ترامپ: تفاهم‌نامه امضاشده «نوعی تسلیم بی‌قیدوشرط» حکومت ایران است

وزارت خارجه سوئیس در بیانیه‌ای اعلام کرد مذاکرات برنامه‌ریزی‌شده میان آمریکا و ایران که قرار بود روز جمعه در اقامتگاه کوهستانی بورگن‌اشتوک در این کشور برگزار شود، انجام نخواهد شد.

این اعلام پس از آن صورت گرفت که سخنگوی کاخ سفید بامداد جمعه گفت جی دی ونس، معاون رییس‌جمهوری آمریکا، سفر برنامه‌ریزی‌شده خود به سوئیس برای دیدار با مذاکره‌کنندگان ایرانی و آغاز گفت‌وگوها درباره اجرای تفاهم‌نامه میان تهران و واشینگتن را لغو کرده است.

لغو این مذاکرات، ابهام‌هایی را درباره مرحله بعدی گفت‌وگوها ایجاد کرده است. تهران و واشینگتن پیش‌تر یک تفاهم‌نامه موقت با هدف پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز امضا کرده بودند.

وال‌استریت ژورنال گزارش داد وزارت جنگ آمریکا برای تامین هزینه‌های جنگ با ایران و برخی تعهدات دیگر، درخواست ۸۰ میلیارد دلار بودجه تکمیلی را آماده کرده است. به نوشته این روزنامه، دولت ترامپ ممکن است این درخواست را طی روزهای آینده برای بررسی به کنگره ارائه کند.

وال‌استریت ژورنال گزارش داد وزارت جنگ آمریکا از قانونگذاران خواسته است برای تامین هزینه‌های جنگ با ایران و برخی تعهدات دیگر، ۸۰ میلیارد دلار بودجه تکمیلی اختصاص دهند؛ درخواستی که احتمالاً به‌زودی به کنگره ارائه خواهد شد.

روزنامه وال‌استریت ژورنال به نقل از منابع آگاه گزارش داد استیون فاینبرگ، معاون وزیر جنگ آمریکا، در تماس‌های تلفنی این هفته با اعضای کنگره اعلام کرده است پنتاگون برای پوشش هزینه‌های جنگ با ایران و همچنین برخی هزینه‌های غیرمرتبط با جنگ، به ۸۰ میلیارد دلار بودجه اضافی نیاز دارد. به گزارش رویترز، دولت ترامپ ممکن است طی روزهای آینده درخواست بودجه تکمیلی خود را برای بررسی به کنگره ارسال کند.

بر اساس این گزارش، این بسته مالی تنها به بودجه وزارت جنگ محدود نمی‌شود و منابعی برای اولویت‌های غیرنظامی، از جمله حمایت از بخش کشاورزی و جبران خسارت‌های ناشی از بلایای طبیعی را نیز در بر خواهد گرفت. رویترز اعلام کرد تاکنون موفق به تایید مستقل این گزارش نشده و کاخ سفید و پنتاگون نیز به درخواست این خبرگزاری برای اظهار نظر پاسخ نداده‌اند.

پنتاگون پیش‌تر در ماه آوریل برآورد کرده بود که جنگ با ایران تا آن زمان حدود ۲۵ میلیارد دلار برای آمریکا هزینه داشته است که نخستین برآورد رسمی از هزینه‌های این جنگ بود. با این حال، هزینه نهایی درگیری که از ۲۸ فوریه [۹ اسفند] با مشارکت آمریکا و اسرائیل آغاز شد، همچنان محل بحث در کنگره است و درخواست اولیه دولت برای اختصاص ۲۰۰ میلیارد دلار بودجه اضافی با مخالفت گسترده قانونگذاران روبه‌رو شد.

رویترز می‌نویسد پیشنهاد جدید بودجه در شرایطی مطرح شده که جمهوری‌خواهان در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر تلاش می‌کنند کنترل کنگره را حفظ کنند، اما هم‌زمان با افزایش نگرانی رای‌دهندگان از رشد هزینه‌های زندگی، بالا بودن قیمت انرژی و بار مالی جنگ با ایران مواجه هستند. همچنین راسل ووت، رییس دفتر بودجه کاخ سفید، پیش‌تر به قانونگذاران گفته بود دولت هنوز برآورد دقیقی از هزینه نهایی این جنگ در اختیار ندارد.

وب‌سایت اکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد که مواضع جمهوری اسلامی درباره نقض آتش‌بس در لبنان از سوی اسرائیل، ممکن است دلیل برگزار نشدن مذاکرات برنامه‌ریزی‌شده میان تهران و واشینگتن در روز جمعه در سوئیس باشد.

وب‌سایت اکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد که ادعاهای جمهوری اسلامی درباره نقض آتش‌بس در لبنان از سوی اسرائیل، ممکن است دلیل برگزار نشدن مذاکرات برنامه‌ریزی‌شده میان تهران و واشینگتن در روز جمعه در سوئیس باشد.

به گفته این مقام آمریکایی، قرار بود دو طرف روز جمعه گفت‌وگوهایی را برای آغاز اجرای تفاهم‌نامه اخیر میان واشینگتن و تهران برگزار کنند، اما این مذاکرات در موعد مقرر انجام نخواهد شد.

پیش‌تر نیز کاخ سفید اعلام کرده بود جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری آمریکا، سفر برنامه‌ریزی‌شده خود به ژنو را لغو کرده و دلیل این تصمیم را پیچیدگی‌های لجستیکی و هماهنگی‌های مربوط به مذاکرات عنوان کرده بود.

روزنامه هاآرتص در تحلیلی نوشت توافق دونالد ترامپ با جمهوری اسلامی، برخلاف انتظار بنیامین نتانیاهو، نه‌تنها به تقویت موقعیت سیاسی او منجر نشد، بلکه شکاف بی‌سابقه‌ای میان واشینگتن و تل‌آویو ایجاد کرده و نخست‌وزیر اسرائیل را در آستانه انتخابات با بحرانی تازه روبه‌رو کرده است.

روزنامه هاآرتص در تحلیلی نوشت نتانیاهو امیدوار بود سفر ترامپ به اسرائیل و حمایت علنی رییس‌جمهوری آمریکا، مهم‌ترین برگ برنده او در انتخابات پیش‌رو باشد. به نوشته این روزنامه، نتانیاهو انتظار داشت این سفر پس از «پیروزی کامل» بر جمهوری اسلامی، سقوط حکومت ایران و انتقال ذخایر اورانیوم غنی‌شده برگزار شود، اما اکنون نه‌تنها هیچ‌یک از این اهداف محقق نشده، بلکه ترامپ تقریباً هر روز با اظهاراتی تحقیرآمیز از نخست‌وزیر اسرائیل انتقاد می‌کند.

100%

هاآرتص می‌نویسد توافق آمریکا و جمهوری اسلامی در اسرائیل به‌طور گسترده «فاجعه‌بار» تلقی می‌شود، زیرا ترامپ برخلاف وعده‌های اولیه خود، جنگ را بدون تحقق اهداف اعلام‌شده پایان داده است. به نوشته این روزنامه، رییس‌جمهوری آمریکا که پیش‌تر از «تسلیم بی‌قید و شرط» حکومت ایران سخن گفته بود، اکنون با توافقی موافقت کرده که کاهش تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران و صدور معافیت برای صادرات نفت این کشور را در بر می‌گیرد، در حالی که جمهوری اسلامی تنها بار دیگر اعلام کرده قصد ساخت سلاح هسته‌ای ندارد و با رقیق‌سازی ذخایر اورانیوم در داخل ایران و ادامه بازرسی‌های آژانس موافقت کرده است.

به باور نویسنده، این توافق جمهوری اسلامی را در موقعیت بهتری نسبت به پیش از جنگ قرار داده است. هاآرتص یادآور می‌شود که تهران نه‌تنها در برابر حملات آمریکا و اسرائیل دوام آورد، بلکه کنترل خود بر تنگه هرمز را حفظ کرده، امتیازهای اقتصادی قابل توجهی به دست آورده و درخواست ترامپ برای انتقال ذخایر اورانیوم غنی‌شده به خارج از ایران را نیز نپذیرفته است. این روزنامه همچنین به اظهارات اخیر ترامپ اشاره می‌کند که گفته بود اگر کشورهای دیگر موشک‌های بالستیک دارند، «منصفانه نیست ایران از آن محروم باشد»؛ موضعی که در اسرائیل با نگرانی گسترده روبه‌رو شده است.

این تحلیل همچنین بر شکاف کم‌سابقه میان ترامپ و نتانیاهو تاکید دارد. هاآرتص می‌نویسد لحن رییس‌جمهوری آمریکا در قبال نخست‌وزیر اسرائیل از تمجیدهای گذشته به انتقادهای آشکار و گاه تحقیرآمیز تغییر کرده است. از نگاه نویسنده، ادامه حملات اسرائیل به لبنان نیز با مخالفت علنی ترامپ روبه‌رو شده و این اختلاف به یکی از عمیق‌ترین تنش‌ها میان دو متحد در دهه‌های اخیر تبدیل شده است.

هاآرتص در بخش دیگری از گزارش خود، پیامدهای داخلی این تحول را بررسی کرده و نوشته است که توافق با ایران، محبوبیت حزب لیکود را به‌شدت تحت تاثیر قرار داده است. به گفته نویسنده، حتی رسانه‌ها و چهره‌های نزدیک به نتانیاهو نیز از توافق انتقاد کرده و در مواردی شخص ترامپ را هدف حملات لفظی قرار داده‌اند؛ موضوعی که روایت دولت اسرائیل مبنی بر «پیروزی» در جنگ را تضعیف کرده است.

این روزنامه در پایان می‌نویسد در حالی که انتخابات اسرائیل احتمالاً در ماه اکتبر برگزار خواهد شد، ژنرال بازنشسته گادی آیزنکوت به رقیب اصلی نتانیاهو تبدیل شده و در نظرسنجی‌ها روندی صعودی دارد. نویسنده معتقد است مجموعه عواملی مانند توافق با جمهوری اسلامی، انتقادهای علنی ترامپ از نتانیاهو و نارضایتی داخلی از عملکرد دولت، این هفته را به «بدترین هفته لیکود از زمان حملات هفتم اکتبر» تبدیل کرده است.

محمدباقر قالیباف، رییس مجلس جمهوری اسلامی، در پیامی خطاب به مجتبی خامنه‌ای از آنچه «پیام» او درباره تفاهم‌نامه با آمریکا خواند، استقبال کرد و گفت این پیام نشان داده است که با نهایی شدن تفاهم‌نامه، «آغاز راهی سخت و پرپیچ‌وخم» در پیش است.

رییس مجلس جمهوری اسلامی در بخش دیگری از پیام خود، مذاکرات را «یکی از میدان‌های مبارزه» توصیف کرد و گفت اگر طرف مقابل به دنبال «زیاده‌خواهی» باشد، جمهوری اسلامی به آن پاسخ خواهد داد. او همچنین تاکید کرد که مقام‌های جمهوری اسلامی خود را متعهد به پیگیری «شروط و خطوط قرمز» تعیین‌شده در مذاکرات می‌دانند.

این سخنان پس از انتشار متنی منسوب به مجتبی خامنه‌ای منتشر شده است. «پیام» مجتبی خامنه‌ای در حالی منتشر شد که از زمان آغاز جنگ اخیر در انظار عمومی ظاهر نشده و تصویر، فایل صوتی یا ویدیوی جدیدی از او در دست نیست.

شماری از چهره‌های اصولگرا و نمایندگان مجلس پس از پیام منسوب به مجتبی خامنه‌ای درباره تفاهم‌نامه با آمریکا، از آنچه «نادیده گرفتن دیدگاه رهبر جمهوری اسلامی» در روند مذاکرات خواندند، انتقاد کردند و خواستار پاسخگویی حامیان این روند شدند.

محمدمنان رییسی، نماینده مجلس ، با اشاره به بخش‌هایی از «پیام خامنه‌ای» نوشت افرادی که به گفته او «نظر خود را بر نظر رهبر جمهوری اسلامی ترجیح داده‌اند» باید پاسخگو باشند. او مدعی شد که این افراد نباید انتظار داشته باشند عملکردشان «فراموش یا بخشیده شود».

محسن مقصودی، از چهره‌های نزدیک به جریان اصولگرا، نیز «پیام مجتبی خامنه‌ای» را تعیین‌کننده «مسیر آینده کشور» توصیف کرد و گفت برخی جریان‌ها نتوانسته‌اند دیدگاه مجتبی خامنه‌ای را در روند تصمیم‌گیری‌ها محقق کنند و اکنون باید درباره عملکرد خود پاسخگو باشند.

مرتضی محمودی، نماینده دیگر مجلس جمهوری اسلامی، نیز با اشاره به انتقادهای پیشین خود از مذاکرات، مدعی شد مخالفان گفت‌وگوها از ابتدا نسبت به «اعتماد به آمریکا» هشدار داده بودند. او گفت منتقدان مذاکرات بارها تاکید کرده بودند روند گفت‌وگوها با دیدگاه خامنه‌ای همخوانی ندارد، اما با «اتهام‌ها و برچسب‌های مختلف» روبه‌رو شدند.

این واکنش‌ها پس از آن است که در پیامی منسوب به مجتبی خامنه‌ای از قول او آمده است «علی‌الاصول من نظر دیگری داشتم»، اما در نهایت از روند طی‌شده حمایت کرده و بر پیگیری شروط تعیین‌شده در تفاهم‌نامه تاکید کرده است. این پیام در شرایطی از او منتشر شده که خامنه‌ای از زمان آغاز جنگ اخیر در انظار عمومی ظاهر نشده و تصویر، فایل صوتی یا ویدیوی جدیدی هم از او در دست نیست.

دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی در بیانیه‌ای که با هدف« قدردانی از پیام رهبر» خوانده، اعلام کرد در اجرای دستورها و تدابیر مجتبی خامنه‌ای، به‌ویژه در زمینه پیگیری منافع جمهوری اسلامی و روند مذاکرات آینده، «هیچ‌گونه مسامحه‌ای» نخواهد کرد.

دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی همچنین تاکید کرد با «بی‌اعتمادی کامل» به آمریکا، روند مذاکرات و اجرای تفاهم‌نامه را زیر نظر خواهد داشت و در صورت هرگونه به گفته این بیانیه «تخطی یا تخلف از سوی طرف آمریکایی»، به «اقدام متقابل از پیش تعیین‌شده» دست خواهد زد.

مهدی رنجبر، ۱۸ ساله، و مرتضی زمانی، ۲۷ ساله، از بازداشت‌شدگان اعتراضات شاهرود، در حالی زیر حکم اعدام قرار دارند که فعالان حقوق بشر نسبت به خطر اجرای احکام آنها هشدار داده‌اند.

با توجه به صدور حکم اعدام برای این دو زندانی، نگرانی‌ها درباره سرنوشت آنها افزایش یافته و شماری از فعالان مدنی و حقوق بشری خواستار توجه فوری به پرونده‌شان شده‌اند.

مهدی رنجبر و مرتضی زمانی ۱۸ دی ۱۴۰۴ در جریان تجمعات اعتراضی در شهر شاهرود بازداشت شدند. این دو با یک پرونده قضایی مشترک تحت پیگرد قرار گرفتند و مقام‌های قضایی اتهام «محاربه» را علیه آنها مطرح کردند.

گزارش‌های منتشرشده پیش‌تر حاکی از آن بود که اتهام‌های مطرح‌شده در این پرونده به تخریب و آتش زدن اموال عمومی مرتبط است.

صدور حکم اعدام برای این دو شهروند در شرایطی صورت گرفته که نهادهای حقوق بشری بارها نسبت به صدور و اجرای احکام اعدام علیه بازداشت‌شدگان اعتراضات هشدار داده‌اند.

فعالان حقوق بشر می‌گویند با توجه به قرار داشتن مهدی رنجبر و مرتضی زمانی زیر حکم اعدام، هرگونه تحولات جدید در پرونده آنها می‌تواند بر سرنوشت این دو زندانی تاثیر مستقیم داشته باشد.

100%

سخنگوی جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری آمریکا، اعلام کرد برنامه‌ریزی برای مذاکرات فنی پیش‌رو با جمهوری اسلامی هنوز نهایی نشده و هیات آمریکایی آماده بوده که در نخستین فرصت ممکن عازم محل مذاکرات شود.

او گفت: «همان‌طور که معاون رییس‌جمهوری در نشست خبری خود اعلام کرد، برنامه مذاکرات فنی آینده هنوز نهایی نشده است و هیات آمریکایی برای عزیمت در اولین فرصت آماده است. اما تدارکات این مذاکرات هرگز ساده یا قابل پیش‌بینی نبوده است.»

این سخنگو افزود، جی‌دی ونس امشب عازم سفر برای مذاکره نخواهد شد و هرگونه تصمیم یا برنامه جدیدی درباره مراحل بعدی مذاکرات، پس از نهایی شدن آن، اعلام خواهد شد.

روزنامه فایننشال تایمز گزارش داد دولت دونالد ترامپ در چارچوب تفاهم‌نامه میان واشینگتن و تهران، امکان دسترسی مرحله‌ای ایران به ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده این کشور در قطر را فراهم خواهد کرد، اما این منابع به صورت نقدی در اختیار تهران قرار نمی‌گیرد و صرفا برای خرید کالاهای بشردوستانه و اقلام غیرتحریمی از آمریکا قابل استفاده خواهد بود.

به نوشته فایننشال تایمز، آزادسازی این منابع به صورت تدریجی و در طول دوره ۶۰ روزه پیش‌بینی‌شده در تفاهم‌نامه انجام می‌شود و به عواملی از جمله بازگشایی تنگه هرمز و پیشرفت مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی بستگی دارد. یک دیپلمات آگاه به این روزنامه گفته است این پول تنها برای خرید محصولات آمریکایی مصرف خواهد شد و به حساب‌های قابل استفاده آزاد جمهوری اسلامی منتقل نمی‌شود.

فایننشال تایمز همچنین به نقل از یک مقام آمریکایی نوشت واشینگتن تنها در صورتی بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران را در جریان مذاکرات نهایی در دسترس قرار خواهد داد که تهران به گفته او «رفتار مناسب» از خود نشان دهد. این مقام به عنوان نمونه به همکاری ایران در موضوع ذخایر اورانیوم غنی‌شده اشاره کرده است.

بر اساس این گزارش، دولت ترامپ همچنین قصد دارد در دوره ۶۰ روزه تفاهم‌نامه، معافیتی برای صادرات نفت ایران صادر کند. با این حال، روزنامه تاکید می‌کند که رفع گسترده‌تر تحریم‌ها تنها در صورت دستیابی دو طرف به توافق نهایی و بر اساس جدول زمانی مورد توافق انجام خواهد شد.

فایننشال تایمز یادآور شد این ۶ میلیارد دلار همان درآمدهای نفتی ایران است که در سال ۲۰۲۳ و در چارچوب توافق تبادل زندانیان میان تهران و واشینگتن، از کره جنوبی به حساب‌هایی در قطر منتقل شد. در آن زمان نیز استفاده از این منابع به خرید کالاهای بشردوستانه محدود شده بود، اما پس از تشدید تنش‌های منطقه‌ای و جنگ غزه، دسترسی ایران به این منابع عملا متوقف شد.

این روزنامه همچنین نوشت ده‌ها میلیارد دلار دیگر از دارایی‌های نفتی ایران همچنان در کشورهای مختلف از جمله عراق، هند، چین و ژاپن مسدود است. رسانه‌های نزدیک به حکومت ایران گزارش داده‌اند تهران انتظار دارد در دوره ۶۰ روزه اجرای تفاهم‌نامه حدود ۱۲ میلیارد دلار از این منابع در دسترس قرار گیرد، اما این رقم تاکنون از سوی مقام‌های آمریکایی تایید نشده است.