حذف فرماندهان ارشد و خلاء قدرت: آیا نیروهای مسلح جمهوری اسلامی آتش به اختیار شده‌اند؟

به نظر می‌رسد حذف شماری از فرماندهان ارشد نظامی جمهوری اسلامی به نوعی سردرگمی راهبردی عمیق در سطوح میانی و پایین‌تر ساختار نظامی انجامیده است؛ وضعیتی که می‌تواند به اقدام‌های پراکنده و بدون هماهنگی کامل در میدان منجر شود.

ناظران معتقدند در چنین شرایطی برخی نیروها عملا به شکل «آتش‌ به ‌اختیار» عمل می‌کنند؛ رویکردی که سال‌ها مورد تایید علی خامنه‌ای، دیکتاتور کشته‌شده ایران، بود و در ادبیات رایج در جمهوری اسلامی از آن به‌عنوان استراتژی جنگ‌های نامتقارن یاد می‌شود.

با این حال، گسترش چنین رفتاری، مدیریت تصمیم‌های عملیاتی و کنترل پیامدهای آن را برای حکومت، و به‌ویژه ساختار نظامی آن، دشوارتر کرده است.

جمهوری اسلامی و حمله به دست‌کم ۱۲ کشور

جمهوری اسلامی از زمان آغاز مناقشه کنونی دست‌کم ۱۲ کشور منطقه را هدف قرار داده است: امارات متحده عربی، عربستان سعودی، بحرین، کویت، اردن، قطر، عراق، عمان، اسرائیل، قبرس، ترکیه و جمهوری آذربایجان.

تهران اغلب این حملات را با استناد به فعالیت پایگاه‌های نظامی آمریکا در این کشورها توجیه می‌کند. علی خامنه‌ای، رهبر سابق جمهوری اسلامی، پیش از آغاز حملات اسرائیل و آمریکا هشدار داده بود که اگر جنگی دربگیرد، این جنگ منطقه‌ای خواهد بود.

‫با توجه به حضور پایگاه‌ها و تاسیسات نظامی کشورهایی چون بریتانیا، فرانسه و استرالیا در منطقه، می‌توان گفت پیامدهای حملات جمهوری اسلامی عملا منافع این کشورهای غربی را نیز تحت تاثیر قرار داده است.

حمله پهپادی به جمهوری آذربایجان

صبح پنج‌شنبه ۱۴ اسفند، در حمله پهپادی جمهوری اسلامی به منطقه نخجوان آذربایجان دو نفر زخمی شدند.

طبق اعلام رسمی باکو، یک پهپاد ساختمان ترمینال فرودگاه نخجوان را هدف قرار داد و پهپاد دیگر در نزدیکی ساختمان مدرسه‌ای در روستای شکرآباد سقوط کرد.

الهام علی‌اف، رییس جمهوری آذربایجان، با اشاره به این حمله گفت: «افراد بی‌شرف که این اقدام تروریستی را انجام داده‌اند، پشیمان خواهند شد.»

او تاکید کرد مقام‌های حکومت ایران باید در این زمینه توضیح دهند و عذرخواهی کنند.

علی‌اف افزود باکو در هیچ عملیاتی علیه جمهوری اسلامی مشارکت نکرده و نخواهد کرد.

او ادامه داد: «جمهوری آذربایجان به تخلیه کارکنان سفارت جمهوری اسلامی در لبنان کمک کرده، اما در مقابل به شکلی ناجوانمردانه به ما ضربه می‌زنند.»

• 

  آمریکا گزارش کشته شدن ۱۰۰ نفر در حمله به کنسولگری در دبی را رد کرد

انکار جمهوری اسلامی

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در گفت‌وگو با همتای خود در جمهوری آذربایجان، نقش حکومت ایران در حمله پهپادی به نخجوان را تکذیب کرد و گفت تهران در حال انجام تحقیقات در این باره است.

ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی نیز مسئولیت حمله پهپادی به جمهوری آذربایجان را نپذیرفت و اعلام کرد اسرائیل این عملیات را برای «متهم‌سازی» تهران انجام داده است.

خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، نقش جمهوری اسلامی یا «جبهه مقاومت» را در حمله پهپادی به جمهوری اسلامی تکذیب کرد و نوشت: «هدف قرار دادن خاک کشورهای منطقه، از جمله جمهوری آذربایجان، جزو خطوط قرمز راهبردی ایران محسوب می‌شود.»

این رسانه حکومتی هم اسرائیل را مسئول این حمله معرفی کرد و افزود اسرائیل در پی «گسترش دایره جنگ» است.

«محور مقاومت» عنوانی است که مقام‌ها و رسانه‌های جمهوری اسلامی برای گروه‌های مسلح مورد حمایت تهران در منطقه، نظیر حماس، جهاد اسلامی، حزب‌الله، حشد شعبی و حوثی‌های یمن، استفاده می‌کنند.

سیاست تکذیب

۱۳ اسفند شلیک یک موشک از ایران به سوی ترکیه و انهدام آن از سوی سامانه‌های دفاعی ناتو خبرساز شد.

در پی این اقدام، ترکیه سفیر جمهوری اسلامی را احضار کرد. واکنش حکومت ایران اما باز هم چیزی جز انکار نبود.

ستاد کل نیروهای مسلح در واکنش به این رویداد اعلام کرد «به حاکمیت کشور همسایه و دوست، ترکیه، احترام می‌گذارد» و شلیک موشک به سوی این کشور را تکذیب می‌کند.

• 

  تلگراف: ذخایر موشکی ایران رو به پایان است

تسلیحات در دست آتش ‌به ‌اختیارها

‫عمان در ماه‌های اخیر تلاش کرده بود با به‌کارگیری ظرفیت‌های دیپلماتیک خود از وقوع جنگ علیه جمهوری اسلامی جلوگیری کند. مسقط نقش میانجی میان تهران و واشینگتن را بر عهده داشت و در عمل می‌کوشید مانع از تشدید تنش‌ها در منطقه شود.

این تلاش‌ها ناکام ماند. در نهایت حملات آمریکا و اسرائیل آغاز و دیکتاتور تهران کشته شد؛ رخدادی که معادلات منطقه را وارد مرحله‌ای تازه کرد.

‫در چنین شرایطی، کمتر کسی انتظار داشت عمان نیز در فهرست اهداف جمهوری اسلامی قرار گیرد. اما حتی این کشور که در سال‌های گذشته به‌عنوان یکی از معدود شرکای نزدیک تهران شناخته می‌شد، از حملات در امان نماند و بندر الدقم عمان هدف قرار گرفت.

‫شاید بتوان سرنخ حملات اخیر به ترکیه و جمهوری آذربایجان را در واکنش عراقچی به حمله به عمان جست‌وجو کرد.

عراقچی ۱۰ اسفند گفت: «آنچه در عمان رخ داد، انتخاب ما نبود.»

او افزود: «ما قبلا به نیروهای مسلح خود دستور داده‌ایم که در انتخاب اهداف دقت کنند. در واقع، نیروهای نظامی ما اکنون عملا به‌صورت مستقل و تا حدی جدا از یکدیگر عمل می‌کنند. آنها بر اساس دستورالعمل‌های کلی که از پیش به آن‌ها داده شده، اقدام می‌کنند.»

معنایی چنین رویکردی این است که نیروهای مستقل و جدا از هم، تنها در چارچوب دستورالعمل‌های کلی و حتی در مواردی بدون اطلاع عالی‌ترین سطوح فرماندهی، دست به اقدام می‌زنند. در نتیجه این تشتت و سردرگمی، جمهوری اسلامی در برابر برخی از حملات نیروهای خود ناچار به تکذیب می‌شود، هرچند بسیاری از بازیگران منطقه‌ای همچنان تهران را مسئول فضای بی‌ثبات‌کننده موجود می‌دانند.

به باور تحلیل‌گران، سیاست بقا براساس اقدامات پرخطر، انتحاری و شتاب‌زده را می‌توان نشانه‌ای از فرسایش انسجام در سازوکار تصمیم‌گیری و تضعیف عقلانیت راهبردی در ساختار حکمرانی جمهوری اسلامی دانست.

مسیح علینژاد، روزنامه‌نگار ایرانی، روز پنج‌شنبه ۱۴ اسفند در نشست پارلمان اسپانیا سخنرانی کرد.

او در این نشست اسپانیا را «نماد امید برای ایرانیان» خواند و گفت برخی سیاست‌مداران از جمله نخست‌وزیر اسپانیا، با امید مقابله می‌کنند.

ارتش اسرائیل اعلام کرد که از آغاز عملیات «شیر غران» علیه جمهوری اسلامی، نیروی هوایی اسرائیل صدها سایت پرتاب را هدف قرار داده و بیش از ۳۰۰ پرتابگر موشک و سامانه دفاعی در سراسر ایران با تمرکز ویژه بر غرب ایران، به منظور گسترش برتری هوایی بر ایران و کاهش تا حد امکان مقیاس پرتاب‌ها به سمت دولت اسرائیل هدف قرار گرفته‌اند.

صبح پنج‌شنبه نیروی هوایی اسرائیل موج ۱۱۳ از حملات به اهداف «رژیم تروریستی ایران» در مناطق غربی و مرکزی ایران را به پایان رساند.

در این حملات، جنگنده‌های ارتش اسرائیل چندین نوع مهمات را بر روی ده‌ها پرتابگر موشک بالستیکی که آماده پرتاب به سمت دولت اسرائیل بودند، رها کردند.

کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا اعلام کرد چهار فروند جنگنده تایفون دیگر به قطر اعزام می‌شود.

همزمان، قطر اعلام کرد که ۱۳ موشک جمهوری اسلامی را رهگیری کرده و یک موشک نیز در آب‌های سرزمینی این کشور سقوط کرده است.

قطر افزود که چهار پهپاد پرتاب‌شده از جمهوری اسلامی را رهگیری کرده است.

ویدیوی رسیده به ایران اینترنشنال انفجار مهیبی را در یکی از انبارهای مهمات نیروهای نظامی جمهوری اسلامی در بوشهر نشان می‌دهد. این محل روز پنجشنبه هدف حمله قرار گرفت.