، این پیشنهاد بیشتر یک ژست نمادین است تا یک راهکار اجرایی.
آنکارا نمیخواهد وارد جنگ شود، همچنین نمیخواهد اعتبار سیاسی، وضعیت اقتصادی و مشروعیتش برای مدافعه سرزمینی زیر سوال برود. با این حال، یک «ایران ضعیف» که توان هستهای، موشکی و نفوذ منطقهایاش مهار شده باشد، فرصتی برای توسعه نفوذ ترکیه در منطقه است. اما مرز میان «تضعیف» دولت و «فروپاشی» آن برای ترکیه به باریکی یک مو است و به همین خاطر نگرانیهای بسیاری در کریدورهای قدرت آنکارا جریان دارد.
هراس از تولد نظم جدید در مرزهای غربی
برای دولتمردان ترکیه، جنگ، تنها یک بحران امنیتی در همسایگی نیست، بلکه تهدیدی موجودیتی علیه نظمی است که دههها ثبات مرزهای قومی را تضمین کرده بود. یکی از نگرانیهای عمده آنکارا، احتمال فعال شدن گسلهای قومی به واسطه تضعیف قدرت مرکزی در تهران است؛ خلائی که میتواند فضا را برای بازیگری گروههای مسلح کُرد فراهم کند.
تحلیلگران سیاسی ترکیه، به هرگونه تحرک در غرب ایران مانند قطعهای از یک پازل بزرگتر مینگرند. به همین خاطر ائتلاف احزاب کرد ایران در عراق را اقدامی خطرناک برای مناطق مرزی خود دانستند.
از دیدگاه امنیت ملی ترکیه، شکلگیری هرگونه منطقه خودمختار یا تشکل سیاسی جدید در این جغرافیا، فراتر از یک تغییر نقشه ساده، به معنای الهامبخشی مستقیم به کردها در داخل خاک ترکیه و برهم خوردن توازنی است که آنکارا دههها برای حفظ آن هزینه داده است.
اردوغان و هاکان فیدان که بر «تمامیت ارضی ایران» پافشاری میکنند، در واقع پیامی صریح به واشینگتن مخابره میکنند. آنها میگویند آمریکا نباید از کردها بهعنوان پیادهنظام استفاده کند و در نهایت با اعطای پاداشهای سیاسی یا شناسایی واحدهای جدید، یکپارچگی ارضی منطقه را به خطر بیندازد.
گزارشهای مربوط به حمایتهای اطلاعاتی سیا و موساد از گروهها و احزاب کُرد، علیرغم تضمینهای لفظی واشینگتن، تنشی پنهان اما عمیق را میان دو متحد ناتو رقم زده است.
سخنان اخیر ترامپ مبنی بر اینکه از کردها خواسته تا اقدامی انجام ندهند برای آنکارا یک برد سیاسی محسوب میشود. پیروزیای که فیدان آن را پیش از رییسجمهوری آمریکا اعلام کرد و گفت: «همتای آمریکاییام به من اطمینان داد که واشینگتن قصد ندارد کردها را وارد نبرد با ایران کند.»
با این حال آنکارا علیه اقلیم کردستان رویکرد هشدارآمیز دارد. ترکیه در این مدت به زبانهای مختلف به گروههای موجود در اقلیم گفته است هرگونه ورود به این ماجراجویی نظامی علیه ایران، به معنای انتحار اقتصادی و پایان ثبات در صادرات نفت خواهد بود.
برای ترکیه، بقای ساختار سیاسی فعلی ایران با تمام پیچیدگیهایش، به مراتب بر شکلگیری یک واحد سیاسی کردی جدید در مرزهای شرقی ارجحیت دارد.
سپر دفاعی لرزان و نگرانی از مهاجرت
یکی از موضوعاتی که ترکیه پیش از جنگ بارها در مورد آن سخن گفته است نگرانی از به وجود آمدن موج جدیدی از مهاجران به مرزهایش است. در روزهایی که فضا بین جنگ و توافق در نوسان بود، مقامات ترکیه از اجرای تدابیر جدی در مناطق مرزی خود با ایران گفتند و اعلام کردند که تدابیر نظامی در مرزها را افزایش دادهاند.
کارشناسان ترک معتقدند حملات هوایی بهتنهایی باعث موج مهاجرت نمیشود، اما اگر این حملات منجر به جنگ داخلی یا تلاش برای تغییر رژیم در ایران شود، ترکیه با موج گستردهای از پناهجویان روبرو خواهد شد.
با تمام این نگرانیها خبرنگاران ترک که در مرز ترکیه و ایران مستقر شدهاند با تعجب در روزهای گذشته از عبور و مرور عادی از مرز و ایرانیانی گزارش دادهاند که در شرایط جنگی به خانه خود باز میگردند.
نگرانی مهمتر ترکیه اما گسترش جنگ به مرزهایش است. ترکیه از آغاز جنگ غزه در ۷ اکتبر مدام تاکید کرده است که اسرائیل به دنبال نبرد با ترکیه است و آنها به خاک آناتولی چشم دوختهاند. اما شلیک دو موشک از سمت ایران به ترکیه میان مردم این کشور، این نگرانی را زنده کرد که آیا جنگ موعود از مرزهای ایران آغاز خواهد شد؟
وزارت دفاع ترکیه در دو بیانیه جداگانه از ورود دو موشک در ۴ و ۹ مارس به آسمان این کشور خبر داده است که با دخالت پدافند ناتو در شرق مدیترانه سرنگون شدهاند. بعد از موشک اول تهران مدعی شد: «به حاکمیت کشور دوست و همسایه، ترکیه، احترام میگذاریم و هیچ موشکی به سمت آن شلیک نکردهایم.» اما آنکارا که خطر تغییر نظم سیاسی در ایران را جدی میبیند، گمان میکند جمهوری اسلامی در حال فروپاشی، قابلیت هرگونه اقدامی را دارد.
با این حال ترکیه نگران است که ورودش به جنگ فاجعهای جدید بیافریند.
ریشه هراس ترکیه در خلاء جدی استراتژی دفاعی این کشور نهفته است. با وجود جهش در بومیسازی تجهیزات، این کشور هنوز از داشتن یک سپر دفاعی قابل اتکا در برابر موشکهای بالستیک دوربرد ایران محروم است.
از سوی دیگر، ناوگان اف-۱۶ بهعنوان ستون فقرات نیروی هوایی، با فرسودگی دست و پنجه نرم میکند و نیازمند نوسازی است. یکی از نقاط قوت ترکیه پهپادهای «بایراکدار» و «آکینجی» است که در نبرد میتوانند نقشی قابل ملاحظه بازی کنند.
اما نکته قوت اصلی ترکیه حضور نظامی آمریکا و ناتو در ۱۶ نقطه خاک این کشور است، از جمله پایگاه استراتژیک «اینجیرلیک». با این حال خروج بخشی از نیروهای آمریکایی از جنوب ترکیه در روزهای گذشته در میان برخی از مردم این کشور این شائبه را به وجود آورده است که آیا آمریکا پشت آنها را خالی خواهد کرد؟
با وجود داشتن اهرم قدرت ناتو، ترکیه فعلا از این کارت استفاده نکرده است. چندی پیش مارک روته، دبیرکل ناتو، به روشنی اعلام کرد که فعال کردن «ماده ۵» در دستور کار نیست و ترکیه بعد از مهار موشک، برای بررسی آن درخواستی نداده است.
برآورد نهایی در آنکارا بر این اصل استوار است که تهران، با آگاهی از هزینههای تقابل با کل توان دفاعی ناتو، تمایلی به گشودن جبههای جدید علیه همسایه خود ندارد.
از «رکود تورمی» تا رویای تبدیل شدن به «هاب لجستیک»
وزیر امور خارجه ترکیه در ۷ مارس گفت: «جنگ علیه ایران پیامدهایی منفی به دنبال خواهد داشت و هیچکس از آن برنده بیرون نخواهد آمد.»
یکی از دلایل سخن وی ضربات اقتصادی ناشی از این جنگ بود. ترکیه مدتهاست در گیرودار یک «فشار رکود تورمی» است. اگر جنگ طولانی شود، رویای کاهش نرخ تورم در ترکیه به تعویق میافتد و سال ۲۰۲۶ سالی سخت برای رشد اقتصادی این کشور خواهد شد.
سلوا دمیرآلپ، استاد دانشگاه کوچ، معتقد است جنگ باعث افزایش قیمت نفت و کاهش درآمدهای گردشگری ترکیه میشود که هر دو ضربه سنگینی به اقتصاد این کشور وارد میکنند.
ترکیه بهعنوان واردکننده خالص انرژی، با افزایش قیمت نفت دچار بزرگی کسری بودجه و افزایش هزینههای تولید داخلی میشود. با افزایش ریسک جهانی، سرمایههای خارجی نیز از ترکیه خارج میشوند که نتیجهاش فشار بر نرخ لیر است.
برخی تحلیلگران اقتصادی در ترکیه فراتر از آمارها، معتقدند این جنگ میتواند بهمثابه پوششی برای ناکارآمدیهای ساختاری دولت در حوزه معیشت عمل کند. اوزگور اورهانغازی، اقتصاددان تاکید میکند که جنگ در شرق ترکیه صرفا یک چالش مالی نیست، بلکه یک «سپر ایدئولوژیک» است؛ ابزاری که به دولت اجازه میدهد بحرانهای ریشهدار خود را پشت شعارهای امنیت ملی پنهان و هرگونه اعتراض به فقر و کاهش دستمزدها را در نطفه خفه کند.
برخی تحلیلگران نزدیک به دولت ترکیه، این جنگ را فرصتی برای تثبیت جایگاه این کشور بهعنوان «پناهگاه امن لجستیکی» در اوراسیا میدانند. به باور آنها، ناامنی در خلیج فارس و ایران میتواند ترافیک کالا را به سوی «کریدور میانی» یعنی مسیر چین، دریای خزر تا اروپا و «جاده توسعه» یعنی مسیر فاو تا جنوب ترکیه، سوق دهد. برای بهرهگیری از این موقعیت، آنکارا باید با توسعه ناوگان دریای خزر، تقویت زیرساختهای ریلی و حذف بوروکراسی مرزی، هزینهها را کاهش دهد و خود را به تنها جایگزین پایدار در زنجیره تامین جهانی تبدیل کند.
دونالد ترامپ در این گفتوگو که سهشنبه ۱۹ اسفند منتشر شد، از آنچه «موفقیت عملیات نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران» خواند، دفاع کرد.
او به تاکید گفت که نتایج اولیه این عملیات، «بسیار فراتر از انتظار» بوده است.
ترامپ همچنین گفت: «فکر نمیکنم او بتواند در آرامش زندگی کند!»
اشارهای به مجتبی خامنهای که در جمهوری اسلامی به عنوان رهبر جدید منصوب شده و ترامپ گفته است که از این انتخاب راضی نیست.
تاکید ترامپ بر موفقیت عملیات نظامی
رییسجمهوری آمریکا در ادامه گفتوگوی خود با فاکسنیوز تاکید کرد که در نخستین موج حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی، بخش بزرگی از توان موشکی حکومت ایران هدف قرار گرفته است.
او گفت: «وقتی اولین بار به آنها حمله کردیم، ۵۰ درصد از موشکهایشان را از کار انداختیم و اگر این کار را نکرده بودیم، جنگ بسیار سختتری پیش رو داشتیم.»
از سوی دیگر، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) نیز اعلام کرد از زمان آغاز عملیات علیه جمهوری اسلامی در ۹ اسفند، بیش از پنج هزار موضع در ایران هدف حمله قرار گرفته است.
ترامپ حمله اولیه را «اقدامی تعیینکننده» توصیف کرد و گفت که هیچ ريیسجمهوری دیگری در آمریکا جرأت انجام چنین اقدامی را نداشته است.
او افزود: «اگر آمریکا چند روز دیگر صبر میکرد، به نظر من ممکن بود ایران حمله را آغاز کند.»
پیش از انتشار این گفتوگوی ترامپ با فاکسنیوز، شبکه ایبیسینیوز ۱۸ اسفند گزارش داد دولت آمریکا به نهادهای مجری قانون در این کشور هشدار داده که ممکن است جمهوری اسلامی در حال فعال کردن سلولهای خفته تروریستی خود در خارج از ایران باشد.
بر اساس این گزارش، ایالات متحده ارتباطاتی رمزگذاری شده را رهگیری کرده که گمان میرود از ایران ارسال شده باشد و ممکن است بهعنوان «یک محرک عملیاتی» برای «عوامل خفته» خارج از کشور، عمل کند.
این هشدار به تحلیل اولیه سیگنالها از یک پیام اشاره میکند که «احتمالا منشأ ایرانی» داشته و اندکی پس از کشته شدن علی خامنهای، دیکتاتور تهران، در چند کشور بازپخش شده است.
احتمال گفتوگو با تهران
ترامپ در ادامه گفتوگوی خود با فاکسنیوز در عین حال احتمال گفتوگو با رهبران ایران را رد نکرد.
او گفت: «میشنوم که آنها خیلی مایل به گفتوگو هستند.»
به گفته رییسجمهوری آمریکا، چنین گفتوگویی «ممکن است» انجام شود؛ هرچند او تاکید کرد: «شاید دیگر نیازی به مذاکره نباشد.»
واکنش به حملات ایران در منطقه
رییسجمهوری آمریکا همچنین گفت از اینکه ایران در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل برخی کشورهای خلیج فارس را هدف قرار داده، «شگفتزده شده» است.
او تاکید کرد: «یکی از چیزهایی که بیش از همه من را غافلگیر کرد این بود که آنها به کشورهایی حمله کردند که اصلا به آنها حمله نکرده بودند.»
ترامپ همچنین در پاسخ به پرسشی درباره گزارشها از حمله به یک مدرسه دخترانه در ایران گفت که این حادثه «هنوز در دست بررسی» است.
بر اساس گزارش رسانههای دولتی در ایران و صندوق کودکان ملل متحد (یونیسف)، در حمله به این مدرسه در میناب، حدود ۱۶۵ تا ۱۸۰ نفر کشته شدهاند که بیشتر آنها دانشآموزان دختر بودهاند.
این آمار بهطور مستقل تایید نشده است.
ترامپ گفت: «این موضوع هنوز در دست بررسی است، اما ما تنها کسانی نیستیم که چنین موشکی (تاماهاک) در اختیار دارند.»
بر اساس گزارش گروه پایش اینترنت «نتبلاکس»، دسترسی کاربران عادی در داخل ایران به اینترنت جهانی همچنان در حدود یک درصد است. وضعیتی که عملا بیشتر شهروندان را از پلتفرمهای بینالمللی جدا کرده است.
این خاموشی که سومین قطع سراسری اینترنت از زمان جنگ ۱۲ روزه است، جریان اطلاعات را بهشدت محدود کرده و دریافت هشدارهای مربوط به حملات احتمالی یا برقراری ارتباط با اعضای خانواده را برای شهروندان تقریبا ناممکن ساخته است.
بسیاری از ایرانیانی که با استفاده از شبکههای خصوصی مجازی (ویپیان) بهطور مقطعی به اینترنت دسترسی پیدا میکنند، میگویند این خاموشی اینترنت در زمان جنگ، احساس اضطراب و انزوا را تشدید کرده است.
برخی کاربران این قطع اینترنت را با یک «جنایت جنگی» مقایسه کردهاند، زیرا ارتباطات غیرنظامیان را مختل میکند و دسترسی آنها به اطلاعات حیاتی در زمان حملات را محدود میسازد.
چرا «جنایت جنگی» است؟
یکی از کاربران در شبکه ایکس نوشت: «اگر دولتی عمدا ارتباطات را قطع کند در حالی که هیچ ساز و کار هشدار یا حفاظتی برای غیرنظامیان فراهم نکرده باشد، و این اقدام به آسیب گسترده منجر شود، میتوان آن را بهعنوان نقض جدی تعهدات بینالمللی بررسی کرد و در برخی شرایط حتی جنایت جنگی دانست.»
منتقدان میگویند مقامها هیچ سامانهای برای هشدار سراسری بهمنظور حفاظت از غیرنظامیان در برابر حملات هوایی ایجاد نکردهاند.
یکی از کاربران نوشت آنچه از پیامکهای هشدار دولتی انتظار داشته «این بوده که به من بگوید پناه بگیر چون خیابان کنار خانهام را بمباران میکنند؛ نه اینکه قیمت نفت را گزارش کند».
روزنامه شرق نیز در گزارشی با عنوان «صدای بمبها، سکوت اینترنت؛ روان ایرانی در بحران» به پیامدهای روانی این وضعیت پرداخت.
این روزنامه نوشت: «محدودیت در دسترسی به اینترنت و گردش اطلاعات ناقص، تصویر واقعی بحران را پیچیدهتر کرده است. هر شایعه، هر تحلیل ناقص و هر فضای پرتنش، روان جمعی را فرسوده میکند و احساس ناامنی را تشدید میکند.»
در ادامه این گزارش آمده است: «وقتی مردم تنها با صدای جنگندهها در سکوت و با اطلاعات محدود روبهرو هستند، تاثیر روانی این بحران میتواند به اندازه آسیبها و ویرانیهای فیزیکی، جدی باشد.»
دسترسیهای ویژه
علاوه بر خطرات فوری، این قطع اینترنت خسارات اقتصادی نیز به همراه داشته و بسیاری از کسبوکارهای آنلاین، فریلنسرها و خدمات دیجیتال را ناچار کرده است فعالیت خود را متوقف کنند.
اختلال شدید در سیگنالها نیز باعث شده دریافت بسیاری از شبکههای ماهوارهای فارسیزبان در نقاط مختلف دشوار یا غیرممکن شود.
در چنین شرایطی، بدون دسترسی به ویپیانهای اغلب پرهزینه - که تنها اقلیت محدودی توان پرداخت برای آن را دارند - صداوسیمای حکومتی در زمان جنگ عملا به منبع اصلی اطلاعات برای بسیاری از ایرانیان تبدیل شده است.
نهادهای دولتی و رسانههای وابسته به حکومت نیز پیامکهای گستردهای ارسال کردهاند که در آن هشدار داده شده دسترسی به خدمات اینترنت بینالملل میتواند پیامدهای قانونی داشته باشد.
همزمان روایتهای رسمی و اخبار مورد تایید دولت نیز از همین طریق منتشر میشوند.
با وجود این محدودیتها برای عموم مردم، منتقدان میگویند برخی چهرههای حکومتی - از جمله محمد مرندی که همچنان در شبکههای اجتماعی فعال است و با رسانههای بینالمللی مصاحبه میکند - به اینترنت بدون محدودیت دسترسی دارند.
آزاده دواچی، فعال مدنی ایرانی در خارج از کشور، در این باره نوشت: «برای مردم اینترنت را قطع میکنند اما خودشان آنلاین مینشینند و توئیت میزنند و مردم را تهدید میکنند. اگر واقعا به مردم اهمیت میدهید، دستکم اینترنت را برگردانید.»
درخواست برای کمک
برای میلیونها ایرانی خارج از کشور، این خاموشی اینترنتی به معنای از دست دادن تقریبا کامل ارتباط با خانوادهها در داخل ایران بوده است.
بسیاری میگویند از زمان آغاز جنگ هیچ خبری از بستگان خود دریافت نکردهاند.
تماسهای تلفنی بینالمللی نیز بهشدت محدود شده و اغلب تنها از داخل ایران به خارج برقرار میشود و در بسیاری موارد، در کمتر از یک دقیقه قطع میشود.
برای ایرانیان خارج از کشور که با دلهره تحولات جنگ را دنبال میکنند، این سکوت طولانی تنها بر نگرانیها درباره عزیزانشان در داخل ایران افزوده است.
تداوم این قطع اینترنت باعث شده فعالان خارج کشور خواستار راهحلهای اضطراری برای برقراری ارتباط شوند.
برخی از کنشگران ایرانی خارج کشور کارزاری آنلاین با هشتگ «DirectToCellForIran» راهاندازی کردهاند و از ایلان ماسک، مالک اسپیس ایکس خواستهاند سرویس «دایرکت تو سل» استارلینک را فعال کند تا تلفنهای همراه بتوانند مستقیما به اینترنت ماهوارهای متصل شوند.
یکی از این فعالان نوشت: «از شما میخواهیم سرویس استارلینک دایرکت تو سل را در ایران فعال کنید؛ حتی اگر بهصورت آزمایشی یا در مرحله آزمون باشد. این میتواند راهحلی حیاتی برای اتصال اینترنت باشد.»
در این شرایط، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، سهشنبه ۱۹ اسفند درباره رفع این انسداد، از وجود «ملاحظاتی» سخن گفت و افزود: «تمهیداتی اندیشیده شده است تا کسانی که میتوانند صدای ما را به دیگران برسانند، امکاناتی برایشان فراهم شود.»
این اظهارات علنا از ساختاری پرده برمیدارد که هدف آن خاموش کردن صدای منتقدان و انحصار روایت رسمی است. سیاستی که پیشتر نیز پس از کشتار گسترده شهروندان در جریان اعتراضات دی ماه اعمال شد.
گزارشها حاکی است پروژه «کلاود ملی» روی پلتفرم هوآوی با سرعت دنبال میشود تا امکان قطع کامل و درازمدت اینترنت جهانی فراهم شود.
اینترنت برای مروجان روایت رسمی و اعتراض کاربران
اظهارات سخنگوی دولت درباره دسترسی ویژه برای افرادی خاص که مروج روایت رسمی حکومت هستند، موجی از خشم را در فضای مجازی برانگیخته است.
کاربری به نام «کاغذ» در ایکس با اشاره به این تبعیض سیستماتیک نوشت: «یک میلیون پول مایحتاج مال ما، تست غذاهای عجیب و گران دنیا مال بچههای شما، کنکور مال ما، بهترین دانشگاههای دنیا مال بچههای شما، بمب و موشک مال ما، پناهگاههای آنچنانی مال شما، دنبال دارو دویدن مال ما، بهترین بیمارستانهای دنیا مال شما، اینترنت هم مال شما! ولی "وطن" "وطن" "وطن" مال ماست.»
کاربری به نام پرهام هم در نقد صحبتهای سخنگوی دولت نوشت: «سخنگوی دولت: داریم پیگیری میکنیم برای کسایی که میتونن صدا رو بیشتر برسونن، دسترسی به اینترنت فراهم شه. حتی اینترنت رو هم طبقاتی کردید، بعد میگید مردم با هم متحد باشن.»
کاربر دیگری با اعتراض به حضور مسئولان در پلتفرمهای فیلترشده نوشت: «خجالت نمیکشید اینترنت مردم داخل ایران را قطع کردید و با سیمکارت خونین توئیت میکنید؟ شرم بر شما.»
کاربری به نام نوید نیز هشدار داد: «اینترنت رو برگردونید، شما ۹۰ میلیون نفر رو گروگان گرفتید! خیلی زودتر از اونچه فکرش رو بکنید تموم شده دوره شما ....»
فروپاشی معیشت و پیوندهای خانوادگی
علاوه بر فشار سیاسی، ابعاد اقتصادی این قطع دسترسی نیز قابل توجه است.
ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، بهمن ۱۴۰۴ خسارت روزانه به اقتصاد کلان از قطع اینترنت را پنج هزار میلیارد تومان و خسارت مستقیم به هسته اقتصاد دیجیتال را ۵۰۰ میلیارد تومان برآورد کرد.
او با اشاره به اشتغال ۱۰ میلیون نفر در این حوزه هشدار داد میانگین تابآوری کسبوکارها تنها ۲۰ روز است.
این وضعیت حتی وعدههای دولت را نیز به چالش کشیده است.
کاربری به نام «فا» نوشت: «سخنگوی دولت اعلام کرده فعالیت بانوان در تهران دورکاری شود، اما با ۲۴۰ ساعت قطع اینترنت و سیمکارتهای سفیدی که فقط به یک سری افراد خاص دادهاند، واقعا کار کردن غیرممکن شده. همانطور که در توئیتها گفته میشد، نصف جوانی ما هم در همین وضعیت هدر رفت.»
در نهایت، با این شرایط، ایرانیان خارج از کشور نیز در بیم و امید به سر میبرند.
کاربری به نام مهر نوشت: «صدای مردم ایران باشیم. اینترنت قطع است و از حال خانوادههایمان بیخبریم ...»
سپاه پاسداران سهشنبه ۱۹ اسفند اعلام کرد اگر حملات آمریکا و اسرائیل ادامه یابد، اجازه نخواهد داد هیچ نفتی از خاورمیانه صادر شود.
هشدارهای اینچنینی باعث شده است که دونالد ترامپ بگوید اگر ایران روند صادرات نفت را مسدود کند، آمریکا «ضربات بسیار شدیدتری» وارد خواهد کرد.
خبرگزاری رویترز ۱۹ اسفند نوشت: «موضع سپاه پاسداران نتوانست روند کاهش قیمت نفت خام و رشد سهام جهانی را که پس از ابراز اطمینان ترامپ به پایان سریع درگیریها شکل گرفته بود، تغییر دهد؛ حتی با وجود آن که ایران با معرفی مجتبی خامنهای بهعنوان رهبر جدید خود، نشانهای از سرسختی نشان داد.»
ترامپ ۱۸ اسفند گفت که ایالات متحده به ارتش ایران آسیب جدی وارد کرده است.
او همچنین پیشبینی کرد درگیری قبل از بازه چهار هفتهای اولیهای که تعیین کرده بوده، پایان یابد؛ هرچند مشخص نکرد که پیروزی از نظر او چه تعریفی دارد.
هدف اسرائیل: براندازی
اسرائیل میگوید هدف این جنگ، «براندازی نظام حاکمیت روحانیت» در ایران است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در بیانیهای که دفتر او ۱۹ اسفند منتشر کرد، گفت: «آرمان ما این است که مردم ایران، استبداد را کنار بزنند.»
او افزود: «در نهایت، این به خود آنها بستگی دارد. اما تردیدی نیست که با اقدامات انجامشده تاکنون در حال شکستن استخوانهای حکومت هستیم ـ و دست ما همچنان دراز است. اگر با مردم ایران موفق شویم، پایانی دائمی رقم خواهیم زد ....»
مقامهای آمریکایی عمدتا گفتهاند هدف واشینگتن نابود کردن توان موشکی و برنامه هستهای جمهوری اسلامی است، اما ترامپ تاکید کرده جنگ فقط با «دولتی مطیع در تهران» پایان مییابد.
به گفته امیرسعید ایروانی، سفیر جمهوری اسلامی در سازمان ملل، از زمان آغاز حملات هوایی و موشکی آمریکا و اسرائیل به سراسر ایران در نهم اسفند ماه، دستکم هزار و ۳۳۲ غیرنظامی ایرانی کشته و هزاران نفر زخمی شدهاند.
این در حالی است که ترامپ گفته است در صورت تلاش تهران برای مسدود کردن مسیر عبور نفتکشها از تنگه هرمز ـ مسیری که یکپنجم نفت جهان از آن میگذرد ـ حملات آمریکا میتواند بهطور چشمگیری تشدید شود.
او ۱۸ اسفند در یک نشست خبری گفت: «آنها را چنان سخت خواهیم زد که دیگر نه آنها و نه هیچکس که به آنها کمک کند، هرگز قادر به جبران آن بخش از جهان نباشند.»
تهران: ما پایان جنگ را تعیین میکنیم
سپاه پاسداران اعلام کرد اگر حملات آمریکا و اسرائیل ادامه یابد، اجازه نخواهد داد هیچ نفتی از منطقه خارج شود.
رسانههای حکومتی در ایران از قول این نهاد نظامی نوشتند: «ما کسانی هستیم که پایان جنگ را تعیین خواهیم کرد.»
سپاه پاسداران همچنین اظهارات ترامپ را «یاوه» خواند.
ترامپ اما در پستی در تروث سوشال، هشدارهای خود را تکرار کرد: «اگر ایران کاری انجام دهد که جریان نفت در تنگه هرمز را متوقف کند، ایالات متحده آمریکا آنها را ۲۰ برابر سختتر از آنچه تاکنون زده است، هدف قرار خواهد داد.»
آرامکوی سعودی، بزرگترین صادرکننده نفت جهان، ۱۹ اسفند درباره «پیامدهای فاجعهبار» برای بازارهای جهانی نفت در صورت تداوم جنگ و اختلال در کشتیرانی در تنگه هرمز هشدار داد.
تنگه هرمز مهمترین مسیر صادرات نفت جهان است که بزرگترین تولیدکنندگان نفت خلیج فارس را به دریای عمان و دریای عرب متصل میکند.
رویترز نوشت که جنگ عملا تنگه هرمز را مسدود کرده و برای بیش از یک هفته، حرکت نفتکشها را متوقف و تولیدکنندگان را با پر شدن مخازن ذخیرهسازی، وادار به توقف پمپاژ کرده است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت بعید است تهران مذاکرات با آمریکا را از سر بگیرد. کشوری که به گفته او، پس از سه دور گفتوگو از پیشرفت سخن گفته بود.
او در گفتوگو با پیبیاس گفت: «با این حال، تصمیم گرفتند به ما حمله کنند. بنابراین فکر نمیکنم گفتوگو با آمریکاییها دیگر در دستور کار ما باشد.»
از سوی دیگر، انتصاب مجتبی خامنهای بهعنوان جانشین پدرِ کشتهشدهاش، علی خامنهای، امیدها را به پایان سریع جنگ از بین برد و باعث جهش بازارهای نفت و سقوط بازارهای سهام شد. اما پس از پیشبینی پایان سریع جنگ از سوی ترامپ و گزارشهایی درباره احتمال کاهش تحریمها بر انرژی روسیه، بازارها در جهت مخالف حرکت کردند.
ترامپ پس از گفتوگو با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، گفت که ایالات متحده برای کاهش کمبود، تحریمهای مرتبط با نفت را برای «برخی کشورها» معلق خواهد کرد.
رویترز نوشت که به گفته منابع متعدد، این اقدام میتواند به معنای تسهیل بیشتر تحریمهای نفتی روسیه باشد. اقدامی که ممکن است تلاشها را برای مجازات مسکو بابت جنگ در اوکراین، پیچیدهتر کند.
گزینههای دیگر، شامل آزادسازی نفت از ذخایر استراتژیک یا محدود کردن صادرات آمریکا است.
قیمت بنزین در ایالات متحده دارای حساسیت سیاسی ویژه است. جایی که رایدهندگان افزایش هزینهها را یکی از دغدغههای اصلی خود پیش از انتخابات میاندورهای در ماه نوامبر میدانند و جمهوریخواهان حامی ترامپ تلاش میکنند در این انتخابات، کنترل خود را بر کنگره حفظ کنند.
نظرسنجی رویترز/ایپسوس که ۱۸ اسفند منتشر شد، نشان داد ۶۷ درصد آمریکاییها انتظار دارند قیمت بنزین در ماههای آینده افزایش یابد و تنها ۲۹ درصد از جنگ حمایت میکنند.
