دنیس اشمیهال، وزیر دفاع اوکراین، در نشست آنلاین با متحدان غربی گفت این کشور برای پوشش شکاف بودجه دفاعی خود در سال جاری به شش میلیارد دلار نیاز دارد. همزمان، کرملین اعلام کرد اگر ولادیمیر پوتین و دونالد ترامپ همزمان در پکن حضور داشته باشند، احتمال دیدار آنها وجود دارد.
اشمیهال دوشنبه ۳۰ تیر تاکید کرد که این منابع مالی به اوکراین اجازه میدهد تا تولید پهپادهای نظامی را افزایش دهد، خطوط دفاعی در جبههها را حفظ کند، سامانههای پدافند هوایی را تقویت کند و حملات عمقی بیشتری علیه روسیه انجام دهد.
همزمان ژان-نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه که دوشنبه از کییف بازدید کرد، ضمن مشاهده آثار حملات هوایی روسیه گفت: «بسته سنگین تحریمی که پنجشنبه در سطح اتحادیه اروپا تصویب شد، اقدامی ضروری بود. این بسته فشار بیشتری بر ولادیمیر پوتین وارد میکند و هزینه این جنگ غیرقابل باور را افزایش میدهد.»
در حملات گسترده روسیه به اوکراین در شبانه روز گذشته، دستکم دو نفر کشته، ۱۵ نفر زخمی و خسارات وسیعی به زیرساختهای غیرنظامی وارد شد.
اوکراین نیز با حملات پهپادی به فرودگاههای اطراف مسکو، اختلال گسترده ایجاد کرد.
به گفته ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، روسیه در حمله بامداد دوشنبه از ۴۲۶ پهپاد و ۲۴ موشک استفاده کرد که دستکم ۲۳ پهپاد به اهدافی در اوکراین اصابت کردند.
او گفت: «حملات روسیه همیشه علیه انسانیت است. در کییف یک مهد کودک، ساختمانهای مسکونی و زیرساختهای غیرنظامی دیگر آتش گرفتند.»
رسانههای روسیه نیز گزارش دادند که حملات پهپادی اوکراین باعث هرجومرج در فرودگاههای مسکو شد و هزاران مسافر پس از لغو یا تاخیر پروازها در صفهای طولانی یا روی زمین منتظر ماندند.
به گفته وزارت دفاع این کشور شب گذشته ۱۱۷ پهپاد اوکراینی، از جمله ۳۰ پهپاد بر فراز منطقه مسکو، سرنگون شدهاند.
دور جدید مذاکرات صلح
دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین ۳۰ تیر اعلام کرد روسیه از برگزاری دور جدیدی از مذاکرات صلح با اوکراین حمایت میکند، اما اختلافات اساسی میان دو طرف، روند رسیدن به توافق را دشوار کرده است.
پسکوف گفت: «پیشنویس یادداشت تفاهم ما وجود دارد و پیشنویس یادداشت طرف اوکراینی هم ارائه شده است. قرار است درباره این دو پیشنویس که تا این لحظه کاملا متضاد هستند، تبادل نظر و گفتوگو انجام شود.»
او افزود: «به محض اینکه زمان مشخصی برای دور بعدی مذاکرات قطعی شود، مسکو آن را اعلام خواهد کرد.»
احتمال دیدار ترامپ و پوتین در چین
سخنگوی کرملین همچنین گفت پوتین قرار است برای شرکت در مراسم هشتادمین سالگرد پایان جنگ جهانی دوم به چین سفر کند.
او افزود: «ما هنوز نشنیدهایم که آیا دونالد ترامپ هم به پکن خواهد رفت یا نه. اما اگر اتفاقی باشد و هر دو رهبر آنجا باشند، نمیتوان احتمال بررسی دیدار را رد کرد.»
روزنامه تایمز پیشتر گزارش داده بود که چین در حال برنامهریزی برای میزبانی یک نشست بین پوتین و ترامپ است.
از زمان بازگشت ترامپ به کاخ سفید در ژانویه، او دستکم شش بار با پوتین گفتوگو کرده است. کرملین اعلام کرده با دیدار رودررو موافق است، اما چنین نشستی باید با آمادگی دقیق برگزار شود تا نتیجه مشخصی داشته باشد.
ترامپ اخیرا از «پیشرفت نکردن مذاکرات پایان جنگ اوکراین» ابراز نارضایتی کرده و گفته بود: «پوتین مزخرفات زیادی سرمان میریزد.»
او هفته گذشته هشدار داد که اگر روسیه با توافق صلح موافقت نکند، طی ۵۰ روز تحریمهای جدیدی علیه این کشور و خریداران صادراتش اعمال خواهد کرد. این مهلت همزمان با مراسم پکن در اوایل سپتامبر به پایان میرسد.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، دوشنبه ۳۰ تیر گفت: «ما در مورد اتصالات و راههای مواصلاتی و معابر و گذرگاهها در آن قسمت مواضعمان را خیلی روشن بیان کردیم.»
او افزود جمهوری اسلامی در عین اینکه «حامی و موافق» گسترش روابط بین کشورهای منطقه است، در عینحال تاکید دارد که این اقدامات و ایجاد چنین گذرگاههایی نباید خدشهای به تمامیت ارضی و مرزهای شناختهشده بینالمللی وارد کند یا ژئوپلیتیک منطقه را تغییر دهد.
بقائی گفت: «در مواردی صحبتها و موضعگیریهای کشورهای دیگر در حوزه قفقاز شاید سوءتفسیر میشود. موضع ما در این زمینه روشن است و بارها اعلامش کردهایم.»
رییسجمهوری آذربایجان یکشنبه ۲۹ تیر بار دیگر با تاکید بر اهمیت کریدور زنگزور، ارمنستان را تهدید کرد که باید ساخت بخش ارمنی این گذرگاه را هرچه سریعتر تکمیل کند.
او گفت: «کریدور زنگزور تنها آذربایجان را به جمهوری خودمختار نخجوان متصل نمیکند، بلکه این یک دالان ترانزیتی بینالمللی است که حملونقل منطقهای و بینالمللی را تقویت میکند و برای ما اهمیت زیادی دارد.»
دالان زنگزور یک مسیر حملونقل زمینی است. این مسیر جمهوری آذربایجان را از طریق استان سیونیک که جنوبیترین استان ارمنستان محسوب میشود و با ایران هممرز است را به منطقه نخجوان متصل میکند.
در این صورت جمهوری آذربایجان بدون عبور از پستهای بازرسی ارمنستان، به منطقه نخجوان و از آنجا به ترکیه متصل شود.
علیاف در سخنرانی جدید خود با اعلام اینکه این کشور ساخت راهآهن در قلمرو خود تا مرزهای ایران و ارمنستان را با سرعت پیش میبرد، گفت: «این خط را تابستان ۲۰۲۶ تکمیل خواهیم کرد. متاسفانه در بخش ارمنستان هیچ کاری انجام نشده است.»
رییسجمهوری آذربایجان هشدار داد اگر ارمنستان به «کارشکنی» ادامه دهد، «هم از منظر حملونقلی و هم از منظر سیاسی به انزوا کشیده خواهد شد».
او همچنین گفت: «با استفاده از دالان زنگزور میتوانیم حمل و نقل ترانزیتی را تا ۱۵ میلیون تن افزایش دهیم.»
علیاف در پاسخ به پرسشی درباره پیشنهاد آمریکا برای نظارت بر این کریدور، گفت: «این سوال باید از ارمنستان پرسیده شود» و تاکید کرد هیچ نهادی جز باکو حق مدیریت یا نظارت بر این مسیر را در خاک جمهوری آذربایجان نخواهد داشت.
اهمیت کریدور زنگزور
تابستان ۱۴۰۳ و پس از سفر ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه و مهمترین پشتیبان جمهوری اسلامی در منطقه به جمهوری آذربایجان، بار دیگر مساله دالان زنگزور مورد توجه قرار گرفت.
زنگزور گذرگاهی است که ایران با احداث آن صراحتا مخالفت کرده، اما در موردی نادر، روسیه و آمریکا درباره احداث آن همنظر هستند.
علی خامنهای در دو دیدار جداگانه در تابستان ۱۴۰۱، با ولادیمیر پوتین و رجب طیب اردوغان، روسای جمهوری روسیه و ترکیه، صراحتا درباره احداث این دالان ابراز مخالفت کرد.
او همچنین از ابتدای سال جاری، دوبار با نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، دیدار کرده و مخالفت خود با احداث زنگزور را اعلام کرده است.
با اینحال مسکو در رویکردی کمسابقه نسبت به جمهوری اسلامی رسما اعلام کرد برای او «شفافسازی» خواهد کرد، تا تهران به احداث این گذرگاه رضایت دهد.
اگر کریدور زنگزور باز شود و در اختیار آذربایجانیها قرار بگیرد، مرزهای ایران و ارمنستان با یکدیگر به طور کامل قطع خواهد شد.
همچنین استان آذربایجان شرقی از مسیر ترانزیت باکو به آنکارا حذف میشود و ایران دیگر نمیتواند برای ترانزیت محصولات خود به اروپا، مانند امروز بهراحتی از مسیر ارمنستان استفاده کند و برای این منظور ناچار است به ترکیه و جمهوری آذربایجان وابسته شود.
اسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، دوشنبه ۳۰ تیر گفت: «با اجرایی شدن مکانیسم ماشه از انپیتی خارج میشویم.»
عباس مقتدایی، نایبرییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، نیز به خبرگزاری برنا گفت در صورت استفاده اروپا از مکانیسم ماشه، گزینه جمهوری اسلامی «امنیت مجموعه وسیعی از آبراههها» خواهد بود.
او افزود این موضوع نهتنها شامل منطقه، خلیج فارس و تنگه هرمز میشود، بلکه سایر مناطق دریایی را نیز با توجه به ظرفیتها و پیشرفتهای دریایی جمهوری اسلامی در بر خواهد گرفت.
بهنام سعیدی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس هم در گفتوگو با وبسایت خبری جماران گفت اجرای مکانیسم ماشه، سازوکاری خلاف قوانین بینالمللی است و بر اساس هیچ قاعدهای نباید اجرایی شود.
او افزود در صورت استفاده اروپاییها از این روند، جمهوری اسلامی بر اساس منافع ملی تصمیماتی اتخاذ خواهد کرد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، بامداد دوشنبه ۳۰ تیر اعلام کرد مذاکرات هستهای با سه کشور بریتانیا، فرانسه و آلمان جمعه سوم مرداد در استانبول و در سطح معاونان وزیر از سر گرفته خواهد شد.
بقائی ظهر دوشنبه هم گفتوگوهای ایران با کشورهای اروپایی را در سطح معاونان وزیر توصیف کرد و افزود: «ما هرجا احساس کنیم از دیپلماسی میتوانیم برای احقاق حقوق ملت ایران استفاده کنیم، دریغ نخواهیم کرد.»
سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی گفت ما هیچ برنامهای در وضعیت فعلی برای گفتوگو با آمریکا نداریم.
بقایی اعلام کرد روز سهشنبه جلسهای سهجانبه در سطح مدیران کل میان ایران، چین و روسیه در تهران برگزار خواهد شد که یکی از محورهای اصلی آن، بحث درباره موضوع هستهای، بهویژه موضوع بازگشت تحریمها خواهد بود.
به تازگی سه کشور اروپایی به جمهوری اسلامی هشدار داده بودند که فورا گفتوگوهای دیپلماتیک را از سر بگیرد و برای حل مسئله هستهای» قدمهایی ملموس بردارد، در غیر اینصورت نهم شهریور مکانیسم ماشه فعال خواهد شد.
مقتدایی با اشاره به این تهدیدات تاکید کرد: «اگر قرار باشد اروپاییها فشار بیاورند ما هم ابزارهای خودمان را داریم... ما میتوانیم در منطقه مخصوصا در غرب آسیا، خلیج فارس و دریای عمان دردسرهایی برای آنها ایجاد کنیم.»
طی سالهای گذشته، جمهوری اسلامی بارها تهدید به بستن تنگه هرمز کرده، اما تاکنون هیچگاه آن را عملی نکرده است.
اسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، یکم تیر گفت مجلس با طرحی برای بستن تنگه هرمز موافقت کرده است. با این حال، این مصوبه الزامآور نیست و تصمیم نهایی در این زمینه به عهده شورای عالی امنیت ملی است.
تنگه هرمز گذرگاهی استراتژیک بین خلیج فارس و دریای عمان و یکی از حیاتیترین مسیرهای کشتیرانی در جهان است که روزانه بیش از ۲۱ میلیون بشکه نفت و حدود یکسوم از صادرات گاز طبیعی مایع از این تنگه عبور میکند.
جمهوری اسلامی نیز برای صادرات نفت و واردات کالاهایش از این تنگه استفاده میکند.
اهرم بازگشت بازرسان آژانس
روزنامه فرهیختگان در گزارشی با اشاره به مذاکرات سوم مرداد نوشت در خصوص سازوکار و دستورکار این گفتوگوها، تاکنون هیچیک از مقامات رسمی اظهار نظری ارائه نکردهاند، اما احتمالا موضوع بحث فعالسازی مکانیسم ماشه خواهد بود.
این روزنامه نوشت اروپا میخواهد نظارتهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی در ایران از حالت تعلیق خارج شود، بازرسان مجدد بازگردند.
به نوشته این رسانه، طرف اروپایی تعویق مکانیسم ماشه را مشروط به ارائه گزارش رضایتبخش دبیرکل آژانس به تروئیکا و شورای امنیت کرده است.
مکانیسم ماشه یا اسنپبک سازوکاری است که در متن قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل گنجانده شد تا در صورت «عدم پایبندی اساسی» تهران به تعهدات برجامی، امکان بازگشت خودکار تحریمهای این سازمان علیه ایران را بدون نیاز به رایگیری یا اجماع در شورای امنیت فراهم کند.
با حمله آمریکا به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی، به نظر میرسد اهرمهای فشار و چانهزنی تهران در مذاکرات هم با آمریکا و هم اروپا بر مواردی مانند تهدید بستن تنگه هرمز، خروج از انپیتی، افزایش غنیسازی، اجازه بازگشت بازرسان آژانس به ایران و حتی آزادی گروگانهای اروپایی،از جمله شهروندان فرانسوی زندانی در ایران، استوار است.
روسیه: اروپا حق فعالسازی مکانیسم ماشه را ندارد
میخائیل اولیانوف، نماینده دائم روسیه در سازمانهای بینالمللی در وین، گفت سه کشور اروپایی بریتانیا، آلمان و فرانسه «هیچ حق قانونی یا اخلاقی» برای فعالسازی مکانیسم ماشه ندارند.
او با ارجاع به پست عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در ایکس نوشت تروئیکای اروپایی نمیتواند سازوکار بازگشت تحریمهای پیشین علیه ایران را فعال کند.
عراقچی ۲۹ تیر در نامهای به آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، نسبت به فعال شدن احتمالی مکانیسم ماشه علیه جمهوری اسلامی هشدار داد و نوشت: «سه کشور اروپایی از هیچ مشروعیت حقوقی، سیاسی و اخلاقی برای فعالسازی سازوکارهای برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ برخوردار نیستند.»
جمهوری اسلامی تا زمان آغاز حملات غافلگیرکننده اسرائیل در ۲۳ خرداد که در نهایت آمریکا نیز با حمله به تاسیسات هستهای نطنز، فردو و اصفهان به آن پیوست، با واشینگتن در حال مذاکره بود.
پس از پایان جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل، عراقچی فعال شدن مکانیسم ماشه بهوسیله اروپا را معادل حمله نظامی به جمهوری اسلامی دانست و آغاز مذاکرات را به ارائه تضمین عدم حمله نظامی مجدد مشروط کرد.
بر اساس بیانیهای که واتیکان دوشنبه ۳۰ تیر منتشر کرد پاپ لئو در این گفتوگو بر لزوم حفاظت از غیرنظامیان و اماکن مقدس تاکید کرد و نسبت به «استفاده بیرویه از زور» و «جابهجایی اجباری گسترده مردم در نوار غزه» هشدار داد.
در گفتوگویی تلفنی با پاپ لئو چهاردهم، دفتر نخستوزیر اسرائیل جمعه ۲۷ تیر اعلام کرد بنیامین نتانیاهو «ابراز تاسف اسرائیل بابت حادثه تراژیکی را که در آن، بر اثر اصابت ناخواسته گلولههای سرگردان، کلیسای خانواده مقدس در غزه هدف قرار گرفت» به اطلاع پاپ رساند و مراتب تسلیت صمیمانه خود را به خانوادههای آسیبدیدگان ابراز کرد.
ارتش اسرائیل برای عملیاتی جدید در غزه آماده میشود
در حالی که حماس هنوز به آخرین پیشنهاد آتشبس در غزه پاسخ نداده، ارتش اسرائیل برای احتمال شکست مذاکرات در دوحه آماده میشود و طرحی عملیاتی برای کنترل مناطق کلیدی در غزه تهیه کرده است.
روزنامه یدیعوت آخرونوت دوشنبه ۳۰ تیر در گزارشی نوشت با وجود برخی امتیازدهیها از سوی اسرائیل در جریان مذاکرات دوحه، حماس هنوز پاسخی به آخرین پیشنهاد ارائهشده نداده است.
این روزنامه گزارش داد ارتش اسرائیل در حال تدوین طرحی است که در صورت شکست مذاکرات اجرایی خواهد شد. این طرح شامل «کنترل بر مناطق راهبردی، اعمال فشار هوایی، و کاهش خطرات علیه نیروهای نظامی» است.
شبکه ۱۲ اسرائیل هم به نقل از منابع آگاه گزارش داد این طرح با استقبال گسترده اعضای کابینه مواجه شده است.
باراک راوید، خبرنگار وبسایت اکسیوس، به نقل از منابع آمریکایی و اسرائیلی نوشت چهار کشور ایالات متحده، اسرائیل، قطر و مصر همچنان در انتظار پاسخ حماس به پیشنهاد آتشبس هفته گذشته هستند.
یک مقام ارشد آمریکایی به این خبرنگار گفت: «در گذشته مواردی بود که به دلیل [مواضع] اسرائیل توافق حاصل نمیشد، اما این بار چنین نیست. اسرائیلیها همه تلاش خود را برای رسیدن به توافق به کار گرفتهاند و اکنون رهبران حماس هستند که سرسختی نشان میدهند. اگر این بار توافقی حاصل نشود، کاملا تقصیر حماس است.»
منبعی آگاه از جزئیات مذاکرات نیز به اکسیوس گفت: «اکنون مشکل حماس است. هر روزی که ارائه پاسخ را به تاخیر میاندازند، فلسطینیهای بیشتری جان میبازند. نمیتوانیم همچنان منتظر پاسخ چند رهبر لعنتی حماس در غزه بمانیم. آنها خود را چه کسی میدانند؟ از زمان دریافت پیشنهاد جدید در هفته گذشته، صدها فلسطینی کشته شدهاند.»
وزارت بهداشت تحت کنترل حماس در غزه یکشنبه ۲۹ تیر اعلام کرد شمار فلسطینیهایی که در نتیجه تیراندازی نیروهای اسرائیلی هنگام انتظار برای دریافت کمکهای سازمان ملل در شمال نوار غزه کشته شدند، به ۶۷ نفر رسیده است.
این منبع همچنین گفت میانجیهای مصری و قطری در حال اعمال فشار بر حماس برای ارائه پاسخ هستند. به گفته او، مقامهای حماس در دوحه تمایل دارند که از پیشنهاد آتشبس حمایت کنند، اما شاخه نظامی این گروه در غزه هنوز پاسخ روشنی نداده است.
خبرنگار العربیه بامداد دوشنبه اعلام کرد حملات هوایی ارتش اسرائیل به مناطق مرکزی و جنوبی نوار غزه از سر گرفته شده است.
همزمان، دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل اعلام کرد دستور تخلیهای که از سوی ارتش اسرائیل برای ساکنان دیرالبلح صادر شده، «ضربه ویرانگر دیگری به راههای شکننده زندهماندن مردم سراسر غزه وارد کرده است».
