روزنامه والاستریت ژورنال گزارش داد کاخ سفید در پیشنهاد بودجه سال مالی ۲۰۲۷، تمرکز ویژهای بر افزایش چشمگیر هزینههای دفاعی گذاشته و در مجموع ۱.۵ تریلیون دلار برای این بخش در نظر گرفته است.
بر اساس این گزارش، این رقم شامل افزایش ۲۵۰ میلیارد دلاری در بودجه پایه دفاعی نسبت به رقم قبلی ۹۰۳ میلیارد دلار است. همچنین ۳۵۰ میلیارد دلار بودجه متمم نیز در نظر گرفته شده که انتظار میرود جمهوریخواهان آن را از طریق لایحه «تطبیق بودجه» تصویب کنند.
طبق این پیشنهاد، هزینههای دفاعی آمریکا در سال ۲۰۲۷ تقریبا دو برابر سال ۲۰۲۱ و بیش از ۴۰ درصد بیشتر از سطح فعلی خواهد بود. این رقم همچنین شامل ۱۵۵ میلیارد دلار بودجه متممی است که کنگره در تابستان گذشته تصویب کرده بود.
سهم بودجه دفاعی از تولید ناخالص داخلی که پیشتر به حدود ۳ درصد کاهش یافته بود، با اجرای این طرح به ۴.۵ درصد میرسد و به هدف پنج درصدی مورد نظر اعضای ناتو نزدیک میشود.
در میان مهمترین بخشهای این بودجه، اختصاص ۶۵.۸ میلیارد دلار برای خرید ۱۸ ناو جنگی و ۱۶ شناور غیررزمی دیده میشود.
به گزارش وزارت خارجه بریتانیا، در نشستی به ریاست ایوت کوپر، وزیر امور خارجه بریتانیا، بیش از ۴۰ کشور و نهادهای بینالمللی از جمله سازمان بینالمللی دریانوردی و اتحادیه اروپا بر لزوم بازگشایی فوری تنگه هرمز تاکید کردند.
در بیانیه این نشست آمده است که حکومت ایران با بستن این آبراه حیاتی «در تلاش است اقتصاد جهانی را به گروگان بگیرد» و جامعه بینالمللی نباید اجازه دهد این وضعیت ادامه یابد.
هشدار درباره پیامدهای اقتصادی و انسانی
در این نشست، تنگه هرمز بهعنوان یکی از حیاتیترین مسیرهای دریایی جهان توصیف شد که نقش کلیدی در انتقال نفت، گاز و کالاهای اساسی دارد. مقامها هشدار دادند که اختلال در این مسیر میتواند پیامدهای فوری و گستردهای برای قیمت انرژی، زنجیرههای تامین و ثبات اقتصادی جهانی داشته باشد و اثرات انسانی شدیدی بر جوامع مختلف وارد کند.
درخواست برای اقدام هماهنگ بینالمللی
شرکتکنندگان خواستار بازگشایی «فوری و بدون قید و شرط» تنگه شدند و بر لزوم احترام به اصول آزادی کشتیرانی و حقوق دریاها تاکید کردند.
در این نشست همچنین مجموعهای از اقدامات هماهنگ، از جمله افزایش فشار دیپلماتیک از طریق سازمان ملل، بررسی تحریمها در صورت تداوم انسداد، همکاری برای آزادسازی کشتیها و خدمه گرفتار، و ایجاد سازوکارهای مشترک برای افزایش اعتماد بازار و تبادل اطلاعات مورد بررسی قرار گرفت.
تاکید بر راهحل دیپلماتیک و نگرانی از تاثیرات جهانی
پنی وانگ، وزیر امور خارجه استرالیا، نیز اعلام کرد که بسته شدن عملی تنگه و حملات به کشتیها و زیرساختهای انرژی «شوکهای بیسابقهای» در عرضه جهانی ایجاد کرده و فشار اقتصادی قابلتوجهی بر کشورهای مختلف وارد کرده است.
او تاکید کرد که کشورش به همراه شرکای خود «استفاده ابزاری» از تنگه هرمز را محکوم کرده و از کاهش تنشها و راهحلهای دیپلماتیک حمایت میکند.
در همین حال، نماینده هند نیز با اشاره به تاثیر این بحران بر امنیت انرژی، بر ضرورت حفظ آزادی کشتیرانی و بازگشت به مسیر گفتوگو تاکید کرد.
ادامه رایزنیها برای تضمین آزادی کشتیرانی
در پایان این نشست، کشورها توافق کردند که رایزنیها در سطوح کارشناسی و سیاسی ادامه یابد تا راهکارهایی برای تضمین آزادی کشتیرانی و کاهش تنشها در منطقه دنبال شود.
موضع روسیه: عبور برای برخی کشورها همچنان ممکن است
در تحولی جداگانه، یوری اوشاکوف، دستیار ولادیمیر پوتین، اعلام کرد که تنگه هرمز برای روسیه «باز» است؛ موضوعی که نشان میدهد محدودیتها بهطور یکسان بر همه کشورها اعمال نشده است.
بر اساس دادههای سازمان بینالمللی دریانوردی، در حال حاضر حدود دو هزار کشتی در خلیج فارس گرفتار شدهاند، هرچند برخی کشتیهای مرتبط با ایران، چین، هند و پاکستان موفق به عبور از این مسیر شدهاند.
به گزارش فارنپالیسی، «جنگ ایران» چشمانداز خلیج فارس بهعنوان یک «قطب هوش مصنوعی» را با چالش جدی مواجه کرده و سرمایهگذاریهای گسترده در حوزه فناوری و هوش مصنوعی را در معرض خطر قرار داده است.
این گزارش مینویسد که سفر دونالد ترامپ به عربستان سعودی، قطر و امارات در سال ۲۰۲۵ - که به انعقاد قراردادهایی چند تریلیون دلاری با شرکتهای فناوری انجامید - اکنون با پیامدهای جنگی که خود او آغاز کرده، زیر سوال رفته است.
بر اساس این گزارش، شرکتهایی مانند انویدیا و تسلا در میان ۱۷ شرکت آمریکایی هستند که حکومت ایران تهدید کرده زیرساختهای آنها در خاورمیانه را هدف قرار خواهد داد. در این فهرست همچنین نام شرکتهای بزرگی چون اپل، گوگل، مایکروسافت و آمازون دیده میشود.
فارنپالیسی مینویسد که حملات موشکی و پهپادی حکومت ایران به زیرساختهای منطقه، تصویری را که کشورهای خلیج فارس طی سالها و با صرف میلیاردها دلار بهعنوان یک محیط امن و باثبات برای شرکتهای فناوری ایجاد کرده بودند، خدشهدار کرده است.
آدام فرار، تحلیلگر بلومبرگ، در این گزارش میگوید: «پرسش این است که آیا دبی و ابوظبی همچنان جذابیت خود را حفظ خواهند کرد یا نه.» او افزود که چالش اصلی، جذب نیروی انسانی متخصص برای حفظ و توسعه این زیرساختها در آینده خواهد بود.
در ادامه گزارش آمده است که جنگ همچنین موجب طرح پرسشهایی درباره روابط امنیتی کشورهای خلیج فارس با ایالات متحده شده است. این کشورها سالها به واشینگتن برای تامین امنیت خود متکی بودهاند، اما اکنون برخی از نخبگان منطقه نسبت به کارآمدی این وابستگی دچار تردید شدهاند.
در عین حال، کارشناسان میگویند که کشورهای خلیج فارس در کوتاهمدت گزینهای جز ادامه همکاری با آمریکا ندارند، هرچند در بلندمدت به دنبال افزایش استقلال راهبردی خود هستند.
با وجود این چالشها، فارنپالیسی تاکید میکند که جریان سرمایهگذاری متوقف نشده است. از جمله، صندوقهای ثروت ملی قطر و ابوظبی همچنان در شرکتهای فناوری آمریکایی سرمایهگذاری میکنند.
این گزارش همچنین به نقش فزاینده شرکتهای چینی مانند هواوی و علیبابا اشاره میکند که میتوانند از شرایط جدید برای گسترش نفوذ خود در منطقه بهره ببرند.
در نهایت، فارنپالیسی نتیجهگیری میکند که اگرچه «جنگ ایران» ضربهای جدی به تصویر خلیج فارس بهعنوان قطب فناوری وارد کرده، اما عواملی مانند سرمایه عظیم، دسترسی به انرژی و موقعیت جغرافیایی، همچنان این منطقه را به بازیگری مهم در آینده اقتصاد دیجیتال تبدیل میکند.
جاسم البدیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، پنجشنبه ۱۳ فروردین در نشست شورای امنیت گفت حملات جمهوری اسلامی علیه همسایگان ایران از «همه خطوط قرمز» عبور کرده است.
او تاکید کرد شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس باید در هرگونه گفتوگو یا توافق با جمهوری اسلامی درباره تضمین امنیت منطقهای مشارکت داشته باشند.
بحرین که ریاست دورهای شورای امنیت را بر عهده دارد و عضو شورای همکاری خلیج فارس است، اعلام کرد خواهان برگزاری رایگیری در روز جمعه ۱۴ فروردین درباره این قطعنامه پیشنهادی است.
در این طرح از کشورها خواسته شده است «از همه ابزارهای لازم» برای تضمین عبور و مرور بینالمللی از تنگه هرمز، خلیج فارس و دریای عمان استفاده کنند.
این قطعنامه با مخالفت روسیه و چین که دارای حق وتو در شورای امنیت هستند، روبهرو شده و سرنوشت آن، به موضع این دو کشور بستگی دارد.
از سوی دیگر، ایویت کوپر، وزیر خارجه بریتانیا، در جلسه مجازی وزیران خارجه بیش از ۴۰ کشور جهان که برای بررسی راههای بازگشایی تنگه هرمز برگزار شد، گفت اقدامات جمهوری اسلامی به امنیت اقتصادی جهانی آسیب میزند.
او با اشاره به وضعیت تردد کشتیها افزود در ۲۴ ساعت گذشته تنها ۲۵ کشتی از این مسیر عبور کردهاند، در حالی که در شرایط عادی، روزانه حدود ۱۵۰ کشتی از تنگه هرمز عبور میکنند.
وزیر خارجه بریتانیا این کاهش شدید را نشانه اختلال جدی در یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان دانست و تاکید کرد «نیاز فوری» برای بازگرداندن آزادی ناوبری کشتیهای بینالمللی از طریق این آبراه وجود دارد.
کوپر همچنین گفت این مسیر حیاتی عملا بهدلیل اقدامات جمهوری اسلامی مسدود شده و جامعه جهانی باید برای بازگشایی آن اقدام کند.
همزمان با این تحولات، یک مقام ارشد حوثیهای یمن تهدید کرد در صورت تشدید حملات آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی یا مشارکت هر یک از کشورهای حوزه خلیج فارس در این جنگ، حوثیها ممکن است بستن تنگه بابالمندب را در دستور کار قرار دهند.
محمد منصور، معاون وزیر اطلاعرسانی حوثیها، در مصاحبه با وبسایت المانیتور که شامگاه ۱۲ فروردین منتشر شد، گفت: «ما مسئولیتی دینی، اخلاقی و انسانی داریم که به ما اجازه نمیدهد دست روی دست بگذاریم.»
او افزود: «بستن تنگه بابالمندب گزینهای در اختیار [حوثیهای] یمن است که میتواند در صورت تشدید وحشیانه تجاوز علیه ایران و لبنان، یا در صورت مشارکت مستقیم هر کشور خلیج فارس در عملیات نظامی در حمایت از رژیم [اسرائیل] یا ایالات متحده، به اجرا درآید.»
حوثیها هشتم فروردین با حمله موشکی به اسرائیل، بهصورت رسمی به مناقشه کنونی خاورمیانه وارد شدند.
این اقدام حوثیها به نگرانیها درباره احتمال اختلال دوباره در مسیرهای کشتیرانی در دریای سرخ دامن زده است.
تنگه بابالمندب محل عبور حدود ۱۲ درصد از تجارت جهانی است. این گذرگاه در جنوبیترین نقطه شبهجزیره عربستان قرار دارد و برای کشتیهایی که از طریق دریای سرخ به سوی کانال سوئز حرکت میکنند، از اهمیت حیاتی برخوردار است.
این در حالی است که تنگه هرمز بهعنوان یکی از گذرگاههای حیاتی تجارت جهانی، همچنان در وضعیت بحرانی قرار دارد.
کمبود شدید سوخت در کشورهای آسیایی نهتنها اقتصاد را فلج کرده، بلکه به موجی از حملات مرگبار، سرقتهای مسلحانه و بیثباتی سیاسی دامن زده است.
طبق این گزارش، کارگران پمپبنزین در بنگلادش، پاکستان و هند به دست رانندگان خشمگین یا سارقان سوخت کشته شدند.
در فیلیپین، هزاران کارگر بخش حملونقل در اعتراض به افزایش سرسامآور قیمت گازوییل دست به اعتصاب زدهاند و در استرالیا، آمار سرقت سوخت در برخی مناطق تا ۵۰ درصد افزایش یافته است.
بنگلادش؛ کانون بحران و خشونت
بنگلادش که ۹۵ درصد انرژی خود را وارد میکند و بهشدت به محمولههایی که از تنگه هرمز عبور میکنند وابسته است، اکنون با بسته شدن این تنگه از سوی جمهوری اسلامی، این کشور در وضعیت اضطراری قرار دارد.
راشد المحمود تیتومیر، مشاور نخستوزیر بنگلادش، در گفتوگو با واشینگتنپست با لحنی برافروخته گفت: «وضعیت دیوانهکنند و غیرقابلتحمل است. عزم جهانی برای حل این بحران کجاست؟»
در گزارش واشینگتنپست به موارد متعددی از خشونت در این کشور اشاره شده است. در منطقه «نارایل»، یک راننده کامیون پس از آنکه نتوانست سوخت دریافت کند، ساعتها منتظر ماند تا شیفت مدیر پمپبنزین تمام شود و سپس او را با کامیون زیر گرفت و به قتل رساند.
در شرق داکا نیز رانندگان خشمگین، کارگران یک جایگاه سوخت را به داخل یک کانال آب پرتاب کردند.
همچنین گروههای تبهکار در نیمهشب به تانکرهای حمل سوخت حمله میکنند و سوخت دزدی را در بازار سیاه میفروشند.
تلاش دولتها برای جلوگیری از فروپاشی
دولتهای آسیایی برای جایگزینی نفت و گاز خاورمیانه، بخش بزرگی از ذخایر نفتی خود را وارد بازار کردهاند و برای جلوگیری از شوکهای قیمت، یارانههای سنگینی پرداخت میکنند.
با این حال، تحلیلگران هشدار میدهند که با توجه به احتمال حمله زمینی آمریکا به ایران و تداوم نوسانات بازار، این تلاشها نتیجه نخواهد داد.
«آیدین صالحیان»، استاد علوم سیاسی در دانشگاه تگزاس شمالی، به واشینگتنپست گفت: «اگر قیمت نفت بالای ۱۰۰ دلار باقی بماند و این وضعیت تا اردیبهشت و خرداد (آوریل و مه) ادامه یابد، شاهد بیثباتی مزمن و واقعی در کشورها خواهیم بود.»
گروگانگیری اقتصادی کشورهای فقیر
در حالی که کشورهای ثروتمندتر مانند فرانسه با بلوکه شدن جادهها از سوی کامیونداران دستوپنجه نرم میکنند، کشورهای فقیرتر با خطر فروپاشی کامل روبهرو هستند.
در پاکستان، یک کارگر پمپبنزین در شهر سیالکوت تنها به این دلیل که از پر کردن دبههای غیرمجاز بنزین خودداری کرده بود، به ضرب گلوله کشته شد.
دولت بنگلادش اکنون نیروهای شبهنظامی را برای حفاظت از انبارهای سوخت مستقر کرده و دادگاههای سیار برای محاکمه محتکران تشکیل داده است.
با این حال، تیتومیر میگوید کشورش در حال مجازات شدن برای جنگی است که هیچ نقشی در آن نداشته است.
او تاکید کرد که برنامههای اصلاحی و زیرساختی دولت که تنها چند هفته پیش از آغاز جنگ تصویب شده بود، اکنون بهطور کامل از دستور خارج شده است.
