بر اساس دادههای رسمی که خبرگزاری آناتولی گردآوری کرده است، حکومت ایران در ۴۱ روز گذشته، هفت کشور عربی را هدف حملات موشکی و پهپادی قرار داده و این حملات حتی در دو روز نخست آتشبس موقت میان تهران و واشینگتن نیز ادامه یافته است.
بر اساس جمعبندی خبرگزاری آناتولی که جمعه ۲۱ فروردین منتشر شد، جمهوری اسلامی در این بازه زمانی ۴۱ روزه، دستکم با شش هزار و ۴۱۳ موشک و پهپاد، و همچنین در یک مورد با دو جنگنده، کشورهای امارات متحده عربی، اردن، بحرین، عربستان سعودی، عمان، قطر و کویت را هدف قرار داده است.
این در حالی است که ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، خبر داد کارشناسان اوکراینی در چند کشور خاورمیانه، با استفاده از رهگیرها، پهپادهای ایرانی شاهد را سرنگون کردهاند: «نیروهای اوکراینی پیش از آغاز آتشبس این هفته میان آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، در چندین کشور خاورمیانه پهپادهای شاهد ساخت ایران را سرنگون کردند.»
در طول جنگ میان جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل، زلنسکی با چند تن از سران کشورهای عربی منطقه خلیج فارس دیدار و پیشنهاد حمایت دفاعی از آنان در برابر حملات جمهوری اسلامی را مطرح کرد.
این حملات، بنا بر پایش و گردآوری دادههای رسمی از سوی آناتولی، تا ساعت ۲۱:۵۵ به وقت گرینویچ در روز پنجشنبه، در دو روز نخست آتشبس نیز ادامه یافت.
ایالات متحده و جمهوری اسلامی، از ساعات اولیه بامداد چهارشنبه ۱۹ فروردین به وقت ایران، آتشبسی دو هفتهای را با میانجیگری پاکستان اعلام کردند. گامی برای دستیابی به توافقی گستردهتر بهمنظور پایان دادن به درگیری مسلحانهای که از ۹ اسفند (۲۸ فوریه)، با حمله آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد و هزاران کشته و زخمی بر جای گذاشت.
بر اساس آمار ارائه شده، جمهوری اسلامی در روز نخست آتشبس در ۱۹ فروردین، ۱۴۱ موشک و پهپاد شلیک کرده است: به سمت امارات متحده عربی (۱۷ موشک و ۳۵ پهپاد)، عربستان سعودی (پنج موشک و ۹ پهپاد)، کویت (۲۸ پهپاد)، قطر (هفت موشک و تعدادی پهپاد) و بحرین (شش موشک و ۳۱ پهپاد).
۲۰ فروردین و در روز دوم آتشبس، جمهوری اسلامی، بحرین و کویت را با ۱۰ پهپاد هدف قرار داد؛ هفت پهپاد به سمت بحرین و دستکم سه پهپاد به سمت کویت.
با این حال، حکومت ایران ۲۱ فروردین هرگونه شلیک موشک یا پهپاد به کشورهای حوزه خلیج فارس از زمان آغاز آتشبس را رد کرد و گزارشهای رسانهای درباره حملات به تاسیسات منطقه را تکذیب کرد.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد نیروهای مسلح حکومت ایران در طول آتشبس «هیچگونه عملیاتی علیه هیچ کشوری انجام ندادهاند» و تاکید کرد هرگونه حمله از سوی جمهوری اسلامی بهطور رسمی اعلام میشود و «اقدامات بینامونشان، به ایران تعلق ندارد».
آمار ۴۱ روزه حملات و رهگیریها
در طول ۴۱ روز از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی و پاسخهای تهران در منطقه خلیج فارس از ۹ اسفند، امارات بیشترین تعداد حملات را ثبت کرده است و پس از آن کویت، عربستان سعودی، بحرین، قطر و اردن قرار دارند؛ در حالی که عمان کمترین میزان تهاجم را گزارش کرده است.
وزارت دفاع امارات ۲۰ فروردین اعلام کرد از آغاز حملات ایران، در مجموع ۵۶۳ موشک - از جمله ۵۳۷ موشک بالستیک، به همراه ۲۶ موشک کروز - و دو هزار و ۲۵۶ پهپاد رهگیری شدهاند و در همین روز، حادثه جدیدی ثبت نشده است.
ارتش کویت نیز اعلام کرد پهپادها، تاسیسات حیاتی این کشور را هدف قرار دادهاند؛ یک روز پس از آن که گزارش شد از آغاز حملات حکومت ایران، ۳۶۹ موشک - شامل ۳۵۴ موشک بالستیک و ۱۵ موشک کروز - به همراه ۸۴۸ پهپاد، رهگیری شدهاند.
ریاض تا شامگاه ۲۰ فروردین آمار بهروزشدهای ارائه نکرده است، اما بر اساس جمعبندی آناتولی از دادههای وزارت دفاع و شبکه دولتی «الاخباریه»، دستکم ۱۰۴ موشک و ۹۱۶ پهپاد در عربستان سعودی رهگیری شدهاند.
نیروی دفاعی بحرین اعلام کرد از آغاز حملات، ۱۹۴ موشک و ۵۱۵ پهپاد را رهگیری و منهدم کرده است و به هفت پهپاد جدید نیز اشاره کرد.
قطر آمار بهروزشدهای منتشر نکرده، اما بر اساس جمعبندی آناتولی از دادههای وزارت دفاع این کشور، دستکم ۲۲۷ موشک، ۱۱۱ پهپاد و دو جنگنده، این کشور را هدف قرار دادهاند.
بر اساس دادههای ارتش اردن که بهوسیله آناتولی گردآوری شده، ۲۹۱ موشک و پهپاد، از آغاز جنگ این کشور را هدف قرار دادهاند.
عمان نیز آماری رسمی منتشر نکرده، اما بر اساس دادههای خبرگزاری عمان، دستکم ۱۹ پهپاد این کشور را هدف قرار دادهاند.
تشدید تنشها و چشمانداز مذاکرات
تنشها در منطقه از زمانی شدت گرفت که آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند حمله مشترکی را علیه جمهوری اسلامی آغاز کردند که به کشته شدن علی خامنهای، دیکتاتور وقت ایران، انجامید.
تهران نیز در پاسخ، حملاتی موشکی و پهپادی علیه اسرائیل، اردن، عراق و کشورهای حوزه خلیج فارس میزبان نیروهای آمریکایی انجام داد و همچنین عبور کشتیها را از تنگه هرمز محدود کرد که این محدودیتها همچنان برقرار است.
این چهار فضانورد در بازگشت از نخستین سفر همراه سرنشین به ماه در بیش از نیمقرن گذشته، جمعه ۲۱ فروردین سوار بر فضاپیمای کپسولی «اوریون» با سرعتی بسیار بالا بهسوی زمین بازخواهند گشت و در اقیانوس آرام در نزدیکی سواحل جنوب کالیفرنیا فرود میآیند.
مرحله پایانی این ماموریت ۱۰ روزه ناسا با جداسازی کپسول سرنشینان اوریون از «ماژول خدماتی» (که در مدت ماموریت وظیفه پشتیبانی را بر عهده داشت) آغاز میشود.
سپس کپسول فضانوردان وارد جو زمین شده و در نهایت با چتر نجات در دریا فرود میآید.
در این فرایند شش دقیقهای، ارتباط رادیویی با فضانوردان قطع میشود.
در صورتی که همهچیز طبق برنامه پیش برود، رید وایزمن، ویکتور گلاور و کریستینا کوخ، فضانوردان آمریکایی، به همراه جرمی هنسن، فضانورد کانادایی، اندکی پس از ساعت هشت شب به وقت شرق آمریکا، در نزدیکی سواحل سندیگو بهطور ایمن در آب فرود خواهند آمد؛ درون کپسولی که «اینتگریتی» نامگذاری شده است.
ماموریت این چهار نفر ۱۱ فروردین (اول آپریل) از پایگاه کیپ کاناورال آغاز شد. آنها با استفاده از موشک عظیم «سامانه پرتاب فضایی» (SLS) ناسا ابتدا به مدار زمین منتقل شدند، سپس با عبور از پشت ماه، به عمقی از فضا رفتند که هیچ انسانی پیش از آن به آنجا نرفته بود.
گامی بهسوی مریخ و احیای ماموریتهای ماه
آنها با این سفر، نخستین فضانوردانی شدند که پس از برنامه آپولو در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ به نزدیکی ماه پرواز کردهاند. گلاور، کوخ و هنسن نیز هر یک بهنوعی تاریخساز شدند؛ نخستین فضانورد سیاهپوست، نخستین زن و نخستین غیرآمریکایی که در یک ماموریت ماه شرکت کردهاند.
این سفر که پس از ماموریت آزمایشی بدون سرنشین آرتمیس-۱ در سال ۲۰۲۲ انجام میشود، یک تمرین حیاتی برای حضور دوباره انسان بر سطح ماه است.
برنامهریزی شده است تا اواخر این دهه، انسان بار دیگر بر روی ماه پا بگذارد. هدف نهایی برنامه آرتمیس، ایجاد حضور بلندمدت انسان در ماه بهعنوان سکویی برای اکتشافات آینده در مریخ است.
همزمان، همانند دوران جنگ سرد و رقابتهای فضایی برنامه آپولو، ماموریت آرتمیس-۲ نیز در بستری از تنشهای سیاسی و اجتماعی پیش رفته است.
برای بسیاری از مخاطبان در سراسر جهان، این ماموریت بار دیگر توانمندیهای علم و فناوری را برجسته کرد؛ آن هم در دورهای که بیاعتمادی به شرکتهای بزرگ فناوری افزایش یافته است.
نظرسنجیها نیز از حمایت گسترده افکار عمومی از اهداف این ماموریت حکایت دارند.
آزمون حیاتی سپر حرارتی و خطر سوختن کپسول
در بازگشت به زمین، فضاپیمای اوریون در معرض یک آزمون خطرناک قرار دارد. مقاومت سپر حرارتی کپسول هنگام فرود حیاتی است.
این سپر در پرواز آزمایشی سال ۲۰۲۲ با میزان غیرمنتظرهای از حرارت و تنش در هنگام ورود مجدد به جو زمین روبهرو شده بود.
به همین دلیل، مهندسان ناسا مسیر فرود آرتمیس-۲ را تغییر دادهاند تا شدت حرارت کاهش یابد و خطر سوختن کپسول کمتر شود.
با این حال، با ورود اوریون به جو زمین با سرعتی حدود ۲۵ هزار مایل در ساعت (۴۰ هزار و ۲۳۵ کیلومتر در ساعت)، انتظار میرود دمای بیرونی کپسول به حدود پنج هزار درجه فارنهایت (۲۷۶۰ درجه سانتیگراد) برسد.
مسیر بازتنظیمشده فرود نهایی، محدوده احتمالی فرود در دریا را کوچکتر کرده و گزینههای جایگزین در صورت نامساعد بودن شرایط جوی را محدود کرده است.
علاوه بر عملکرد سپر حرارتی، عوامل حیاتی دیگری نیز در موفقیت این مرحله نقش دارند؛ از جمله دستیابی دقیق به مسیر و زاویه ورود مجدد به جو زمین از طریق مجموعهای از پیشرانههای هدایتگر.
آخرین مرحله از سه نوبت احتراق این پیشرانهها قرار است عصر جمعه، حدود پنج ساعت پیش از فرود، انجام شود.
از لحظه ورود کپسول به لایههای بالایی جو، کل فرایند تا فرود در آب کمتر از ۱۵ دقیقه طول میکشد؛ از جمله همان دوره شش دقیقهای قطع ارتباط رادیویی که پیش از باز شدن دو چتر نجات و فرود کپسول در دریا است.
ناسا اعلام کرده است تیمهای بازیابی حدود یک ساعت زمان نیاز دارند تا کپسول اوریون را مهار کرده، آن را به عرشه کشتی منتقل کنند و فضانوردان را بهصورت جداگانه از کپسول خارج کنند.
در اوج این پرواز، خدمه به فاصله ۲۵۲ هزار و ۷۵۶ مایلی از زمین رسیدند و رکورد پیشین (حدود ۲۴۸ هزار مایل) را که در سال ۱۹۷۰ بهوسیله خدمه آپولو-۱۳ ثبت شده بود، شکستند.
در طول جنگ میان جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل، زلنسکی با چند تن از سران کشورهای عربی منطقه خلیج فارس دیدار و پیشنهاد حمایت دفاعی از آنان در برابر حملات جمهوری اسلامی را مطرح کرد.
او ۲۴ اسفند گفت روسیه پهپادهای شاهد را در اختیار جمهوری اسلامی قرار میدهد تا از آنها علیه ایالات متحده و اسرائیل استفاده شود.
زلنسکی بهتازگی در اظهاراتی به خبرنگاران که جمعه ۲۱ فروردین منتشر شد، اعلام کرد نیروهای اوکراینی پیش از آغاز آتشبس این هفته میان آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، در چندین کشور خاورمیانه پهپادهای شاهد ساخت ایران را سرنگون کردند.
به گفته رییسجمهوری اوکراین، نیروهای این کشور در عملیاتهای دفاعی مشارکت داشته و از پهپادهای رهگیر ساخت اوکراین استفاده کردهاند. پهپادهایی که در مقابله با پهپادهای شاهد طراحیشده بهوسیله جمهوری اسلامی که روسیه برای حمله به خاک اوکراین به کار میبَرَد، کارایی خود را نشان دادهاند.
پهپادهای شاهد نخستین بار در مقیاس گسترده در جریان جنگ روسیه علیه اوکراین به کار گرفته شدند. این پهپاد در مقایسه با موشکهای گرانقیمت، بسیار ارزانتر است.
زلنسکی درباره حضور نیروهایش در کشورهای منطقه گفت: «این یک ماموریت آموزشی یا تمرینی نبود، بلکه حمایتی برای ایجاد یک سامانه پدافند هوایی مدرن بود که بتواند در عمل بهطور واقعی کار کند.»
او مشخص نکرد که این عملیاتها در کدام کشورها انجام شده است، اما تاکید کرد نیروهای اوکراینی در چندین کشور حضور داشته و به تقویت سامانههای پدافند هوایی آنها کمک کردهاند.
رییسجمهوری اوکراین پیشتر نیز گفته بود ۲۲۸ کارشناس اوکراینی به منطقه اعزام شدهاند.
حکومت ایران از زمان آغاز مناقشه کنونی از ۹ اسفند، شماری از کشورهای منطقه را هدف قرار داد. حملاتی که تهران اغلب آنها را با استناد به فعالیت پایگاههای نظامی ایالات متحده در این کشورها توجیه میکند.
آذربایجان، امارات متحده عربی، اردن، بحرین، عراق، عربستان سعودی، عمان، قبرس، قطر، کویت و لبنان، از جمله این کشورها هستند.
زلنسکی گفت که اوکراین برای حفاظت از زیرساختهای انرژی خود، سلاحهایی دریافت میکند: «همچنین نفت، گازوئیل و در برخی موارد ترتیبات مالی.»
او گفت: «ما به تقویت امنیت آنها کمک میکنیم و در مقابل، آنها به افزایش تابآوری کشور ما یاری میرسانند. این موضوع بسیار فراتر از دریافت پول صرف است.»
یک زن ایرانی در تهران در مقالهای که در یکی از روزنامههای استرالیا منتشر شد، توصیف کرده که اگرچه برخی شهروندان در ابتدا از حملات آمریکا استقبال کردند، اما اکنون بیم آن دارند که رژیم با سرکوبی شدیدتر از گذشته از این بحران خارج شود.
این زن که به دلایل امنیتی نامش فاش نشده، در روزنامه «دِ آسترلیَن»، یکی از مهمترین و اثرگذارترین روزنامههای سراسری استرالیا، وضعیت زندگی روزمره در تهران را پس از آغاز عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل در ماه اسفند شرح داده است؛ عملیاتی که به گفته او با انفجارهای شبانه، ایستهای بازرسی گسترده و قطع ارتباطات همراه بوده است.
او نوشته است: «در عمل، مردم عادی به سپر انسانی در یک فضای بهشدت نظامیشده تبدیل شدهاند» و افزوده که «حسی فراگیر از خشم، بدگمانی و فرسودگی بر جامعه حاکم شده است.»
به گفته این زن، اعدامهای گسترده معترضان در ماه ژانویه باعث شد که در روزهای ابتدایی حملات آمریکا و اسرائیل، برخی شهروندان از این حملات استقبال کنند. او نقل میکند که فرزندش گفته بود: «میگویند محل اقامت رهبر را زدهاند… همه بچهها فریاد میزدند و خوشحالی میکردند.»
او همچنین از صحنههایی یاد میکند که در آن، برخی شهروندان از کشته شدن علی خامنهای ابراز شادی کرده و شعار «مرگ بر دیکتاتور» در خیابانهای تهران شنیده میشد. به گفته او، «شاید برای اولین بار، به خودمان اجازه دادیم باور کنیم که رویای دیرینهمان در حال شکلگیری است.»
با این حال، این احساس خیلی زود جای خود را به واقعیتهای سخت زندگی روزمره داد. به گفته این زن، یکی از مهمترین چالشها قطع اینترنت و ارتباط با جهان خارج است که باعث افزایش عدم اطمینان شده است. او نوشته: «هیچکدام از نزدیکان ما تا کنون آسیب جسمی ندیدهاند، اما هیچ شبی آرام نیست.»
او تاکید کرده که نگرانی اصلی نهفقط خود جنگ، بلکه این احتمال است که در نهایت «رژیمی حتی اقتدارگراتر، سرکوبگرتر و خشنتر» بر سر کار باقی بماند.
به گفته او، حامیان سرسخت حکومت همچنان فعال هستند و هر شب با پخش تبلیغات از بلندگوها در خیابانها، روایت رسمی حکومت را ترویج میکنند. او همچنین به گسترش ایستهای بازرسی اشاره کرده و نوشته است که حرکت در سطح شهر محدود شده و جوانان بهطور مکرر متوقف و تلفنهایشان بررسی میشود.
این زن پس از اعلام آتشبس میان آمریکا و حکومت ایران گفته که بسیاری از مردم آن شب را در «اضطرابی عمیق» به صبح رساندند. او هشدار داده که اگر آتشبس بدون پاسخ به مطالبات مردم باشد، نه بهعنوان صلح، بلکه بهعنوان «رها شدن» تعبیر خواهد شد.
او در پایان تاکید کرده است که مردم همچنان امیدوارند: «ما منتظریم و به هر شکل ممکن تلاش میکنیم باور داشته باشیم که در نهایت، روشنایی بر این تاریکی غلبه خواهد کرد.»
مککارتی این سخنان را چهارشنبه، در جریان یک سخنرانی در مدرسه کندی دانشگاه هاروارد مطرح کرد و با تاکید بر نفوذ سیاسی ترامپ گفت که او نقش تعیینکنندهای در سرنوشت انتخاباتی جمهوریخواهان دارد و از توان بالایی در جذب منابع مالی برخوردار است. به گفته او، ترامپ عملاً نقشی مشابه «هماهنگکننده آرا» و «رییس مجلس» را نیز ایفا میکند و به همین دلیل، توازن قوا میان نهادهای حکومتی دچار تغییر شده است.
او با اشاره به قانون اساسی آمریکا افزود که قدرت کنگره - بهعنوان قوه مقننه - در حال حاضر تا حدی تضعیف شده، هرچند ممکن است در آینده دوباره احیا شود.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که در بحثهای داخلی در آمریکا عملکرد ترامپ در استفاده از اختیارات ریاستجمهوری با انتقادهای گستردهای روبهرو شده است. اقداماتی مانند اعمال تعرفه بر شرکای تجاری، کاهش مشاغل دولتی، تغییرات ساختاری در کاخ سفید و پیگرد مخالفان سیاسی از طریق وزارت دادگستری از جمله مواردی است که منتقدان به آن اشاره میکنند.
بر اساس یک نظرسنجی در ماه دسامبر، بیش از نیمی از آمریکاییها معتقدند ترامپ در استفاده از اختیارات خود زیادهروی کرده، در حالی که حدود یکسوم عملکرد او را مناسب ارزیابی کردهاند.
در حوزه سیاست خارجی نیز اختلافنظرها ادامه دارد. بسیاری از قانونگذاران، بهویژه دموکراتها، تاکید دارند که هرگونه اقدام نظامی در خارج از کشور نیازمند مجوز کنگره است. با این حال، ترامپ از عملیات نظامی در کشورهایی مانند ایران و ونزوئلا دفاع کرده است؛ موضوعی که تلاشهای دموکراتها برای محدود کردن اختیارات جنگی رییسجمهوری را به دنبال داشته است.
در همین راستا، جمهوریخواهان مجلس نمایندگان اخیراً مانع تصویب قطعنامهای شدند که هدف آن محدود کردن توانایی ترامپ در انجام عملیات نظامی در ایران بود. این در حالی است که تلاشهای مشابه از ابتدای سال جاری، همزمان با عملیات نظامی در ونزوئلا و ایران، به نتیجه نرسیده است.
تنشها پس از آن افزایش یافت که ترامپ تهدید کرد در صورت عدم دستیابی به توافق صلح، «کل تمدن ایران نابود خواهد شد»؛ اظهاراتی که با واکنش تند دموکراتها و حتی درخواست برای برکناری او بر اساس متمم بیستوپنجم قانون اساسی همراه شد.
با وجود دستیابی به یک آتشبس موقت، حکومت ایران مدت کوتاهی بعد آمریکا را به نقض آتشبس متهم کرد و کمتر از ۲۴ ساعت پس از بازگشایی، تنگه هرمز را دوباره بست؛ تحولی که نگرانیها درباره تداوم بیثباتی در منطقه را در بین برخی کشورها و گروههای سیاسی افزایش داده است.
بر اساس گزارشها، قرار است در پایان این هفته، نمایندگانی از جمهوری اسلامی در پاکستان با هیاتی از آمریکا دیدار و گفتوگو کنند. با این حال، جزئیات این مذاکرات هنوز روشن نیست و دو طرف روایتهای متفاوتی از محورهای مورد بحث ارائه کردهاند.
