وبسایت واینت در گزارشی نوشت حمله موشکی حکومت ایران به پایگاه هوایی العدید در قطر، تناقض راهبردی سیاستهای دوحه را آشکار کرده است. کشوری که از یک سو میزبان بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در خاورمیانه است و از سوی دیگر روابط نزدیک و پناهگاه سیاسی برای رهبران حماس فراهم کرده است.
بر اساس این گزارش، در سوم مارس ۲۰۲۶ یک موشک بالستیک ایرانی از سامانههای دفاع هوایی قطر عبور کرد و به پایگاه العدید، مقر پیشرفته فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در منطقه، اصابت کرد.
وزارت دفاع قطر اعلام کرد دو موشک به سمت خاک این کشور شلیک شده که یکی رهگیری شده و دیگری بدون ایجاد تلفات انسانی به پایگاه اصابت کرده است.
با این حال، به نوشته واینت، تصاویر ماهوارهای و گزارشهای تحلیلی نشان میدهد خسارتهایی به مجموعه وارد شده است.
ادامه این مطلب را در اینجا بخوانید.
بر اساس این گزارش، زمانی که ایالات متحده شنبه ۲۸ فوریه (۹ اسفند) عملیات نظامی موسوم به «خشم حماسی» را علیه حکومت ایران آغاز کرد، دولت ترامپ با این پرسش روبهرو شد که چگونه باید آغاز جنگ را برای افکار عمومی آمریکا، کنگره و جامعه جهانی توضیح دهد. با این حال طی روزهای بعد، مقامهای دولت توضیحهای متفاوتی ارائه کردند؛ از تهدید هستهای ایران گرفته تا تغییر رژیم، دفاع پیشدستانه یا واکنش به اقدامات احتمالی حکومت ایران.
گاردین مینویسد ترامپ آغاز جنگ را در یک ویدیوی هشتدقیقهای در شبکه اجتماعی تروثسوشیال اعلام کرد و عملیات «خشم حماسی» را همزمان پاسخی دفاعی به «دههها تهاجم ایران» و تلاشی برای آزادی مردم ایران توصیف کرد. او گفت هدف این عملیات نابودی موشکها و صنعت موشکی ایران و از بین بردن «تهدید فوری هستهای» است. ترامپ در این پیام همچنین به بحران گروگانگیری سال ۱۳۵۸، حزبالله، حماس و گروههای مورد حمایت حکومت ایران اشاره کرد و از مردم ایران خواست «این لحظه را غنیمت بشمارند و کشور خود را پس بگیرند».
با این حال تنها چند ساعت پس از آغاز حملات، ترامپ در گفتوگو با اکسیوس روایت متفاوتی ارائه داد و گفت این جنگ میتواند به شکلهای مختلفی پایان یابد؛ از جمله یک عملیات کوتاه چند روزه یا حتی تصرف کامل ایران. او گفت در هر صورت حکومت ایران برای بازسازی تواناییهای خود به چند سال زمان نیاز خواهد داشت. به گزارش گاردین، ترامپ همان روز در گفتوگویی دیگر هدف جنگ را «آزادی مردم ایران» توصیف کرد.
در همان روز، نمایندگی آمریکا در سازمان ملل تلاش کرد چارچوب حقوقی برای این اقدام نظامی ارائه دهد و به ماده ۵۱ منشور سازمان ملل درباره حق دفاع مشروع استناد کرد. مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، گفت برنامه موشکی و هستهای ایران تهدیدی مستقیم برای نیروهای آمریکایی در منطقه بوده و واشینگتن پس از تلاش برای حل دیپلماتیک بحران، ناچار به اقدام نظامی شده است. او همچنین مدعی شد مردم ایران از این اقدام حمایت کردهاند.
با این حال گزارش گاردین میگوید اطلاعات ارائهشده به کارکنان کنگره توسط مقامهای پنتاگون در اول مارس نشان میدهد حکومت ایران قصد حمله به نیروهای آمریکایی را نداشت مگر اینکه ابتدا اسرائیل به ایران حمله کند؛ موضوعی که به نوشته گاردین با ادعای دولت ترامپ درباره وجود «تهدید فوری» از سوی حکومت ایران تناقض دارد.
در نخستین نشست خبری پنتاگون پس از آغاز جنگ، پیت هگست وزیر جنگ آمریکا اعلام کرد هدف عملیات «خشم حماسی» نابودی موشکهای تهاجمی ایران، صنعت تولید موشک، نیروی دریایی و زیرساختهای امنیتی این کشور است. او تاکید کرد این جنگ با هدف تغییر رژیم آغاز نشده، هرچند گفت «رژیم تغییر کرده و جهان جای بهتری شده است». هگست همچنین گفت این عملیات برخلاف جنگهای عراق و افغانستان محدود و دارای اهداف مشخص است.
در همان روز اما مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا روایت متفاوتی ارائه داد. او گفت واشینگتن میدانست اسرائیل قصد حمله به ایران را دارد و در صورت وقوع چنین حملهای، حکومت ایران به نیروهای آمریکایی در منطقه حمله میکرد. روبیو گفت آمریکا برای جلوگیری از چنین وضعیتی تصمیم به اقدام پیشدستانه گرفته است. به نوشته گاردین، این سخنان به معنای آن بود که آمریکا عملاً به دلیل اقدام احتمالی یک متحد وارد جنگ شده است.
یک روز بعد، ترامپ این روایت را رد کرد و گفت تصمیم برای حمله به حکومت ایران کاملاً به دلیل نگرانی از اقدام خود ایران بوده است. او گفت: «به نظر من ایران قصد داشت ابتدا حمله کند.» ترامپ همچنین تاکید کرد که اسرائیل او را به جنگ وادار نکرده و حتی ممکن است او اسرائیل را به اقدام نظامی تشویق کرده باشد.
گاردین مینویسد در این مرحله سه توضیح متفاوت برای جنگ مطرح شده بود: تهدید فوری هستهای ایران، احتمال حمله ایران در واکنش به اقدام اسرائیل، یا برنامه حکومت ایران برای حمله مستقیم به آمریکا.
در ادامه، روبیو تلاش کرد توضیح خود را اصلاح کند و گفت سخنانش بد تعبیر شده است و تصمیم ترامپ بر این اساس بوده که ایران نباید بتواند پشت برنامه موشک بالستیک خود پنهان شود.
در نشست خبری دوم پنتاگون در ۴ مارس، وزیر جنگ آمریکا بار دیگر مواضع تندتری مطرح کرد و گفت عملیات نظامی علیه ایران تازه آغاز شده و هدف آن نابودی تواناییهای نظامی این کشور است. او اعلام کرد نیروهای هوایی آمریکا و اسرائیل بهزودی کنترل کامل آسمان ایران را به دست خواهند گرفت و بهطور شبانهروزی زیرساختهای نظامی ایران و فرماندهان آن را هدف قرار خواهند داد.
هگست همچنین دلیل تازهای برای جنگ مطرح کرد و گفت حکومت ایران در گذشته تلاش کرده بود دونالد ترامپ را ترور کند و فرمانده سپاه که مسئول این طرح بوده در جریان عملیات کشته شده است.
در ادامه این تحولات، ترامپ در ۶ مارس در پیامی در شبکه تروثسوشیال اعلام کرد که هیچ توافقی با ایران ممکن نیست مگر «تسلیم کامل و بیقید و شرط». او همچنین گفت پس از آن و با انتخاب رهبران جدید برای ایران، آمریکا و متحدانش برای بازسازی اقتصاد ایران تلاش خواهند کرد.
به نوشته گاردین، این موضعگیری با توضیحهای قبلی دولت ترامپ درباره اهداف محدود نظامی عملیات در تضاد بود. در نهایت کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، تلاش کرد این پیام را تعدیل کند و گفت منظور از «تسلیم بدون قید و شرط» این است که ایران دیگر تهدیدی برای ایالات متحده نباشد و اهداف عملیات «خشم حماسی» به طور کامل تحقق یابد.
گزارش گاردین نتیجه میگیرد که در هفته نخست جنگ، دولت ترامپ روایتهای مختلف و گاه متناقضی درباره اهداف و دلایل این جنگ ارائه کرده است؛ از دفاع پیشدستانه و نابودی برنامه موشکی گرفته تا تغییر رژیم یا آزادی مردم ایران.
بر اساس این گزارش، در ۳ مارس ۲۰۲۶ یک موشک بالستیک ایرانی از سامانههای دفاع هوایی قطر عبور کرد و به پایگاه العدید، مقر پیشرفته فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در منطقه، اصابت کرد. وزارت دفاع قطر اعلام کرد دو موشک به سمت خاک این کشور شلیک شده که یکی رهگیری شده و دیگری بدون ایجاد تلفات انسانی به پایگاه اصابت کرده است.
با این حال، به نوشته واینت، تصاویر ماهوارهای و گزارشهای تحلیلی نشان میدهد خسارتهای به مجموعه وارد شده است. به گفته این گزارش، این حمله سامانه راداری هشدار زودهنگام AN/FPS-132 را هدف قرار داده است؛ سامانهای پیشرفته به ارزش حدود ۱.۱ میلیارد دلار که در نزدیکی پایگاه العدید در منطقه امدحال مستقر است.
این رادار قادر است موشکهای بالستیک را تا فاصله پنج هزار کیلومتری ردیابی کند و دادههای آن برای سامانههای دفاع موشکی آمریکا و متحدانش در خلیج فارس از جمله تاد و پاتریوت استفاده میشود. رسانههای حکومتی ایران و سپاه پاسداران ادعا کردند این حمله «دقیق» بوده و رادار را «به طور کامل نابود کرده است»، هرچند مقامهای آمریکا و قطر هنوز نابودی کامل آن را تایید نکردهاند.
واینت با استناد به تصاویر ماهوارهای شرکت «پلانتلبز» (Planet Labs) و تحلیلهای منتشر شده نوشت که مجموعه راداری و زیرساختهای ارتباطی اطراف آن دچار آسیب جدی شدهاند. بر اساس برآوردها، خسارت وارد شده به تجهیزات نظامی آمریکا در منطقه از زمان تشدید درگیریها به ۱.۹ تا ۲.۴ میلیارد دلار رسیده است و خسارت به این رادار یکی از پرهزینهترین آسیبها محسوب میشود.
این گزارش تاکید میکند که آسیب به چنین سامانهای تنها یک خسارت فنی نیست، بلکه میتواند توانایی آمریکا و اسرائیل برای شناسایی تهدیدهای موشکی از سوی ایران یا نیروهای نیابتی آن را کاهش دهد. کوتاهتر شدن زمان هشدار، فرصت واکنش سامانههای دفاعی برای حفاظت از شهرهای اسرائیل، کشورهای خلیج فارس و نیروهای آمریکایی را محدودتر میکند.
به نوشته واینت، حکومت ایران این حملات را پاسخی به عملیات آمریکا و اسرائیل علیه تاسیسات هستهای و مراکز فرماندهی خود عنوان کرده است. با این حال این گزارش تاکید میکند که این حمله تناقض سیاستهای قطر را برجسته کرده است؛ کشوری که میزبان نیروهای آمریکایی برای مقابله با تهدیدهایی مانند حکومت ایران است، اما همزمان میزبان رهبران حماس نیز بوده است.
بر اساس این گزارش، قطر همچنان محل اقامت شماری از رهبران سیاسی حماس است که بیش از یک دهه در دوحه فعالیت داشتهاند. حتی پس از حمله اسرائیل در سپتامبر ۲۰۲۵ به محل استقرار مذاکرهکنندگان حماس در دوحه - که دستکم شش کشته برجای گذاشت - دفتر سیاسی این گروه همچنان در قطر باقی مانده است و رهبران آن از این کشور برای فعالیتهای سیاسی، دیپلماتیک و جمعآوری کمک مالی استفاده میکنند.
واینت مینویسد کمکهای مالی میلیارد دلاری قطر به غزه نیز بارها از سوی اسرائیل به عنوان حمایت غیرمستقیم از ساختار نظامی حماس مورد انتقاد قرار گرفته است. دفتر نخستوزیر اسرائیل پیشتر دوحه را متهم کرده بود که با پناه دادن به رهبران حماس، به طراحان حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ امکان فعالیت داده است.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است که در موجهای اخیر حملات، سامانههای دفاعی قطر دهها موشک و پهپاد ایرانی را رهگیری کردهاند، اما عبور تنها یک موشک نشان داد که این سامانهها همچنان آسیبپذیر هستند.
به نوشته واینت، این حمله نشان میدهد سیاست دوگانه قطر - همکاری امنیتی با آمریکا و در عین حال ارتباط با بازیگران نزدیک به جمهوری اسلامی و حماس - میتواند خطرات قابل توجهی برای امنیت منطقه ایجاد کند.
این گزارش در پایان میافزاید که با افزایش قیمت نفت در پی تنشها در تنگه هرمز و فشار بر سامانههای دفاعی کشورهای خلیج فارس، اسرائیل ممکن است فشار بیشتری بر متحدان خود وارد کند تا حمایت مالی از گروههایی مانند حماس متوقف شود. به نوشته واینت، حمله به پایگاه العدید نشان داد که پیامدهای چنین سیاستهایی ممکن است در نهایت دامان حامیان آن را نیز بگیرد.
