وبسایت نتبلاکس که اختلالهای اینترنتی در جهان را رصد میکند، صبح شنبه ۱۶ اسفند اعلام کرد قطع اینترنت در ایران اکنون از ۱۶۸ ساعت فراتر رفته و دادههای شبکه نشان میدهد سطح اتصال همچنان در حدود یک درصد از سطح عادی باقی مانده است.
جمهوری اسلامی پس از آغاز حملات مشترک اسرائیل و آمریکا در شنبه هفته گذشته، دسترسی مردم ایران به اینترنت را قطع کرد.
بر اساس این گزارش، در ۳ مارس ۲۰۲۶ یک موشک بالستیک ایرانی از سامانههای دفاع هوایی قطر عبور کرد و به پایگاه العدید، مقر پیشرفته فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در منطقه، اصابت کرد. وزارت دفاع قطر اعلام کرد دو موشک به سمت خاک این کشور شلیک شده که یکی رهگیری شده و دیگری بدون ایجاد تلفات انسانی به پایگاه اصابت کرده است.
با این حال، به نوشته واینت، تصاویر ماهوارهای و گزارشهای تحلیلی نشان میدهد خسارتهای به مجموعه وارد شده است. به گفته این گزارش، این حمله سامانه راداری هشدار زودهنگام AN/FPS-132 را هدف قرار داده است؛ سامانهای پیشرفته به ارزش حدود ۱.۱ میلیارد دلار که در نزدیکی پایگاه العدید در منطقه امدحال مستقر است.
این رادار قادر است موشکهای بالستیک را تا فاصله پنج هزار کیلومتری ردیابی کند و دادههای آن برای سامانههای دفاع موشکی آمریکا و متحدانش در خلیج فارس از جمله تاد و پاتریوت استفاده میشود. رسانههای حکومتی ایران و سپاه پاسداران ادعا کردند این حمله «دقیق» بوده و رادار را «به طور کامل نابود کرده است»، هرچند مقامهای آمریکا و قطر هنوز نابودی کامل آن را تایید نکردهاند.
واینت با استناد به تصاویر ماهوارهای شرکت «پلانتلبز» (Planet Labs) و تحلیلهای منتشر شده نوشت که مجموعه راداری و زیرساختهای ارتباطی اطراف آن دچار آسیب جدی شدهاند. بر اساس برآوردها، خسارت وارد شده به تجهیزات نظامی آمریکا در منطقه از زمان تشدید درگیریها به ۱.۹ تا ۲.۴ میلیارد دلار رسیده است و خسارت به این رادار یکی از پرهزینهترین آسیبها محسوب میشود.
این گزارش تاکید میکند که آسیب به چنین سامانهای تنها یک خسارت فنی نیست، بلکه میتواند توانایی آمریکا و اسرائیل برای شناسایی تهدیدهای موشکی از سوی ایران یا نیروهای نیابتی آن را کاهش دهد. کوتاهتر شدن زمان هشدار، فرصت واکنش سامانههای دفاعی برای حفاظت از شهرهای اسرائیل، کشورهای خلیج فارس و نیروهای آمریکایی را محدودتر میکند.
به نوشته واینت، حکومت ایران این حملات را پاسخی به عملیات آمریکا و اسرائیل علیه تاسیسات هستهای و مراکز فرماندهی خود عنوان کرده است. با این حال این گزارش تاکید میکند که این حمله تناقض سیاستهای قطر را برجسته کرده است؛ کشوری که میزبان نیروهای آمریکایی برای مقابله با تهدیدهایی مانند حکومت ایران است، اما همزمان میزبان رهبران حماس نیز بوده است.
بر اساس این گزارش، قطر همچنان محل اقامت شماری از رهبران سیاسی حماس است که بیش از یک دهه در دوحه فعالیت داشتهاند. حتی پس از حمله اسرائیل در سپتامبر ۲۰۲۵ به محل استقرار مذاکرهکنندگان حماس در دوحه - که دستکم شش کشته برجای گذاشت - دفتر سیاسی این گروه همچنان در قطر باقی مانده است و رهبران آن از این کشور برای فعالیتهای سیاسی، دیپلماتیک و جمعآوری کمک مالی استفاده میکنند.
واینت مینویسد کمکهای مالی میلیارد دلاری قطر به غزه نیز بارها از سوی اسرائیل به عنوان حمایت غیرمستقیم از ساختار نظامی حماس مورد انتقاد قرار گرفته است. دفتر نخستوزیر اسرائیل پیشتر دوحه را متهم کرده بود که با پناه دادن به رهبران حماس، به طراحان حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ امکان فعالیت داده است.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است که در موجهای اخیر حملات، سامانههای دفاعی قطر دهها موشک و پهپاد ایرانی را رهگیری کردهاند، اما عبور تنها یک موشک نشان داد که این سامانهها همچنان آسیبپذیر هستند.
به نوشته واینت، این حمله نشان میدهد سیاست دوگانه قطر - همکاری امنیتی با آمریکا و در عین حال ارتباط با بازیگران نزدیک به جمهوری اسلامی و حماس - میتواند خطرات قابل توجهی برای امنیت منطقه ایجاد کند.
این گزارش در پایان میافزاید که با افزایش قیمت نفت در پی تنشها در تنگه هرمز و فشار بر سامانههای دفاعی کشورهای خلیج فارس، اسرائیل ممکن است فشار بیشتری بر متحدان خود وارد کند تا حمایت مالی از گروههایی مانند حماس متوقف شود. به نوشته واینت، حمله به پایگاه العدید نشان داد که پیامدهای چنین سیاستهایی ممکن است در نهایت دامان حامیان آن را نیز بگیرد.
بر اساس این گزارش، کارشناسان معتقدند هوش مصنوعی احتمالاً در انتخاب اهداف برای هزاران حمله آمریکا و اسرائیل به ایران از ۹ اسفند نقش داشته است، هرچند جزئیات دقیق این کاربردها هنوز بهطور رسمی تایید نشده است. پیشتر نیز از فناوریهای مشابه در هدایت عملیات نظامی اسرائیل در غزه و همچنین در عملیات آمریکا برای بازداشت نیکلاس مادورو استفاده شده بود.
لور دو روسی-روشگونده، پژوهشگر اندیشکده فرانسوی «آیافآرآی» (IFRI)، به خبرگزاری فرانسه گفت امروز تقریباً همه قدرتهای نظامی بزرگ جهان سرمایهگذاری گستردهای روی کاربردهای نظامی هوش مصنوعی انجام میدهند. به گفته او، این فناوری میتواند تقریباً در همه بخشهای عملیات نظامی از جمله تدارکات، شناسایی، دیدهبانی، جنگ اطلاعاتی، جنگ الکترونیک و امنیت سایبری مورد استفاده قرار گیرد. همچنین هوش مصنوعی در برخی تسلیحات از جمله پهپادهای تهاجمی نیمهخودکار نیز به کار گرفته شده است.
یکی از مهمترین کاربردهای این فناوری، کوتاه کردن «زنجیره کشتار» است؛ یعنی کاهش زمان و فرآیند تصمیمگیری میان شناسایی یک هدف و اجرای حمله. در همین چارچوب، نیروهای آمریکایی از سامانهای موسوم به «ماون اسمارت سیستم» (Maven Smart System) که توسط شرکت «پالانتیر» توسعه داده شده استفاده میکنند. این سامانه به گفته سازندگان آن قادر است اهداف بالقوه را شناسایی و اولویتبندی کند. روزنامه واشینگتنپست نیز گزارش داده است که مدل هوش مصنوعی مولد «کلود» (Claude) از شرکت «انتروپیک» (Anthropic) برای افزایش توان شناسایی و شبیهسازی این سامانه با آن ادغام شده است، هرچند این شرکتها به درخواست خبرگزاری فرانسه برای اظهارنظر پاسخ ندادهاند.
برتران روندپییر، رییس آژانس هوش مصنوعی ارتش فرانسه، در این باره گفت الگوریتمهای هوش مصنوعی امکان پردازش سریعتر و جامعتر اطلاعات را فراهم میکنند. به گفته او این فناوری قادر است حجم عظیمی از دادهها از جمله تصاویر ماهوارهای، دادههای راداری، امواج الکترومغناطیسی، صدا، تصاویر پهپادی و حتی ویدیوهای زنده را تحلیل کند.
با این حال استفاده از هوش مصنوعی در جنگ پرسشهای مهمی درباره مسئولیت و کنترل انسانی مطرح کرده است. این بحث پیشتر در جریان جنگ غزه نیز مطرح شد؛ زمانی که ارتش اسرائیل از برنامهای به نام «لاوندر» (Lavender) برای شناسایی اهداف استفاده کرد. کارشناسان میگویند چنین سامانهای در غزه به دلیل محدوده جغرافیایی کوچک و وجود سیستمهای نظارت گسترده کارایی بیشتری داشت و احتمال ایجاد سامانهای مشابه در ایران کمتر است.
پیتر آسارو، رییس کمیته بینالمللی کنترل تسلیحات رباتیک، در گفتوگو با خبرگزاری فرانسه گفت یکی از پرسشهای اصلی این است که در صورت وقوع اشتباه، چه کسی مسئول خواهد بود. او به گزارشهایی درباره بمباران یک مدرسه در ایران که گفته میشود ۱۵۰ نفر در آن کشته شدهاند اشاره کرد و گفت ممکن است چنین رویدادی ناشی از هدفگیری اشتباه توسط سامانههای هوش مصنوعی باشد. با این حال نه آمریکا و نه اسرائیل مسئولیت این حمله را نپذیرفتهاند و خبرگزاری فرانسه نیز امکان بررسی مستقل محل حادثه را نداشته است.
به گفته آسارو، اگر در چنین حملهای از هوش مصنوعی استفاده شده باشد، پرسش کلیدی این است که دادههای مورد استفاده برای هدفگیری تا چه اندازه بهروز بوده و آیا خطا در پایگاه داده میتواند باعث حمله به هدف اشتباه شده باشد یا نه.
در مقابل، برخی مقامهای نظامی تاکید میکنند که سامانههای هوش مصنوعی هنوز بدون کنترل انسانی عمل نمیکنند. روندپییر گفت تصور هوش مصنوعیهایی که بدون نظارت انسان تصمیم میگیرند بیشتر به «علمیتخیلی» شباهت دارد و در عمل فرماندهان نظامی همچنان در مرکز تصمیمگیری قرار دارند. به گفته او هیچ فرمانده نظامی از سامانهای استفاده نمیکند مگر آنکه به عملکرد آن اعتماد داشته باشد و بتواند آن را کنترل کند.
در همین حال بنجامین جنسن، پژوهشگر اندیشکده مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی، «سیاسآیاس» (CSIS)، در واشینگتن که طی یک دهه گذشته در آزمایشهای مربوط به استفاده از هوش مصنوعی در تصمیمگیری نظامی مشارکت داشته، گفت استفاده از این فناوری در ارتشهای جهان هنوز در ابتدای راه است. او تاکید کرد ارتشها هنوز بهطور کامل در شیوه برنامهریزی و اجرای عملیات نظامی خود بازنگری نکردهاند تا از ظرفیتهای کامل هوش مصنوعی استفاده کنند و به گفته او «ممکن است یک نسل زمان لازم باشد تا جهان نظامی واقعاً بفهمد چگونه از این فناوری بهره ببرد.»
