جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی مسیرهای اصلی هوایی، دریایی و زمینی کمکهای بشردوستانه در خاورمیانه را مختل کرده و ارسال کمکهای حیاتی به برخی از بزرگترین بحرانهای انسانی جهان از جمله غزه و سودان را با تاخیر روبهرو کرده است.
خبرگزاری رویترز جمعه ۱۵ اسفند نوشت با ورود جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی به هفتمین روز، بسته شدن حریم هوایی و توقف حملونقل دریایی در تنگه هرمز زنجیرههای تامین جهانی را مختل کرده است.
در نتیجه این وضعیت، ارسال کمکها به غزه و سودان به شدت کند شده و هزینههای عملیات امدادرسانی برای صدها میلیون نفر که با بحران گرسنگی مواجهاند افزایش یافته است.
ژان مارتن بائر، مدیر امنیت غذایی در برنامه جهانی غذا، گفت: «افرادی که به شدت به کمک نیاز دارند، برای دریافت غذا باید مدت بیشتری منتظر بمانند.»
سازمان بینالمللی مهاجرت نیز اعلام کرد چادرها، پوششهای محافظ و چراغهایی که برای مناطق فلسطینی غزه و کرانه باختری ارسال میشدند، در زنجیره تامین متوقف شدهاند.
اختلال در مرکز کمکهای بشردوستانه دبی
گروههای امدادی گفتند افزایش هزینههای عملیاتی فشار بیشتری بر بودجههایی وارد کرده که پیش از این نیز به دلیل کاهش کمکهای مالی با مشکل روبهرو بودند.
این سازمانها همچنین گفتند شرکتهای حملونقل برای هر کانتینر حدود سه هزار دلار هزینه اضطراری اضافی مطالبه میکنند.
انبارهای بزرگ کمکهای بشردوستانه در «مرکز کمکهای بشردوستانه دبی» که برای اعزام سریع کمکها به منطقه استفاده میشوند نیز با مشکل انتقال محمولهها روبهرو شدهاند.
سسیل تراز، از مدیران فدراسیون بینالمللی صلیب سرخ و هلال احمر، گفت این سازمان نمیتواند بستههای کمک پزشکی برای حمایت از عملیات جستوجو و نجات هلال احمر ایران را از مرکز دبی منتقل کند.
به گفته او، این تجهیزات در ذخیره اضطراری این سازمان به ارزش ۱۰ میلیون فرانک سوئیس، معادل حدود ۱۳ میلیون دلار، در دبی باقی ماندهاند.
این سازمان همچنین نمیتواند محمولهها را از بندر جبلعلی، بزرگترین پایانه کانتینری منطقه، منتقل کند؛ بندری که در پی برخورد بقایای یک موشک رهگیریشده دچار آتشسوزی شد.
حنان بلخی، مدیر منطقهای سازمان جهانی بهداشت، نیز گفت فعالیتهای مرکز این سازمان در دبی متوقف شده و این موضوع ۵۰ درخواست اضطراری از ۲۵ کشور را با مشکل روبهرو کرده است.
او افزود این اختلال همچنین برنامههایی مانند واکسیناسیون فلج اطفال را تحت تاثیر قرار داده است.
گسترش اثرات بحران به آفریقا
دفتر کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان نیز اعلام کرد سودان که با بحران قحطی روبهرو است، به دلیل محدودیتهای تازه در کانال سوئز و تنگه بابالمندب از ۱۰ اسفند آسیبپذیری بیشتری پیدا کرده است.
یک سخنگوی این نهاد گفت: «ما به طور ویژه درباره آفریقا نگران هستیم.»
او افزود برخی محمولهها اکنون از مسیر دماغه امید نیک در جنوب آفریقا ارسال میشوند؛ مسیری که انتقال کالا را تا سه هفته طولانیتر میکند.
در همین حال هزینههای سوخت، حملونقل و بیمه نیز افزایش یافته و فدراسیون بینالمللی صلیب سرخ و هلال احمر گفته ممکن است ناچار شود میزان کمکهای خود به هلال احمر ایران را کاهش دهد.
اما ماسپرو، مدیر ارشد بخش تامین یونیسف در کپنهاگ، گفت امیدوار است در میان محدودیتهای پروازی، پروازهایی که حامل اقلام بشردوستانه فاسدشدنی مانند واکسنها هستند در اولویت قرار گیرند.
پلیس مبارزه با تروریسم لندن اعلام کرد این افراد جمعه ۱۵ اسفند حدود ساعت یک پس از نیمهشب در جریان عملیاتی از پیش برنامهریزیشده در مناطق بارنت و واتفورد در شمال لندن بازداشت شدند.
یکی از بازداشتشدگان شهروند ایرانی و سه نفر دیگر دارای تابعیت دوگانه بریتانیایی-ایرانی هستند.
پلیس اعلام کرد این تحقیقات به نظارت و جمعآوری اطلاعات درباره مکانها و افرادی مرتبط با جامعه یهودیان در لندن مربوط است.
هلن فلاناگان، فرمانده پلیس مبارزه با تروریسم لندن، گفت: «این بازداشتها بخشی از یک تحقیق طولانیمدت و در چارچوب تلاشهای ما برای مقابله با فعالیتهای مخرب احتمالی است.»
او افزود: «میدانیم که این موضوع ممکن است موجب نگرانی افکار عمومی، بهویژه جامعه یهودیان، شود. از مردم میخواهیم هوشیار باشند و اگر موضوع مشکوکی دیدند یا شنیدند با پلیس تماس بگیرند.»
به گفته پلیس، دو نفر از بازداشتشدگان، مردی ۴۰ ساله و مردی ۵۵ ساله، در منطقه بارنت بازداشت شدند و بازرسیها در چند محل در این منطقه ادامه دارد.
مردی ۵۲ ساله نیز در واتفورد بازداشت شد و بازرسیها در این محل و همچنین در منطقه ومبلی ادامه دارد. چهارمین مظنون، مردی ۲۲ ساله، در منطقه هارو بازداشت شده است.
در همین عملیات شش مرد دیگر نیز در هارو به ظن کمک به یک متهم بازداشت شدند. سن این افراد ۲۰ تا ۴۹ ساله اعلام شده است.
پلیس همچنین گفت یکی از این افراد به ظن حمله به یک افسر پلیس نیز بازداشت شده است. این ۱۰ نفر اکنون در بازداشت به سر میبرند و تحقیقات پلیس ادامه دارد.
دیوید لمی، معاون نخستوزیر بریتانیا اندکی پس از انتشار خبر بازداشتها در گفتوگو با برنامه «گود مورنینگ بریتن» شبکه آیتیوی گفت: «ایران بزرگترین حامی دولتی تروریسم در جهان است و متاسفانه اثر آن در جامعه خود ما هم دیده میشود.»
او افزود: «سرویسهای اطلاعاتی و پلیس ضدتروریسم ما در سالهای اخیر اقدامات زیادی را خنثی کردهاند.»
جاسوسی تهران از بریتانیا
سازمان اطلاعات داخلی بریتانیا (امآی۵) ۲۲ مهر در هشدار عمومی نادری اعلام کرده بود جاسوسانی از چین، روسیه و ایران نمایندگان پارلمان را هدف گرفتهاند تا دموکراسی این کشور را تضعیف کنند.
این هشدار یک هفته پس از آن صادر شده بود که دادستانها اعلام کردند مجبور به توقف محاکمه دو شهروند بریتانیایی متهم به جاسوسی برای چین شدهاند، زیرا دولت بریتانیا مدرکی مبنی بر تهدید امنیت ملی این کشور از سوی چین ارائه نکرده است.
امآی۵ به سیاستمداران و کارکنانشان هشدار داده بود مراقب جاسوسانی باشند که ممکن است از طریق باجگیری، حملات فیشینگ، برقراری روابط عمیق و بلندمدت یا پرداخت کمکهای مالی برای تاثیرگذاری بر تصمیمهایشان، اطلاعات جمعآوری کنند.
کن مککالوم، مدیرکل امآی۵، گفته بود: «وقتی دولتهای خارجی اطلاعات حیاتی بریتانیا را میدزدند یا فرآیندهای دموکراتیک ما را دستکاری میکنند، تنها امنیت ما را در کوتاهمدت تهدید نمیکنند، بلکه پایههای حاکمیت ما را نیز فرسایش میدهند.»
وزارت دفاع آذربایجان جمعه ۱۵ اسفند با اشاره به «شواهد موجود» از جمهوری اسلامی خواست از «انکار بدیهیات» دست بردارد، عذرخواهی رسمی ارائه دهد و عاملان حمله را پاسخگو کند.
این وزارتخانه تاکید کرد بیانیه ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در مورد «احترام ادعایی به حاکمیت سایر کشورها و انکار دخالت در حملات پهپادی تحت هیچ شرایطی قابل قبول نیست».
تهران: کار اسرائیل است
ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی پنجشنبه پرتاب پهپاد به سمت جمهوری آذربایجان را تکذیب کرد و اعلام کرد تهران با احترام به حاکمیت کشورها، بهویژه کشورهای مسلمان و همسایه، هیچ پهپادی به سوی آذربایجان شلیک نکرده است.
در بیانیه این ستاد آمده بود چنین اقداماتی سابقه دارد و اسرائیل برای برهم زدن روابط میان کشورهای مسلمان و متهم کردن جمهوری اسلامی، دست به اینگونه عملیات میزند.
عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، نیز گفت نیروهای نظامی جمهوری اسلامی شلیک هرگونه موشک به ترکیه یا آذربایجان را رد کردهاند و در حال بررسی این موضوع هستند که چه اتفاقی رخ داده است.
او افزود ممکن است این حمله از «مکانهای دیگر» انجام شده باشد یا «مشکلی پیش آمده باشد»، اما جمهوری اسلامی «هیچ قصدی» برای حمله به ترکیه، آذربایجان یا دیگر کشورهای همسایه ندارد.
عراقچی در عین حال تاکید کرد پایگاهها و تاسیسات آمریکا در منطقه، «هر کجا که باشند، هدف قرار خواهند گرفت».
واکنشها در باکو
کابینه وزیران آذربایجان جمعه ۱۵ اسفند اعلام کرد با توجه به «وضعیت فعلی ناشی از حملات مغایر با هنجارها و اصول حقوق بینالملل»، تصمیم گرفته است تردد کامیونها، از جمله محمولههای ترانزیتی، در تمام ایستهای بازرسی مرزی میان آذربایجان و ایران بهطور کامل متوقف شود.
بر اساس این تصمیم، تمامی مسیرهای عبور کامیون در مرز دو کشور تا اطلاع بعدی بسته خواهد بود.
پس از این حمله، وزارت امور خارجه آذربایجان مجتبی دمیرچیلو، سفیر جمهوری اسلامی در باکو، را احضار کرد.
الهام علیاف، رییسجمهوری آذربایجان، در واکنش به این حمله گفت: «این افراد بیشرف که این اقدام تروریستی را انجام دادهاند، پشیمان خواهند شد.»
او گفت مقامهای ایرانی باید درباره این حادثه توضیح دهند و از آذربایجان عذرخواهی کنند.
رییسجمهوری آذربایجان همچنین با تاکید بر این که کشورش در هیچ عملیاتی علیه جمهوری اسلامی مشارکت نکرده و نخواهد کرد، گفت باکو حتی در روند تخلیه کارکنان سفارت جمهوری اسلامی در لبنان کمک کرده است، اما «در مقابل به شکلی ناجوانمردانه به ما ضربه میزنند».
افزایش اقدامات دفاعی در آذربایجان
خزر ابراهیم، سفیر آذربایجان در ایالات متحده، در گفتوگو با وبسایت اکسیوس اعلام کرد که کشورش پس از حمله پهپادی جمهوری اسلامی به نخجوان «اقدامات دفاعی و پیشگیرانه مناسبی» اتخاذ خواهد کرد.
ابراهیم در پاسخ به پرسشی درباره احتمال وقوع حملات بیشتر گفت «جای نگرانی نیست»، اما تاکید کرد که آذربایجان در حال بررسی دقیق واقعیتها و اتخاذ تصمیمهای لازم است.
او همچنین گفت باکو و واشینگتن درباره این حادثه در تماس نزدیک هستند.
حمله با چهار پهپاد
تنشها میان تهران و باکو پس از آن بالا گرفت که پنجشنبه ۱۴ اسفند چند پهپاد پرتابشده از خاک ایران اهدافی را در جمهوری خودمختار نخجوان هدف قرار دادند.
گزارشها حاکی است یکی از پهپادها به ساختمان ترمینال فرودگاه بینالمللی نخجوان برخورد کرد و پهپاد دیگری در نزدیکی مدرسهای در روستای شکرآباد سقوط کرد. در این حمله چهار غیرنظامی در نزدیکی فرودگاه زخمی شدند.
بر اساس گزارشها، سه نفر از زخمیهای این حمله که به مراکز درمانی منتقل شده بودند، پس از دریافت درمان سرپایی مرخص شدند.
حال عمومی مجروحان رضایتبخش اعلام شده است، اما درمان یکی از آنها به نام اسد جعفراف همچنان در بیمارستان و تحت نظارت پزشکان ادامه دارد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، مقامهای ژاپنی جمعه ۱۵ اسفند اعلام کردند یک شهروند دیگر این کشور نیز در ایران در بازداشت است. توکیو پیشتر گفته بود یک شهروند ژاپنی در ۳۰ دیماه در ایران بازداشت شده است.
هویت فرد دوم، زمان بازداشت و دلیل بازداشت او هنوز مشخص نیست.
یک سخنگوی وزارت خارجه ژاپن نیز بدون ذکر نام این افراد به خبرگزاری فرانسه گفت کارکنان سفارت ژاپن با هر دو نفر تماس گرفتهاند تا «از سلامت آنها اطمینان حاصل کنند».
او بدون اشاره به نام این افراد گفت: «از منظر حفظ حریم خصوصی، نمیتوانیم درباره جزئیات بیشتر این افراد، از جمله فردی که ۳۰ دیماه در تهران بازداشت شد، اظهار نظر کنیم.»
خبر بازداشت شهروند دوم در حالی منتشر شد که ایالات متحده و اسرائیل یک کارزار نظامی گسترده علیه جمهوری اسلامی آغاز کردهاند و تهران نیز در پاسخ حملاتی را در منطقه انجام داده است.
رییس دفتر شبکه تلویزیونی دولتی ژاپن در زندان
شینوسوکه کاواشیما، رییس دفتر شبکه تلویزیونی دولتی ژاپن، اناچکی، در تهران سیام دیماه بهدست ماموران سپاه پاسداران بازداشت و در بازداشتگاهی در شمال تهران نگهداری شد و چهارم اسفند به زندان اوین منتقل شد.
شبکه اناچکی ششم اسفند در پاسخ به پرسش ایراناینترنشنال درباره وضعیت مدیر دفتر خود در تهران اعلام کرد این رسانه «همواره حفظ امنیت کارکنانش را در بالاترین اولویت قرار میدهد».
اناچکی تاکید کرد در مقطع کنونی، قادر به ارائه هیچگونه اطلاعاتی در این خصوص نیست.
اناچکی رسانه عمومی ژاپن است که اخبار و گزارشهای مربوط به این کشور و آسیا را از طریق تلویزیون، رادیو و پلتفرمهای آنلاین برای مخاطبان بینالمللی منتشر میکند.
به گزارش کمیته حفاظت از روزنامهنگاران همچنین گذرنامه مهدی محمدی، فیلمبردار باسابقه اناچکی، همراه با وسایل شخصی او از جمله تلفن همراه، لپتاپ و دوربینش ضبط شده است.
این نهاد همچنین اعلام کرد یکی دیگر از کارکنان اناچکی که نام او برای حفظ امنیتش اعلام نشده، پس از آنکه چند بار احضار شد، اوایل فوریه ایران را ترک کرد.
سارا قوده، مدیر منطقهای کمیته حفاظت از روزنامهنگاران، گفت: «بازداشت شیننوسوکه کاواشیما و ارعاب همکاران او نشاندهنده تلاش عامدانه مقامهای ایرانی برای خاموش کردن گزارشگری مستقل است.»
این بازداشتها پس از موج گسترده اعتراضها در دیماه ۱۴۰۴ در ایران رخ داد؛ اعتراضهایی که با سرکوب خشونتآمیز حکومت مواجه شد و گروههای حقوق بشری گفتهاند هزاران نفر در جریان آن کشته شدند.
فعالان میگویند وضعیت داخل زندانها بهطور فزایندهای آشفته شده است. در حالی که گزارش شده برخی زندانیان غیرسیاسی با وثیقه آزاد شدهاند و بسیاری از کارکنان نیز ظاهرا برای رفتن به مکانهای امنتر پستهای خود را ترک کردهاند، مقامها از اعطای مرخصی به زندانیان سیاسی یا افرادی که در جریان اعتراضات اخیر بازداشت شدهاند خودداری کردهاند یا وثیقه آنها را برای آزادی نپذیرفتهاند.
وبسایت وکلای داوطلب «دادبان» نیز هشدار داد که دورههای تنش شدید سیاسی یا نظامی در ایران اغلب به رفتار سختگیرانهتر با زندانیان سیاسی منجر میشود.
این گروه گفت: «در جمهوری اسلامی، در زمانهای تنش شدید سیاسی یا نظامی، خطر تشدید سرکوب و حتی تلافیجویی علیه زندانیان سیاسی افزایش مییابد.»
در چنین شرایطی، بازداشتشدگان ممکن است با محدودیتهای بیشتر، خشونت یا فشارهای مضاعف روبهرو شوند.
هشدارها درباره یک بحران انسانی
چندین سازمان حقوق بشری، از جمله «کمیته آزادی زندانیان سیاسی» و بنیادی مرتبط با نرگس محمدی، برنده زندانی جایزه نوبل صلح، نسبت به وقوع یک بحران انسانی قریبالوقوع در زندانهای ایران هشدار دادهاند.
این گروهها در بیانیههای خود گفتهاند که نظم اداری داخل اوین عملا فروپاشیده، نگهبانان پستهای خود را ترک کردهاند و درهای سلولها قفل شده و زندانیان در داخل محبوس ماندهاند.
طبق این گزارشها، توزیع غذا و خدمات درمانی تا حد زیادی متوقف شده، در حالی که فروشگاه زندان، که منبع مهمی برای تهیه غذا و آب آشامیدنی زندانیان است، نیز تعطیل شده است.
در برخی موارد، فعالان میگویند زندانیان سیاسی بدون اطلاع خانوادههایشان به مکانهای نامعلوم منتقل شدهاند. اعضای خانواده بازداشتشدگان میگویند اطلاعات بسیار اندکی درباره سرنوشت زندانیان دریافت کردهاند.
گزارشهای گروههای حقوق بشری و بستگانی که توانستهاند با زندانیان تماس بگیرند، نشان میدهد که یگان ویژه پلیس ایران (نوپو) کنترل زندان اوین را به دست گرفته است.
همسر مصطفی محمد حسن، زندانی سیاسی، در شبکههای اجتماعی نوشت که مقامها قصد دارند زندانیان سیاسی و اتباع خارجیِ زندانی در اوین را به زندانی در شهر قم منتقل کنند.
ترس از تکرار فاجعهای دیگر در اوین
رضا خندان، زندانی سیاسی در اوین و همسر نسرین ستوده وکیل مداتفع حقوق بشر، نیز در نامهای به غلامحسین محسنیاژهای، رییس قوه قضائیه، نسبت به وضعیت هشدار داده است.
خندان هشدار داد که مقامها هشدارهای مکرر زندانیان را نادیده گرفتهاند؛ همانگونه که در جریان جنگ ۱۲ روزه چنین کردند، زمانی که حمله موشکی اسرائیل به زندان اوین بخشهایی از این مجموعه را ویران کرد و دهها زندانی، بستگان ملاقاتکننده و کارکنان زندان را کشت.
خندان نوشت: «این بار دیگر هیچ عذر و بهانهای پذیرفتنی نیست. مسئولیت مستقیم جان زندانیان با قوه قضاییه و سازمان زندانهاست؛ زندانیانی که هنوز عزادار هم بندیان و خانوادهها و پرسنلی که عزادار همکارانشان هستند.»
پس از جنگ ۱۲ روزه، گزارش شده بود که زندانیان سیاسی را با دستبند و پابند بسته و موقتا به مراکز دیگری منتقل کردند؛ از جمله زندان تهران بزرگ (فشافویه)، زندان قزلحصار و زندان زنان قرچک.
بدتر شدن شرایط در زندانهای دیگر
فعالان میگویند وضعیت در زندانهای دیگر نیز در حال وخیمتر شدن است.
دادبان از بدتر شدن شرایط در زندان زنان قرچک در جنوب تهران، که بهطور گسترده یکی از سختترین مراکز بازداشت در ایران شناخته میشود، گزارش داده است.
طبق این گزارش، کارکنان پزشکی، کارکنان اداری و نگهبانان پستهای خود را ترک کردهاند و همین امر باعث آشفتگی در اداره زندان شده است. کمبود آب که پیشتر نیز در این مجموعه رایج بود، تشدید شده و فروشگاه زندان دیگر فعالیت نمیکند.
در زندان تهران بزرگ، گفته شده موج انفجارهای ناشی از انفجارهای نزدیک در دوم مارس شیشهها را شکسته و به چندین دیوار آسیب زده است. در حالی که هیچ آمار تلفات تایید نشده، گزارشها میگویند نگهبانان زندان زندانیان را کتک زده و داخل مجموعه گاز اشکآور شلیک کردهاند.
یک بیننده در پیامی به ایراناینترنشنال نوشت: «برادرم در زندان تهران بزرگ است. چهار روز است که نه آب دارند نه غذا.»
او افزود: «مسئولان حتی درهای زندان را جوش دادهاند و اکنون این مجموعه تحت کنترل سپاه پاسداران است.»
گزارشهای مشابهی از نقاط دیگر نیز منتشر شده است. رسانه کردی «کردپا» گزارش داد که نیروهای ضد شورش پس از آنکه زندانیان زندان مهاباد نسبت به نگهداری در شرایط خطرناک زمان جنگ پس از حمله به یک پایگاه نزدیک سپاه پاسداران اعتراض کردند، یورش بردند.
بر اساس این گزارش، نگهبانان گاز اشکآور شلیک کردند و دستکم دو زندانی زخمی شدند. همچنین طبق این گزارش سهمیه غذا به یک وعده در روز کاهش یافته و تماسهای تلفنی محدود شده است.
