ناصر تقوایی، فیلمساز، عکاس و نویسنده مطرح ایرانی که با ساخت سریال تلویزیونی «دایی جان ناپلئون» در میان مردم ایران به شهرت رسید، در ۸۴ سالگی درگذشت. او در سالهای گذشته بارها از فشارهای حکومت بر فیلمسازان مستقل سخن گفته بود.
مرضیه وفامهر، فیلمساز و همسر تقوایی، سهشنبه ۲۲ مهر در شبکههای اجتماعی از درگذشت این هنرمند خبر داد.
وفامهر نوشت: «ناصر تقوایی، هنرمندی که دشواری آزاده زیستن را برگزید، به رهایی رسید. پروازش را به خاطر بسپاریم.»
تقوایی متولد ۲۲ تیر ۱۳۲۰ در شهر آبادان در جنوب ایران بود.
او در سال ۱۳۵۵ با ساخت سریال تلویزیونی «دایی جان ناپلئون» بر اساس رمانی با همین نام از ایرج پزشکزاد، در میان عامه مردم به شهرت رسید.
کارگردانی از «موج نو» سینمای ایران
تقوایی از پیشگامان سینمای روشنفکری ایران بود و برخی او را از کارگردانان «موج نوی سینمای ایران» نامیدند.
او درباره زمینه فیلمسازی خود گفته بود: «قبل از ما گروهی که همه تحصیلکرده سینما بودند، چون امکان ورود به سینمای فارسی را نداشتند، ناچار جذب فرهنگ و هنر شدند و فیلم کوتاه ساختند. فاروقی، هوشنگ شفتی، هژیر داریوش و چند نفر دیگر. کامران شیردل هم بود. اینها سینمای غرب را هم خوب میشناختند. شیردل سینمای ایتالیا و داریوش سینمای فرانسه را از اساس میشناختند. اینها در جلسات کانون فیلم میآمدند و برای ما حرف میزدند. فیلمهای کوتاه اینها هم باعث امیدواری شد.»
در حوزه سینما، او شش فیلم ساخت: آرامش در حضور دیگران (۱۳۴۹)، صادق کرده (۱۳۵۱)، ناخدا خورشید (۱۳۶۵)، ای ایران (۱۳۶۸)، کاغذ بیخط (۱۳۸۰).
این هنرمند جوایز گوناگونی از جمله تندیس طلایی جشنواره بینالمللی فیلم سانفرانسیسکو، شیر طلایی و نقرهای جشنواره فیلم ونیز، پلنگ برنزی جشنواره فیلم لوکارنو و جوایز داخلی متعددی در ایران کسب کرد.
او با «قصههای کیش» که در آن یک اپیزود به نام «کشتی یونانی» ساخته بود، نامزد نخل طلای جشنواره فیلم کن شده بود.
این کارگردان سینما، سابقه عکاسی و نویسندگی نیز داشت.
تقوایی در سالهای فیلمسازی خود با مشکلات متعدد از جمله سانسور مواجه بود و ساخت آخرین فیلمش، «چای تلخ» در سال ۱۳۸۲ نیمهکاره ماند.
با این حال او گفته بود: «ما با آن گروهی که از فرنگ آمده بودند، یک تفاوت اساسی داشتیم. آنها به دلیل برخورد با دموکراسی غرب، خیلی ایدهآلیست بودند اما ما یاد گرفته بودیم که در شرایط سخت و دشوار کار کنیم.»
در این گزارش آمده است: «حزبالله لبنان، گروههای شبهنظامی شیعه عراق و تیپ فاطمیون افغانستان، همگی در سرکوب جنبشهای ضدحکومتی در درون ایران نقش ایفا کردهاند.»
لانگوار ژورنال سهشنبه ۲۲ مهر تاکید کرد: «نگرانی فزایندهای درباره استفاده از نیروهای خارجی مستقر در ایران در دورههای ناآرامی داخلی برای سرکوب اعتراضها وجود دارد؛ روشی که نخستینبار در جریان موج اعتراضهای سال ۸۸ گزارش شد.»
این نشریه نوشت که در آن زمان، حدود پنج هزار نیروی مسلح حزبالله لبنان برای کمک به سرکوبها به ایران اعزام شدند.
دانشجویان دانشگاه بوعلی همدان، ۱۴ مهر با همراهی گروهی از مردم در اعتراض به «حضور دانشجویان عراقی وابسته به حشد شعبی و مزاحمتهای آنان برای دختران دانشجو» تجمع کردند و خواستار اخراج آنان شدند.
چند روز بعد و در ۱۹ مهر نیز شماری از شهروندان در همدان قصد داشتند در اعتراض به اقدامات یک دانشجوی عراقی مقابل دانشگاه بوعلیسینا تجمع کنند که با واکنش ماموران حکومت مواجه شدند.
به گفته شهروندان، نیروهای امنیتی با استفاده از باتون و تهدید به بازداشت، مردم را متفرق کردند.
پیشتر سایت خبری الجبال عراق در گزارشی تایید کرده بود یک دانشجوی عراقی به نام «سیف صدام حسین»، به یک دانشجوی دختر ایرانی در دانشگاه همدان توهین کرده و او را آزار داده است.
در سالهای اخیر، شمار دانشجویان عراقی در ایران به دهها هزار تن رسیده است.
نیابتیها و حضورشان در سرکوبها در ایران
لانگوار ژورنال همچنین به استفاده از نیروهای نیابتی در دیگر اعتراضات ایران از جمله اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» اشاره کرده است.
بر اساس گزارش این نشریه، در جریان این اعتراضات، اعضای حزبالله و نیروهای شبهنظامی حشد شعبی عراق در سرکوب تظاهرات به نیروهای بسیج ایران کمک کردند و به گفته شاهدان عینی، «مردانی با لباس شخصی و لهجه عربی لبنانی» در چندین شهر به سرکوب معترضان پرداختند.
این اولین بار نیست که گزارشهایی از حضور نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی در سرکوب اعتراضات ایران منتشر میشود.
پیشتر میدلایست فوروم در مقالهای نوشت: «نیروی قدس سپاه پاسداران مسئول مهمترین دستاورد سیاست خارجی جمهوری اسلامی، یعنی گروهای سیاسی-نظامی نیابتی در کشورهای همسایه است و در این زمینه از روشی منحصربهفرد در جنگ سیاسی نامتقارن استفاده میکند.»
بر اساس این مقاله، «سرکوب مخالفتهای داخلی به خشنترین شکل ممکن با استفاده از نیروهای بسیج و اعضای گروههای نیابتی عرب»، یکی از کارکردهای این نیروهای نیابتی است.
فرهاد شهرکی دوشنبه ۲۱ مهرماه در گفتوگو با سایت شفقنا با ابراز نگرانی نسبت به وضعیت تامین انرژی در زمستان، گفت: «با توجه به محدودیت در مصرف نفتکوره به دلایل زیستمحیطی و خط قرمزی که در رابطه با عدم قطع گاز منازل داریم، علیرغم ذخایر خوب، به نظر من از ماه دی مجددا شاهد خاموشیها خواهیم بود.»
این عضو هیات رییسه کمیسیون انرژی مجلس با اشاره به موانع اجرای تعهدات «برنامه هفتم توسعه»، گفت که در این برنامه، «راندمان حداقل ۵۵ درصدی» برای نیروگاههای نصبشده تعیین شده اما «وزارت نیرو در مکاتبات خود، تحقق این هدف را بهدلیل تحریمها و هزینهها غیرممکن دانسته و درخواست کاهش سقف راندمان به ۵۰ درصد را مطرح کرده» است.
پیش از این و در ۱۴ مهرماه، خبرگزاری مهر در گزارشی بحران گاز در ایران را یک معضل «ساختاری» و «مزمن» توصیف کرد و نوشت این چالش در زمستان میلیاردها دلار «زیان خاموش» برای صنعت پتروشیمی به همراه دارد.
این خبرگزاری وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی و زیر نظر علی خامنهای، گزارش داد که کسری روزانه گاز کشور در زمستان ۱۴۰۳ بیش از ۳۰۰ میلیون مترمکعب بود و برآوردها نشان میدهد این رقم تا سال ۱۴۱۰ ممکن است به ۶۰۰ میلیون مترمکعب برسد.
این در حالی است که کسری روزانه گاز در سال ۱۳۹۹ حدود ۱۵۵ میلیون مترمکعب و در سال ۱۴۰۱ حدود ۱۷۴ میلیون مترمکعب بود.
نشست بررسی کمبودهای انرژی
صبح دوشنبه ۲۱ مهر، نشست بررسی کمبودهای انرژی که مقامهای جمهوری اسلامی از آن با عنوان «ناترازی انرژی» یاد میکنند، با حضور وزیر نیرو، جمعی از نمایندگان مجلس و شماری از نمایندگان و مدیران ارشد وزارتخانههای نفت و نیرو و شرکتهای تابعه برگزار شد.
عباس علیآبادی، وزیر نیرو، در این نشست گفت: «ما در شرایط سخت جنگی هستیم و هوای گرم و خشکسالی پنج ساله را نیز پشت سر گذاشتیم ... اگر مصوبات نشست امروز اجرا شود در زمستان به مشکل نمیخوریم، چرا که به اندازه کافی نیروگاه برای تولید برق داریم و با تامین سوخت توسط وزارت نفت، قطعی برق نخواهیم داشت.»
علی نیکزاد ثمرین، نایبرییس مجلس نیز گفت که وزیر نیرو با تعهداتی که مسئولان وزارت نفت دادند، «متعهد شده در زمستان قطعی برق و گاز در کشور رخ ندهد».
خاموشیهای پیدرپی در ماههای گذشته از اختلال مقطعی فراتر رفت و در سایه ناتوانی جمهوری اسلامی، به بحرانی فراگیر در زندگی روزمره مردم و فرایند تولید بدل شد.
اواخر شهریورماه و همزمان با ادامه خاموشیها در ایران، مصطفی رجبی مشهدی، مدیرعامل توانیر، اذعان کرد که بحران تامین برق به زودی برطرف نخواهد شد.
از سوی دیگر قطع گسترده برق در تابستان سال جاری فشار سنگینی بر صنایع وارد کرد، پیامدهای جدی برای تولید به همراه داشت و به نگرانیها درباره بیکاری کارگران دامن زد.
در این شرایط و با توجه به وخامت روزافزون وضعیت اقتصادی و تشدید تحریمها، به نظر میرسد بحران گاز و برق در ایران در آینده نزدیک نه فقط تکرار شود، بلکه پایدارتر و پرهزینهتر نیز بشود.
