ایرانیان و تجربه بزرگ‌ترین کشتار تاریخ معاصر جهان؛ چه راهی پیش روی جامعه است؟

دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا، جمعه ۱۸ بهمن اعلام کرد که در چارچوب «اقدامات مرتبط با جمهوری اسلامی» نام ۱۴کشتی، ۱۵ نهاد تجاری و ۲ فرد حقیقی را به فهرست اتباع و نهادهای تحریم‌شده افزوده است.

بر اساس بیانیه رسمی وزارت خزانه‌داری تحریم‌ها طبق دستور اجرایی ۱۳۸۴۶ اعمال شده و دارایی‌های این افراد و نهادها در حوزه قضایی ایالات متحده مسدود می‌شود.

این تحریم‌ها در ادامه سیاست فشار حداکثری واشینگتن علیه جمهوری اسلامی اعمال شده است. وزارت خزانه‌داری آمریکا ۱۰ بهمن نیز مجموعه‌ای از تحریم‌های تازه را علیه مقام‌های جمهوری اسلامی، فرماندهان سپاه پاسداران و برای نخستین بار دو صرافی دارایی دیجیتال ثبت‌شده در بریتانیا اعمال کرد.

بر این اساس، اسکندر مومنی، وزیر کشور جمهوری اسلامی، به دلیل نقش مستقیم در نظارت بر نیروهای سرکوب تحریم شد. وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرد این نیروها در کشتار هزاران معترض مسالمت‌جو، بازداشت‌های گسترده و ناپدیدسازی‌های قهری نقش داشته‌اند.

• 

  اتحادیه اروپا ۳۱ فرد و نهاد جمهوری اسلامی را به علت نقض حقوق بشر و برنامه پهپادی تحریم کرد

افراد تحریم‌شده

بر اساس متن منتشرشده از سوی وزارت خزانه‌داری، دو فرد حقیقی به‌دلیل نقش مستقیم در فعالیت‌های مرتبط با تجارت نفت ایران تحریم شدند. این افراد مهمت اوزرن، تبعه ترکیه متولد ۱۰ شهریور ۱۳۳۹، و آکاش آنانت شینده، تبعه هند متولد ۳۱ تیر ۱۳۷۹، هستند که وزارت خزانه‌داری آمریکا آن‌ها را بخشی از شبکه تسهیل‌کننده فعالیت‌های تجاری و لجستیکی مرتبط با صادرات نفت ایران معرفی کرده است.

نهادها و شرکت‌های تجاری

در این دور از تحریم‌ها، ۱۵ شرکت و نهاد تجاری ثبت‌شده در کشورهایی از جمله ترکیه، امارات متحده عربی، هنگ‌کنگ، هند، قزاقستان، سیشل و چین هدف قرار گرفتند. وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرد این نهادها در مدیریت کشتی‌ها، خدمات دریایی و بازرگانی و همچنین پنهان‌سازی مبدا و مقصد محموله‌های نفتی نقش داشته‌اند و به جمهوری اسلامی برای دور زدن تحریم‌های بین‌المللی کمک کرده‌اند.

۱۴کشتی و نفت‌کش تحریم‌شده

وزارت خزانه‌داری همچنین اعلام کرد ۱۴ کشتی و نفتکش که با پرچم کشورهایی مانند پاناما، باربادوس، کامرون، پلائو و دیگر کشورها تردد می‌کرده‌اند، به فهرست تحریم‌ها افزوده شده‌اند.

به گفته وزارت خزانه‌داری آمریکا، این کشتی‌ها در حمل نفت خام، فرآورده‌های نفتی و گاز مایع مشارکت داشته و بخشی از شبکه‌ای بوده‌اند که برای انتقال نفت ایران به بازارهای جهانی مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

• 

  آمریکا تحریم‌های جدیدی علیه ۱۸ فرد و نهاد مرتبط با جمهوری اسلامی وضع کرد

پیش‌تر، این وزارتخانه سوم بهمن تحریم‌هایی علیه جمهوری اسلامی شامل ۹ نفتکش و هشت شرکت اعمال کرده بود و در بیانیه خود قطع گسترده اینترنت برای پنهان‌سازی نقض حقوق بشر و استفاده از درآمدهای نفتی برای تامین مالی نیروهای نیابتی، برنامه‌های تسلیحاتی و دستگاه‌های امنیتی را از دلایل این تصمیم عنوان کرده بود.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، ۱۵ بهمن اعلام کرد جمهوری اسلامی با کمبود شدید دلار روبه‌رو است و حتی برای خرید سلاح و تامین نیازهای اولیه مردم با مشکل مواجه شده است.

او افزود سیاست فشار حداکثری دونالد ترامپ در ماه دسامبر به فروپاشی اقتصادی و ورشکستگی یک بانک بزرگ انجامید و مداخله بانک مرکزی جمهوری اسلامی برای مهار بحران، به تشدید تورم منجر شد.

بر اساس قوانین تحریم آمریکا، هرگونه معامله شهروندان و شرکت‌های آمریکایی با افراد، نهادها و کشتی‌های تحریم‌شده ممنوع است و نهادهای غیرآمریکایی نیز در صورت همکاری با آن‌ها ممکن است در معرض تحریم‌های ثانویه قرار گیرند؛ موضوعی که به گفته مقام‌های آمریکایی می‌تواند شبکه‌های صادرات نفت ایران را با محدودیت‌های جدی‌تری روبه‌رو کند.

روزنامه تلگراف بریتانیا جمعه ۱۷ بهمن در این گزارش اختصاصی نوشت یک بانک دولتی روسیه تنها چند روز پس از آنکه دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری وقت آمریکا، فرمان اجرایی بازگرداندن تحریم‌های سخت‌گیرانه علیه تهران را در سال ۲۰۱۸ امضا کرد، ارسال محموله‌های بزرگ اسکناس به جمهوری اسلامی را آغاز کرد.

بر اساس این گزارش، مجموع ارزش این انتقال‌ها حدود ۲.۵ میلیارد دلار بود که طی چهار ماه و در قالب ده‌ها محموله انجام شد و مقصد نهایی همه آن‌ها بانک مرکزی ایران در تهران بود.

این گزارش هم‌زمان با برگزاری نشست عمان در چارچوب مذاکرات میان واشینگتن و تهران منتشر شده است؛ نشستی که با میانجی‌گری این کشور برگزار شد و تاکنون جزییاتی از نتایج آن اعلام نشده است.

• 

  آمریکا اسکندر مومنی، بابک زنجانی، چند فرمانده و دو صرافی رمزارز مرتبط با سپاه را تحریم کرد

نحوه ارسال محموله‌های پول نقد

تلگراف گزارش داد نخستین محموله پول نقد ۱۳ اوت ۲۰۱۸، حدود یک هفته پس از امضای فرمان تحریم‌های جدید علیه تهران، ارسال شد. این محموله شامل ۱۱۰ کیلوگرم اسکناس به ارزش ۵۷.۳ میلیون دلار بود.

طبق اسناد به‌دست‌آمده، این پول احتمالا ابتدا با قطار از مسکو به بندر آستراخان منتقل شد، سپس از طریق کشتی از دریای کاسپین به بندر امیرآباد رسید و در نهایت بار دیگر با قطار به تهران انتقال یافت.

در مجموع نزدیک به پنج تن اسکناس در قالب ۳۴ محموله از مسکو به تهران ارسال شده است. ارزش هر محموله بین ۵۷ تا ۱۱۵ میلیون دلار برآورد می‌شود. اسناد نشان می‌دهند این انتقال‌ها بین بانک روسی «پروم‌سویازبانک» واقع در خیابان اسمیرنوفسکایا مسکو و بانک مرکزی ایران در بلوار میرداماد تهران انجام شده است.

کارشناسان با توجه به وزن و ارزش هر محموله معتقدند اسکناس‌های ارسالی عمدتا از نوع ۵۰۰ یورویی بوده‌اند، هرچند ارزش آن‌ها به دلار آمریکا ثبت شده است.

• 

  ایران به دلیل قطعی اینترنت در هر ساعت ۱.۵۶ میلیون دلار ضرر می‌کند

هم‌زمانی پرداخت‌ها با سرکوب اعتراضات

تلگراف این پرداخت‌های پنهانی را نشانه‌ای از روابط بسیار عمیق‌تر روسیه و جمهوری اسلامی نسبت به برآوردهای پیشین دانسته و نوشت این همکاری با هدف دور زدن تحریم‌ها و حفظ جریان مالی برای حکومت ایران انجام شده است.

بر اساس این گزارش، ارسال این محموله‌ها پس از سرکوب شدید اعتراضات مردمی در دی ماه ۱۳۹۶ صورت گرفت؛ اعتراضاتی که فشار اقتصادی و سیاسی بر جمهوری اسلامی را به‌طور چشمگیری افزایش داد.

ایران اینترنشنال پیش‌تر در گزارش‌هایی به افت مداوم ارزش ریال و ناتوانی بانک مرکزی در مهار بازار ارز پرداخته است. وضعیتی که پس از جنگ ۱۲روزه، بازگشت مکانیسم ماشه و تشدید تحریم‌های آمریکا، به بروز اعتراضات سراسری در دی‌ماه انجامید. این اعتراضات که از بازار تهران آغاز شد، به‌سرعت به مطالبه تغییر حکومت از سوی جامعه ایران گسترش یافت.

به گفته شورای سردبیری ایران اینترنشنال، جمهوری اسلامی در واکنش به این اعتراضات، حدود ۳۶ هزار و ۵۰۰ شهروند ایرانی را در جریان سرکوبی خونین کشت؛ سرکوبی که ابعاد و جزییات دقیق آن همچنان به‌طور کامل روشن نشده است.

• 

  ۳۶ هزار و ۵۰۰ کشته، یعنی چه؟

نقش پروم‌سویازبانک در دور زدن تحریم‌ها

پروم‌سویازبانک که پیش‌تر یک بانک خصوصی بود، در سال ۲۰۱۷ توسط کرملین تصاحب شد و به نهادی برای تامین مالی بخش دفاعی روسیه و دور زدن تحریم‌های آمریکا تغییر کاربری داد. بانک مرکزی روسیه پس از این اقدام اعلام کرد این بانک به یک «بانک با هدف ویژه برای خدمت‌رسانی به کسب‌وکارهای مجتمع نظامی-صنعتی» تبدیل خواهد شد.

در زمان انجام این پرداخت‌ها، مدیریت پروم‌سویازبانک بر عهده پتر فرادکوف بود که ژانویه ۲۰۱۸ به این سمت منصوب شد. او پس از حمله تمام‌عیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ از سوی بریتانیا و آمریکا تحریم شد. این بانک همچنین به نقش‌آفرینی در کارزارهای انتخاباتی حامی کرملین متهم شده است.

فایننشال تایمز روز پنج‌شنبه گزارش داد پروم‌سویازبانک از اواخر سال ۲۰۲۴ با یک الیگارش مولداوی برای انتشار اسکناس‌های تقلبی همکاری کرده است؛ اسکناس‌هایی که با هدف حفظ گردش پول روسیه در سطح جهانی، با وجود محدودیت‌های غربی، طراحی شده‌اند.

بر اساس این گزارش، این اسکناس‌ها قابلیت بازخرید در قالب یک توکن ارز دیجیتال را نیز دارند؛ توکنی که سال گذشته راه‌اندازی شد و به‌عنوان یک استیبل‌کوین وابسته به روبل، با پشتوانه سپرده‌های بانک دولتی، به بازار عرضه شده است.

• 

  چرا جمهوری اسلامی نمی‌تواند دلار را مهار کند؟

گمانه‌زنی‌ها درباره هدف انتقال پول

کارشناسان دلایل مختلفی را برای این پرداخت‌ها مطرح کرده‌اند. آنا بورشچفسکایا، عضو ارشد موسسه واشنگتن، به تلگراف گفت این انتقال‌ها نشان می‌دهد مسکو چگونه در دوره‌های بحرانی به‌دنبال «سرپا نگه داشتن» جمهوری اسلامی است.

او افزود روسیه اگرچه در مداخله نظامی تردید دارد، اما ابزارهای متعددی در اختیار دارد که می‌تواند از آن‌ها برای حمایت از یک حکومت استفاده کند.

آشا کسل‌بری-هرناندز، مشاور ارشد پیشین وزارت خارجه آمریکا در امور خاورمیانه، نیز گفت ارسال پول نقد به روسیه این امکان را می‌دهد که حمایت خود از تهران را پنهان نگه دارد. به گفته او، این محموله‌ها نشان‌دهنده میزان سرمایه‌گذاری کرملین بر بقای حکومت ایران است و احتمالا «از سر استیصال» انجام شده‌اند.

• 

  آمریکا ۲۹ نفت‌کش «ناوگان سایه» جمهوری اسلامی را تحریم کرد

نقش بانک مرکزی ایران

بر اساس سوابق تجاری که شرکت «ایمپورت جینیوس» در اختیار تلگراف قرار داده، محموله‌های پول نقد مستقیما به بانک مرکزی ایران تحویل داده شده است. در آن زمان عبدالناصر همتی ریاست بانک مرکزی را بر عهده داشت؛ دوره‌ای پرتنش که با پیامدهای مستقیم تحریم‌های آمریکا همراه بود.

همتی ۱۰ دی ماه بار دیگر به ریاست بانک مرکزی منصوب شد؛ موضوعی که به باور برخی ناظران، احتمال تکرار انتقال‌های مالی مشابه میان روسیه و ایران را تقویت می‌کند.

همتی در آن زمان «مهار تورم، کنترل نرخ ارز از طریق برچیدن فساد و رانت ارز چندنرخی، مدیریت ناترازی بانک‌ها و جلوگیری از رشد اضافه‌برداشت» را از مهم‌ترین محورهای برنامه‌های خود عنوان کرد.

پیش‌تر کانال ۱۴ اسرائیل ۲۵ دی به نقل از منبعی آگاه گزارش داد طی ۴۸ ساعت حدود یک و نیم میلیارد دلار از ایران خارج شده است. به گفته این منبع، این انتقال‌ها نه از طریق شبکه بانکی، بلکه از مسیر رمزارز و با مقصد مشخص دبی انجام شده است.

بر اساس این گزارش، نام مجتبی خامنه‌ای، فرزند علی خامنه‌ای، دیکتاتور تهران، نیز در میان افرادی مطرح شده که در انتقال بخشی از این منابع مالی نقش داشته‌اند. کانال ۱۴ اسرائیل همچنین گزارش داد پنج بانک بزرگ در ایران، از جمله بانک سپه که ارتباط نزدیکی با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دارد، در آستانه فروپاشی کامل قرار گرفته‌اند.

نگرانی از تداوم انتقال‌های مالی

این گزارش در حالی منتشر شده که همکاری نظامی جمهوری اسلامی و روسیه پس از آغاز جنگ اوکراین گسترش یافته و تهران پهپادهای شاهد-۱۳۶ و موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد فتح-۳۶۰ را در اختیار مسکو قرار داده است.

برخی کارشناسان معتقدند انتقال‌های نقدی مشابه ممکن است همچنان ادامه داشته باشد. بورشچفسکایا گفت پول نقد «قابلیت ردیابی بسیار کمتری دارد» و تاکید کرد حمایت روسیه از جمهوری اسلامی ممکن است اکنون حتی بیش از سال ۲۰۱۸ باشد، زیرا حکومت ایران با اعتراضات گسترده‌تری روبه‌رو است و به حمایت بیشتری نیاز دارد.

او افزود این اعتراضات بزرگ‌ترین اعتراضاتی است که جمهوری اسلامی در سال‌های اخیر تجربه کرده و حتی شایعاتی درباره فرار احتمالی خامنه‌ای به مسکو مطرح شده است.

• 

  تایمز: علی خامنه‌ای در صورت تشدید ناآرامی‌ها در ایران قصد فرار به مسکو را دارد

پیامدهای ژئوپلیتیک

تلگراف نوشت برخی ناظران بر این باورند که سقوط احتمالی حکومت ایران می‌تواند روسیه را با «زیان ژئوپلیتیک جدی» مواجه کند. از همین رو، مسکو حتی بدون مداخله مستقیم نظامی، از ابزارهای مالی پنهان برای حمایت از تهران استفاده می‌کند؛ حمایتی که به گفته کارشناسان «دقیقا همان نوع پشتیبانی است که باید نسبت به آن نگران بود.»

این در حالی است که دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری اسلات متحده، جمهوری اسلامی را به رویارویی نظامی بزرگ تهدید کرده و واشنگتن هفته‌ها صرف استقرار ناوگانی از کشتی‌های جنگی در خلیج فارس کرده است؛ اقدامی که در واکنش به سرکوب خونین انقلاب ملی ایران انجام شد.

مربی رده‌های سنی تیم ملی کاراته ایران در این پست نوشت: «پس از شش سال همکاری مستمر با تیم‌های ملی و افتخار خدمت به ورزش کشورم، همراه با کسب مدال‌های جهانی، آسیایی و کشوری برای شهر و سرزمینم، امروز ناچارم تصمیمی بگیرم که هرگز انتخاب قلبی من نبوده است.»

او نوشت: «در سال‌هایی که تمام توان، دانش و زندگی‌ام را صادقانه وقف تربیت قهرمانان این خاک کردم، بارها با بی‌عدالتی، فشار، احضار و بازداشت از سوی نهادهای امنیتی و حراست ورزش مواجه شدم؛ تنها به دلیل ایستادن در کنار مردم و وفادار ماندن به وجدان انسانی‌ام.»

فرهادی در ادامه نوشت: «اکنون، در شرایطی که موج خشونت و کشتار بی‌رحمانه، داغ از دست رفتن جوانان شجاع این سرزمین را بر دل همه ما گذاشته و آرامش روحی و روانی از من سلب شده است، دیگر توان ادامه این مسیر را ندارم. نه از سر خستگی، بلکه از عمق اندوه و اعتراض. من از تیم‌های ملی خداحافظی می‌کنم، اما از مردم، از حقیقت و از آرمان زندگی شرافتمندانه هرگز.»

مربی پیشین تیم ملی کاراته ایران در بخش دیگری نوشت: «امید دارم روزی ورزش این سرزمین، آزاد از فشار، تهدید و سیاست، تنها بر شایستگی، اخلاق و انسانیت بنا شود؛ روزی که مربی و ورزشکار، به‌جای ترس، با امنیت و کرامت نفس کار کنند. این خداحافظی پایان راه من نیست؛ تنها پایان همکاری در ساختاری است که دیگر با وجدانم هم‌مسیر نیست.»

بنا بر گفته یک منبع مطلع، پرونده بیگلری در هفته اخیر از شعبه ۳ دادگاه انقلاب تهران به شعبه ۱۵ به ریاست قاضی صلواتی منتقل شده و با توجه به اتهاماتی که به او زده شده، خانواده‌اش نگران هستند که «قاضی مرگ» برای فرزندشان حکم اعدام صادر کند.

بیگلری که در یک سالن پیرایش مردانه در تهران کار می‌کند، ۱۸ دی‌ماه در خیابان دماوند تهران و زمانی که از سر کار به خانه بازمی‌گشت، در جریان اعتراضات مردمی بازداشت شد.

مادر این شهروند بازداشت‌شده که تک‌فرزند است فوت کرده و پس از گذشت سه هفته از بازداشتش، به پدرش که مدت‌ها پیگیری سرنوشت او بوده و حتی در میان پیکرهای کهریزک دنبال فرزندش گشته است، خبر بازداشت او را داده‌اند.

روزنامه گاردین جمعه ۱۷ بهمن نوشت قطع اینترنت در ۱۸ دی باعث شد روشن شدن ابعاد آنچه رخ داد، بر پایه گزارش شاهدان، ویدیوها، عکس‌ها و شهادت‌های بیمارستانی، زمان‌بر شود.

در زمان آغاز خشونت‌ها، بنا بر گزارش نهادهای حقوق بشری، در بیش از ۲۰۰ شهر ایران تظاهرات جریان داشت. این روایت، داستان آن چیزی است که در شهر رشت رخ داد.

پنجشنبه ۱۸ دی، ساعت پنج بعدازظهر

در لحظه‌ای که مقام‌های جمهوری اسلامی اینترنت را قطع کردند، علی، ۳۶ ساله، همراه دوستانش در حال حرکت به سمت خیابان شریعتی بود؛ خیابانی که در امتداد لبه بازار بزرگ رشت در مرکز ایران قرار دارد. وقتی به خیابان رسیدند، هزاران نفر پیش از آنجا تجمع کرده بودند و شعار آزادی سر می‌دادند.

• 

  بریتانیا، فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی و ۱۰ فرد در ایران را تحریم کرد

اعتراض‌ها از سه‌شنبه شدت گرفته بود و مردم شهرهای اطراف برای پیوستن به تجمع‌ها راهی رشت شده بودند.

جمعیت به بازار بزرگ شهر سرازیر شد؛ بازاری تاریخی و پرجنب‌وجوش که شبکه‌ای از خیابان‌ها و گذرهای درهم‌تنیده را در بر می‌گیرد.

موقعیت بازار در نزدیکی مسجد حاج مجتهد و در تقاطع شریان‌های اصلی شهر، آن را به قلب زندگی پرتکاپوی رشت، و به کانونی طبیعی برای معترضان، بدل کرده بود.

آن شب، کوچه‌های باریک بازار مملو از جمعیت بود. علی گفت: «برآورد می‌کنم بیش از ۲۰ هزار نفر اطراف کوچه‌ها و بلوارهای نزدیک بازار بودند.»

به گفته او، مردم از همه سنین حضور داشتند: «دوست من همسرش و دو دخترش را آورده بود؛ یکی ۹ ساله و دیگری ۱۲ ساله. همه خوشحال بودیم و احساس همبستگی می‌کردیم که برای آزادی کنار هم هستیم.»

حتی وقتی متوجه قطع اینترنت شدند، علی نگران نشد: «مهم نبود اینترنت یا تماس نداشتیم. همه با هم بودیم و احساس خطر نمی‌کردیم.»

در حدود یک کیلومتری او در شمال‌غرب خیابان شریعتی، سیامک، ۴۰ ساله، قرار داشت. او برای پیوستن به تظاهرات محتاط بود و می‌گفت با افزایش جمعیت در شهر، فضا سنگین شده است. اما دلیل حضور مردم را درک می‌کرد.

• 

  روایت شاهد عینی از دو شب خونین رشت: به مردم تسلیم‌شده شلیک کردند و «بازار هولوکاست شد»

او در حال رانندگی در شهر، سالمندان، کودکان و خانواده‌های کامل را دید که به راهپیمایی می‌پیوندند، گروه‌هایی از نوجوانان از خودروها پیاده می‌شدند و به سمت بازار می‌رفتند.

سیامک گفت: «شیشه ماشین را پایین دادم و گفتم: خدا نگهدارتان باشد، امیدوارم سالم بمانید.»

با گذشت روز، اما، احساس کرد جمعیت از نظر عددی دلگرم‌کننده است: «تا بعدازظهر پنج‌شنبه، حرف‌ها عوض شد. مردم از ماندن در خانه خجالت می‌کشیدند. پدر و مادرها درباره بچه‌هایشان حرف می‌زدند و می‌گفتند: چرا نرویم؟ دیگر فقط پول نبود؛ مساله کرامت بود.»

ساعت ۸ شب

با فرارسیدن شب، هیچ‌کس از بازار و خیابان‌های اطراف به خانه برنمی‌گشت. عبور از میان جمعیت زمان می‌برد. سیامک از بلوار معلم که حدود ۱۵ دقیقه پیاده تا بازار فاصله داشت، از کوچه‌های فرعی خودش را آرام‌آرام به میدان شهرداری رساند که در همان بلوک بازار قرار دارد.

او به پشت‌بامی رفت تا از چشم‌اندازی بهتر به خیابان نگاه کند: «جمعیت عظیم بود. همه خیابان‌ها پر شده بود.»

در خیابان شریعتی، علی و دوستانش با نزدیک شدن به کوچه‌های اطراف بازار شعار می‌دادند.

فضا شاد و پرامید بود؛ تا اینکه ناگهان چیزی تغییر کرد. علی گفت: «احساس پیروزی به ترس تبدیل شد. نمی‌توانم ثانیه‌های قبل از فاجعه را توضیح بدهم. قلب‌هایمان تند می‌زد. نیروهای امنیتی و لباس‌شخصی‌های نقاب‌دار ما را محاصره می‌کردند.»

• 

  درمان زیر رگبار؛ مرثیه‌ای بر مرگ بی‌طرفی پزشکی در ایران وقتی حکومت کشتار می‌کند

او چند خودرو سفید تویوتا هایلوکس را دید که با تیربار وارد جمعیت می‌شدند. علی حتی آن لحظه هم، تصور آنچه را در راه بود نداشت.

کمی بیرون‌ از بازار، سیامک صدای تیراندازی را تشخیص داد: «انفجار و رگبار ممتد از سمت بازار شنیدم. مردم به سمت خیابان‌های اطراف می‌دویدند. بعضی فریاد می‌زدند. بعضی خون‌آلود بودند. از حرف‌هایشان فهمیدیم داخل چه خبر است.»

اندکی بعد، بوی دود را حس کرد و نوری سرخ در آسمان دید؛ آتش بازار را دربرگرفته بود.

ساعت ۸:۳۰ شب

علی گفت حدود ۸:۳۰ شب بود که دید بازار می‌سوزد. دقیقا روشن نیست آتش کجا و چگونه آغاز شد، اما «خیلی سریع گسترش یافت»، «مردم داخل بازار بین دو راهی مانده بودند؛ بدوند سمت ما یا بروند برای نجات کسانی که در آتش گرفتار شده‌اند. وقتی دود پخش شد و ما تلاش می‌کردیم راه باز کنیم، موج بزرگی از مردم که از آتش می‌گریختند به سمت خیابان هجوم آورد». سپس نیروهای امنیتی شروع به شلیک کردند.

علی در ادامه گفت: «نیروهای امنیتی به سوی جمعیت در حال فرار تیراندازی کردند. دیدم که مستقیم به سر مردم شلیک می‌کردند؛ با کلاشنیکف، ژ۳ و حتی دوشکا. انگار جهنم را می‌دیدی که می‌سوزد. هنوز هم نمی‌توانم آنچه دیدم را توضیح بدهم.»

گروهی از نیروها به سمت او آتش گشودند و علی و دوستانش برای پناه گرفتن دویدند.

وقتی جمعیت از بازار به خیابان‌های اطراف سرازیر شد، سیامک از فراری‌ها پرسید چه شده است. به او «گفتند بازار شهرداری و بازار بزرگ را آتش زده‌اند و اجازه ورود آتش‌نشان‌ها را نمی‌دهند.»

کوچه‌های باریک بازار مردم را گیر انداخت. وقتی آتش گسترش یافت، مردم مجبور شدند انتخاب کنند؛ داخل بازار بمانند و بسوزند یا بیرون بیایند. وقتی بیرون آمدند، به آن‌ها شلیک شد.

• 

  ماموران با حمله به بیمارستان تهرانپارس به معترضان زخمی تیر خلاص زدند

رسانه‌های حکومتی گفتند بازار و یکی از مسجدهای آن «به‌دست آشوبگران وابسته به خارج» به آتش کشیده شد.

بیرون بازار، علی گفت شاهد یک کشتار عینی بود: «واقعا کلمه‌ای برای گفتن ندارم. مردم می‌خواستند آتش را خاموش کنند، اما گروهی از لباس‌شخصی‌ها به جمعیتی که برای خاموش کردن آتش تلاش می‌کردند حمله کردند و همان‌ها جلوی ورود آتش‌نشان‌ها را گرفتند. مردم را کاملا به دام انداخته بودند و به کسانی که فرار می‌کردند هم شلیک می‌کردند.»

علی گفت وقتی مسجد حاج مجتهد را در آتش دید، بازار از پیش شعله‌ور بود: «هنوز نمی‌توانم آنچه جلو چشمم رخ داد را تحلیل کنم. دیدم به بچه‌ها شلیک می‌کردند، به زن‌ها، به سالمندان… نمی‌توانم بگویم. دیدم خیلی‌ها را به سرشان زدند و خون در خیابان‌ها جاری شد.»

نیروهای امنیتی و مردان مسلح لباس‌شخصی «پشت سر فراری‌ها می‌رفتند و شلیک می‌کردند؛ انگار خاکسترها را هم تعقیب می‌کردند و می‌سوزاندند»، «هرگز از آنچه دیدم رها نمی‌شوم. هرگز»

از ساعت ۹ شب تا نیمه‌شب

برای سیامک، پیامدها به اندازه آشوب اولیه فاجعه‌بار بود: «دیدم مردم در خیابان‌های منتهی به بازار فرو می‌ریختند. تیراندازی از چند جهت بود. انفجارهای بلندی شنیده می‌شد؛ چیزی که مردم به آن بمب صوتی می‌گفتند. خودروهای سفید تویوتا هایلوکس با نیروهای نقاب‌دار زیر پل‌ها و در خروجی‌ها مستقر بودند.»

به گزارش گاردین در این زمان خبر پیچید که بازماندگان تیراندازی اولیه داخل بازار، اگر بیرون بیایند «تمام می‌شوند»، «اجازه نمی‌دادند زخمی‌ها زنده بمانند».

چندین نهاد حقوق بشری گزارش داده‌اند که مقام‌ها تا پس از نیمه‌شب اجازه دسترسی مناسب به خودروهای آتش‌نشانی برای مهار آتش را ندادند. در حالی که مغازه‌ها و خانه‌ها می‌سوخت، علی و سیامک عقب‌نشینی کردند، اما همان شب دوباره بازگشتند تا ببینند چه باقی مانده است.

• 

  اعتراض پزشکان و وکلای ایرانی-استرالیایی به نظامی‌سازی مراکز درمانی و سرکوب معترضان

ساعت ۲ بامداد

در ساعات اولیه صبح، علی و دوستانش برای سرکشی به خیابان‌های اطراف بازار برگشتند. به گفته او، حدود ۵۰۰ مغازه سوخته بود و لکه‌هایی از آتش هنوز شعله‌ور بود: «انگار شهر به خاکستر نشسته بود. مثل یک کابوس.»

او گفت برخی اجساد از میان ویرانه‌ها بیرون آورده شده و در خیابان‌ها افتاده بودند؛ آن‌قدر سوخته که قابل شناسایی نبودند: «فکر نمی‌کنم راهی برای شناسایی عزیزان وجود داشته باشد، جز آزمایش دی‌ان‌ای.»

در بیمارستان‌ها و درمانگاه‌های شهر، موج مجروحان سرازیر شد.

بنا بر گفته یک پزشک (که به دلیل ترس از پیامدها نامش فاش نشده) و گزارش‌های گردآوری‌شده از اورژانس‌های رشت، بیمارستان‌ها «صدها مصدوم سوختگی از محدوده بازار رشت دریافت کردند؛ از جمله اجسادی با سوختگی جزئی و بیمارانی با سوختگی‌های گسترده درجه سه و چهار که در روزهای بعد جان باختند».

همچنین «صدها بیمار با جراحات ترکیبی گلوله و سوختگی مراجعه کردند؛ الگوی‌ای سازگار با افرادی که هنگام فرار از منطقه در حال سوختن هدف گلوله قرار گرفته‌اند».

به گفته این پزشک، الگوی جراحات و تلفات ثبت‌شده «بیشتر شبیه سناریوهای نبرد شهری است تا کنترل متعارف جمعیت».

سپیده‌دم

وقتی علی حدود ساعت پنح صبح دوباره بازگشت، اجساد از خیابان‌ها جمع‌آوری شده بودند.

• 

  از آتش تا گلوله؛ واشینگتن‌پست جزییات بیشتری از کشتار معترضان در رشت فاش کرد

محمود امیری‌مقدم، مدیر سازمان ایران حقوق بشر مستقر در نروژ، گفت آنچه در رشت رخ داد «هیچ تردیدی درباره نیت مقام‌ها باقی نمی‌گذارد... شهر به میدان کشتار تبدیل شد؛ مردم در کوچه‌ها شکار شدند، در خیابان‌ها به گلوله بسته شدند، از مخفیگاه‌ها با آتش بیرون رانده شدند و وقتی زخمی بودند اعدام شدند. این نمونه‌ای آشکار از جنایت علیه بشریت طبق حقوق بین‌الملل است.»

برای سیامک، که از کشور گریخته، خاطره آن شب و آنچه خانواده‌ها در روزهای بعد با آن روبه‌رو شدند، جانکاه است: «خانواده‌ها مجبور بودند برای تحویل گرفتن پیکرها مبالغ سنگین بپردازند. کسانی که نمی‌توانستند بپردازند، پیکرها را از دست دادند.»

برخی خانواده‌ها شبانه اجساد را در خودروها پنهان کردند. برخی دیگر عزیزانشان را مخفیانه دفن کردند؛ گاهی در باغ‌ها، گاهی در گورهای بی‌نام.

او گفت: «بعد از کشتار، شهر ویران شده بود. نه اینترنت، نه ارتباط. هر جا می‌رفتم، می‌شنیدم کسی دیگر جان باخته است. مثل زندان بود؛ انزوای کامل.»

در این گزارش نام‌ها برای حفظ امنیت تغییر داده شده‌اند.