سیانان در گزارش خود گفت مذاکرهکنندگان آمریکایی در حال تلاش برای انتشار سریع متن توافق میان واشینگتن و تهران هستند، اما همزمان میکوشند اهمیت مفاد دقیق این سند را کماهمیت جلوه دهند.
یک مقام آمریکایی به این شبکه گفت: «تیم مذاکرهکننده ترامپ متنی تهیه کرده که به ایران اجازه میدهد آنچه را برای مصرف سیاسی داخلی خود نیاز دارد، بیان کند.»
مقامهای آمریکایی به شبکه سیانان گفتند که متن توافق بیش از آنکه یک سند اجرایی دقیق باشد، چارچوبی سیاسی برای فراهم کردن فضای مناسب جهت مذاکرات فنی و حضوری آینده است.
به گفته این مقامها، متن تفاهمنامه بسیار کلی و مبهم تنظیم شده و هدف اصلی آن ایجاد شرایطی مساعد برای مذاکرات پیچیده بعدی و همچنین فراهم کردن امکان ارائه توافق به افکار عمومی داخل ایران است.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، دوشنبه ۲۵ خرداد به سیانان گفته بود این یادداشت تفاهم تنها یک و نیم صفحه است.
مقامهای آمریکایی به سیانان گفتند متن تفاهمنامه بازتابدهنده برخی تعهدات مهمی نیست که حکومت ایران از طریق کانالهای محرمانه به آمریکا ارائه کرده است.
بهگفته مقامهای آمریکایی، همین تعهدات غیرعلنی باعث شده واشینگتن با امضای توافق موافقت کند.
یکی از مقامها گفت:«نباید بیش از حد روی متن تفاهمنامه تمرکز کرد.»
او این سند را «یک سند سیاسی» توصیف کرد و افزود:«آنچه از خود سند مهمتر است، درک و تفاهمی است که میان ما وجود دارد. به همین دلیل مهم بود که این توافق انجام شود تا بتوانیم فضای لازم را برای گفتوگو درباره همه این موضوعات ایجاد کنیم. در متن اساسا گفته شده که تحریمها کاهش مییابد، درباره موضوع هستهای توافق خواهد شد و منابع مالی آزاد میشوند. اما زمان کاهش تحریمها به میزان پیشرفت بستگی دارد و منابع مالی نیز زمانی آزاد خواهند شد که درباره سازوکارهای آن توافق کنیم.»
خطر واکنش داخلی علیه دولت ترامپ
این رویکرد میتواند واکنشهای شدیدی را در داخل آمریکا علیه دولت ترامپ برانگیزد.
مقامهای آمریکایی ماهها برای دستیابی به توافق با ایران تلاش کردهاند تا به جنگی پایان دهند که در میان افکار عمومی آمریکا محبوبیت چندانی ندارد و موجب افزایش شدید قیمت سوخت شده است.
در همین حال، جناحهای تندرو محافظهکار خواستار انتشار متن توافق شدهاند، زیرا نگران هستند که ترامپ و دولت او برای پایان دادن به جنگ، امتیازات زیادی به ایران داده باشند.
ابهام درباره اورانیوم غنیشده ایران
بهگفته فردی که متن توافق را مشاهده کرده و جزییات آن را برای سیانان شرح داده است، در متن توافق بهطور مشخص توضیح داده نشده که ایران چه تعهداتی درباره ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود پذیرفته است.
این در حالی است که ترامپ و دیگر مقامهای آمریکایی بارها تاکید کردهاند که آمریکا بر نابودی این ذخایر نظارت خواهد کرد.
در عوض، متن توافق تنها بهصورت کلی تصریح میکند که ایران:«بار دیگر تاکید میکند که هرگز سلاح هستهای تولید نخواهد کرد.»
تعهدی که تهران پیشتر نیز در توافق هستهای سال ۲۰۱۵ با دولت باراک اوباما پذیرفته بود.
با این حال، مقامهای آمریکایی میگویند جمهوری اسلامی از طریق کانالهای محرمانه به واشینگتن اطلاع داده که آماده ارائه امتیازات مورد نظر دولت ترامپ است.
از جمله این امتیازات، مشارکت آمریکا در روند نابودی مواد غنیشده در داخل ایران و با هماهنگی آژانس بینالمللی انرژی اتمی عنوان شده است.
مقامهای آمریکایی تاکید کردهاند که این تعهد بهطور صریح در متن توافق ذکر نشده است.
جزییات کمکهای مالی به ایران
در مقابل، متن توافق درباره مزایای مالی احتمالی ایران جزییات بیشتری ارائه میدهد.
بر اساس اظهارات مقامهای آمریکایی، در صورت اجرای تعهدات از سوی تهران، ایران میتواند در آینده به یک صندوق توسعه و بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری دسترسی پیدا کند.
ترامپ و ونس بارها تاکید کردهاند که منابع این صندوق از بودجه یا مالیاتدهندگان آمریکایی تامین نخواهد شد.
در مورد داراییهای بلوکهشده ایران، متن توافق شفافیت کمتری دارد. در این سند تنها آمده است که این منابع در صورت پیشرفت مذاکرات آزاد شده و «به طور کامل در دسترس» ایران قرار خواهند گرفت، اما هیچ جدول زمانی مشخصی برای این موضوع تعیین نشده است.
آغاز فوری فروش نفت ایران
بر اساس متن توافق، جمهوری اسلامی بلافاصله پس از امضای تفاهمنامه میتواند صادرات نفت و محصولات پتروشیمی ایران را از سر بگیرد.
همچنین آمریکا متعهد خواهد شد معافیتهای تحریمی لازم را صادر کند تا جمهوری اسلامی بتواند از درآمد این صادرات بهرهمند شود.
در پاسخ به پرسشها درباره این معافیتها، یکی از مقامهای آمریکایی بار دیگر تاکید کرد: «این توافق مبتنی بر عملکرد است.»
او افزود: «ایران تنها در صورتی از مزایای تفاهمنامه بهرهمند خواهد شد که به تمام تعهدات خود پایبند باشد؛ از جمله نداشتن سلاح هستهای، خنثیسازی مواد غنیشده و عدم ایجاد اختلال در آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز.»
فشار رهبران غربی برای شفافسازی
اگرچه دولت آمریکا هنوز متن توافق را منتشر نکرده، نسخههایی از آن در میان مقامهای اروپایی و دیگر کشورهای عضو گروه هفت که این هفته در فرانسه گرد هم آمدهاند، در حال گردش است.
بهگفته یک منبع آگاه، رهبران حاضر در نشستهای برگزارشده در شهر اویان-له-بن فرانسه از ترامپ خواستهاند درباره برخی بندهای توافق توضیح بیشتری ارائه کند.
اختلاف بر سر زمان انتشار متن توافق
محرمانه ماندن متن توافق حتی در میان برخی متحدان ترامپ نیز انتقادهایی را برانگیخته است.
منتقدان میپرسند چرا توافقی که امضا شده، همچنان نباید منتشر شود.
ونس بهصورت علنی گفته است آمریکا خواهان انتشار توافق است، اما «تشریفات دیپلماتیک» و درخواست جمهوری اسلامی و کشورهای میانجی باعث شده انتشار آن به تاخیر بیفتد.
او روز سهشنبه به شبکه فاکسنیوز گفت: «قطریها و پاکستانیها در تمام این مذاکرات میان ما و ایرانیها نقش میانجی را ایفا کردهاند و عملا از ما خواستهاند روند انتشار توافق بهصورت مرحلهبندیشده انجام شود.»
بهگزارش سیانان در پشت صحنه، برخی مقامهای دولت ترامپ خواهان انتشار فوری متن هستند، اما برای پیشبرد روندهای داخلی در ایران به تهران فرصت دادهاند.
یکی از مقامهای آمریکایی گفت: «ما میخواهیم متن منتشر شود. آنها از ما خواستهاند تا جمعه صبر کنیم، اما ما در حال بررسی این هستیم که آیا میتوان آن را زودتر منتشر کرد یا نه. دقیقا همین کاری است که اکنون در حال انجام آن هستیم.»
نقش مجتبی خامنهای
سیانان در ادامه گزارش خود نوشت یکی از عوامل پیچیدهکننده روند انتشار توافق، مجتبی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی، عنوان شده است.
مقامهای آمریکایی میگویند او بهطور ضمنی با تفاهمنامه موافقت کرده و در داخل ایران بحثهایی درباره صدور بیانیهای از سوی او پیش از مراسم رسمی امضای توافق در سوئیس در روز جمعه در جریان است.
بهگفته این مقامها، انتشار زودهنگام متن توافق ممکن است صدور چنین بیانیهای را دشوار کند.
ترامپ: میتوانم متن توافق را از حفظ بخوانم
ترامپ سهشنبه به خبرنگاران گفت که منتظر یک «فضای رسمی» برای انتشار توافق است، اما مدعی شد آنقدر به مفاد آن افتخار میکند که میتواند متن را کلمه به کلمه مقابل دوربینها بازگو کند.
او همچنین اظهار داشت که دور بعدی مذاکرات برای حل مسائل باقیمانده از مرحله نخست آسانتر خواهد بود.
یکی از مقامهای دولت ترامپ این مرحله بعدی را که شامل مذاکرات فنی و تخصصی است، «دوره آزمایشی ایران» توصیف کرد.
در طول این دوره ۶۰ روزه که از روز جمعه با مذاکرات حضوری هیاتهای جمهوری اسلامی و آمریکایی آغاز خواهد شد، دولت ترامپ فرصت خواهد داشت میزان جدیت حکومت ایران در اجرای تعهدات و امتیازاتی را که حاضر است در حوزه هستهای ارائه کند، ارزیابی کند.
یکی از مقامهای آمریکایی در پایان گفت:
«تمرکز ما بیشتر بر دستیابی به توافق نهایی است؛ یعنی بر محتوا و ایجاد اعتماد. این موضوع از مدیریت روایتها و فضای رسانهای مهمتر است.»
