بحران در تنگه هرمز اکنون به یک گسل دیپلماتیک بزرگ میان دو سوی اقیانوس اطلس تبدیل شده است. در حالی که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تهدید به خروج از ناتو کرده، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، گفته است جنگ ایران جنگ این کشور نیست و بریتانیا به این جنگ کشیده نخواهد شد.
بستن تنگه استراتژیک و حیاتی هرمز از سوی جمهوری اسلامی، اقتصاد جهانی را در آستانه بحران انرژی با پیامدهای عمده اقتصادی قرار داده است.
در این میان، اختلافنظر میان ایالات متحده و متحدان اروپاییاش بر سر نحوه برخورد نظامی با تهران وارد مرحلهای کمسابقه شده، تا جایی که بقای ناتو را با جدیترین تهدید در تاریخ خود مواجه کرده است.
ادامه این گزارش را در اینجا بخوانید.
بستن تنگه استراتژیک و حیاتی هرمز از سوی جمهوری اسلامی، اقتصاد جهانی را در آستانه بحران انرژی با پیامدهای عمده اقتصادی قرار داده است. در این میان، اختلافنظر میان ایالات متحده و متحدان اروپاییاش بر سر نحوه برخورد نظامی با تهران وارد مرحلهای کمسابقه شده تا جایی که بقای ناتو را با جدیترین تهدید در تاریخ خود مواجه کرده است.
ترامپ: ناتو یک «ببر کاغذی» است
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در مصاحبهای که چهارشنبه ۱۲ فروردین در روزنامه تلگراف منتشر شد، بهشدت از همپیمانان خود در ناتو انتفاد کرد
او با ابراز ناامیدی از خودداری متحدان از اعزام ناوهای جنگی برای بازگشایی تنگه هرمز، اعلام کرد که خروج آمریکا از این ائتلاف نظامی اکنون «فراتر از بررسی» و امری قطعی به نظر میرسد.
ترامپ ناتو را یک «ببر کاغذی» خواند که حتی پوتین هم به ضعف آن پی برده است.
او با انتقاد از رویکرد «یکجانبه» حمایتی آمریکا از اروپا گفت: «اوکراین مشکل ما نبود، اما ما برای آنها آنجا بودیم. اما حالا که نوبت به ما رسیده، آنها حضور ندارند.»
ترامپ سهشنبه ۱۱ فروردین نیز با لحنی تند خطاب به بریتانیا و دیگر کشورهایی که با کمبود سوخت مواجهاند، در شبکه اجتماعی «تروثسوشال» نوشت: «کمی شجاعت به خرج دهید، به تنگه بروید و آن را پس بگیرید.»
استارمر: این جنگ ما نیست
در همین حال، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، چهارشنبه در پیامی صریح تلاش کرد فاصله لندن را با عملیات نظامی واشینگتن حفظ کند.
او با بیان اینکه «جنگ ایران، جنگ ما نیست و به آن کشیده نخواهیم شد»، بر اولویت راهکارهای دیپلماتیک تاکید کرد.
استارمر از طرحی پنجمادهای سخن گفت و اعلام کرد بریتانیا میزبان نشستی بینالمللی با حضور ۳۵ کشور برای بررسی ابزارهای سیاسی و دیپلماتیک برای بازگشایی تنگه هرمز خواهد بود.
او در واکنش به اظهارات ترامپ، ضمن تاکید بر تعهد لندن به ناتو، گفت «فارغ از هر فشاری»، تنها بر اساس منافع ملی بریتانیا عمل خواهد کرد.
مخالفت در اروپا؛ از پاریس تا مادرید
تنشها زمانی بالا گرفت که فرانسه برای نخستینبار از زمان آغاز جنگ، حریم هوایی خود را به روی هواپیماهای حامل تسلیحات آمریکایی برای اسرائیل بست.
این اقدام با واکنش تند اسرائیل مواجه شد و وزارت دفاع این کشور اعلام کرد تمامی خریدهای دفاعی خود از فرانسه را متوقف میکند.
ایتالیا نیز اجازه فرود بمبافکنهای آمریکایی در پایگاه «سیگونلا» در سیسیل را صادر نکرد. این موضع نشان میدهد که حتی جورجیا ملونی، یکی از نزدیکترین رهبران اروپایی به ترامپ، نیز در این بزنگاه حساس پشت واشینگتن را خالی کرده است.
در این میان، اسپانیا تندترین موضع را اتخاذ کرده است. پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا، ضمن بستن کامل حریم هوایی کشورش به روی هواپیماهای درگیر در حمله به جمهوری اسلامی، تاکید کرد که پایگاههای این کشور تنها برای «دفاع دستهجمعی ناتو» قابل استفاده هستند، نه جنگهای فرامنطقهای آمریکا.
ناتو در برزخ
حتی در آلمان که میزبان پایگاه عظیم «رامشتاین» آمریکا است، اوضاع آرام نیست. علیرغم عدم محدودیت رسمی برای استفاده آمریکا از این پایگاه، فرانک والتر اشتاینمایر، رییسجمهوری آلمان، این جنگ را «غیرقانونی» خوانده است.
اکنون ناتو در وضعیتی بحرانی قرار دارد؛ پیمانی که برای دفاع متقابل ساخته شده بود، در برابر بسته بودن تنگه هرمز که محل عبور ۲۰ درصد نفت جهان است، دچار فلج ساختاری شده است.
در حالی که ترامپ آماده میشود تا بیشازپیش از اروپا فاصله بگیرد، رهبران اروپایی میان ترس از پیامدهای خشم واشینگتن و هراس از فرو رفتن در جنگی ویرانگر با جمهوری اسلامی گیر کردهاند و مردد هستند. اواخر آوریل و سفر پادشاه بریتانیا به واشینگتن، شاید آخرین فرصت برای ترمیم این شکاف بزرگ باشد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گفته است که در حال بررسی پایان دادن به جنگ بدون بازگشایی تنگه هرمز است.
او همچنین با انتقاد از متحدان آمریکا در ناتو گفته است که این کشورها یا میتوانند نفت و سوخت خود را از آمریکا بخرند و یا خود برای بازگشایی تنگه هرمز اقدام کنند.
بهگفته تحلیلگران بازار انرژی، اگر تنگه هرمز به هر دلیلی همچنان بسته بماند، افزایش اخیر قیمت نفت که بهطور موقت به نزدیکی ۱۲۰ دلار در هر بشکه رسید، ممکن است افزایشی ناچیز به نظر برسد.
حدود ۲۰ درصد از جریان جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از تنگه باریک هرمز عبور میکند.
در حال حاضر قیمتها تا حدی بهدلیل وجود نفت در حال انتقال و برداشت از ذخایر استراتژیک کنترل شده، اما چنین اقداماتی پایدار نیستند.
قیمت بنزین در آمریکا از زمان آغاز جنگ در ماه گذشته ۳۵ درصد افزایش یافته و اوایل این هفته از چهار دلار در هر گالن عبور کرد. کشورهایی که وابستگی بیشتری به نفت خاورمیانه دارند، وضعیت بدتری را از جمله در زمینه کمبود سوخت تجربه میکنند.
گروه اوراسیا، یک شرکت مشاوره ریسک سیاسی، احتمال ۵۵ درصدی برای ادامه جنگ تا ماه مه قائل شده است. این گروه سهشنبه ۱۱ فروردین اعلام کرد در صورتی که حکومت ایران به زیرساختهای نفتی منطقه آسیب برساند، قیمتها میتواند به بالای ۱۵۰ دلار در هر بشکه برسد.
تحلیلگران شرکت خدمات مالی مککواری هفته گذشته گفتند اگر جنگ تا ژوئن ادامه یابد، قیمت نفت میتواند به ۲۰۰ دلار در هر بشکه برسد و برای این سناریو احتمالی ۴۰ درصدی در نظر گرفتند.
جیسون بورداف، مدیر اجرایی موسس مرکز سیاست انرژی جهانی دانشگاه کلمبیا، به آکسیوس گفت: «اگر تنگه هرمز بسته بماند، هیچ گزینهای برای جلوگیری از حرکت قیمت نفت به سمت ۲۰۰ دلار در هر بشکه وجود ندارد.»
او افزود: «این مبلغ برای بازار جهانی بیش از حد بزرگ است.»
دنیل یرگین، که هفته گذشته میزبان بزرگترین کنفرانس انرژی جهان در هیوستون بود، از ارائه پیشبینی مشخص خودداری کرد اما گفت: «از همین حال صحبت درباره رقم ۲۰۰ دلار را میشنوید.»
جان کری، وزیر امور خارجه پیشین آمریکا، نیز در این کنفرانس گفت: «کشتیهایی که پیش از آغاز جنگ از تنگه هرمز خارج شده بودند، اکنون به بنادر رسیدهاند و خالی هستند.»
اوج تاریخی قیمت نفت در سال ۲۰۰۸ و پیش از رکود بزرگ، کمی کمتر از ۱۵۰ دلار در هر بشکه بود که با ارزش امروز تقریباً معادل ۲۳۰ دلار در هر بشکه است.
نفت برنت در مارس ۲۰۲۲ پس از حمله روسیه به اوکراین به ۱۳۹ دلار رسید، که به ثبت رکورد ۵.۰۲ دلار در هر گالن برای بنزین در آمریکا کمک کرد.
بهنوشته آکسیوس تمرکز بر رقم ۲۰۰ دلار «تصادفی نیست»، کوین بوک، مدیر شرکت تحقیقاتی کلیرویو انرژی پارتنرز، این رقم بازتاب رکورد سال ۲۰۰۸ است.
او افزود در آن زمان «فاجعه اقتصادی» در نهایت تقاضا را کاهش داد و بازار را متعادل کرد.
بهگفته بودک اگر بازگشایی تنگه باعث تعادل عرضه و تقاضا نشود، یا اگر این تنگه برای مدتی طولانی باز نشود، «احتمال وقوع فاجعه اقتصادی وجود دارد».
آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده است که دهها کشور، بسیاری با درآمد پایین، هماکنون دست به اقداماتی اضطراری از جمله تعطیلی مدارس و الزام به کار از راه دور، زدهاند.
حتی کشورهای ثروتمندتر نیز با فشار شدید مواجه هستند و بریتانیا با کمبود سوخت جت روبهرو شده است.
جیسون بورداف گفت: «در چند هفته آینده، شاهد آن خواهید بود که واقعیت فیزیکی کمبود نفت به فعالیتهای معاملاتی بازار میرسد و این باعث خواهد شد قیمت نفت به اندازهای سریع افزایش یابد که مردم را به مصرف کمتر وادار کند.»
