برگزارکننده مسابقات یوروویژن ۲۰۲۶ پنجشنبه ۱۳ آذر حضور اسرائیل در این رقابت را تایید کرد. این تصمیم بلافاصله با واکنش اسپانیا، هلند، ایرلند و اسلوونی روبهرو شد و این کشورها اعلام کردند که در اعتراض به جنگ غزه در مسابقات یوروویژن ۲۰۲۶ شرکت نخواهند کرد.
تصمیم به تایید حضور اسرائیل و واکنش چهار کشور اروپایی به آن این رقابت را وارد یکی از بزرگترین جنجالهای تاریخش کرد.
شبکههای پخشکنندهای که تهدید به تحریم مسابقه کرده بودند، با اشاره به شمار کشتهها در غزه، اسرائیل را متهم کردند که مقررات مربوط به بیطرفی مسابقات را نقض کرده است. اسرائیل منتقدانش را به انجام «کارزار جهانی لکهدار کردن چهره خود» متهم میکند.
اتحادیه پخش اروپا (EBU)، پس از نشستی در ژنو، تصمیم گرفت درباره حضور اسرائیل در مسابقات سال آینده رایگیری نکند.
این اتحادیه اعلام کرد که برای جلوگیری از دخالت دولتها در این رقابت مقررات جدیدی تصویب کرده است.
پس از اعلام این تصمیم، هلند، اسپانیا، ایرلند و اسلوونی بلافاصله خروج خود از مسابقات یوروویژن ۲۰۲۶را اعلام کردند. به این ترتیب، خوانندگان این کشورها در مسابقهای که میلیونها تماشاگر دارد شرکت نخواهند کرد.
بن رابرتسون، کارشناس یوروویژن از وبسایت ایاسسی اینسایت (ESC Insight)، گفت که یکپارچگی رقابت در پایینترین سطح تاریخ خود قرار گرفته است.
او گفت: «هرگز در تاریخ این مسابقه بین شبکههای عضو اتحادیه پخش اروپا چنین رایگیری و چنین شکافی وجود نداشته است.»
دولت و اپوزیسیون اسرائیل نیز از ادامه حضور کشورشان در مسابقات یوروویژن ابراز خرسندی کردند.
گولان یوچپاز، مدیر شبکه اسرائیلی کان KAN، تلاشها برای حذف اسرائیل را نوعی «تحریم فرهنگی» توصیف کرد.
گیلعاد ساعر، وزیر امور خارجه اسرائیل، با حمله به کشورهایی که از مسابقه کناره گرفتهاند، گفت: «ننگ بر آنها.»
ایرلند: حضور ما «غیرقابل قبول» است
مسابقه یوروویژن که از سال ۱۹۵۶ برگزار میشود، به گفته اتحادیه پخش اروپا حدود ۱۶۰ میلیون بیننده دارد؛ رقمی بیشتر از حدود ۱۲۸ میلیون بیننده سوپربول امسال در آمریکا.
حضور اسرائیل در این رقابت که سابقهای طولانی در درگیر شدن با مسائل سیاسی و رقابتهای ملی دارد، همواره موضوعی بحثبرانگیز بوده است.
نماینده اسرائیل در سال ۲۰۲۵، یووال رافائل، در جشنواره موسیقی «نُوا» حضور داشت؛ جایی که هدف حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس بود و جنگ غزه از آن آغاز شد.
در آن حمله، ۱۲۰۰ نفر کشته و ۲۵۱ نفر گروگان گرفته شدند. به گفته نهادهای بهداشتی غزه، بیش از ۷۰ هزار نفر نیز در جریان جنگ پس از آن کشته شدهاند.
شبکه ایرلندی آرتیای (RTE) اعلام کرد: «با توجه به تلفات فاجعهبار در غزه و بحران انسانی که زندگی بسیاری از غیرنظامیان را در معرض خطر قرار میدهد، شرکت ایرلند در این رقابت غیرقابل قبول است.»
خوزه پابلو لوپز، رییس شبکه دولتی آرتیویای (RTVE) اسپانیا، در ایکس نوشت: «آنچه در نشست اتحادیه پخش اروپا رخ داد، نشان داد که یوروویژن یک مسابقه ترانه نیست، بلکه جشنوارهای است تحت سلطه منافع ژئوپولیتیک و دچار شکاف.»
رادیو تلویزیون اسلوونی نیز اعلام کرد که این کشور همراه با اسپانیا، مونتهنگرو، هلند، ترکیه، الجزایر و ایسلند درخواست رایگیری مخفی درباره حضور اسرائیل را مطرح کرده بود اما این رایگیری انجام نشد.
تلویزیون ایسلند، آریووی (RÚV)، نیز اعلام کرد که هیئتمدیره آن چهارشنبه درباره شرکت یا عدم شرکت در یوروویژن ۲۰۲۶ تصمیم خواهد گرفت.
این مسابقه در ماه مه در وین برگزار خواهد شد.
«یوروویژن از دل خاکسترهای جنگ جهانی دوم متولد شد»
اتحادیه پخش اروپا اعلام کرد که بهجای رایگیری درباره اسرائیل، اعضا مقرراتی را تصویب کردهاند که هدفش جلوگیری از تلاش دولتها برای ترویج بیش از حد ترانهها به منظور تاثیرگذاری بر رایدهی است؛ اقدامی که پس از اتهاماتی مبنی بر تقویت ناعادلانه ترانه نماینده اسرائیل در سال ۲۰۲۵ مطرح شد.
اتحادیه پخش اروپا افزود: «این رای بدان معناست که همه اعضای این اتحادیه که مایل به شرکت در یوروویژن ۲۰۲۶ هستند و با مقررات جدید موافقت کنند، واجد شرایط حضور خواهند بود.»
اسحاق هرتزوگ، رییسجمهوری اسرائیل، از حامیان کشورش تشکر کرد و گفت امیدوار است مسابقه همچنان نمادی از «فرهنگ، موسیقی و دوستی میان ملتها» باشد.
آلمان، یکی از حامیان اصلی یوروویژن، پیشتر هشدار داده بود که اگر اسرائیل حذف شود، در رقابت شرکت نخواهد کرد.
وزیر فرهنگ آلمان، ولفرام وایمر، به روزنامه بیلد گفت تصمیم اتحادیه پخش اروپا را میستاید.
او گفت: «اسرائیل همانقدر به یوروویژن تعلق دارد که آلمان به اروپا.»
مارتین گرین، مدیر مسابقه، گفت اعضای اتحادیه پخش اروپا نشان دادند که میخواهند بیطرفی رقابت حفظ شود.
او افزود: «یوروویژن از دل خاکسترهای جنگ جهانی دوم به دنیا آمد. هدفش این بود که ما را به هم نزدیک کند. در مسیرش دستاندازهایی خواهد بود و جهان پیچیده است، اما امیدواریم این وضعیت موقتی باشد و بتوانیم به مسیرمان ادامه دهیم.»
پناهی در گفتوگو با نشریه ورایتی در حاشیه جشنواره فیلم مراکش تایید کرد که حکم اخیر مانع از بازگشت او به ایران نخواهد شد.
او گفت: «این حکم وسط این کارزار صادر شد، اما من پس از اتمام آن، در اولین فرصت به ایران برمیگردم.»
این فیلمساز منتقد با تاکید بر اینکه «من فقط یک گذرنامه دارم؛ گذرنامه کشور خودم و میخواهم آن را حفظ کنم» گفت: «حتی در سختترین سالها هم هرگز به ترک کشور و پناهندگی فکر نکردم.»
حکم غیابی و محدودیتهای تازه
این موضعگیری پس از آن صورت میگیرد که وکیل او، مصطفی نیلی، اعلام کرد پناهی این هفته به اتهام «تبلیغ علیه نظام» بهصورت غیابی به یک سال زندان محکوم شده است. این حکم شامل دو سال ممنوعیت خروج از کشور و ممنوعیت عضویت در گروههای سیاسی و اجتماعی نیز میشود. نیلی گفت که آنها قصد دارند به این حکم اعتراض کنند.
بازگشت با وجود خطرات
پناهی که آثارش بارها او را در تقابل با مقامات جمهوری اسلامی قرار داده است، میگوید از پیامدهای بازگشت آگاه است: «میدانم فیلمهایم خوشایند حکومت نیست، اما این [موضوع] دلیل نمیشود که به کشورم برنگردم.»
فیلمی که مخفیانه ساخته شد
فیلم تازه او با عنوان «یک تصادف ساده»، که از تجربه شخصیاش بهعنوان زندانی سیاسی الهام گرفته، نماینده فرانسه در رقابت اسکار است و روز پنجشنبه ۱۳ آذر در جشنواره مراکش اکران شد. این اثر که بهصورت مخفیانه در ایران ساخته شده، داستان گروهی از زندانیان سیاسی سابق را روایت میکند که باور دارند شکنجهگر خود را پیدا کردهاند و در این جستوجو با چالشهای اخلاقی پیچیدهای روبهرو میشوند.
پناهی در ماه مه گذشته برای این فیلم نخل طلای جشنواره کن را دریافت کرد.
او که تاکنون جایزه خرس طلایی برلین را برای فیلم تاکسی و شیر طلایی ونیز را برای فیلم دایره دریافت کرده است، پس از کسب نخل طلای جشنواره کن برای آخرین ساختهاش، به یکی از معدود فیلمسازانی تبدیل شد که موفق به کسب این سهگانه معتبر سینمایی شدهاند.
بیش از یک دهه فشار و پیگرد
پناهی طی سالهای اخیر همواره تحت فشار بوده است. او در سال ۱۳۸۸ به شش سال زندان و ۲۰ سال ممنوعیت فیلمسازی، سفر و مصاحبه محکوم شد، اما با وجود این محدودیتها، آثار خود را بهطور مخفیانه تولید کرد. در تیر ماه سال ۱۴۰۱ نیز بازداشت شد و پس از هفت ماه زندان، در پی اعتصاب غذا در بهمن همان سال آزاد شد.
کانون نویسندگان ایران چهارشنبه ۱۲ آذر در فراخوانی از گلباران مزار محمد مختاری و محمدجعفر پوینده، از اعضای کشتهشده این کانون، در ساعت سه بعدازظهر جمعه ۱۴ آذر خبر داد.
مختاری، شاعر، نویسنده، مترجم و منتقدی بود که ۱۲ آذر سال ۷۷ کشته شد. پوینده نیز مترجم، نویسنده و جامعهشناسی بود که ۱۸ آذر همان سال به قتل رسید.
مزار این دو نفر در آرامستان «امامزاده طاهر» کرج واقع شده است.
کانون نویسندگان در بیانیه خود تاکید کرد از پاییز ۷۷ که «طناب جلادان گردن یاوران آزادی اندیشه و نویسندگان آزادیخواه ایران را فشرد» بیش از ربع قرن میگذرد و با وجود گذشت سالها، پروژه «سرکوب حاکمیتی هنوز و تا امروز در فضای این مرز و بوم جولان میدهد».
این بیانیه یادآوری کرد سیاست طرد، حذف و کشتار آزادیخواهان و دگراندیشان از دهه ۶۰ آغاز شد و قتلهای زنجیرهای پاییز ۷۷ به پاییزهای دیگری پیوست که در آنها بیشمار مردم آزادیخواه و عدالتطلب «به خاک و خون کشیده شدند».
قتلهای زنجیرهای دهه ۷۰ بخشی از سلسله قتلهای سیاسی بود که در آن نیروهای وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی، شماری از نویسندگان، روشنفکران و فعالان سیاسی را ربودند و کشتند.
وزارت اطلاعات مسئولیت قتل این دو نویسنده و داریوش و پروانه فروهر را بر عهده گرفت اما اعلام کرد «گروهی از عوامل خودسر» در قتل آنها دست داشتند.
کانون نویسندگان که همچون خانوادهها انتساب قتلها به «عوامل خودسر» را رد کرده، در این بیانیه اعلام کرد آمران و عاملان قتلها قصد خاموش کردن صدای «مخالفت با شبانرمهگی» و «به سکوت کشاندن سودای آزادی» را داشتند.
به گفته کانون، این تلاش با آشکار شدن حقایقی از قتل احمد میرعلایی، غفار حسینی، پیروز دوانی، مجید شریف، پروانه و داریوش فروهر و حمید حاجیزاده و فرزند خردسالش، کارون، شکست خورد.
در بخش دیگری از این بیانیه آمده است: «فریاد آزادیخواهی با به خاک افتادن پیکر آزادیخواهان هرگز خاموش نخواهد شد .... دوام اندیشه آزادیخواهی به درازای بیش از ربع قرن و حضور نسل جوان نشان میدهد مسیر مخالفت با خفقان و استبداد نهادینه شده، همچنان ادامه دارد.»
کانون نویسندگان ایران ضمن فراخوان گلباران مزار پوینده و مختاری، اعلام کرد بر ادامه راه دادخواهی تا روشن شدن نقش و عملکرد «همه عاملان و آمران این جنایات پافشاری میکند».
جمهوری اسلامی از زمان افشای قتلهای زنجیرهای تاکنون اجازه برگزاری مراسم سالگرد مختاری و پوینده را بر مزارشان نداده است و نهادهای امنیتی در جریان برخی برنامهها که بهصورت مستقل برای این دو برگزار شده، اقدام به بازداشت شماری از حاضران کردهاند.
آذر ۱۴۰۳ و پیش از آن در سال ۱۴۰۲، ماموران امنیتی مانع برگزاری مراسم بزرگداشت قربانیان قتلهای سیاسی-زنجیرهای شدند، از شرکتکنندگان در مراسم تصویربرداری کردند و گلهای روی مزار پوینده و مختاری را زیر پا گذاشتند.
مصطفی نیلی، وکیل دادگستری، دوشنبه ۱۰ آذر در شبکه ایکس نوشت که این حکم از سوی شعبه ٢۶ دادگاه انقلاب اسلامی تهران و بهصورت غیابی صادر شده است.
نیلی در ادامه نوشت: «در فرصت قانونی اقدامات لازم جهت اعتراض به این حکم را انجام خواهیم داد.»
پناهی در حال حاضر در خارج از کشور بهسر میبرد.
فیلم «یک تصادف ساده»، ساخته این فیلمساز، شهریور ماه به نمایندگی از فرانسه برای رقابت در اسکار بهترین فیلم بینالمللی در سال ۲۰۲۶ انتخاب شد.
این فیلم داخل ایران و بدون دریافت مجوز رسمی و با نافرمانی در برابر سیاست حجاب اجباری جمهوری اسلامی ساخته شده است.
این فیلمساز منتقد، ۲۷ شهریور در نشست خبری جشنواره بینالمللی فیلم بوسان، به مناسبت نمایش فیلم تازهاش تاکید کرد که «هیچکس نمیتواند جلوی فیلمسازی را بگیرد» و فیلمسازان همواره راهی برای خلق اثر پیدا میکنند.
او ۱۷ شهریور نیز هنگام دریافت جایزه ویژه جشنواره بینالمللی فیلم تورنتو نسبت به نشانههای فزاینده اقتدارگرایی و سرکوب سیاسی در جهان هشدار داد و گفت :«همه باید این نشانهها را جدی بگیریم.»
پناهی که تاکنون جایزه خرس طلایی برلین را برای فیلم تاکسی و شیر طلایی ونیز را برای فیلم دایره دریافت کرده است، پس از کسب نخل طلای جشنواره کن برای آخرین ساختهاش، به یکی از معدود فیلمسازانی تبدیل شد که موفق به کسب این سهگانه معتبر سینمایی شدهاند.
چهارم خرداد، ۱۴۳ فعال سیاسی، مدنی، فرهنگی و هنری با انتشار بیانیهای مشترک کسب نخل طلای پناهی را افتخاری بزرگ برای سینما و جامعه مدنی ایران خواندند و او را نمونهای از هنرمند متعهد به «ارزشهای والای انسانی» توصیف کردند.
پناهی از جمله هنرمندان معترض به جمهوری اسلامی است که در سالهای گذشته بارها بهدلیل ساخت فیلم و فعالیتهای مدنی خود در ایران با برخورد نهادهای امنیتی مواجه شده و از سوی دستگاه قضایی جمهوری اسلامی محاکمه و زندانی شده است.
این فیلمساز ۶۵ ساله آخرین بار در ۲۰ تیر ۱۴۰۱ برای اجرای حکم حبس پیشین خود به زندان اوین منتقل شد و پس از هفت ماه، در ۱۴ بهمن همان سال از زندان آزاد شد.
او پس از خروج از زندان، با کارزارهایی مثل «نه به اعدام» همراهی و در تجمعات فعالان مدنی مقابل زندان اوین شرکت کرد.
نشریه ورایتی، در گزارشی به نقل از جیلان که ریاست هیات داوران جشنواره جهانی فیلم فجر در سال ۱۴۰۴ را برعهده دارد، نوشت که تحریم جشنوارهها میتواند «نوعی مقاومت» باشد اما او محروم کردن مردمی که در ایران زندگی میکنند از فیلمها و فرصت گفتوگوهای سینمایی را «نوعی مجازات» آنها دانست.
بیلگه جیلان گفت: «جشنواره فجر دستکم ۴۰ سال قدمت دارد. من بارها به ایران آمدهام. اینجا با تئو آنجلوپولوس دیدار کردم و جایزهای را از هیات داورانی به ریاست بلا تار دریافت کردم. چند ماه پیش هم یک مسترکلاس در تهران برگزار کردم و از نزدیک دیدم که این دیدارها برای فیلمسازان جوان ایرانی چقدر ارزشمند است.»
این اظهارات در حالی بیان شد که در سالهای گذشته و بهخصوص پس از شکلگیری جنبش «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱، بسیاری از هنرمندان حضور در جشنواره فجر را تحریم کردهاند.
جشنواره حکومتی فجر در رشتههای مختلف از جمله سینما، معمولا در سالگرد انقلاب سال ۵۷ و برای گرامیداشت آن برگزار میشده است.
بیلگه جیلان با اشاره به دشواری شرایط کار فیلمسازان داخل ایران گفت آنها بیش از هر جای دیگری به «امید و فرصتهای اینچنینی» نیاز دارند.
او تاکید کرد: «تحریم جشنوارهها هنر را فدای سیاست میکند. اگر قرار باشد جشنوارهها را بهخاطر سیاستهای دولتها تحریم کنیم، شاید هیچ جشنوارهای در دنیا از این امر مستثنی نماند.»
این کارگردان ترک گفت شرکت در جشنوارهها نباید نشانه حمایت از حکومتها تلقی شود، بلکه باید بهعنوان تلاش برای عبور از مرزهایی ارزیابی شود که رژیمهای سیاسی میان مردم ایجاد میکنند و همچنین باید بهعنوان «کوشش برای تقویت گفتوگو و فرهنگ» دیده شود.
بیلگه جیلان که در سال ۲۰۱۴ برای فیلم «خواب زمستانی» نخل طلای کن را دریافت کرد، این هفته پس از انتشار نامهای از سوی «انجمن فیلمسازان مستقل ایران» با انتقادهای گسترده روبهرو شد.
این انجمن که مدیریت آن را کاوه فرنام، تهیهکننده معترض مقیم دبی، بر عهده دارد از بیلگه جیلان خواست تا حضورش را در جشنواره فجر که امسال در شیراز برگزار میشود، بار دیگر بررسی کند.
انجمن فیلمسازان مستقل ایران در این نامه نوشت که حضور این کارگردان «عملا تصویری را تقویت میکند که حکومت تلاش دارد از وضعیت فرهنگی کشور ارائه دهد؛ تصویری که با واقعیت سانسور، سرکوب و محدودیت هنرمندان ایرانی همخوانی ندارد».
این انجمن همچنین یادآوری کرد که نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی طی سالهای اخیر صدها معترض را، بهویژه در جریان جنبش «زن، زندگی، آزادی»، کشتهاند.
