شاهزاده رضا پهلوی، جمعه ۱۵ اسفند در پیامی ویدیویی گفت: «جمهوری اسلامی موشکهایی به امارات متحده عربی، بحرین، قطر، کویت، عمان، اردن، عراق و عربستان سعودی شلیک کرده است. این رژیم همسایگان عرب ما را هدف قرار میدهد. نقض حاکمیت ملی آنها غیرقابل قبول است و ما آن را محکوم میکنیم.»
او تاکید کرد شرایط ایجاد شده، هرگز خواست ملت ایران نبوده است، بلکه «خواسته رژیمی بوده» که ایران را اشغال کرده است: «این امر تازهای نیست. ماهیت جمهوری اسلامی همیشه همین بوده و به همین دلیل است که باید پایان یابد.»
به گفته شاهزاده رضا پهلوی، جمهوری اسلامی نزدیک به پنج دهه است در سراسر منطقه هرجومرج و خونریزی به پا کرده است.
شاهزاده رضا پهلوی در ادامه گفت: «جمهوری اسلامی از بشار اسد حمایت کرد؛ سوریه را به گورستانی بدل ساخت. حزبالله را ایجاد کرد؛ دولتی در درون دولت در لبنان. حوثیها را مسلح کرد تا شبهجزیره عربستان را بیثبات کند. در عراق شبهنظامیانی را تقویت کرد که حاکمیت عراق را تضعیف میکنند. به مراکز اقتصادی پادشاهی عربستان سعودی و امارات متحده عربی حمله کرد.»
او در ادامه گفت: «با این حال، اکنون صحنه بهطور بنیادین تغییر کرده است. اسد رفته است. حزبالله بهشدت تضعیف شده است. برنامه هستهای-نظامی رژیم عقب رانده شده است. اقتصاد آن در سقوط آزاد قرار دارد. ستونهای سیاست تهاجمی این رژیم در حال فروپاشی است.»
شاهزاده رضا پهلوی تاکید کرد که مردم ایران، بهای رسیدن به این نقطه را با خون خود پرداختهاند: «رژیم تنها در دو روز دهها هزار تن از هممیهنان من را قتلعام کرد. اما نتوانست ملت ما را در هم بشکند. در عوض، این خود رژیم است که در حال فروپاشی است.»
او در ادامه گفت: «مردم ایران از من خواستهاند پس از رفتن این رژیم، رهبری دوران گذار را بر عهده بگیرم. من این مسئولیت را پذیرفتهام. بخشی از ماموریت بزرگی که آنها به من سپردهاند، بازگرداندن کشورمان و روابط خارجیمان به وضعیت عادی است. من دقیقا همین کار را خواهم کرد.»
شاهزاده پهلوی بر تعهد خود تاکید کرد و گفت: «تعهد من این است که این گذار بهگونهای منظم انجام شود، کشور به ثبات برسد و ایرانیان آینده خود را از طریق صندوق رای تعیین کنند. ما اشتباهاتی که در برخی کشورهای دیگر در دوره گذار رخ داد، تکرار نخواهیم کرد.»
او از پرهیز از سناریوهایی چون «بعثیزدایی» گفت و تاکید کرد: «تا حد امکان بسیاری از کارمندان دولت و کارکنان خدمات عمومی را در روند انتقال حفظ خواهیم کرد.»
شاهزاده رضا پهلوی در ادامه پیامش گفت: «ایرانیان با پرداخت بهایی بسیار سنگین، انتخاب خود را کردهاند. اکنون از دوستانمان در جهان عرب میخواهم به ما بپیوندند و برای به رسمیت شناختن و تعامل با دولت انتقالی ما آماده شوند. ما کشورمان را نه برای توسعهطلبی، بلکه برای خدمت به مردم ایران بازسازی خواهیم کرد.»
او همچنین تاکید کرد: «ایستادن در کنار مردم ایران، یک کار خیریه نیست؛ بلکه سرمایهگذاری راهبردی برای تبدیل منطقه ما به یکی از باثباتترین، امنترین و شکوفاترین مناطق جهان است. ما با هم میتوانیم خاورمیانهای بسازیم که فرزندانمان از به ارث بردن آن افتخار کنند.»
تشدید حملات به تهران و ضربه به مراکز فرماندهی جمهوری اسلامی
مهمترین رویداد شبانهروز ۱۵ اسفند، تشدید حملات هوایی به تهران و اعلام هدف قرار گرفتن یکی از مهمترین مراکز فرماندهی جمهوری اسلامی بود. ارتش اسرائیل اعلام کرد بامداد جمعه با مشارکت حدود ۵۰ جنگنده، پناهگاه زیرزمینی علی خامنهای در زیر مجتمع رهبری در قلب تهران را هدف قرار داده و نابود کرده است؛ محلی که به گفته ارتش اسرائیل، پس از کشته شدن خامنهای نیز همچنان مورد استفاده مقامهای ارشد جمهوری اسلامی بوده است. در این بیانیه آمده که این مجموعه زیرزمینی در سراسر مرکز تهران امتداد داشته و دارای ورودیها و اتاقهای ملاقات متعدد برای مقامهای عالیرتبه بوده است.
همزمان، گزارشهای متعدد از تهران حاکی از آن بود که پایتخت بامداد جمعه سنگینترین حملات از آغاز عملیات آمریکا و اسرائیل را تجربه کرده است. انفجارهایی در مرکز تهران، مناطق جمهوری، راهآهن، بوستان ولایت، چیتگر و محدوده میدان آزادی گزارش شد و شهروندان از پرواز ممتد جنگندهها بر فراز پایتخت خبر دادند. در غرب و شرق تهران نیز حملات پیدرپی ادامه یافت. برخی گزارشها حاکی از هدف قرار گرفتن مواضع نظامی در نزدیکی ورزشگاه آزادی، لویزان، پرند و دیگر نقاط پیرامونی تهران بود.
گسترش جغرافیای حملات در داخل ایران
پس از تهران، دومین محور مهم تحولات امروز، گسترش حملات به طیفی از شهرها و مواضع نظامی و انتظامی در سراسر کشور بود. بر اساس گزارشها، علاوه بر تهران، دستکم ۱۰ شهر دیگر هدف حمله قرار گرفتند؛ از جمله اصفهان، شیراز، کرمانشاه، قم، پلدختر، تبریز، سقز، سلماس، ماکو و پرند. در اصفهان انفجار در محدوده مصلی و شهرک سیمرغ گزارش شد. در کرمانشاه و سقز و تبریز نیز انفجارهای شدید و پیاپی دیده و شنیده شد.
ویدیوهای ارسالی همچنین از تخریب یا هدف قرار گرفتن کلانتری میاندوآب، کلانتری کامیاران، مقر اطلاعات و سپاه پلدختر، پادگان امام علی در سنندج، پایگاه نظامی امام علی در چابهار و مواضع سپاه در پرند حکایت داشت. در قم نیز استانداری اعلام کرد دو مرکز نظامی خارج از شهر هدف قرار گرفتهاند. برخی رسانهها همچنین از بمباران استانداری فارس و دفتر امام جمعه شیراز خبر دادند.
نشانههای تضعیف ساختار قدرت و بحث جانشینی
تحولات جمعه در کنار بعد نظامی، بُعد سیاسی مهمی نیز داشت. یک نماینده مجلس گفت رهبر جدید ظرف دو روز آینده معرفی خواهد شد و در عین حال تاکید کرد گزینههای نهایی تمایلی به پذیرش این سمت ندارند. همزمان تحلیلها و گزارشهای اختصاصی حاکی از آن بود که در راس حکومت شکافهایی پدید آمده و برخی اعضای خبرگان یا جریانهای سیاسی درباره شیوه جانشینی و مشروعیت آن دچار اختلاف شدهاند.
در اسرائیل نیز مشاوران بنیامین نتانیاهو گفتهاند اولین شکافها در رژیم ایران دیده میشود، هرچند تاکید کردهاند برای قضاوت نهایی هنوز زود است. کانال ۱۴ اسرائیل نیز از بروز شکاف در زنجیره فرماندهی نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی خبر داد. در سطح سیاسی آمریکا نیز تد کروز، سناتور جمهوریخواه تصریح کرد هدف نهایی، کنار زدن جمهوری اسلامی از قدرت است؛ در حالی که ترکیه نیز احتمال پایان جنگ با تغییر رژیم در ایران را مطرح کرد.
تشدید تنش منطقهای: از جمهوری آذربایجان تا کویت، قطر و بحرین
یکی از مهمترین تحولات برونمرزی جمعه، تشدید تنش میان تهران و باکو بود. جمهوری آذربایجان پس از حمله پهپادی به نخجوان اعلام کرد دیپلماتهای خود را از ایران خارج میکند، تردد کامیونها در مرز با ایران را تعلیق کرد و نیروهای نظامی و امنیتی خود را در آمادهباش کامل قرار داد. باکو تاکید کرد منتظر عذرخواهی و شفافسازی تهران است و انکار جمهوری اسلامی را «غیرقابل قبول» خواند. پاکستان و عربستان نیز از باکو حمایت کردند.
در خلیج فارس نیز تنشها ادامه یافت. قطر حمله حکومت ایران به محل استقرار نیروهای دریایی قطر در بحرین را محکوم کرد. کویت و عربستان از رهگیری حملات موشکی و پهپادی خبر دادند. هاآرتص نیز گزارش داد در پنج روز گذشته بیش از ۲۱۹۱ موشک و پهپاد از ایران به سمت امارات، بحرین، قطر و کویت شلیک شده است. همزمان، امارات در حال بررسی اقداماتی برای مسدود کردن داراییهای ایران، محدود کردن صرافیها و حتی توقیف کشتیهای مرتبط با شبکههای مالی و نفتی جمهوری اسلامی است؛ اقدامی که اگر اجرا شود، یکی از مهمترین مسیرهای دسترسی تهران به منابع مالی خارجی را محدود میکند.
بحران انسانی و نگرانیهای حقوق بشری
در بُعد انسانی، نهادهای بینالمللی هشدارهای جدیتری صادر کردند. آژانس پناهندگان سازمان ملل اعلام کرد وضعیت خاورمیانه به یک «شرایط اضطرار عظیم انسانی» تبدیل شده است. این نهاد گفت نزدیک به ۱۰۰ هزار نفر در لبنان آواره شدهاند و دهها هزار پناهجوی سوری نیز ناچار به بازگشت به سوریه شدهاند.
در داخل ایران نیز وضعیت حقوق بشری نگرانکنندهتر شد. نتبلاکس اعلام کرد ایران در هفتمین روز خاموشی دیجیتال قرار دارد و سطح اتصال اینترنت به حدود یک درصد رسیده است. گزارشهای رسیده همچنین حاکی از آن بود که نیروهای سپاه و بسیج پس از از دست دادن برخی پایگاهها، تجهیزات و نفرات خود را به اماکن غیرنظامی مانند مدارس و آرامستانها منتقل کردهاند. کمیته آزادی زندانیان سیاسی هشدار داد که از زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات بهعنوان سپر انسانی استفاده میشود.
جنگ روایتها، رسانه و فضای داخلی
در فضای داخلی جمهوری اسلامی نیز لحن رسمی و تبلیغاتی تندتر شد. علی بهادری جهرمی، سخنگوی دولت ابراهیم رئیسی، شبکه ایراناینترنشنال را «یکی از اهداف مشروع» حکومت خواند. همزمان رویترز بازتاب داد که یک مجری صداوسیما، بازیکنان تیم ملی فوتبال زنان ایران را به دلیل نخواندن سرود رسمی، «خائنان زمان جنگ» نامیده و خواستار برخورد شدید با آنان شده است.
در مقابل، در برخی نقاط ایران و خارج از کشور واکنشهای اجتماعی متفاوتی دیده شد؛ از شعارهای شبانه در پردیس تا جشن شماری از ایرانیان مقیم وین برای مرگ خامنهای.
پیامدهای اقتصادی و انرژی
در حوزه اقتصاد و انرژی، کرملین اعلام کرد جنگ در ایران موجب افزایش تقاضا برای انرژی روسیه شده و چین و هند در خرید انرژی بر اساس منافع ملی خود عمل میکنند. آمریکا نیز با توقف کشتیها در تنگه هرمز، مجوز موقت ۳۰ روزه برای خرید نفت روسیه توسط هند صادر کرد. فرانسه نیز اعلام کرد حدود ۵۰ کشتی متعلق به شرکتهای فرانسوی یا با پرچم فرانسه به دلیل بحران ایران متوقف ماندهاند.
در بخش حملونقل هوایی نیز لوفتهانزا از تغییر مسیر یک پرواز به ریاض خبر داد و هواپیماییهای منطقهای همچنان با اختلالهای گسترده مواجهاند. با این حال، شرکت فاکسکان اعلام کرد جنگ در ایران تاکنون تاثیر محدودی بر فعالیتهایش داشته است.
تحولات امروز نشان داد جنگ وارد مرحلهای عمیقتر و چندلایهتر شده است. از یک سو، حملات به هسته فرماندهی و زیرساختهای امنیتی جمهوری اسلامی در تهران و شهرهای دیگر شدت گرفته و نشانههایی از فرسایش ساختار کنترل دیده میشود؛ از سوی دیگر، تنش منطقهای بهویژه با جمهوری آذربایجان و کشورهای خلیج فارس رو به تشدید است؛ و همزمان، بحران انسانی، قطع اینترنت، جابهجایی جمعیت و خطر استفاده از غیرنظامیان و زندانیان بهعنوان سپر چشمانداز درگیری را تیرهتر کرده است.
