روزنامه دولتی «پیپر» چین در مطلبی به نقل از یک تحلیلگر مسائل خاورمیانه نوشت تصمیم اخیر اتحادیه اروپا برای قرار دادن نام سپاه پاسداران در فهرست سازمانهای تروریستی، عرصه را بر جمهوری اسلامی تنگتر کرده و حکومت ایران را در موقعیتی «بسیار منزوی» قرار داده است.
سون دهگانگ، رییس مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه فودان در شانگهای چین، پنجشنبه ۱۶ بهمن در مصاحبه با روزنامه پیپر گفت که تصمیم اتحادیه اروپا، تهران را «بهشدت شوکه کرد»، زیرا جمهوری اسلامی «همواره نسبت به اروپا، بهویژه اتحادیه اروپا، نوعی خوشبینی و توهم داشت و تصور میکرد این طرف قابل جذب و مذاکره است».
او افزود از نگاه اتحادیه اروپا، سپاه پاسداران نقشی محوری در سرکوب اعتراضات اخیر در ایران ایفا کرده و همین موضوع زمینهساز اتخاذ این تصمیم شده است.
اتحادیه اروپا، ۹ بهمن اعلام کرد سپاه پاسداران را در فهرست سازمانهای تروریستی خود قرار میدهد.
شورای سردبیری ایراناینترنشنال پنجم بهمن در بیانیهای اعلام کرد بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در جریان سرکوب هدفمند انقلاب ملی ایرانیان به دستور علی خامنهای، دیکتاتور تهران، کشته شدهاند.
قتلعام سازمانیافته معترضان و مشارکت مستقیم سپاه پاسداران و نیروهای نیابتی در آن، بیش از هر زمان دیگری مشروعیت جمهوری اسلامی را در سطح داخلی و بینالمللی به چالش کشیده است.
زمانبندی و انتخاب جبهه
روزنامه پیپر در ادامه مطلب خود نوشت با توجه به تحولات اخیر در ارتباط با ایران، رسانهها زمانبندی تصمیم اتحادیه اروپا را برای تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران، «بسیار حساس و معنادار» ارزیابی کردهاند.
این روزنامه به نقل از رییس مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه فودان نوشت اقدام اخیر اتحادیه اروپا بهوضوح اقدامی در جهت «انتخاب جبهه» است.
سون افزود تصمیم اتحادیه اروپا از نظر دیپلماتیک و سیاسی، مکمل فشارها و حتی تهدید نظامی آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی است و عملا «جبهه مشترک آمریکا، اسرائیل و اتحادیه اروپا» شکل گرفته که باعث میشود این دو کشور با جسارت بیشتری عمل کنند.
به گفته این تحلیلگر، در ادامه تقابل تهران و واشینگتن، جمهوری اسلامی بیش از پیش «منزوی و منفعل» میشود و «همه انتخابها و فشارهای احتمالی متوجه ایران خواهد بود».
روزنامه معاریو ۱۵ بهمن گزارش داد با وجود گمانهزنیها درباره مذاکرات تهران و واشینگتن، حتی در اسرائیل هم تصویر روشنی از هدف واقعی و نهایی کاخ سفید در قبال جمهوری اسلامی وجود ندارد.
معاریو افزود در اسرائیل، این ارزیابی در حال تقویت است که رویارویی نظامی میان آمریکا و حکومت ایران اجتنابناپذیر خواهد بود.
نتیجه مذاکرات چه خواهد شد؟
پیپر در ادامه گزارش خود به از سرگیری گفتوگوها میان تهران و واشینگتن پرداخت و پرسید چرا پیشفرض افکار عمومی این است که مذاکرات به نتیجه نمیرسد؟
رییس مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه فودان گفت: «در چنین وضعیتی، ایران ممکن است با انتخابی بسیار دشوار روبهرو شود: یا بر سیاستهای سختگیرانه خود پافشاری کند، یا به طرف مقابل امتیازهای اساسی و واقعی بدهد؛ از جمله تحویل مواد هستهای، توقف آزمایش موشکهای بالستیک، و پایان دادن به حمایت از نیروهای نیابتی در خاورمیانه.»
سون تاکید کرد برای جمهوری اسلامی هر یک از این موارد «امتیازهایی بسیار سنگین» محسوب میشود.
او افزود: «اکنون توپ و فشار کاملا در زمین ایران است. این لحظهای است که خرد و مهارت تیم مذاکرهکننده ایران به آزمایش گذاشته میشود؛ اینکه چگونه از جنگ جلوگیری کنند، در عین حال امتیازهای ملموسی بدهند و در داخل کشور نیز بتوانند پاسخگو باشند. ایجاد چنین توازنی بسیار دشوار است.»
ونس شامگاه چهارشنبه ۱۵ بهمن در مصاحبه با برنامه «میگن کلی شو» تاکید کرد مانع اصلی دیپلماسی در قبال جمهوری اسلامی این است که قدرت واقعی در دست رهبر حکومت قرار دارد، اما او بهطور مستقیم مذاکره نمیکند.
ونس افزود برخلاف روسیه، چین یا کره شمالی که دونالد ترامپ میتواند بهطور مستقیم با رهبرانشان گفتوگو کند، آمریکا در مورد ایران ناچار است با مقامهایی صحبت کند که تصمیمگیرنده نهایی نیستند.
در ۲۴ ساعت گذشته خبرهای ضد و نقیضی از برگزاری دور جدید مذاکرات تهران و واشینگتن منتشر شد. در نهایت، اعلام شد عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ایالات متحده، جمعه ۱۷ بهمن در عمان دیدار خواهند کرد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، ۱۵ بهمن اعلام کرد دستیابی به نتیجهای معنادار در مذاکرات با جمهوری اسلامی مستلزم محدود نماندن گفتوگوها به پرونده هستهای است و برنامه موشکی، گروههای نیابتی و نحوه برخورد حکومت با مردم ایران نیز باید در دستور کار قرار گیرند.
این در حالی است که مقامهای جمهوری اسلامی تاکید کردهاند تنها در خصوص پرونده هستهای و موضوع مناقشهبرانگیز غنیسازی اورانیوم حاضر به مذاکره هستند.
استیو دینز، سناتور جمهوریخواه، ۱۵ بهمن با انتقاد از مذاکرات واشینگتن و تهران گفت پس از کشتار گسترده معترضان به دست نیروهای جمهوری اسلامی، تنها راه باقیمانده اعمال فشار حداکثری و حمایت از تغییر حکومت به دست مردم ایران است.
او ادامه داد: «این رژیم ما را شیطان بزرگ خطاب میکند، بزرگترین حامی دولتی تروریسم در جهان است و پشت گروههایی چون حوثیها و حزبالله قرار دارد .... دستان آنان به خون سربازان آمریکایی و بسیاری از افراد بیگناه در سراسر جهان آلوده است.»
تغییر حکومت به دست مردم ایران تحولی مثبت خواهد بود
ونس در ادامه مصاحبه خود، با تفکیک مردم از حکومت جمهوری اسلامی، ایرانیان را مردمی شجاع و با فرهنگی غنی توصیف کرد و گفت تغییر نظام به دست مردم و شکلگیری حکومتی همسو با آمریکا، تحولی مثبت خواهد بود؛ هرچند تمرکز اصلی واشینگتن همچنان بر پرونده هستهای است.
او جمهوری اسلامی را «بزرگترین حامی تروریسم» دانست و هشدار داد دستیابی حکومت ایران به سلاح اتمی میتواند به رقابت هستهای در منطقه و تهدیدی بزرگ برای امنیت جهانی بینجامد.
ونس ادامه داد: «گسترش تسلیحات هستهای موضوعی بسیار خطرناک است و سیاست خارجی "اول آمریکا" باید بهطور جدی بر آن تمرکز کند. این دقیقا همان موضوعی است که رییسجمهور [ترامپ] بیش از همه درباره آن نگران است.»
«اول آمریکا» شعار و گفتمانی است که ترامپ در دوران پیشین حضور خود در کاخ سفید آن را ترویج داد. اهداف این گفتمان تمرکز بر مسائل داخلی آمریکا، میهنپرستی و عدم مداخله مستقیم در مناقشههای بینالمللی عنوان شده است.
۱۰ بهمن، خبرگزاری آسوشیتدپرس نوشت تصاویر ماهوارهای از فعالیتهای تازه در تاسیسات هستهای نطنز و اصفهان حکایت دارند.
بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی در این دو سایت اقدام به احداث سقف بر روی ساختمانهای آسیبدیده در جریان جنگ ۱۲ روزه کرده است.
مشکل در جمهوری اسلامی با حذف یک فرد حل نمیشود
معاون رییسجمهوری آمریکا در ادامه به گزینههای پیش رو برای مقابله با جمهوری اسلامی پرداخت و گفت حکومت ایران بسیار پیچیدهتر از ونزوئلاست و مشکل با حذف یک فرد حل نمیشود، زیرا ساختار قدرت در آن چندلایه است.
ونس افزود سیاست قطعی دولت ترامپ جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای «ترجیحا از مسیرهای غیرنظامی» است، اما در صورت لزوم همه گزینهها را روی میز نگه میدارد؛ بیآنکه قصدی برای اشغالگری یا تکرار جنگهای پرهزینه گذشته داشته باشد.
در تجربهای مشابه، نیکلاس مادورو، رییسجمهوری ونزوئلا و همسرش، ۱۳ دی در عملیات نیروهای ویژه ایالات متحده بازداشت و به آمریکا منتقل شدند.
شواهد و روایتهای پراکندهای که به دشواری از سد فیلترینگ میگذرد و به رسانهها میرسد، نشان میدهد ممکن است روند کشتار مردم در ایران به اشکال مختلف ادامه داشته باشد.
یکی از تکاندهندهترین این روایتها که به تازگی به ایراناینترنشنال رسیده، گزارشی از یک روزنامهنگار داخل ایران است که از گفتوگویش با یک غسال شاغل در یکی از آرامستانهای استان تهران خبر داده است.
این روزنامهنگار، سهشنبه هفتم بهمنماه با این غسال دیدار کرده است؛ فردی که برخلاف عادت حرفهای مواجهه روزانه با مرگ، اینبار «درهمشکسته و بغضدار» توصیف شده است.
اما اهمیت این روایت فقط در بار عاطفی آن نیست بلکه مساله بنیادی آن تضاد میان آن چیزی است چه چشم و دست کارکشته اهل غسل از تازگی مرگ تشخیص میدهد با آنچه در روایت رسمی حکومت به خانوادهها و افکار عمومی گفته میشود.
روایت پیکرهای خاموش از مرگ
افرادی مانند کارکنان پزشکی قانونی و تطهیرکنندگان شاغل در غسالخانهها و آرامستانها که به شکل حرفهای با پیکر بیجان انسانها سروکار دارند، پس از سالها کار، مجموعهای از شناخت تجربی به دست میآورند که آنها را برای برآوردهای تقریبی از ابزار آزمایشگاهی بینیاز میسازد.
آنها میتوانند با مشاهده و ارزیابی تغییرات ظاهری و نشانههای متعارف گذر زمان بر پیکرهای بیجان، با ضریب بالایی از دقت، تشخیص دهند چند روز از مرگ فردی گذشته که پیکرش را مقابل آنان گذشتهاند.
این تجربه انباشته در برخی موارد به آزمون واقعیت تبدیل میشود؛ جایی که روایتهای اداری دستکاریشده مرگ، نمیتواند از فیلتر مشاهده عینی عبور کند.
بر اساس همین گزارش، غسال هشدار داده که تا آن روز (هشتم بهمنماه)، پیکرهایی به آنها تحویل داده شده که علائمشان با گذشتن چند هفته از مرگشان، که در روایت رسمی بر آن تاکید شده، همخوانی نداشته است.
او در نقلقولی که در این روایت آمده، با اشاره به تفاوتهای آشکار میان انواع مرگ گفته است: «ما سالهاست همه جور جنازه دیدهایم. تصادف کرده، سکته کرده، مشخصات ظاهری و وضعیت پیکر اینها با هم فرق میکند. امروز جنازه آوردهاند، معلوم است که دو روز هم از کشتهشدنش نگذشته است، اما میگویند ۱۵ روز در سردخانه بوده و چون ناشناس بوده امروز آوردیم. آقا ما میفهمیم! معلوم است که تازه به بچه مردم شلیک کردهاند و او را کشتهاند و با بیشرمی میگویند ۱۵ روز در سردخانه مانده بوده.»
بنبست ماشین انکار
این روایت، حتی اگر بهتنهایی برای اثبات وجود یک الگوی سراسری کافی نباشد، یک کارکرد مهم دارد: نشان دادن بنبست ماشین انکار؛ جایی که علم تجربی و شهود عینی افرادی که روزانه با مرگ سروکار دارند، ادعای نگهداری طولانی پیکر در سردخانه را باطل میکند.
در حالی که دستگاه سرکوب میکوشد حقیقت کشتار را در لایههای بوروکراتیک، گزارشهای غیرشفاف، صورتجلسهها، نامههای دستکاریشده پزشکی قانونی یا روایتهای تکراری از ناشناس بودن پیکرها پنهان کند، زمان مرگ از پیکر سرد بیرون میزند و روایت رسمی را به چالش میکشد.
به این ترتیب، پیکری که نشانههای مرگ تازه را حمل میکند، بنیان تقویمسازی دستگاه امنیتی برای اینکه زمان مرگ را عقبتر ببرد و منشا آن را از میدان سرکوب جدا کند، فرو میپاشد.
اما این فقط درباره یک جنازه یا یک آرامستان نیست؛ درباره منطق یک مرحله جدید از سرکوب است.
در مرحله نخست سرکوب، هدف معمولا بازدارندگی و ایجاد ترس برای مهار خیابان است. اما وقتی حکومت به این نتیجه برسد که ترس معمول دیگر کار نمیکند، سرکوب از کنترل به سمت حذف میل میکند. یعنی بازداشتگاه از محل نگهداری به محل پایان دادن تبدیل میشود، نه لزوما با حکم و با روند قضایی، بلکه با خروجی مرگ.
همین چارچوب است که روایت غسال را به گزارشهای حقوق بشری روزهای اخیر پیوند میدهد.
برای نمونه، سازمان حقوق بشر ایران اعلام کرده گزارشهای متعددی دریافت کرده است که نشان میدهد برخی معترضان مجروح در بازداشت، یا با تیر خلاص کشته شدهاند یا عامدانه از دریافت خدمات درمانی محروم مانده و جان باختهاند.
این سازمان همچنین گفته است گزارشهایی «معتبر اما تاکنون تاییدنشده» درباره اعدامهای مخفیانه شماری از بازداشتشدگان در چند زندان به دستش رسیده است.
در این نقطه، تحلیل وضعیت از سطح خشونت فراتر میرود و به پیام خشونت میرسد. گزارشهای مربوط به شلیک تیر خلاص یا محرومیت درمانی به قصد مرگ، معنایش نه صرفا شدت گرفتن سرکوب که تغییر کارکرد سرکوب به انتقام سیستماتیک است.
مرگ به مثابه سیاست
پیام ضمنی چنین رفتاری این است که حکومت از مرحله بازدارندگی عبور کرده و وارد مرحلهای شده که در آن صرف زنده ماندن معترض، شکست تلقی میشود.
به بیان دیگر، وقتی کنترل اجتماعی از دست میرود، حکومت میکوشد با حذف فیزیکی هزینه مقاومت را به مرز مطلق نیستی نزدیک کند.
به این ترتیب، حاکمیت امروز به خاطر ترس از فروپاشی، سرکوب اعتراضات را از یک واکنش بازدارنده خشن فراتر برده و به «بازی مرگ و زندگی» بدل کرده است. یک بازی که در آن کشتن هر معترض یعنی امکانی برای دوام بیشتر.
یعنی هیچ امکانی از کنترل و مدیریت سرکوب پاسخ نمیدهد و تنها راه تداوم حکومت، سلب حیات آنان و خذف ذهنیت اعتراضی از حافظه جمعی است.
در یکی از موارد رسانهای شده از کشتن معترضان در زندان، محمدامین عقیلیزاده، یکی از نوجوانان بازداشتشده در فولادشهر اصفهان، در شرایطی کشته شد که خانوادهاش بهدنبال فراهم کردن وثیقه برای آزادی او بودند.
مقامهای قضایی برای آزادی او وثیقه ۴۰۰ میلیون تومانی درخواست کرده بودند اما بهدلیل ناتوانی خانواده عقیلی در تامین فوری این مبلغ، پس از گذشت مدتی پیکر فرزندشان به آنها تحویل داده شد؛ در حالی که آثار شلیک گلوله به سر او دیده میشد.
کشتار در بازداشتگاه
کشتار در بازداشتگاهها حتی وقتی وعده آزادی با وثیقه داده میشود، نشاندهنده یک الگوی رفتاری از تاکتیک تازه حکمرانی و فراتر از خطای سازمانی است؛ استراتژی زمان خریدن برای حذف فیزیکی بدون هزینه سیاسی.
خانواده را در راهروهای دادسرا دنبال وثیقه میدوانند و بازماندگان را فرسوده و سردرگم میکنند و در ادامه همزمان با کشتن فرد بازداشتشده، این واقعیت که موضوع تمام شد، پرداخته میشود.
این سازوکار، دو کار را همزمان انجام میدهد؛ هم حذف را پیش میبرد و هم جامعه را به پذیرش یک وضعیت عادیشده ناپدیدسازی قهری و مرگ بیپاسخ سوق میدهد.
در موردی دیگر، جواد ملاوردی، در اعتراضات ۱۹ دی در گلشهر کرج با اصابت ساچمه مجروح شده و بنا بر روایتهای منتشرشده، پس از بازداشت به زندان قزلحصار منتقل شده است. سپس خانواده او پیکرش را در آرامستان «بهشت سکینه» یافتهاند.
کنار هم قرار گرفتن مجروحیت خفیف و تحویل پیکر، همان گسستی است که در روایت غسال هم دیده میشود: گسست میان روایت رسمی غیرقابل قبول و نامعتبر و واقعیتی که مدیریت نشانههای افشاگرش از کنترل حاکمیت خارج میشود.
هشدارهای بینالمللی
در سطح بینالمللی نیز هشدارهایی درباره استفاده ابزاری از اعدام برای ترساندن جامعه مطرح شده است.
مای ساتو، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل متحد در امور ایران، پیشتر با اشاره به اینکه گزارشها درباره احتمال استفاده از مجازات اعدام علیه معترضان را با دقت دنبال میکند، هشدار داد: «مجازات اعدام به یکی از ابزارهای مقامهای حکومتی برای القای ترس تبدیل شده است.»
این هشدارها در فضای داخلی نیز با اظهارات برخی چهرههای حکومتی همپوشانی پیدا کرده است. از جمله مسعود خاتمی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی، که خواستار اعدام گروهی از بازداشتشدگان شد.
به این ترتیب، به نظر میرسد حکومت مرگ را به سیاست تبدیل کرده است. اینجا دیگر نه با یک واکنش امنیتی که با یک منطق حکمرانی مواجهیم. منطق حکمرانی در بحران که در آن دوام قدرت نه از مسیر رضایت یا از مسیر مدیریت، بلکه از مسیر تولید وحشت و حذف خونین حاملان اعتراض پیگیری میشود.
در این فضا و در این لحظه، روایت غسال و دیگر روایتهایی که راهی به شنیده و دیده شدن پیدا میکنند، از این جهت مهم هستند که نشان میدهند حتی در تاریکترین لایههای پنهانکاری، واقعیت راه خود را به سطح پیدا میکند: گاهی نه با سند رسمی، بلکه با بدنهایی که رد تازگی زمان را بر خود دارند و دروغ را رسوا میکنند.
بر اساس این گزارش، نفت خام آمریکا در معاملات آسیایی با ۱.۴ درصد افت به ۶۴ دلار و ۲۶ سنت در هر بشکه رسید و شاخص جهانی برنت نیز با همین میزان کاهش، در سطح ۶۸ دلار و ۴۹ سنت معامله شد.
سیانبیسی مینویسد جمهوری اسلامی خواهان محدود ماندن مذاکرات به پرونده هستهای است، در حالی که ایالات متحده تلاش دارد موضوعاتی چون برنامه موشکی بالستیک تهران، حمایت از گروههای مسلح در منطقه و وضعیت حقوق بشر در ایران نیز در دستور کار قرار گیرد.
این در حالی است که اظهارات تند دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در روز چهارشنبه مبنی بر اینکه علی خامنهای «باید بسیار نگران باشد»، پیشتر موجب جهش حدود سه درصدی قیمت نفت شده بود. ترامپ ماه گذشته نیز هشدار داده بود در صورت عدم دستیابی به توافق هستهای، گزینه حمله نظامی به ایران را بررسی خواهد کرد و حتی از احتمال حمایت از معترضان داخلی سخن گفته بود.
تحلیلگران به سیانبیسی گفتهاند بازار نفت ممکن است بیش از اندازه به سیگنالهای دیپلماتیک واکنش نشان داده باشد؛ سیگنالهایی که میتوانند بهسرعت تغییر جهت دهند. سائول کاوونیک، رییس بخش تحقیقات انرژی در موسسه «ام.اس.تی مارکی» (MST Marquee)، گفته است تفکیک پیامهای متناقض درباره مذاکرات ایران دشوار است و این گفتوگوها میتوانند هم نشانه کاهش تنش باشند و هم صرفاً یک تاکتیک پیش از اقدام نظامی.
او تاکید کرده که با وجود افت اخیر قیمتها، ریسکهای بنیادی همچنان بالاست و استقرار گسترده نیروها و تجهیزات نظامی آمریکا و متحدانش در منطقه نشان میدهد احتمال حمله همچنان جدی است؛ موضوعی که باعث شده بازار نفت نوعی «حق بیمه ریسک» را در قیمتها لحاظ کند.
اندی لیپو، رییس شرکت «لیپو اویل اسوسیت» (Lipow Oil Associates)، نیز به سیانبیسی گفته است بازار نفت همچنان به ماهیت رفتوبرگشتی مذاکرات آمریکا و ایران واکنش نشان میدهد؛ امری که بازتاب بیاعتمادی عمیق میان دو طرف است. به گفته او، هرچند واشینگتن احتمالاً زیرساختهای نفتی ایران را مستقیماً هدف قرار نخواهد داد، اما خطر تشدید تنش میتواند از سوی تهران و از مسیر تهدید نفتکشها در تنگه هرمز بروز کند.
سیانبیسی یادآور میشود تنگه هرمز، که حدود یکپنجم نفت جهان روزانه از آن عبور میکند، همچنان یکی از مهمترین نقاط حساس بازار انرژی است و هرگونه اختلال در آن میتواند قیمتها را بهطور چشمگیری افزایش دهد.
تحلیلگران بانک سیتی نیز هشدار دادهاند که با وجود کاهش اخیر قیمتها، فشارهای افزایشی همچنان در بازار نهفته است. به گفته این بانک، نگرانی درباره سیاستهای آمریکا در قبال ایران و همچنین ابهام در مورد خرید نفت روسیه توسط هند، همچنان ریسک عرضه را بالا نگه داشته و معاملهگران برای پوشش ریسک افزایش قیمتها هزینه بیشتری میپردازند.
او این اظهارات را در گفتوگویی با خبرگزاری فرانسه در پاریس مطرح کرد؛ در حالی که به گفته او، جامعه ایران همچنان در شوک سرکوب مرگبار اعتراضات اخیر به سر میبرد.
پناهی با اشاره به اعتراضات ضدحکومتی اخیر، که بنا بر گزارش نهادهای حقوق بشری با کشته شدن هزاران نفر به دست نیروهای امنیتی همراه بوده است، گفت: «هر اتفاقی که در این مذاکرات رخ دهد، به نفع مردم نخواهد بود، زیرا مردم هیچ نمایندهای در این گفتوگوها ندارند و منافعشان هرگز در نظر گرفته نمیشود.»
این فیلمساز ۶۵ ساله تاکید کرد که مذاکراتی که قرار است روز جمعه در مسقط میان مقامهای حکومت ایران و آمریکا برگزار شود، میتواند به تقویت جایگاه علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، منجر شود؛ در حالی که جامعه ایران هزینه سنگینی بابت سرکوبهای اخیر پرداخته است.
پناهی همچنین به تغییر رویکرد دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اشاره کرد؛ ترامپی که در ابتدا معترضان ایرانی را به ادامه اعتراض تشویق میکرد، اما اکنون تمرکز خود را بر دستیابی به توافقی با حاکمیت ایران بر سر برنامههای هستهای و موشکی گذاشته است. به گفته پناهی، چنین رویکردی خطر آن را دارد که سرکوب خونین معترضان در عمل نادیده گرفته شود.
او در بخش دیگری از این گفتوگو از بازداشتهای اخیر فعالان مدنی و فرهنگی ابراز نگرانی کرد و گفت که مهدی محمودیان، فعال حقوق بشر و همکار او در نگارش فیلمنامه آخرین فیلمش، همراه با چهرههایی چون عبدالله مومنی و ویدا ربانی بازداشت شدهاند. به گفته پناهی، این افراد تنها توانستهاند تماسهای کوتاهی برقرار کنند و از بازداشت خود خبر دهند.
پناهی با اشاره به گزارشها درباره کشته شدن جواد گنجی، فیلمساز ایرانی، در جریان اعتراضات اخیر، گفت که فضای جامعه ایران همچنان امنیتی و ملتهب است و حتی گفتوگو با خانوادهاش که در ایران ماندهاند، به دلیل ناامن بودن خطوط ارتباطی، با محدودیتهای جدی روبهروست.
بر اساس گزارش نهادهای حقوق بشری، سرکوب اعتراضات اخیر در ایران با قطع طولانیمدت اینترنت همراه بوده و به کشتاری بیسابقه انجامیده است. مقامهای رسمی حکومت ایران کشته شدن بیش از سه هزار نفر را تایید کردهاند، اما برخی سازمانهای حقوق بشری شمار جانباختگان را تا ۳۰ هزار نفر برآورد میکنند. پناهی این آمار را «فراتر از تصور» توصیف کرد و گفت که چنین کشتاری نشان میدهد حکومت مشروعیت خود را بهطور کامل از دست داده است.
در عین حال، پناهی نسبت به آینده ابراز امیدواری کرد و گفت تجربه کشورهای دیگر نشان میدهد که جوامع پس از عبور از دوره سوگواری، راههایی برای ادامه مبارزه مدنی خود پیدا میکنند.
آخرین فیلم پناهی با عنوان «یک تصادف ساده بود»، که نگاهی تمثیلی به سرنوشت ایران در صورت فروپاشی نظام حاکم دارد، نامزد جایزه بهترین فیلم بینالمللی اسکار شده و پیشتر جایزه اصلی جشنواره کن را نیز از آن خود کرده است. پناهی با وجود محکومیت به یک سال زندان و محدودیتهای قضایی، اعلام کرد که پس از مراسم اسکار در ماه مارس به ایران بازخواهد گشت.
او در پایان گفت: «ایران خانه من است. با وجود همه فشارها و خطرها، به کشورم بازمیگردم.»
