دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، مقالهای را در شبکه اجتماعی تروثسوشال بازنشر کرد که در آن آمده است در صورت عدم عقبنشینی حکومت ایران از مواضع خود، گزینه «محاصره دریایی» میتواند در دستور کار قرار گیرد.
این مقاله بامداد یکشنبه ۲۳ فروردین به قلم جان سالامون، روزنامهنگار تحقیقی و سردبیر وبسایت «جاست د نیوز»، منتشر شد.
سالامون در این مقاله نوشت در صورت بینتیجه ماندن مذاکرات با تهران، ترامپ ممکن است بمباران مواضع جمهوری اسلامی را از سر گیرد یا راهبرد محاصره دریایی را که پیشتر در مورد ونزوئلا موفقیتآمیز بود، علیه ایران به کار ببندد.
او افزود این راهبرد میتواند اقتصاد از پیش متزلزل ایران را تحت فشار فزاینده قرار دهد و با محدود کردن دسترسی چین و هند به یکی از منابع اصلی تامین نفت خود، فشارهای دیپلماتیک بر این دو کشور را تشدید کند.
پیش از دستگیری نیکولاس مادورو، رییسجمهوری مخلوع ونزوئلا در دیماه ۱۴۰۴، آمریکا با اعمال محاصره دریایی شریانهای درآمد نفتی این کشور را قطع کرد و اقتصاد آن را به فروپاشی کشاند.
ناو هواپیمابر «جرالد فورد» که پیشتر هدایت محاصره ونزوئلا را بر عهده داشت، پس از وقفهای کوتاه برای انجام تعمیرات و استراحت خدمه در پی یک آتشسوزی مرگبار، اکنون در خلیج فارس مستقر شده و به «آبراهام لینکلن» و سایر تجهیزات دریایی ایالات متحده در منطقه پیوسته است.
کارشناسان معتقدند ترامپ میتواند بهراحتی محاصرهای موثرتر از نفوذ و کنترل ایران بر تنگه هرمز برقرار کند.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری ایالات متحده، بامداد ۲۳ فروردین از عدم دستیابی به توافق با تهران خبر داد و اعلام کرد هیات آمریکایی در حالی پاکستان را ترک میکند که «یک پیشنهاد بسیار روشن» را بهعنوان طرح نهایی واشینگتن روی میز گذاشته است.
ونس افزود پرسش اصلی همچنان پابرجاست: آیا تهران تعهدی بنیادین و بلندمدت برای حرکت نکردن به سوی سلاح هستهای ارائه خواهد کرد یا خیر.
اهرم نظارتی آمریکا در تنگه هرمز
ربکا گرنت، کارشناس امنیت ملی موسسه لکسینگتون، در مصاحبه با جاست د نیوز گفت نیروی دریایی آمریکا میتواند در شرایط فعلی، بهطور کامل بر رفتوآمدها در تنگه هرمز کنترل داشته باشد.
او افزود: «طی ۲۴ ساعت گذشته حدود ۱۰ کشتی جابهجا شدهاند؛ از جمله یک نفتکش روسی که با پرچم جدید فعالیت میکرد. همچنین میدانیم محمولههایی به چین و هند ارسال شده و در عین حال، ترددهایی نیز به سمت داخل صورت گرفته است.»
به گفته این تحلیلگر، اگر حکومت ایران موضع سرسختانهای اتخاذ کند، نیروی دریایی آمریکا میتواند با استقرار سامانههای پیشرفته نظارتی دریایی، تمامی رفتوآمدها در تنگه هرمز را زیر نظر بگیرد.
گرنت ادامه داد در چنین وضعیتی، عبور از جزیره خارک یا گذرگاه باریک نزدیک عمان، منوط به دریافت مجوز از نیروی دریایی ایالات متحده خواهد بود.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، ۲۳ فروردین به نقل از «یک منبع آگاه» نوشت: «تا زمانی که آمریکا با یک توافق معقول موافقت نکند، هیچ تغییری در وضعیت تنگه هرمز ایجاد نخواهد شد.»
ارتش ایالات متحده ۲۲ فروردین اعلام کرد «در حال فراهمسازی شرایط» برای پاکسازی مینها در تنگه هرمز است و دو ناو جنگی آمریکا از این آبراه کلیدی عبور کردهاند. این نخستین بار از زمان آغاز جنگ است که ناوهای جنگی آمریکا از تنگه هرمز عبور میکنند.
نقش جزیره خارک در سناریوی محاصره دریایی
طرح ایجاد محاصره دریایی نخستین بار هفته گذشته از سوی جک کین، ژنرال بازنشسته و از برجستهترین استراتژیستهای نظامی آمریکا، مطرح شد.
او در یادداشتی در روزنامه نیویورکپست نوشت: «در صورت از سرگیری جنگ و پس از آنکه توان نظامی باقیمانده ایران بهطور کافی تضعیف شود، ارتش آمریکا میتواند تصمیم بگیرد جزیره خارک را تصرف کند یا آن را از میان ببرد. گزینه دیگر این است که نیروی دریایی آمریکا با برقراری محاصره، مسیر حیاتی صادرات تهران را مسدود کند.»
کین اضافه کرد: «اگر زیرساختهای خارک حفظ شود اما کنترل آن در اختیار ما قرار گیرد، میتوانیم بر نفت و اقتصاد ایران تسلط پیدا کنیم.»
به گفته کین، این همان اهرم فشاری است که واشینگتن برای در اختیار گرفتن ذخایر اورانیوم و نابودی تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی به آن نیاز دارد.
بر اساس برخی گمانهزنیها در هفتههای اخیر، ایالات متحده ممکن است برای اعمال فشار بر جمهوری اسلامی و بازگشایی تنگه هرمز، خارک را به تصرف درآورد.
ونس در یک نشست کوتاه مطبوعاتی، ضمن قدردانی از نقش پاکستان در میزبانی مذاکرات، تاکید کرد که این کشور «تلاش چشمگیری» برای نزدیک کردن مواضع دو طرف انجام داده و ناکامی در رسیدن به توافق به میزبانان مربوط نبوده است. او گفت: «خبر خوب این است که گفتوگوهای قابل توجهی انجام شد، اما خبر بد این است که به توافق نرسیدیم» و افزود که این نتیجه «برای ایران بسیار بدتر از آمریکا» است.
معاون رییسجمهوری آمریکا تصریح کرد که هیات آمریکایی بدون دستیابی به توافق به واشینگتن بازمیگردد، در حالی که به گفته او، خطوط قرمز آمریکا بهطور کامل و شفاف به طرف ایرانی منتقل شده است. او توضیح داد که واشینگتن مشخص کرده در چه حوزههایی آمادگی انعطاف دارد و در چه مواردی «به هیچ وجه» کوتاه نخواهد آمد، اما [حکومت] ایران این شروط را نپذیرفته است.
ونس بدون ورود به جزئیات مذاکرات، مهمترین محور اختلاف را مساله برنامه هستهای ایران دانست و گفت آمریکا به دنبال «یک تعهد قاطع و بلندمدت» است که تهران نهتنها به دنبال سلاح هستهای نخواهد رفت، بلکه مسیرهای دستیابی سریع به آن را نیز کنار میگذارد. او افزود که هرچند زیرساختهای غنیسازی ایران «نابود شده»، اما هنوز چنین تعهدی از سوی [حکومت] ایران مشاهده نشده است.
او همچنین تاکید کرد که در مذاکرات، علاوه بر موضوعات اصلی، مسائل دیگری از جمله داراییهای بلوکهشده ایران نیز مطرح شده، اما هیچیک به نتیجه نرسیده است. به گفته ونس، هیات آمریکایی «کاملاً منعطف» عمل کرده و با دستور دونالد ترامپ با «حسن نیت» وارد گفتوگو شده، اما «هیچ پیشرفتی حاصل نشده است.»
ونس در ادامه گفت که در طول این ۲۱ ساعت، تماس میان تیم مذاکرهکننده و کاخ سفید بهطور مداوم برقرار بوده و او چندین بار - شاید بین شش تا دوازده بار - با ترامپ گفتوگو کرده است. به گفته او، این ارتباطات همچنین با چهرههایی مانند پیت هگست وزیر جنگ، مارکو روبیو وزیر خارجه و سایر اعضای تیم امنیت ملی [دولت آمریکا] ادامه داشته است.
معاون رییسجمهوری آمریکا در پایان اعلام کرد که واشینگتن اکنون با یک «چارچوب تفاهم» مذاکرات را ترک میکند که آن را «پیشنهاد نهایی و بهترین پیشنهاد» آمریکا توصیف کرد و افزود که باید دید آیا [حکومت] ایران آن را خواهد پذیرفت یا نه.
ونس در عین حال به پرسشهای خبرنگاران درباره آینده تنگه هرمز، احتمال بازگشت به درگیری و تماس با بنیامین نتانیاهو پاسخی نداد و نشست را ترک کرد.
خبرگزاری رویترز گزارش داد که این مذاکرات که نخستین دیدار مستقیم دو کشور در بیش از یک دهه و بالاترین سطح تماس از زمان انقلاب ۱۳۵۷ است، میتواند سرنوشت آتشبس شکننده دو هفتهای و بازگشایی تنگه هرمز را تعیین کند؛ گذرگاهی که حدود ۲۰ درصد انرژی جهان از آن عبور میکند و از آغاز جنگ توسط جمهوری اسلامی ایران مسدود شده است.
حکومت ایران اعلام کرده که پس از پایان دور نخست مذاکرات، کارشناسان فنی دو طرف به تبادل اسناد خواهند پرداخت و گفتوگوها ادامه خواهد یافت. رسانههای ایران نوشتند که دور تازه مذاکرات صبح یکشنبه آغاز خواهد شد.
در این مذاکرات، جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، به همراه استیو ویتکاف و جرد کوشنر با محمدباقر قالیباف و عباس عراقچی دیدار کردند. به گفته منابع پاکستانی، فضای مذاکرات با «نوسانات» همراه بوده و سطح تنش در طول گفتوگوها تغییر کرده است.
بر اساس این گزارش، اختلافها بر سر مسائل کلیدی همچنان پابرجاست. حکومت ایران خواستار آزادسازی داراییهای بلوکهشده، دریافت غرامت جنگی، کنترل تنگه هرمز و گنجاندن آتشبس لبنان در توافق است. در مقابل، آمریکا بر بازگشایی بدون قید و شرط تنگه هرمز و محدود کردن برنامه هستهای ایران تاکید دارد.
به نوشته رویترز تنگه هرمز یکی از اصلیترین محورهای اختلاف باقی مانده است. همزمان با مذاکرات، ارتش آمریکا اعلام کرده که در حال آمادهسازی شرایط برای پاکسازی مینها در این مسیر است و دو ناو جنگی نیز از آن عبور کردهاند، هرچند جمهوری اسلامی این موضوع را رد کرده است.
این گزارش میافزاید که جنگ ششهفتهای میان دو کشور موجب افزایش شدید قیمت نفت و وارد شدن فشار به اقتصاد جهانی شده است. در این میان، حکومت ایران همچنان بر دریافت عوارض برای عبور کشتیها از تنگه هرمز تاکید دارد؛ اقدامی که با اصول بینالمللی آزادی کشتیرانی در تضاد است.
در کنار این تحولات، نقش پاکستان بهعنوان میانجی برجسته شده و اسلامآباد برای تامین امنیت مذاکرات تحت تدابیر شدید قرار گرفته است.
رویترز در پایان تاکید میکند که با وجود ادامه گفتوگوها، سطح بیاعتمادی میان دو طرف همچنان بالا است و شکافهای موجود، دستیابی به توافق را با چالش جدی مواجه کرده است.
این مذاکرات بالاترین سطح تماس مستقیم میان آمریکا و حکومت ایران از زمان انقلاب ۱۳۵۷ بهشمار میرود.
به نوشته این روزنامه بریتانیایی، ماموریت ونس پر کردن شکاف میان دو طرف و تبدیل یک آتشبس شکننده به توافقی پایدار است، اما نشانههای اولیه حاکی از دشواری این ماموریت است. نگرانیهای امنیتی درباره پاکستان، درخواستهای لحظه آخری حکومت ایران از جمله آزادسازی داراییهای بلوکهشده، و اختلافات عمیق میان دو طرف، احتمال موفقیت مذاکرات را کاهش داده است. همزمان، بیاعتمادی تهران به استیو ویتکاف - که بههمراه جرد کوشنر در پاکستان حضور دارد اما هدایت مذاکرات را بر عهده ندارد - به برجسته شدن نقش ونس کمک کرده است.
ساندیتایمز مینویسد که افزایش نقش ونس در شرایطی رخ داده که او در مراحل اولیه جنگ حضور کمرنگتری داشت و چهرههایی مانند مارکو روبیو و پیت هگست بیشتر در کنار دونالد ترامپ دیده میشدند. این تغییر در حالی صورت گرفته که تصمیمگیری در دولت ترامپ در دوره دوم بیش از گذشته بر وفاداری متمرکز شده و صدای مخالفان کمتر شنیده میشود.
این گزارش همچنین به بحثهای داخلی در کاخ سفید درباره گزینه «تغییر رژیم» در ایران اشاره میکند؛ ایدهای که بهگفته نویسنده، بنیامین نتانیاهو در جلسهای در کاخ سفید مطرح کرده و حتی نامهایی مانند [شاهزاده] رضا پهلوی را بهعنوان گزینههای جایگزین پیشنهاد داده است. با این حال، ونس تنها مقام ارشد آمریکایی بوده که بهصراحت با این رویکرد مخالفت کرده و نسبت به پیامدهای آن هشدار داده است، هرچند در نهایت از تصمیم رییسجمهوری تبعیت کرده است.
به نوشته ساندیتایمز، بسیاری از هشدارهای اولیه درباره جنگ نیز اکنون محقق شده است؛ از جمله نبود قیام گسترده در داخل ایران و افزایش نگرانیها درباره پیامدهای انسانی و امنیتی در منطقه. در همین حال، تحلیلگران این عملیات را به سیاست «چمنزنی» تشبیه کردهاند؛ راهبردی برای تضعیف دورهای توان نظامی [حکومت] ایران بدون دستیابی به تغییرات اساسی.
این روزنامه همچنین تاکید میکند که نتیجه مذاکرات میتواند پیامدهای مهمی برای آینده سیاسی ونس داشته باشد، بهویژه در آستانه احتمال نامزدی او در انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۸. در سطحی گستردهتر، مقامهای آمریکایی معتقدند حتی اگر جنگ بهزودی پایان یابد، پیامدهای آن برای سالها باقی خواهد ماند و میتواند مسیر سیاست خارجی آمریکا در دهه آینده را تغییر دهد.
در نهایت، ساندیتایمز مینویسد که رویکرد پرریسک ترامپ - از تهدیدهای شدید تا تغییر ناگهانی به سمت آتشبس - همچنان عامل تعیینکننده در این بحران است و سرنوشت مذاکرات تا حد زیادی به این بستگی دارد که رییسجمهوری به چه توصیههایی گوش دهد و مسیر بعدی را چگونه انتخاب کند.
اورشلیمپست در این یادداشت تحلیلی با اشاره به اینکه برخی دموکراتها ورود ترامپ به جنگ با ایران را زیر سوال میبرند و اتهاماتی درباره «جنایت جنگی» مطرح شده است، این پرسش را مطرح کرده است که «چگونه رژیم ایران میتواند مردم خود - از جمله کودکان - را بهعنوان سپر انسانی پیرامون تاسیسات انرژی قرار دهد، بدون آنکه این اقدام بهعنوان جنایت جنگی تلقی شود؟»
نویسنده این اقدام حکومت ایران را در چارچوب الگوهایی مشابه با گروههایی مانند حماس ارزیابی کرده است.
در ادامه، این تحلیل به سابقه حملات منتسب به حکومت ایران و نیروهای نیابتی آن علیه منافع آمریکا اشاره کرده و میگوید طی چهار دهه گذشته حدود هزار آمریکایی در این حملات کشته شدهاند. همچنین با اشاره به حملات موشکی اخیر و استفاده از کلاهکهای خوشهای، بر پیامدهای انسانی و حقوقی این اقدامات تاکید شده است.
این یادداشت همچنین به گزارشهایی درباره یورش نیروهای امنیتی حکومت ایران به بیمارستانها و بازداشت معترضان زخمی اشاره کرده و این اقدامات را در چارچوب احتمالی «جنایت علیه بشریت» یا «جنایت جنگی» مطرح میکند.
اورشلیمپست در این تحلیل به نقش پاکستان در میانجیگری آتشبس دو هفتهای میان جمهوری اسلامی و آمریکا نیز پرداخته و همزمان ادامه حملات موشکی به اسرائیل و رهگیری آنها توسط کشورهای منطقه را نشانهای از شکنندگی این توافق دانسته است.
در بخش دیگری از این یادداشت، به مواضع ترامپ، بهخصوص تهدید به «محو تمدن ایران»، اشاره شده که از یک سو با ادبیاتی تند ایران را تهدید کرده و از سوی دیگر بارها اعلام کرده که آمریکا در کنار مردم ایران ایستاده است.
این تحلیل همچنین مجموعهای از پرسشها درباره آینده تحولات مطرح میکند؛ از جمله اینکه آیا حکومت ایران عبور آزاد کشتیها از تنگه هرمز را خواهد پذیرفت، آیا نیروهای نیابتی مانند حوثیها به حملات خود ادامه خواهند داد و آیا امکان شکلگیری مسیری برای تغییر وضعیت داخلی ایران وجود دارد یا نه.
در ادامه، این یادداشت به نقش حزبالله بهعنوان یکی از متحدان اصلی حکومت ایران اشاره کرده و بر حمایت مالی قابلتوجه تهران از این گروه تاکید میکند.
در جمعبندی، نویسنده تاکید میکند که شکاف میان دو نظام [آمریکا و جمهوری اسلامی] - یکی مبتنی بر دموکراسی و دیگری بهگفته او سرکوبگر - بسیار عمیق است و هرگونه توافق صلحی که به ارزش جان انسانها توجه نکند، نمیتواند پایدار باشد.
عبور ناوهای جنگی آمریکا از تنگه هرمز همزمان با عالیترین سطح مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا از انقلاب سال ۱۳۵۷ صورت گرفت. دو طرف در مذاکراتی که در اسلامآباد، پایتخت پاکستان، جریان دارد در پی یافتن راهی برای پایان دادن به جنگ هستند اما اختلافهای جدی موجب شده ه این مذاکرات شکننده توصیف شود.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، در پیامی در شبکه ایکس اعلام کرد ناوهای یواساس فرانک پیترسون و یواساس مایکل مورفی از تنگه هرمز عبور کردهاند.
دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، در بیانیهای گفت: «امروز فرآیند ایجاد یک مسیر جدید را آغاز کردیم و بهزودی این مسیر ایمن را با صنعت کشتیرانی به اشتراک خواهیم گذاشت تا جریان آزاد تجارت تشویق شود.»
او گفت این عملیات بخشی از «ماموریتی گستردهتر برای اطمینان از پاکسازی کامل تنگه از مینهای دریایی است که پیشتر از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی کار گذاشته شدهاند.»
خبرگزاریهای فارس و تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران، روز شنبه ۲۲ فروردین، عبور ناوهای آمریکایی از تنگه هرمز را تکذیب و اعلام کردند که یک ناوشکن هنگامی که قصد عبور از تنگه را داشت، با واکنش نیروهای مسلح جمهوری اسلامی مواجه شد و مسیر خود را ادامه نداد.
بر اساس این گزارش، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، پس از هشدار به فرمانده ناوشکن، این اقدام را به تیم مذاکرهکننده تهران در اسلامآباد گزارش دادند و با انتقال موضوع به مذاکرهکنندگان آمریکایی، توقف ناوشکن بدون درگیری نظامی انجام شد.
با این حال، یک مقام آمریکایی که نامش اعلام نشد، به آکسیوس گفت که ایالات متحده هیچگونه هشداری در اینباره دریافت نکرده است.
وبسایت آکسیوس بهنقل از منبع خود نوشت این عملیات بر آزادی ناوبری در آبهای بینالمللی تمرکز داشت و در جریان آن، ناوهای نیروی دریایی آمریکا از شرق به سمت غرب حرکت کردند وارد خلیج فارس شدند و سپس از طریق تنگه هرمز به دریای عرب بازگشتند.
ساعتی پیش از بیانیه فرماندهی مرکزی ایالات متحده، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در شبکه اجتماعی تروث سوشیال نوشت که ارتش ایالات متحده روند پاکسازی تنگه هرمز را آغاز کرده و تمام شناورهای مینگذار ایران غرق شدهاند.
او افزود که «هر ۲۸ قایق مینگذار ایران در قعر دریا قرار دارند.»
ترامپ بارها گفته است که نیروهای آمریکایی نیروی دریایی و هوایی جمهوری اسلامی را نابود و برنامههای موشکهای بالستیک و هستهای آن را بهشدت تضعیف کردهاند.
با این حال، ترس از حملات ایران به کشتیرانی در هفتههای اخیر عملا تنگه هرمز، یکی از گذرگاههای حیاتی تامین نفت جهان، را مسدود کرده است. محدود شدن این تنگه بازارهای جهانی انرژی را مختل کرده است.
قیمت بنزین در آمریکا افزایش یافته، هرچند بیشتر نفتی که از این آبراه عبور میکند به ایالات متحده نمیرسد.
ترامپ شنبه همچنین نوشت: «تعداد عظیمی از نفتکشهای کاملا خالی، برخی از بزرگترینهای جهان، همین حالا در حال حرکت به سمت ایالات متحده هستند تا بهترین و شیرینترین نفت و گاز جهان را بارگیری کنند.»
او افزود: «ما از مجموع دو اقتصاد بزرگ نفتی بعدی، نفتی بیشتر و با کیفیت بالاتر داریم.»
