مجلس نمایندگان آمریکا با وجود کنترل جمهوریخواهان بر این نهاد، طرحی را تصویب کرد که اختیارات دونالد ترامپ برای ادامه جنگ با حکومت ایران بدون مجوز کنگره را محدود میکند؛ اقدامی که نشانهای از افزایش مخالفتها با جنگ در میان قانونگذاران جمهوریخواه تلقی میشود.
مجلس نمایندگان آمریکا چهارشنبه ۱۳ خرداد با تصویب قطعنامهای، اختیارات رییسجمهوری این کشور، برای ادامه عملیات نظامی علیه [حکومت] ایران بدون مجوز کنگره را محدود کرد. این طرح با ۲۱۵ رای موافق در برابر ۲۰۸ رای مخالف به تصویب رسید و چهار نماینده جمهوریخواه نیز به دموکراتها پیوستند تا از آن حمایت کنند.
بر اساس این قطعنامه، رییسجمهوری موظف است نیروهای مسلح آمریکا را از هرگونه درگیری نظامی با [حکومت] ایران خارج کند، مگر آنکه کنگره بهطور مشخص مجوز داده باشد یا اقدام نظامی برای دفاع از آمریکا، متحدان یا شرکای این کشور در برابر یک «حمله قریبالوقوع» ضروری باشد.
به نوشته روزنامه والاستریت ژورنال، این رایگیری در شرایطی انجام شد که جنگ میان آمریکا و [حکومت] ایران، که از اواخر فوریه [اوایل اسفند] آغاز شد، از مرحله حملات گسترده هوایی وارد مرحلهای از آتشبس شکننده شده است. با این حال، تنشها همچنان ادامه دارد و دو طرف بر سر کنترل تنگه هرمز رقابت میکنند. همزمان، اختلافات بر سر آینده برنامه هستهای حکومت ایران همچنان پابرجاست و در روزهای اخیر نیز درگیریهای پراکندهای در سایه اجرای محاصره ایران و بنادر این کشور از سوی آمریکا گزارش شده است.
به نوشته والاستریت ژورنال، در آغاز جنگ، اکثریت جمهوریخواهان از تصمیم ترامپ حمایت کردند و معتقد بودند او بهعنوان فرمانده کل قوا اختیار آغاز عملیات نظامی را دارد. اما با طولانی شدن جنگ، افزایش هزینهها و نبود چشمانداز روشن برای پایان آن، شکافهایی در میان جمهوریخواهان پدیدار شده است. نزدیک شدن انتخابات میاندورهای کنگره، کاهش محبوبیت ترامپ در نظرسنجیها و افزایش قیمت سوخت نیز از عواملی عنوان شدهاند که بر مواضع برخی نمایندگان جمهوریخواه تاثیر گذاشته است.
این رایگیری همچنین تازهترین چالش سیاسی ترامپ در واشینگتن به شمار میرود. دولت او سهشنبه تحت فشار سناتورهای جمهوریخواه از طرح ایجاد صندوقی موسوم به «ضدسلاحسازی سیاسی» که میتوانست به حامیان ترامپ حاضر در حمله ششم ژانویه ۲۰۲۱ به کنگره آمریکا کمک کند، عقبنشینی کرد. ترامپ همچنین هفته گذشته از برنامه خود برای بازسازی مجموعهای که آن را «مرکز ترامپ کندی» نامیده بود صرفنظر کرد؛ اقدامی که پس از حکم یک قاضی برای حذف نام او از این پروژه صورت گرفت.
به نوشته والاستریت ژورنال، در همین حال، معرفی بیل پولت، از متحدان نزدیک ترامپ، بهعنوان سرپرست اداره اطلاعات ملی آمریکا نیز با مخالفتهایی در کنگره روبهرو شده و میتواند روند تمدید یکی از مهمترین اختیارات نظارتی و اطلاعاتی دولت آمریکا را با مشکل مواجه کند.
با وجود تصویب قطعنامه در مجلس نمایندگان، این مصوبه بهتنهایی قادر به پایان دادن به جنگ نخواهد بود. برای تبدیل شدن به قانون، این طرح باید از موانع متعدد قانونی و آییننامهای عبور کند و در نهایت به تایید رییسجمهوری برسد. ترامپ نیز میتواند آن را وتو کند و در حال حاضر حامیان این طرح در مجلس نمایندگان و سنا فاصله زیادی با اکثریت دوسومی لازم برای بیاثر کردن وتوی رییسجمهوری دارند.
ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود نیز قطعنامههای مشابهی را درباره اختیارات جنگی در قبال ایران و یمن وتو کرده بود و کنگره موفق نشد آن وتوها را لغو کند.
دموکراتها از ابتدای جنگ بارها تلاش کرده بودند با استناد به قانون اساسی آمریکا، اختیارات رییسجمهوری برای ادامه جنگ با ایران را محدود کنند. آنها استدلال میکنند که ترامپ بدون کسب مجوز کنگره وارد جنگ شده و بنابراین ادامه عملیات نظامی فاقد پشتوانه قانونی است. ماه گذشته رهبران جمهوریخواه مجلس نمایندگان حتی یک رایگیری مشابه را لغو کردند، زیرا بیم آن میرفت که طرح مورد حمایت دموکراتها رای کافی برای تصویب را به دست آورد.
به نوشته روالاستریت ژورنال، نشانههای کاهش حمایت عمومی از جنگ نیز در حال آشکار شدن است. بر اساس نظرسنجی فاکسنیوز که ماه گذشته منتشر شد، ۶۰ درصد آمریکاییها با اقدام نظامی علیه ایران مخالف هستند، در حالی که تنها ۴۰ درصد از آن حمایت میکنند.
در مجلس سنا نیز جمهوریخواهان تاکنون هفت بار مانع تصویب قطعنامههای مشابه شدهاند، اما نشانههایی از شکاف در صفوف این حزب مشاهده میشود. اواخر ماه گذشته میلادی، یک قطعنامه مشابه پس از رای مثبت سناتور جمهوریخواه بیل کسیدی از لوئیزیانا از یک مانع آییننامهای عبور کرد. او همراه با سناتورهای جمهوریخواه سوزان کالینز، لیزا مورکوفسکی و رند پال، به انتقال طرح از کمیته تخصصی به صحن سنا رای داد.
جمهوریخواهان تلاش کردهاند اهمیت این تحول را کم جلوه دهند و تاکید کردهاند که سه سناتور جمهوریخواه در آن رایگیری حضور نداشتند.
در همین حال، انتظار میرود مجلس نمایندگان آمریکا در روزهای آینده درباره بسته جدید کمک به اوکراین نیز رایگیری کند. این طرح شامل بیش از یک میلیارد دلار کمک نظامی، هشت میلیارد دلار وام و مجموعهای از تحریمهای جدید علیه روسیه است.
دونالد ترامپ چهارشنبه ۱۳ خرداد در جمع خبرنگاران در کاخ سفید گفت مذاکرات با [حکومت] ایران «بسیار خوب» پیش رفته و تهران «در تئوری» به امضای توافقی نزدیک شده است که به گفته او مانع دستیابی ایران به سلاح هستهای خواهد شد.
رییسجمهوری آمریکا با اشاره به تحولات اخیر میان واشینگتن و تهران گفت اقدامهای متقابل دو طرف در روزهای گذشته «دلایل مشخصی» داشته است.
ترامپ بدون ارائه جزئیات بیشتر درباره حملات اخیر گفت: «ما ضربات سنگینی به آنها وارد کردهایم؛ شب گذشته و حتی شب قبل از آن.» او افزود که ایران تا حدی «تحریک شده بود» زیرا آمریکا پیشتر «اقدام قاطعی» انجام داده بود و تهران نیز در حال پاسخ دادن بود.
رییسجمهوری آمریکا در ادامه از روند مذاکرات با حکومت ایران ابراز رضایت کرد و گفت: «مذاکرات در واقع بسیار خوب پیش رفته است. واقعاً بسیار خوب.» او افزود که اگر توافقی حاصل شود، «ممکن است همین آخر هفته رخ دهد»، هرچند تاکید کرد که هنوز هیچ نتیجهای قطعی نیست.
ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره نگرانی از نقش سپاه پاسداران در برهم زدن هر توافق احتمالی گفت در منطقه خاورمیانه «هر اتفاقی ممکن است رخ دهد» و آن را «احتمالاً بیثباتترین منطقه جهان» توصیف کرد. با این حال او مدعی شد [حکومت] ایران برای رسیدن به توافق آمادگی دارد و گفت: «آنها آماده هستند. میخواهند این کار را انجام دهند.»
او در عین حال هشدار داد که آمریکا از توانایی نظامی لازم برای ادامه عملیات برخوردار است و گفت: «هیچ ارتشی مانند ارتش ما وجود ندارد. ما میتوانیم دو یا سه هفته دیگر ادامه دهیم و همه را از میان برداریم.» با این حال افزود که ترجیح میدهد به جای ادامه درگیری، توافقی مکتوب حاصل شود که «همان نتیجه را بدون کشتن همه» به همراه داشته باشد.
ترامپ درباره ماهیت توافق احتمالی نیز گفت امضای آن به معنای پذیرش این موضوع از سوی ایران خواهد بود که «سلاح هستهای نخواهد داشت.» او تاکید کرد: «اگر سند را امضا کنند، به معنای آن است که بمب هستهای نخواهند داشت.»
رییسجمهوری آمریکا همچنین گفت واشینگتن و تهران درباره نحوه رسیدگی به مواد هستهای موجود در سایتهای هدف قرار گرفته شده گفتوگو کردهاند. به گفته او، توافق [احتمالی] فعلی این است که آمریکا «در آینده نه چندان دور» همراه با ایران برای خارج کردن این مواد اقدام کند.
ترامپ گفت سه سایت مورد نظر [فردو، نطنز و اصفهان] به طور کامل تحت نظارت آمریکا قرار دارند و افزود: «نیروی فضایی ما از همه زوایا سه سایت مورد نظر را زیر نظر دارد. اگر کسی به آنجا برود دقیقاً خواهیم دید چه اتفاقی رخ میدهد و در صورت لزوم دوباره آنجا را هدف قرار خواهیم داد.»
او در بخش دیگری از سخنانش از اسرائیل و نخستوزیر این کشور تمجید کرد و گفت: «بنیامین نتانیاهو برای من شریک بسیار خوبی بوده است.» ترامپ تاکید کرد اسرائیل بدون حمایت آمریکا نمیتوانست به موفقیتهای اخیر دست یابد و افزود که [حکومت] ایران «یک مشکل بزرگ و جهانی» بوده است.
ترامپ همچنین بار دیگر از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ که در دوران ریاست جمهوری باراک اوباما امضا شد انتقاد کرد و آن را «یکی از احمقانهترین توافقها» خواند. او گفت توافق مورد نظر دولتش «دقیقاً برعکس توافق اوباما» است و تاکید کرد: «بر اساس توافق ما، ایران هرگز سلاح هستهای نخواهد داشت.»
رییسجمهوری آمریکا در پایان مدعی شد یکی از نتایج فوری امضای توافق، بازگشایی تنگه هرمز خواهد بود. او گفت: «بلافاصله پس از امضای یادداشت تفاهم، تنگه هرمز باز خواهد شد.» ترامپ افزود آمریکا هماکنون مینروبهای خود را در منطقه مستقر کرده و بخش عمده مینهای احتمالی را پاکسازی کرده است.
او گفت: «فکر میکنیم تعداد کمی باقی مانده باشد. بنابراین بلافاصله پس از امضای توافق، تنگه هرمز بازگشایی خواهد شد.»
نتانیاهو چهارشنبه ۱۳ خرداد در گفتوگویی مفصل با سارا آیزن، مجری و خبرنگار شبکه «سیانبیسی»، گفت به باور او جمهوری اسلامی بهشدت تضعیف شده و شکافهای داخلی در ساختار قدرت آن رو به گسترش است.
او اظهار داشت: «در واقع، همین حالا در ایران شکافهای عظیمی وجود دارد اما نمیتوان پیشبینی کرد سقوط حکومت چه زمانی اتفاق خواهد افتاد.»
نخستوزیر اسرائیل با اشاره به فروپاشی حکومتهای کمونیستی در اروپای شرقی و سقوط دیوار برلین گفت سقوط حکومتها معمولا زمانی رخ میدهد که کمتر کسی انتظار آن را دارد.
او افزود: «من باور دارم که در نهایت این شکافها گسترش پیدا میکنند و رژیم سقوط خواهد کرد و ما تمام تلاش خود را خواهیم کرد.»
نتانیاهو همچنین به صراحت گفت که معتقد است باید از مردم ایران برای مقابله با جمهوری اسلامی حمایت شود.
او اظهار داشت: «فکر میکنم ما باید به مردم ایران کمک کنیم تا این رژیم را سرنگون کنند.»
نتانیاهو گفت میان حاکمیت ایران و بخش بزرگی از جامعه ایران شکاف عمیقی وجود دارد و گفت اکثریت مردم ایران خواهان آزادی، دموکراسی و روابط بهتر با غرب هستند.
او در عین حال تاکید کرد که اسرائیل با مردم ایران دشمنی ندارد، گفت: «ما با مردم ایران جنگی نداریم. ما با کسانی جنگ داریم که میخواهند ما و شما را بکشند.»
این مصاحبه در شرایطی انجام شد که گزارشهایی از تنش لفظی میان ترامپ و نتانیاهو منتشر شده بود. با این حال، نخستوزیر اسرائیل تلاش کرد اختلافات با رئیسجمهوری آمریکا را کماهمیت جلوه دهد.
او گفت دو طرف ممکن است «اختلافات تاکتیکی» داشته باشند، اما در موضوعات اصلی با یکدیگر همنظر هستند.
نتانیاهو گفت: «گاهی، مثل بهترین خانوادهها، این اختلافات تاکتیکی را داریم. اما همیشه راهی پیدا میکنیم تا آنها را حل کنیم.»
او همچنین ترامپ را «بزرگترین دوست اسرائیل در کاخ سفید» خواند و تاکید کرد که روابط دو طرف همچنان نزدیک و راهبردی است.
تهران هشدار اقدام نظامی را جدی بگیرد
نتانیاهو در ادامه این گفتوگو به تنگه هرمز و تاثیر درگیریها بر صادرات نفت و بازارهای جهانی انرژی اشاره کرد.
او از آنچه «محاصره معکوس» آمریکا علیه جمهوری اسلامی در تنگه هرمز توصیف کرد، تمجید کرد و آن را «یک حرکت نابغهوار» خواند و مدعی شد فشارهای اقتصادی و محدودیتهای اعمالشده علیه تهران تاثیر قابل توجهی بر تواناییهای حکومت ایران گذاشته است.
نتانیاهو گفت کشورهای مختلف جهان در حال ایجاد مسیرهای جایگزین برای انتقال نفت هستند تا وابستگی به تنگه هرمز کاهش یابد.
او افزود: «این همان چیزی است که اکنون در حال رخ دادن است. نه اینکه قرار است اتفاق بیفتد؛ همین حالا در حال اتفاق افتادن است.»
به گفته او، اگرچه پیش از آغاز جنگ حدود یکپنجم نفت جهان از تنگه هرمز عبور میکرد، اما این حجم از صادرات انرژی در بلندمدت میتواند از مسیرهای جایگزین جبران شود.
نتانیاهو در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت آتشبس و حملات اخیر منتسب به جمهوری اسلامی به کشورهای حاشیه خلیج فارس، گفت: «فکر میکنم یک بازی تاکتیکی در جریان است.»
نتانیاهو همچنین هشدار داد که تهران باید تهدیدهای ترامپ درباره بازگشت به گزینه نظامی را جدی بگیرد.
او گفت: «اگر لازم باشد، بازگشت کامل به اقدام نظامی وجود خواهد داشت. این تصمیم رییسجمهوری است. اسرائیل آماده است و نیروهای آمریکا آماده هستند.»
نخستوزیر اسرائیل جمهوری اسلامی را تهدیدی علیه اسرائیل، آمریکا و کشورهای غربی توصیف کرد و گفت: «ما با دشمنی روبهرو هستیم که میخواهد کشور ما را نابود کند، کشور شما را نابود کند، دموکراسیهای آزاد را در همه جا نابود کند و نوع تروریستی خود را در سراسر جهان گسترش دهد.»
او افزود: «وقتی ما با جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتی آن میجنگیم، فقط جنگ خودمان را نمیجنگیم؛ جنگ شما را و صادقانه بگویم جنگ اروپا را هم میجنگیم.»
نتانیاهو همچنین از رهبران اروپایی، بهویژه امانوئل مکرون، به دلیل انتقاد از اقدامات نظامی اسرائیل انتقاد کرد و گفت کشورهای اروپایی در برابر آنچه او «تهدیدهای افراطگرایانه» میخواند، موضعی ضعیف اتخاذ کردهاند.
تهدید هستهای
نتانیاهو بار دیگر جمهوری اسلامی را محور اصلی تهدیدهای امنیتی علیه اسراییل و آمریکا توصیف کرد و گفت جلوگیری از دستیابی حکومت ایران به سلاح هستهای، مهمترین هدف مشترک او و دونالد ترامپ است.
نتانیاهو در پاسخ به پرسشی درباره پرونده هستهای جمهوری اسلامی و اظهارات دونالد ترامپ مبنی بر موافقت تهران با نداشتن سلاح هستهای، گفت صرف تعهدات لفظی کافی نیست و هر توافقی باید با سازوکارهای عملی و قابل راستیآزمایی همراه باشد.
او گفت: «باید مطمئن شوید که آنها واقعا این کار را نمیکنند، چون آنها همیشه دروغ میگویند و همیشه تقلب میکنند.»
نتانیاهو افزود هر توافقی باید شامل خروج مواد هستهای از ایران و برچیدن زیرساختهای هستهای باشد.
او تاکید کرد: «باید راهی داشته باشید برای خارج کردن مواد هستهای و برچیدن زیرساختهایی که دارند.»
نخستوزیر اسرائیل همچنین بار دیگر از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ انتقاد کرد و گفت برجام امکان حفظ و توسعه ظرفیتهای غنیسازی را برای جمهوری اسلامی فراهم کرده بود.
او گفت اگر آن توافق بدون فشارها و تحریمهای بعدی ادامه پیدا میکرد، جمهوری اسلامی اکنون به سلاح هستهای دست یافته بود.
نتانیاهو همچنین مدعی شد عملیاتهای نظامی اخیر آمریکا و اسرائیل برنامه هستهای جمهوری اسلامی را به عقب رانده است.
او گفت: «ما ۲۰ نفر از دانشمندان برجسته هستهای را از بین بردیم» و افزود که حکومت ایران همچنان تحت فشار قرار دارد، اما مساله اصلی خروج مواد هستهای از ایران هنوز حل نشده است.
پاسخ به انتقادها
در بخش دیگری از این گفتوگو، نخستوزیر اسرائیل به انتقادهای جهانی از عملکرد نظامی کشورش پاسخ داد و گفت اسرائیل درگیر «نبرد اطلاعاتی دیجیتال» است.
او برخی رسانهها و شبکههای اجتماعی را متهم کرد که تصویری تحریفشده از جنگ ارائه میکنند.
او گفت: «سوال این است: آیا تسلیم دروغها میشوید؟ نه، من از مردمم محافظت میکنم.»
نتانیاهو همچنین تاکید کرد که حاضر نیست بهدلیل فشار افکار عمومی یا انتقاد رسانهها از سیاستهای امنیتی خود عقبنشینی کند.
او افزود: «من ترجیح میدهم یک سرمقاله بد بگیرم تا یک آگهی ترحیم مثبت.»
در پایان مصاحبه، نتانیاهو به مسائل اقتصادی پرداخت و تلاش کرد تصویری مثبت از اقتصاد اسرائیل ارائه دهد.
او با اشاره به رشد بازار سهام، افزایش ارزش شِکِل و ورود سرمایهگذاریهای خارجی گفت برخلاف درخواستهای برخی گروهها برای خروج سرمایه از اسرائیل، سرمایهگذاری در این کشور همچنان ادامه دارد.
او با اشاره به سرمایهگذاری شرکت آمریکایی انویدیا، غول تولید تراشههای هوش مصنوعی در اسرائیل گفت: «من کارگزار بورس نیستم و به شما توصیه سرمایهگذاری نمیدهم، اما میگویم هر چیزی در اسرائیل بخرید، چون اسرائیل در حال صعود است.»
این رسانه چهارشنبه ۱۳ خرداد در مقالهای، با استناد به صحبتهای دو دیپلمات ارشد آشنا با سند محرمانه آژانس بینالمللی انرژی اتمی نوشت، این گزارش نشان میدهد دو جنگ اخیر چگونه به ایجاد معضلات هستهای تازهای منجر شدهاند که پیشتر وجود نداشت.
بلومبرگ در توضیح دقیقتر این سند نوشت: «آژانس بینالمللی انرژی اتمی به کشورهای عضو درباره خطرات تازه اشاعه هستهای هشدار داده است. این خطرها از ذخایر بزرگ اورانیوم با غنای نزدیک به سطح ساخت بمب در ایران ناشی میشود. پیش از حمله هوایی ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد ۱۴۰۱) که آغازگر جنگی ۱۲روزه بود، این مواد برای اطمینان از اینکه به سمت ساخت تسلیحات منحرف نشدهاند، تحت بازرسی هفتگی آژانس قرار داشتند. اکنون دیگر چنین نیست.»
دیپلماتهای ارشد که بهشرط ناشناس ماندن با این رسانه مصاحبه کردهاند، گفتند هرچه این مواد مدت بیشتری خارج از پادمانهای آژانس باقی بمانند، خطر استفاده احتمالی از آنها با اهداف غیرصلحآمیز افزایش مییابد.
در این سند محرمانه ۱۱۹ صفحهای که ماه گذشته در وین در اختیار کشورها قرار گرفت، تاکید شده است که آژانس بینالمللی انرژی اتمی نمیتواند درباره وضعیت این مواد هستهای به جمعبندی برسد.
در بخش دیگری از این سند آمده است: «این موضوع موجب نگرانی از منظر اشاعه میشود، زیرا این مواد هستهای که آژانس قادر به راستیآزمایی آنها نیست، مقدار زیادی اورانیوم با غنای بالا را شامل میشود.»
این هشدار در حالی مطرح میشود که رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ۱۲ اردیبهشت در جریان بازدید از نیروگاه هستهای براکه در امارات متحده عربی گفت در پی جنگ ۴۰ روزه، بخش بزرگی از فعالیتهای هستهای ایران متوقف شده و قرار گرفتن این برنامه در معرض حملات نظامی، ارزیابی آژانس از برنامه هستهای جمهوری اسلامی را بهطور بنیادین تغییر داده است.
تازهترین گزارش موسسه علوم و امنیت بینالملل که ۱۶ اردیبهشت منتشر شد از اقدامهای احتمالا دفاعی جمهوری اسلامی در سایت زیرزمینی کوه کلنگ در جنوب مجتمع هستهای نطنز خبر داد.
بر اساس این گزارش دو دهانه تونل شرقی این سایت بهطور جزئی با «مواد خاکی خاکستری» مسدود شدهاند. اقدامی که ظاهرا با هدف جلوگیری از ورود خودرو به این دو دهانه انجام گرفته است.
برنامه هستهای جمهوری اسلامی و نگرانی آمریکا از احتمال دستیابی آنها به سلاح هستهای، مهمترین محل اختلاف حکومت ایران با ایالات متحده است. تهران همواره اتهام تلاش برای رسیدن به سلاح اتمی را رد کرده است، از سوی دیگر غرب و در راس آنها آمریکا بر اساس گزارشهای اطلاعاتی میگویند تهران تلاشهای خود برای رسیدن به سلاح هستهای را پشت برنامههای صلحآمیز هستهای پنهان میکند.
همزمان با مذاکرات جاری میان آمریکا و جمهوری اسلامی که یکی از محورهای آن ضرورت تعلیق برنامه هستهای است، والاستریت ژورنال، ۱۵ اردیبهشت نیز در سرمقالهای هشدار داد جمهوری اسلامی تلاش میکند چارچوب توافق را «مبهم» نگه دارد و سپس اجرای آن را فرسایشی کند؛ موضوعی که به نوشته این روزنامه، ضرورت تعیین دقیق خطوط قرمز آمریکا را دوچندان میکند.
بر اساس گفتوگوی والاستریت ژورنال با مقامهای ارشد، آمریکا در مذاکرات خواهان آن است که جمهوری اسلامی بهطور رسمی اعلام کند به دنبال سلاح هستهای نیست، تاسیسات فردو، نطنز و اصفهان برچیده شوند، هرگونه فعالیت هستهای زیرزمینی ممنوع شود و بازرسیهای فوری و بدون محدودیت، همراه با مجازات برای تخلف، انجام گیرد.
این روزنامه نوشت واشینگتن همچنین خواهان توقف ۲۰ ساله غنیسازی اورانیوم در ایران و تحویل تمام مواد غنیشده است. در مقابل، جمهوری اسلامی باید تنگه هرمز را ابتدا بهصورت تدریجی و سپس بهطور کامل بازگشایی کند؛ اقدامی که همزمان با کاهش تدریجی محاصره آمریکا انجام خواهد شد.
بلومبرگ اواخر آبان سال گذشته نیز در گزارشی، ابهام در وضعیت برنامه هستهای جمهوری اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه را «عمیقتر» از پیش از وقوع این جنگ خوانده و نوشته بود که با در نظر گرفتن توقف بازرسی تاسیسات هستهای واقع در ایران از سوی جمهوری اسلامی و نامعلوم ماندن محل ذخایر اورانیوم با غنای بالا، آژانس با وضعیت مبهم و «بهشدت نگرانکنندهای» مواجه است.
در آن گزارش آمده بود که تصاویر ماهوارهای جدید از فعالیتهای تازهای در اطراف سایتهای بمبارانشده هستهای در فردو، نطنز و اصفهان حکایت دارند اما بازرسان نمیدانند این فعالیتها صرفا با هدف «پاکسازی» انجام میشوند یا «انتقال مواد هستهای».
رویترز در گزارش خود این اقدام را نشاندهنده تشدید اختلافات بر سر اشتراکگذاری اطلاعات و تعیین حدود مسئولیتها میان دو نهاد بهویژه در میانه جنگ ایران دانسته است.
یک مقام آمریکایی و سه فرد که بهطور مستقیم در جریان موضوع قرار دارند، به رویترز گفتند که درگیری میان سیا و دفتر مدیر اطلاعات ملی (ODNI) بیش از یک سال است که شدت گرفته و همکاری آنها در تهیه تحلیلهای امنیت ملی را مختل کرده است؛ تحلیلهایی که روسای جمهوری آمریکا سالها برای مواجهه با چالشهای پیچیده خارجی به آنها اتکا کردهاند.
این منابع به دلیل حساسیت موضوعات داخلی، به شرط ناشناس ماندن با رویترز گفتوگو کردند.
منشاء اختلافات
بهگفته منابع، ریشه اصلی اختلافات به یک کارگروه بازمیگردد که در آوریل ۲۰۲۵ از سوی تولسی گبرد، مدیر اطلاعات ملی وقت آمریکا، تشکیل شد.
دو نفر از منابع گفتند سیا به ریاست جان رتکلیف معتقد است «گروه ابتکارات مدیر» (Director's Initiatives Group) که گبرد آن را ایجاد کرده بود، با دور زدن سازوکارهای سنتی اشتراکگذاری و رفع محرمانگی اطلاعات، رفتاری بیپروا داشته است.
در مقابل، مقامهای دفتر مدیر اطلاعات ملی میگویند سیا بهطور مستمر دسترسی این گروه به اطلاعات مورد نیاز را مسدود کرده است.
فروپاشی همکاری میان نهادهای اطلاعاتی در زمانی رخ میدهد که دولت ترامپ با چالشهای امنیتی متعددی روبهروست؛ از جنگ ایران گرفته تا گسترش توان نظامی چین و ادامه جنگ روسیه در اوکراین.
بهنوشته رویترز، این وضعیت همچنین نشان میدهد اصلاحات پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ که به ایجاد سمت مدیر اطلاعات ملی برای هماهنگی میان ۱۸ سازمان اطلاعاتی آمریکا انجامید، نتوانسته به طور کامل مشکلات ساختاری این جامعه اطلاعاتی را برطرف کند.
بت سانر، معاون پیشین مدیر اطلاعات ملی در دولت اول ترامپ، گفت: «قرار بود دفتر مدیر اطلاعات ملی مانند روغنی باشد که در سیستم جریان پیدا میکند و شریانهای جامعه اطلاعاتی را روان نگه میدارد و گرهها را باز میکند.»
او افزود: «وقتی این اتفاق نمیافتد، این احتمال ایجاد میشود که سازمانها دوباره به ساختارهای جداگانه و منزوی خود بازگردند و در نتیجه زمینه برای شکستهای اطلاعاتی فراهم شود.»
مسیرهای جایگزین سیا
فراتر از ارزیابیهای دفتر مدیر اطلاعات ملی، سیا همچنان راههای دیگری برای رساندن اطلاعات خود، از جمله درباره ایران ــ به رییسجمهوری و دیگر سیاستگذاران دارد.
بخش بزرگی از این اطلاعات در «گزارش روزانه رییسجمهوری» (Presidential Daily Brief) گنجانده میشود؛ مجموعهای فوقمحرمانه از گزارشهای اطلاعاتی که هر روز برای رییسجمهوری ایالات متحده تهیه میشود.
گبرد هفته گذشته اعلام کرد که بهدلیل بیماری همسرش در ۳۰ ژوئن از سمت مدیر اطلاعات ملی کنارهگیری خواهد کرد.
ترامپ نیز سهشنبه ۱۲ خرداد اعلام کرد که بیل پولت، رییس آژانس تامین مالی مسکن فدرال، را بهعنوان سرپرست موقت این سمت منصوب میکند.
اولیویا کولمن، سخنگوی دفتر مدیر اطلاعات ملی، گفت: «رییسجمهوری و سیاستگذاران همچنان بهترین اطلاعات و تحلیلها را از نهادهای اطلاعاتی دریافت میکنند.»
او افزود که دفتر مدیر اطلاعات ملی و سازمانهای زیرمجموعه آن «روزانه با همتایان خود در سیا درباره طیف کامل محصولات و عملیات اطلاعاتی در ارتباط و همکاری هستند.»
کولمن همچنین گفت: «گروه ابتکارات مدیر در چارچوب اختیارات نظارتی دفتر مدیر اطلاعات ملی و در حمایت از دستورات اجرایی رییسجمهوری فعالیت میکرد.»
رویترز در فوریه گزارش داده بود که گبرد این گروه را در پی بررسیهای کنگره منحل و کارکنان آن را به بخشهای دیگر منتقل کرده است.
لیز لیونز، مدیر روابط عمومی سیا، گفت: «تحت مدیریت رتکلیف، سیا به سرعت اولویتهای رییسجمهوری ترامپ را دنبال و با پذیرش ریسکهای هوشمندانه، برای پیشی گرفتن از دشمنان و ایجاد برتری قاطع برای آمریکا عمل کرده است.»
دیویس اینگل، سخنگوی کاخ سفید، نیز گفت سیاست خارجی ترامپ مبتنی بر «صلح از طریق قدرت» است و تلاش رسانهها برای ایجاد اختلاف داخلی بینتیجه خواهد بود.
او افزود: «رییسجمهوری ترامپ به طور کامل به تیم برجسته امنیت ملی خود اعتماد دارد.»
کاهش همکاری در ارزیابیهای اطلاعاتی
بهنوشته رویترز یکی از جدیترین پیامدهای بیاعتمادی متقابل میان دو نهاد، تصمیم سیا برای کاهش چشمگیر مشارکت در ارزیابیهایی است که از سوی دفتر گبرد تهیه میشد.
سیا یکی از اصلیترین تامینکنندگان اطلاعات برای گزارشهای شورای اطلاعات ملی (NIC)، مهمترین نهاد تحلیلی جامعه اطلاعاتی آمریکا، بوده است.
این گزارشها بهویژه در زمان جنگ از اهمیت ویژهای برخوردارند.
دو نفر از منابع آگاه گفتند ارزیابیهای مربوط به ایران از جمله گزارشهایی هستند که سیا دیگر به طور منظم در تهیه آنها مشارکت نمیکند.
بهگفته این منابع، سیا و دفتر مدیر اطلاعات ملی اکنون عملا مانند دو مرکز تحلیلی مستقل از یکدیگر فعالیت میکنند.
سال گذشته، در اوج تنشها، سیا انتشار گزارشهای شورای اطلاعات ملی را در سامانه داخلی توزیع اطلاعات که تحت کنترل خود داشت متوقف کرد و برای مدتی دسترسی به این گزارشها محدود شد.
یک مقام آمریکایی گفت این گزارشها تنها «چند ساعت» و بهدلیل «یک مشکل فنی در پردازش» منتشر نشدند.
آغاز تنشها
چهار منبع آگاه اما به رویترز گفتند اختلافات میان دو نهاد اندکی پس از آن آغاز شد که گبرد در فوریه ۲۰۲۵ مسئولیت خود را بر عهده گرفت.
یکی از نخستین اقدامات او اعمال کنترل بیشتر بر تهیه گزارش روزانه رییسجمهوری بود؛ گزارشی که سیا سالها نقش محوری در تهیه آن داشت.
روابط دو نهاد پس از تشکیل گروه ابتکارات مدیر برای «ریشهکن کردن سیاسیکاری در جامعه اطلاعاتی» بیش از پیش تیره شد.
این گروه همچنین مسئول رفع محرمانگی اسناد مرتبط با ترور جان اف. کندی، رییسجمهوری پیشین آمریکا، بررسی امنیت دستگاههای رأیگیری و تحقیق درباره منشاء ویروس کووید-۱۹ بود.
منتقدان، از جمله برخی مقامهای سابق اطلاعاتی، معتقد بودند این گروه ابزاری برای تسویهحساب با دشمنان سیاسی مورد نظر ترامپ بوده است.
بهگفته دو نفر از منابع، اعضای این گروه بارها از سیا خواستند اطلاعات و اسناد لازم برای تحقیقات محوله از سوی دفتر مدیر اطلاعات ملی را در اختیارشان بگذارد، اما معتقد بودند همکاری کافی صورت نگرفته است.
برکناری مقامهای ارشد سیا
در ماه مه ۲۰۲۵، گبرد دو مقام ارشد سیا را برکنار کرد که شورای اطلاعات ملی را هدایت میکردند.
یک مقام اطلاعاتی که نخواست نامش فاش شود گفت: «آنها بهدلیل ایجاد محیط کاری سمی که در نظرسنجی کارکنان مستند شده بود و همچنین سابقه سیاسیسازی اطلاعات برکنار شدند.»
با این حال، او هیچ مدرکی برای اثبات این ادعاها ارائه نکرد.
سپس در ماه اوت، گبرد مجوزهای امنیتی ۳۷ مقام فعلی و سابق را لغو کرد؛ اقدامی که در جریان آن هویت یک مامور مخفی سیا که در خارج از کشور فعالیت میکرد نیز فاش شد.
گبرد این افراد را به سیاسیسازی و افشای اطلاعات متهم کرد اما هیچ مدرکی ارائه نداد.
مقامهای سابق و دیگر منتقدان گفتند این اقدام تا حدی در واکنش به ارزیابی اطلاعاتی سال ۲۰۱۷ صورت گرفت که نتیجه گرفته بود روسیه برای تاثیرگذاری بر انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۱۶ به نفع ترامپ، عملیات گسترده نفوذ انجام داده است.
تحقیقات بازرس کل
تنش میان سیا و دفتر مدیر اطلاعات ملی ماه گذشته علنی شد؛ زمانی که یک افسر سیا که به گروه ابتکارات مدیر مامور شده بود، در برابر یک کمیته سنای آمریکا شهادت داد که سیا دسترسی این گروه به اطلاعات مربوط به منشاء کووید-۱۹ را مسدود کرده است.
بهگفته دو منبع آگاه، این اختلاف اکنون موجب آغاز تحقیقاتی از سوی دفتر بازرس کل جامعه اطلاعاتی شده است؛ نهادی مستقل که در ساختار دفتر مدیر اطلاعات ملی فعالیت میکند.
رویترز در گزارش خود تاکید کرده که نتوانسته دامنه و جزئیات این تحقیقات را مشخص کند.
