شاهزاده رضا پهلوی با تاکید بر اینکه توافق آمریکا با جمهوری اسلامی خواسته مردم ایران را نادیده میگیرد، گفت ۴۰ هزار ایرانی در عرض دو روز جان خود را از دست ندادند تا درباره یک توافق هستهای یا باز ماندن تنگه هرمز مذاکره شود.
او در گفتوگویی با شبکه آیتیوی بریتانیا که سهشنبه ۲۶ خرداد پخش شد، گفت مردم ایران برای آزادی، رهایی و دموکراسی جان باختند اما بهشکلی عجیب در هیچ یک از این مذاکرات حضور ندارند.
شاهزاده رضا پهلوی با اشاره به موج اعدامها گفت: «جمهوری اسلامی در حالی که درباره مذاکره صحبت میکند، همچنان به کشتن شهروندان خود ادامه میدهد.»
او بار دیگر تاکید کرد که هرگونه گفتوگو درباره آینده ایران باید خواستههای مردم این کشور را در مرکز توجه قرار دهد و صرفا به موضوعاتی مانند پرونده هستهای یا امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز محدود نشود.
شاهزاده رضا پهلوی، دوشنبه ۲۵ خرداد نیز در گفتوگویی با مجله تایم با تاکید بر اینکه هر توافقی با جمهوری اسلامی شکست خواهد خورد، گفت تازهترین توافق با این رژیم از نظر اخلاقی غلط و از نظر راهبردی گمراهکننده است و نتیجه معکوس خواهد داد.
او تاکید کرد: «هر توافقی با این رژیم در نهایت شکست خواهد خورد. هرگز نمیتوان به آن اعتماد کرد. این رژیم همچنان از جهان باجخواهد خواست، ایرانیان شجاع و بیگناه را سرکوب خواهد کرد و ترور و بیثباتی را در منطقه و در سطح بینالمللی، از جمله در خیابانهای بریتانیا، گسترش خواهد داد.»
شاهزاده رضا پهلوی هرگونه توافق با جمهوری اسلامی را از نظر اخلاقی «غلط» خواند و گفت: «جامعه بینالمللی باید از مبارزه مردم ایران برای آزادی حمایت کند. آنها را در مرکز هر مذاکره و در سیاست خود در قبال ایران قرار دهد. توافق با رژیمی که در دی ماه طی دو روز ۴۰ هزار معترض را کشت، از نظر اخلاقی غلط و از نظر راهبردی گمراهکننده است. نتیجه معکوس خواهد داد.»
او افزود: «اما بگذارید روشن بگویم: با حمایت بینالمللی یا بدون آن، این رژیم سقوط خواهد کرد. مردم ایران خود را از استبداد آزاد خواهند کرد.»
«باید تغییر رژیم رخ دهد»
شاهزاده رضا پهلوی در گفتوگو با مجله تایم گفت حملات آمریکا و اسرائیل از سوی مردم بهعنوان یک مداخله انسانی، تقریبا همچون اقدامی آزادیبخش، و نه یک تهاجم خارجی دیده شد.
او افزود: « تغییر رژیم تنها پاسخ ممکن است. هیچ راهی وجود ندارد که این رژیم بتواند با جهان، بهویژه جهان آزاد، آنگونه که میشناسیم، کنار بیاید.»
با این حال، بهنوشته تایم به نظر میرسد پنجره فرصت در حال بسته شدن است یا در برخی موارد حتی بسته شده است. ترامپ اهمیت تغییر رژیم را کمرنگ کرده و گفته است پهلوی گزینهای جدی نیست، هرچند «آدم خوبی» است. در مقابل، ترامپ تلویحا گفته است محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شور ای اسلامی، چهرهای «بسیار معقول» و «بسیار محکم» است که میتواند شریک قابلقبولی برای ایالات متحده باشد.
شاهزاده رضا پهلوی درباره قالیباف به تایم گفت: «او فرمانده سابق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود. به اندازه نفر بعدی در این سیستم دستش به خون آلوده است. نمیتوان ناگهان او را زیبا جلوه داد. مثل این است که روی خوک رژ لب بزنید.»
شاهزاده رضا پهلوی افزود: «آنچه از رییسجمهوری ترامپ و رهبر هر کشور دیگری که از بیرون به ایران نگاه میکند انتظار دارم این است که بدانند این ما هستیم که باید تعیین کنیم رهبر بعدی ایران چه کسی باشد. این به مردم ایران بستگی دارد. آمریکا بهعنوان یک دموکراسی غربی همیشه طرفدار این بوده که مردم تصمیم بگیرند. بگذارید صندوق رأی، آینده را تعیین کند.»
او با تاکید بر اینکه حتی بدون حمایت ترامپ، تغییر رژیم در ایران ممکن است، گفت این تغییر از سوی مردم ایران خواهد آمد.
حساب کاربری «پژواک کار ایران»، متعلق به کنفدراسیون کار ایران-خارج از کشور سهشنبه ۲۶ خرداد گزارش داد که کارگران یک شرکت فعال در زمینه احداث و نصب پنل های خورشیدی در منطقه شمسآباد سراوان در اعتراض به پرداخت نشدن دستکم دو ماه دستمزد و مطالبات، در محل کار خود تجمع کردند.
این کارگران معترض در تجمع خود که دوشنبه ۲۵ خرداد برگزار شد، گفتند که مراجعات و پیگیریهای مکرر آنها بینتیجه مانده است.
کنفدراسیون کار ایران-خارج از کشور نوشت: «در شرایطی که تورم و گرانی، تامین ابتداییترین نیازهای زندگی را برای خانوادههای کارگری دشوار کرده، تاخیر در پرداخت دستمزدها فشار معیشتی سنگینی بر کارگران وارد کرده است.»
این تشکل اشاره کرد بسیاری از کارگران برای پرداخت اجاره مسکن، هزینههای روزمره و بدهیهای خود با مشکلات جدی روبهرو هستند و همچنان زمان مشخصی برای پرداخت مطالباتشان اعلام نشده است.
اتحادیه تشکلهای کامیونداران و رانندگان سراسر ایران هم از تجمع شماری از رانندگان و مالکان خودروهای سنگین در مقابل فرمانداری شهرستان راسک در استان سیستانوبلوچستان خبر داد.
تجمعکنندگان به قطع سهمیه سوخت مینیبوسها و کمپرسیها اعتراض داشتند.
این اتحادیه اشاره کرد تجمع «پس از اختلال گسترده در فعالیت شغلی آنان و بلاتکلیفی در تامین سوخت شکل گرفت و معیشت صدها خانواده را با نگرانی جدی روبهرو کرده است.
در همین حال، سازمان حقوق بشری حالوش گزارش داد که شماری از نیروهای شرکتی دانشگاه علوم پزشکی چابهار سهشنبه از وضعیت نامناسب معیشتی، تاخیر در پرداخت حقوق، نبود امنیت شغلی و بیتوجهی مسئولان به مطالبات خود گلایه کردند.
بهنوشته حالوش، این نیروها که سالها در بخشهای مختلف مجموعههای درمانی و بهداشتی کار میکنند، میگویند فشارهای اقتصادی و افزایش هزینههای زندگی، شرایط را برای آنان و خانوادههایشان به مرحلهای بحرانی رسانده است.
یکی از این نیروها به حال وش گفت: «گاهی حقوقها با تاخیر پرداخت میشود و گاهی میزان دریافتیها پاسخگوی ابتداییترین نیازهای زندگی نیست.»
این گزارش میگوید که نیروهای شرکتی دانشگاه علوم پزشکی چابهار با اشاره به مشکلات درمانی و هزینههای سنگین دارو و خدمات پزشکی گفتند که بسیاری از کارکنان در صورت بیماری، علاوه بر رنج جسمی، با دغدغه تأمین هزینههای درمان نیز مواجه هستند.
خبرگزاری ایلنا گزارش داد که جمعی از کارگران شرکتی شاغل در بخش خدمات و فضای سبز شرکت بهرهبرداری نفت و گاز گچساران در استان کهگیلویه و بویراحمد، نسبت به اجرا نشدن طرح تبدیل وضعیت استخدامی خود از شرکتی به قرارداد مستقیم انتقاد کردند.
آمها گفتند بیش از یک سال است که پیگیر اجرای طرح تبدیل وضعیت شغلی خود هستند، اما با وجود وعدههای مطرحشده از سوی مسئولان، این موضوع تاکنون عملی نشده است.
این کارگران تحت مسئولیت یک شرکت پیمانکاری مشغول به کار هستند و در حال حاضر حداقل دستمزد را دریافت میکنند.
آنها اعلام کردند که دریافتی ماهانه آنان حدود ۱۵ میلیون تومان است که به گفته آنان تنها پاسخگوی بخشی از هزینههای زندگی است و پاسخگوی هزینه یک ماه زندگی هم نیست؛ به همین دلیل برخی از کارگران ناچار هستنند پس از ساعات کاری به مشاغل دیگر روی بیاورند.
از سویی، یک منبع کارگری در گفتوگو با ایلنا از ادامه توقف عملیات اجرایی سد بتنی «معشوره» در شهرستان نورآباد (دلفان) در استان لرستان خبر داد و گفت با متوقف شدن این پروژه از چند ماه پیش، حدود ۸۰ کارگر شاغل در آن بیکار شدهاند و بخشی از مطالبات مزدی آنها نیز تاکنون پرداخت نشده است.
بر اساس این گزارش، همزمان با توقف فعالیت سد معشوره، ساخت سد «مخملکوه» خرمآباد نیز متوقف شده است و حدود ۹۰ کارگر شاغل در آن پروژه بیکار شدهاند.
گزارشهای خبری حاکی از آن است که در ماههای اخیر، بهویژه در پی جنگ ۴۰ روزه که نهم اسفند شروع شد، کارخانهها و کارگاهها به دلیل خسارات ناشی از بمباران و یا نبود مواد اولیه برای تولید، تعطیل شده و یا شماری زیادی از کارگران آنها اخراج شدهاند.
مقامهای جمهوری اسلامی در این مدت وعده برخورداری اخراجشدگان از بیمه بیکاری را دادهاند. با این همه، ایلنا سهشنبه به نقل از «منابع آگاه» نوشت صدها مورد بیمه بیکاری در شعبات مختلف تامین اجتماعی تهران قطع شده است.
خبرگزاری حکومتی ایسنا ۲۱ خرداد در گزارشی نوشت: «با پایان قراردادهای کاری در اسفندماه، بسیاری از کارفرمایان قراردادهای کاری خود را تمدید نکردند و برخی از بنگاههای اقتصادی با موجی از تعدیل یا تعلیق نیروی کار روبهرو شدند.»
بر اساس این گزارش، در این دوره حدود ۲۹۰ هزار نفر تقاضای بیمه بیکاری خود را به سازمانهای ذیربط ارسال کردهاند.
ایسنا نوشت برآورد میشود که بخش زیادی از تعدیلها نیز در بخش غیررسمی رخ داده باشد که آمار آن در تعداد متقاضیان بیمه بیکاری نمایان نمیشود.
نفتالی بنت این سخنان را در حالی مطرح کرد که بسیاری از مخالفان حکومت ایران نگراناند توافق در حال شکلگیری میان آمریکا و جمهوری اسلامی به بقای و تقویت حاکمان تندرو در تهران منجر شود.
بنت در گفتوگو با بابک اسحاقی، خبرنگار ایراناینترنشنال، افزود: «ما هر کاری که در توانمان باشد انجام خواهیم داد تا در نهایت این رژیم وحشتناک را سرنگون کنیم.»
او خطاب به مردم ایران افزود: «میخواهم به ملت ایران، این ملت فوقالعاده، بگویم امید خود را از دست ندهید.»
بنت ادامه داد: «این رژیم وحشتناک، فاسد، جداافتاده از مردم و شرور سقوط خواهد کرد. شما آزاد خواهید شد.»
نخستوزیر پیشین اسرائیل که خود را بهعنوان یکی از اصلیترین رقبای بنیامین نتانیاهو مطرح کرده است، گفت قدرتهای خارجی باید برای زمانی که مردم ایران بار دیگر علیه جمهوری اسلامی قیام کنند آماده باشند.
او اظهار داشت: «کاری که ما انجام خواهیم داد این است که اطمینان حاصل کنیم دفعه بعد که مردم ایران قیام کردند، ابزارهای لازم مانند ابزارهای ارتباطی یا دیگر ابزارها را برای پیروزی در اختیار داشته باشند.»
بنت افزود: «این رژیم پوسیده دیر یا زود سقوط خواهد کرد. وظیفه ما این است که این روند را تسریع کنیم.»
اظهارات بنت در شرایطی مطرح میشود که بسیاری از مخالفان جمهوری اسلامی نسبت به امضای احتمالی تفاهمنامه میان آمریکا و ایران در روز جمعه ابراز نگرانی کردهاند. آنان بیم دارند واشینگتن و تهران به توافقی دست یابند که پس از ماهها جنگ، سرکوب، قطعی برق و تحریمها، ساختار حاکم را حفظ کند.
پس از سرکوب اعتراضات دی ماه که هزاران کشته و دهها هزار مجروح و بازداشتی برجای گذاشت، هم دونالد ترامپ و هم بنیامین نتانیاهو وعده داده بودند از ایرانیانی که برای سرنگونی حکومت تلاش میکنند، حمایت خواهند کرد.
برنامهای جامع برای سرنگونی جمهوری اسلامی
اما توافق در حال شکلگیری باعث شده بسیاری از مخالفان حکومت احساس کنند مردم عادی بیشترین هزینه را پرداخت کردهاند، در حالی که رهبری تندروتر جمهوری اسلامی نه تنها باقی مانده بلکه ممکن است از طریق دیپلماسی فرصتی برای تجدید قوا به دست آورد.
بنت در پاسخ به این نگرانیها گفت که «یک طرح جامع و مفصل» برای سرنگونی جمهوری اسلامی آماده کرده است.
او به ایراناینترنشنال گفت: «من یک برنامه جامع و دقیق تدوین کردهام که هدف نهایی آن سرنگونی رژیم آیتاللههاست.»
به گفته بنت، این برنامه متکی بر «ابزارهای متعدد و نه صرفا جنگ» خواهد بود و شامل «ابزارهای اقتصادی، دیپلماتیک، عملیات آشکار و پنهان» و همچنین اقداماتی برای توانمندسازی مردم ایران میشود.
بنت همچنین هشدار داد که توافق احتمالی میان آمریکا و جمهوری اسلامی نباید به کاهش فشارها بر تهران منجر شود، مگر آنکه هر توافق نهایی به نابودی کامل برنامه هستهای، برنامه موشکی و شبکه نیروهای نیابتی تهران بینجامد.
او گفت: «این یک توافق موقت است. هنوز راه زیادی باقی مانده است. باید اطمینان حاصل کنیم که توافق نهایی، توافقی خوب باشد؛ توافقی که برنامه هستهای ایران، برنامه موشکهای بالستیک و شبکه تروریسم منطقهای آن را به طور کامل برچیند.»
نخستوزیر پیشین اسرائیل تاکید کرد: «این آزمون نهایی خواهد بود. تا زمانی که این اهداف محقق نشدهاند، نباید از تحریمها و سایر فشارها علیه این رژیم وحشتناک دست برداریم.»
اظهارات بنت در حالی بیان میشود که در اسرائیل نسبت به توافق در حال شکلگیری نگرانیهایی وجود دارد. شبکه ۱۲ اسرائیل گزارش داده است که مقامهای اسرائیلی از واشینگتن خواستهاند متن پیشنویس تفاهمنامه را مشاهده کنند، اما آمریکا پیش از ارائه آن پیش از مراسم امضا که قرار است جمعه در سوئیس انجام گیرد، خودداری کرده است.
این اقدام، نگرانیهایی را در اسرائیل ایجاد کرده مبنی بر اینکه توافق ممکن است با خواستههای اعلامشده نتانیاهو، از جمله برچیدن تواناییهای هستهای ایران، محدود کردن برنامه موشکی و مهار شبکه منطقهای تهران، فاصله داشته باشد.
پیام به مردم ایران و رهبران جمهوری اسلامی
بنت جمهوری اسلامی را با اتحاد جماهیر شوروی در سالهای پایانی عمر آن مقایسه کرد و گفت نظامهای اقتدارگرا ممکن است بسیار سریعتر از آنچه انتظار میرود فروبپاشند.
او گفت: «این رژیم سقوط خواهد کرد.»
بنت افزود: «این رژیم رژیمی فاسد، جداافتاده از مردم و ناتوان است؛ بسیار شبیه رژیم اتحاد جماهیر شوروی در دهه ۱۹۸۰.»
او ادامه داد: «اگر در سال ۱۹۸۵ از من میپرسیدید آیا آن رژیم سقوط خواهد کرد، شاید پاسخ مشخصی نداشتم. اما فقط چهار سال بعد فروپاشید.»
بنت خطاب به مردم ایران گفت: «سرتان را بالا بگیرید. به خود افتخار کنید. قوی باشید. ما مراقب شما هستیم.»
او همچنین بهطور مستقیم به رهبران جمهوری اسلامی داد و گفت: «به آن رهبران، به آن آیتاللهها میگویم: زمان شما رو به پایان است. ما به دنبال شما هستیم. دقیقا میدانیم چه کسانی هستید و مدت زیادی در قدرت باقی نخواهید ماند. ممکن است کمی زمان ببرد، اما دوران شما به سر آمده است.»
بر اساس متن ۱۴ بندی که شامگاه سهشنبه ۲۶ خرداد منتشر شد، آمریکا متعهد میشود بلافاصله پس از امضای یادداشت تفاهم و تا زمان لغو تحریمها، معافیتهایی برای صادرات نفت خام ایران، محصولات پتروشیمی و مشتقات آنها، و همچنین خدمات مرتبط از جمله بانکداری، بیمه و حملونقل صادر کند.
همزمان، روزنامه والاستریت ژورنال نیز در گزارشی اختصاصی به نقل از افراد آگاه از مفاد این تفاهمنامه نوشت که ایالات متحده بعد از امضای آن به جمهوری اسلامی اجازه خواهد داد فروش نفت و سوخت را بیدرنگ آغاز کند. این منابع تاکید کردهاند که این بند بر ایجاد مشوق مالی زودهنگامی برای تهران متمرکز است تا حاضر شود درگیری را پایان دهد.
این منابع همچنین تاکید کردند که بند مربوط به معافیت از تحریمها برای فروش نفت، بلافاصله پس از امضای توافق در این هفته اجرایی میشود و خدمات ضروری از جمله بانکداری، حملونقل و بیمه را هم در بر میگیرد. این خدمات برای تسهیل فروش نفت ضروری توصیف شدهاند.
یک مقام ارشد آمریکایی نیز به این روزنامه آمریکایی گفت هرچند جمهوری اسلامی برای فروش نفت از معافیت فوری تحریمها برخوردار خواهد شد، اما تداوم این معافیتها به عملکرد حکومت ایران در قبال خواستههای آمریکا درباره موضوعاتی مانند بازگشایی تنگه راهبردی هرمز و برنامه هستهای این کشور وابسته خواهد بود.
این مقام تاکید کرد: «با این حال، تهران همچنان به میلیاردها دلار دارایی مسدودشده دسترسی فوری نخواهد داشت.»
همزمان با انتشار این متن از سوی العربیه، جیدی ونس، معاون رییسجمهوری ایالات متحده، در گفتوگو با برنامه یوتیوبی مگین کلی، گفت که متن تفاهمنامه با جمهوری اسلامی هنوز منتشر نشده، زیرا مقامهای آمریکایی باید «این روند را به شکل درستی مدیریت کنند.»
او افزود: «برخی مسائل حساس دیپلماتیک در جریان است و ایرانیها و برخی میانجیها از جمله پاکستانیها و قطریها از ما خواستهاند این روند را به شکل درستی پیش ببریم.»
لغو تحریمها پس از توافق نهایی
متن منتشرشده العربیه در بخش مرتبط با رفع تحریمها میگوید آمریکا متعهد میشود طبق جدول زمانی مورد توافق در چارچوب توافق نهایی، همه انواع تحریمهایی را که در حال حاضر علیه ایران اعمال شدهاند، پایان دهد. این تحریمها شامل قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل، مصوبات شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی و همه تحریمهای یکجانبه آمریکا، اعم از اولیه و ثانویه، عنوان شده است.
احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی و پرهیز از دخالت در امور داخلی
به گزارش العربیه، در این سند آمده است که جمهوری اسلامی و آمریکا متعهد میشوند به حاکمیت و تمامیت ارضی یکدیگر احترام بگذارند، از مداخله در امور داخلی هم خودداری کنند و ظرف حداکثر ۶۰ روز، با امکان تمدید در صورت توافق دو طرف، برای دستیابی به توافق نهایی مذاکره کنند.
رفع محاصره دریایی
یکی از بندهای کلیدی این یادداشت تفاهم به رفع محاصره دریایی مربوط است. بر اساس این بند، آمریکا بلافاصله پس از امضای یادداشت تفاهم، محاصره دریایی را لغو میکند، مانع هرگونه مداخله یا اخلال علیه ایران میشود و همچنین متعهد میشود رفتوآمد دریایی را حداکثر ظرف ۳۰ روز به ظرفیت کامل بازگرداند.
در مقابل، جمهوری اسلامی نیز بلافاصله پس از امضای یادداشت تفاهم اقداماتی را برای ازسرگیری تردد کشتیهای تجاری از خلیج فارس به دریای عمان و بالعکس آغاز میکند تا این تردد ظرف ۳۰ روز به سطح پیش از جنگ بازگردد. در متن منتشر شده تاکید شده است که این روند با در نظر گرفتن ضرورت رفع موانع فنی و خنثیسازی مینها از سوی حکومت ایران انجام خواهد شد.
بر اساس این متن، آمریکا همچنین متعهد میشود نیروهای خود را ظرف ۳۰ روز پس از توافق نهایی از مناطق اطراف ایران خارج کند.
صندوق بازسازی و توسعه ایران
العربیه نوشت در بخش اقتصادی، آمریکا همراه با شرکای منطقهای خود، متعهد میشود طرحی جامع برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران تهیه کند؛ طرحی که باید مورد توافق دو طرف باشد و تامین مالی دستکم ۳۰۰ میلیارد دلار را تضمین کند. سازوکار اجرای این طرح نیز قرار است بهعنوان بخشی از توافق نهایی، ظرف ۶۰ روز تدوین شود.
روزنامه فایننشال تایمز صبح سهشنبه ۲۵ خرداد به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی از آمادگی دولت ترامپ برای فراهم کردن مقدمات ایجاد یک صندوق سرمایهگذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری با هدف بازسازی آسیبهای جنگ در ایران خبر داد.
ساعاتی پس از آن، خبرگزاری رویترز جزئیاتی از این طرح ارائه داد و نوشت شرکتهایی از آمریکا، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، آسیا، آفریقا و آمریکای جنوبی، تاکنون تعهد کردهاند که بیش از ۱۵۰ میلیون دلار از اعتبار صندوق ۳۰۰ میلیاردی «بازسازی و توسعه» را تامین کنند.
برنامه هستهای
بر اساس متن منتشر شده از سوی العربیه، جمهوری اسلامی بار دیگر اعلام میکند که هرگز سلاح هستهای تولید نخواهد کرد.
دو طرف همچنین توافق کردهاند که سرنوشت مواد غنیشده و دیگر مسائل هستهای مورد توافق، از جمله نیازهای هستهای ایران، در توافق نهایی بهطور مناسب تعیین تکلیف شود.
همچنین تا زمان زمان دستیابی به توافق نهایی، وضعیت موجود حفظ خواهد شد؛ به این معنا که جمهوری اسلامی وضعیت فعلی برنامه هستهای خود را تغییر نمیدهد، آمریکا نیز تحریمهای جدیدی علیه جمهوری اسلامی اعمال نخواهد کرد و نیروهای خود را در منطقه تقویت نمیکند.
در بخش پایانی متن منتشرشده آمده است که پس از امضای یادداشت تفاهم و پس از دریافت تضمینهایی درباره آغاز اجرای بندهای مربوط به رفع محاصره دریایی، خروج نیروهای آمریکا، تعهد هستهای جمهوری اسلامی و تعیین تکلیف مسائل هستهای، هر دو طرف وارد مذاکرات مربوط به توافق نهایی خواهند شد.
بر اساس این متن، توافق نهایی قرار است از طریق یک قطعنامه الزامآور شورای امنیت سازمان ملل متحد تصویب شود.
این گزارش که شامگاه سهشنبه ۲۶ خرداد منتشر شد، جزییات تازهای درباره صندوقی ارائه میدهد که پیشتر فایننشال تایمز به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی از آن بهعنوان یکی از مشوقهای مالی واشینگتن برای دستیابی به توافق با جمهوری اسلامی یاد کرده بود.
رویترز به نقل از منبع آگاهی که بهطور مستقیم از جزئیات توافق مطلع است، هدف از ایجاد این صندوق را ایجاد انگیزه اقتصادی برای هر دو طرف خواند تا بر دستیابی به یک توافق نهایی متمرکز شوند.
به گفته این منبع اول، صندوق جدید یک سازوکار سرمایهگذاری خصوصی است، نه برنامهای برای بازسازی یا پرداخت غرامت، و هیچ پول دولتی یا کمک بلاعوضی در آن وجود نخواهد داشت. او افزود شرکتهایی مستقر در آمریکا، کشورهای عربی خلیج فارس، آسیا، آمریکای جنوبی و آفریقا با تعهد به تامین مالی موافقت کردهاند.
این منبع گفت سرمایهگذاریهای تعهدشده حوزههایی از جمله انرژی، لجستیک، تولید و حملونقل را دربر میگیرد.
یک منبع ارشد ایرانی نیز به رویترز گفت ایجاد این صندوق پس از درخواست تهران مبنی بر دریافت غرامت ۴۰۰ میلیارد دلاری از آمریکا بابت جنگ ۴۰ روزه مطرح شد. واشینگتن در مواجهه با این درخواست گفته بود چنین پولی را پرداخت نخواهد کرد.
به گفته منبع ایرانی، سازوکار مورد نظر مشارکت کشورهای منطقه را به شیوههای مختلف پیشبینی میکند. این شیوهها شامل تضمین وامها، ایجاد خطوط اعتباری یا تامین مالی مستقیم برای بازسازی مکانهای آسیبدیده در جنگ است؛ از جمله تاسیساتی مانند مجتمع فولاد مبارکه، پالایشگاهها، فرودگاهها و، در سطحی گستردهتر، زیرساختهایی که از درگیری آسیب دیدهاند.
به گفته این منبع، صندوق سرمایهگذاری کاملا جدا از مسیر مذاکرات درباره رفع تحریمهای آمریکا و آزادسازی داراییهای حاکمیتی ایران است که در خارج مسدود شدهاند. او این دو را سازوکارهای مالی متمایزی توصیف کرد که اهداف و جدولهای زمانی متفاوتی دارند.
این منبع تاکید کرد: «این صندوق تنها زمانی ایجاد خواهد شد که توافق نهایی امضا شود. در این ۶۰ روز، مدیران صندوق با ایرانیها و سرمایهگذاران همکاری خواهند کرد تا پروژهها را برنامهریزی و دامنه آنها را مشخص کنند.»
در گزارش فایننشال تایمز نیز تاکید شده بود که دولت آمریکا در صورتی زمینه ایجاد صندوق سرمایهگذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری را فراهم میکند که جمهوری اسلامی با یک توافق نهایی بر سر برنامه هستهای خود و پایان دادن به جنگ موافقت کند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، صبح سهشنبه در حاشیه اجلاس سران گروه هفت در فرانسه، به گمانهزنیها درباره اختصاص منابع مالی به جمهوری اسلامی در چارچوب تفاهمنامه واکنش نشان داد و تاکید کرد که قرار نیست کشورش در ایران سرمایهگذاری کند.
منابع رویترز درباره چگونگی اداره صندوق و نهاد ناظر بر آن توضیحی ندادند و اضافه کردند که جزییات کلیدی هنوز نهایی نشده است.
منبع ایرانی رویترز از شرکتهایی از کره جنوبی، ژاپن، سنگاپور، مالزی و ایالات متحده به عنوان شرکتهایی نام برد که تعهداتی دادهاند، اما از ارائه فهرست کامل خودداری کرد.
تفاهمنامه ۶۰ روزه که یکشنبه ۲۴ خرداد بهصورت الکترونیکی امضا شد و قرار است جمعه ۲۹ خرداد در یک برنامه رسمی در سوئیس نیز امضا شود، یک چارچوب برای گفتوگوهایی است که طی ۶۰ روز پس از امضای رسمی میان مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی و آمریکا با هدف رسیدن به یک توافق نهایی برگزار خواهد شد. انتظار میرود مذاکرهکنندگان در این دوره در چند مسیر مختلف، شامل مسائل هستهای، تحریمها و امنیت منطقهای کار کنند.
خبرگزاری رویترز در گزارشی که ۲۶ خرداد منتشر شد، به نقل از ۱۱ فرد آگاه از این عملیات نوشت که دو محل مشخص که انتقال رفت و برگشتی کشتی به کشتی در آنها انجام میشود، شناسایی شده است؛ یکی در نزدیکی ساحل فجیره در امارات متحده عربی و دیگری در نزدیکی بندر صحار عمان.
این عملیات اوایل ماه مه (نیمه دوم اردیبهشت) آغاز شد و بر اساس دادههای کشتیرانی و تصاویر ماهوارهای بررسیشده از سوی رویترز، دستکم ۹۲ کشتی در این انتقالها دخیل بودهاند.
بر اساس تصاویر ماهوارهای بررسیشده از سوی رویترز، تا ۲۱ خرداد، ۱۷ جفت کشتی در این دو محل بهطور همزمان در حال انتقال نفت دیده میشدند.
دو نقطهای که این انتقالها در آنها انجام میشود، در دریای عمان و نزدیک خروجی تنگه هرمز قرار دارند و به مرزهایی نزدیکاند که «نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس» بهعنوان محدوده تحت کنترل حکومت ایران تعیین کرده است.
این نهاد ۱۵ اردیبهشت و در جریان بحران تنگه هرمز تاسیس شد و شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی نیز ایجاد آن را بهطور رسمی در ۲۸ اردیبهشت تایید کرد.
ارتباط بالگرد آپاچی ساقطشده با عملیات انتقال نفت
ارتش ایالات متحده با استفاده از پهپادهای هوایی و دریایی و بالگردها از کاروانهای در حال حرکت به سوی نفتکشهای حاوی نفت پشتیبانی میکرد.
چهار منبع، از جمله یک مقام پیشین آمریکایی آگاه به حملات آمریکا، به این رسانه گفتهاند بالگرد آپاچی که ۱۹ خرداد در نزدیکی سواحل عمان هدف نیروهای جمهوری اسلامی قرار گرفت و سقوط کرد، در عملیات انتقال نفت دخیل بود. سقوط این بالگرد به بمبارانهای تلافیجویانه ایالات متحده منجر شد.
رویترز با استفاده از تصاویر ماهوارهای، در روزی که آپاچی سرنگون شد، ۱۲ نفتکش را کنار هم و در محدودهای کوچک در نزدیکی بندر صحار شمرده است.
بندر فجیره نیز در دورهای که عملیات انتقال محرمانه نفت به رهبری آمریکا در جریان بود، بارها از سوی سپاه هدف قرار گرفت.
این رسانه به نقل از یک مقام دفاعی آمریکا نوشت که هیچ نیرویی از فرماندهی مرکزی آمریکا در عملیات انتقال نفت از کشتی به کشتی در دریا مشارکت ندارد.
کاخ سفید پرسشهای رویترز را به سنتکام ارجاع داد و حکومت ایران نیز به درخواستهای این رسانه برای اظهارنظر درباره عملیات انتقال پاسخ نداد.
جمهوری اسلامی در واکنش به جنگ آمریکا و اسرائیل، تنگه هرمز را بست. مسدود شدن آبراهی که یکپنجم مصرف جهانی نفت از آن عبور میکند، بزرگترین اختلال در عرضه جهانی انرژی در تاریخ را ایجاد کرد و به تورم در سراسر جهان دامن زد.
شیوه اجرای عملیات
هشت منبع، از جمله یک پیمانکار امنیتی خصوصی که در این عملیات انتقال دخیل بوده است، به رویترز گفتند این عملیات بهطور کامل تحت کنترل ارتش ایالات متحده اجرا شد.
به گفته یکی از منابع و همچنین بر اساس تصاویر ماهوارهای، نفتکشها باید پیش از رسیدن به تنگه به یک نقطه ملاقات بروند و سپس زمان حرکت خود را طوری تنظیم کنند که حدود ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰ متر از هم فاصله داشته باشند. به گفته چهار منبع، فرستندههای شناسایی آنها خاموش باید خاموش و چراغهایشان کمنور شده باشد.
در این روش، چند نقطه مشخص در مسیر تعیین میشوود تا ارتش آمریکا بتواند حرکت نفتکشها را مرحلهبهمرحله زیر نظر بگیرد. با این حال، یکی از منابع گفت نظارت آمریکاییها در عمل دائمی است و آنها در تمام طول مسیر کشتیها را رصد میکنند.
رویترز در توضیح انتقال نفت میان دو کشتی نوشت: «وقتی نفتکشها از تنگه هرمز عبور میکنند، درست آن سوی منطقهای که ایران آن را تحت کنترل خود ترسیم کرده است، کنار نفتکشهای غولپیکرِ دریافتکننده قرار میگیرند تا انتقال نفت آغاز شود. تکمیل این انتقالها بین ۲۴ تا ۴۰ ساعت طول میکشد. سپس نفتکشهای خالی دوباره از تنگه بازمیگردند و نفتکشهای بسیار بزرگ نفت خام که تازه بارگیری کردهاند به مسیر خود ادامه میدهند.»
این عملیات کشتیبهکشتی از آن رو امکانپذیر شده که چند شرکت کشتیرانی، با وجود محاصره ایران، پذیرفتهاند کشتیهای خود را از تنگه عبور دهند و نفت را به نفتکشهایی برسانند که در انتظار دریافت محمولهاند.
رونوشتی از روش آزمودهشده تهران و پکن
جمهوری اسلامی سالهاست از روش انتقال کشتی به کشتی برای دور زدن تحریمها استفاده میکند، زیرا این روش منبع نفت را پنهان میکند. تفاوت روش کار جمهوری اسلامی با آنچه آمریکا در هفتههای گذشته آزموده است، تغییر کشتیهای دخیل در انتقال است.
به گزارش رویترز، جمهوری اسلامی برای اجتناب از شناسایی و هم به این دلیل که صادرات نفت پیش از جنگ ۴۰ روزه نسبتا محدود شده بود، در هر نوبت انتقال دو کشتی دخیل در فرآیند را تغییر میداد.
اما در عملیات به رهبری آمریکا که شامل انتقالهای گسترده است، به تولیدکنندگان خلیج فارس محافظت بیشتری در برابر حملات تلافیجویانه ایران میدهد تا بتوانند نفت خام، میعانات گازی و فرآوردههای نفتی را به خریداران بینالمللی منتقل کنند.
رویترز با بررسی بیش از دوازده تصویر ماهوارهای از فاصله ۲ مه تا ۱۱ ژوئن (۱۲ اردیبهشت تا ۲۱ خرداد) مواردی از انتقال نفت از کشتیهای متعلق به ناوگانهای دولتی خلیج فارس به نفتکشهای بینالمللی را شناسایی کرد. دادههای کشتیرانی الاسایجی و کپلر نیز نشان میدهد نفتکشهای فعال در این منطقه در همین مدت بارها در نقاطی مشخص کنار هم قرار گرفتهاند.
مایکل فرومن، رییس اندیشکده شورای روابط خارجی، مستقر در آمریکا، جمعه ۲۲ خرداد در یادداشتی الگو گرفتن ایالات متحده از «دفترچه راهنمای چین، روسیه، کُره شمالی و ایران» را «طنزآمیز» خوانده بود.
دریافتکنندگان نفت: گردانندگان بینالمللی نفتکشها
رویترز نوشت بررسی سوابق کشتیرانی نشان میدهد طرف دریافتکننده نفت در این عملیات عمدتا شرکتهای بینالمللی ادارهکننده نفتکشها هستند. از جمله این شرکتها «دیناکام تانکرز منیجمنت» مستقر در یونان است که از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، به تلاش برای یافتن راههای ابتکاری انتقال نفت از تنگه اشاره کرده است.
متخصصان امنیت دریایی و مقامهای صنعت کشتیرانی درباره ریسکهای این عملیات برای کشتیهای دخیل در آن گفتند فرستندههایی که برای اعلام موقعیت کشتیها استفاده میشوند باید در این روش خاموش شوند. به این ترتیب، شرکتها از طریق مراکز گزارشدهی معمول گزارش نمیدهند و این مساله خطر برخورد میان کشتیهایی را که شبانه، با چراغهای خاموش حرکت میکنند، افزایش میدهد.
چهار منبع آگاه به رویترز گفتند شرکتهایی که میخواهند از این سامانه استفاده کنند، باید پیش از دریافت زمان عبور از تنگه، از یک روند بررسی و تایید عبور کنند و اطلاعات لازم را به دفتر «همکاری و راهنمایی دریایی برای کشتیرانی» نیروی دریایی آمریکا در بحرین ارائه دهند.
دو سند اولیهای که رویترز بررسی کرده نشان میدهد این شرکتها باید سوابق کامل ردیابی کشتیها، اطلاعات مربوط به مالکیت نهایی، اسناد محموله و همچنین آمادگی خود را برای اجازه دادن به آزمایش محموله ارائه کنند.
در صورت تایید، برای کشتیهای مشارکتکننده بازههای مشخصی برای عبور تعیین میشود و آنها در طول سفر با دفتر نظامی آمریکا در بحرین در تماس میمانند.
به نوشته رویترز، بررسی سوابق کشتیرانی نشان میدهد صادرات امارات بخش قابل توجهی از این عملیات انتقال نفت تحت نظارت آمریکا را تشکیل میدهد. شش منبع گفتند شرکت ملی نفت ابوظبی، ادنوک، از فعالترین مشارکتکنندگان در این انتقال بودهاند.
شرکت نفتکش کویت نیز در این عملیات فعال بوده است. بر اساس دادههای تانکر ترکرز، نهاد مستقل ردیابی کشتیها، در ۶ ژوئن (۱۶ خرداد)، یکی از شلوغترین روزهای این انتقالها، حدود ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه نفت خام از یکی از کشتیهای این شرکت در نزدیکی ساحل صحار به کشتی دیگری منتقل شد. کشتی دریافتکننده، با نام «سی روبی»، پنج روز بعد در نزدیکی ساحل جنوبغربی هند دیده شد و به سوی چین در حرکت بود. انتظار میرفت محموله آن در چین تخلیه شود.
دولت امارات، ادنوک و شرکت نفتکشهای کویت به درخواستها برای اظهارنظر پاسخ ندادند.
رویترز بر اساس تصاویر محاسبه کرد که از اوایل ماه مه (نیمه دوم اردیبهشت) ممکن است دستکم ۹۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآوردههای نفتی از این شبکه دریایی عبور کرده باشد. این حجم که بر اساس ظرفیت حمل نفتکشها محاسبه شده است، همچنان در مقایسه با میانگین پیش از جنگ، یعنی حدود ۲۰ میلیون بشکهای که روزانه از تنگه عبور میکرد، اندک است.
نوام ریدان، پژوهشگر ارشد موسسه واشینگتن و متخصص ریسک دریایی که یافتههای رویترز در این گزارش را بررسی کرده است، این روش انتقال را «راهحلی موقت در شرایطی استثنایی» توصیف کرد و گفت چنین کاری نمیتواند یک راهحل دائمی باشد.
