یک سال پس از بازگشت فشار حداکثری، صادرات انرژی ایران همچنان پابرجاست
یک سال پس از بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید و احیای سیاست فشار حداکثری علیه جمهوری اسلامی، دادههای موجود نشان میدهد صادرات انرژی ایران تا حد زیادی بدون تغییر باقی مانده است.
یک سال پس از بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید و احیای سیاست فشار حداکثری علیه جمهوری اسلامی، دادههای موجود نشان میدهد صادرات انرژی ایران تا حد زیادی بدون تغییر باقی مانده است.
بر اساس دادههای شرکت کپلر که در اختیار ایراناینترنشنال قرار گرفته، ایران در سال ۲۰۲۵ بهطور میانگین روزانه ۱.۳۸ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی به چین صادر کرد. رقمی که تنها هفت درصد کمتر از سال ۲۰۲۴ است.
با توقف صادرات نفت ایران به سوریه در دسامبر ۲۰۲۴، چین در عمل طی یک سال گذشته تنها خریدار نفت خام ایران بوده است.
برخلاف نفت خام، صادرات فرآوردههای نفتی ایران، از جمله نفت کوره (مازوت)، نفتا و گاز مایع (الپیجی)، از تنوع بیشتری برخوردار است و این محمولهها عمدتا به چین، امارات متحده عربی، مالزی و سنگاپور ارسال میشوند.
دادههای کپلر همچنین حاکی از آن است که ایران در سال گذشته میلادی بهطور میانگین روزانه ۱۹۰ هزار بشکه نفتا و ۲۵۶ هزار بشکه نفت کوره صادر کرد که در مجموع نسبت به سال ۲۰۲۴ از کاهشی حدودا ۱۳ درصدی حکایت دارد.
این روند نه بهدلیل تشدید تحریمهای آمریکا، بلکه حاصل کمبود فزاینده گاز در داخل کشور بود. این بحران نیروگاهها و واحدهای صنعتی را به افزایش مصرف نفت کوره سوق داد و در نهایت به کاهش حجم صادرات انجامید.
دادههای کپلر و ورتکسا، شرکتهای ردیابی نفتکش، نشان میدهد افت محدود صادرات نفت خام ایران با افزایش صادرات گاز طبیعی و گاز مایع جبران شده است.
ایران همچنین به صادرات گاز طبیعی به ترکیه و عراق ادامه داد.
تهران و بغداد در این خصوص آمار رسمی منتشر نمیکنند. در سوی دیگر، دادههای وزارت انرژی ترکیه حاکی از آن است که واردات گاز طبیعی از ایران در ۱۱ ماه نخست سال ۲۰۲۵ نسبت به مدت مشابه سال پیش از آن حدود ۹ درصد افزایش یافت.
یکی از دلایلی که تحریمهای آمریکا نتوانسته صادرات انرژی ایران را بهطور چشمگیری محدود کند، تداوم فعالیت «ناوگان سایه» است؛ شبکهای از نفتکشها که با تغییر پرچم، خاموش کردن سیستمهای رهگیری، انتقال محموله از کشتی به کشتی و ساختارهای مالکیتی غیرشفاف، نفت تحریمی را جابهجا میکند.
طبق برآوردهای موسسه تانکرترکرز، سال گذشته میلادی حدود ۱۵۰۰ نفتکش در سراسر جهان در فعالیتهای ناوگان سایه دست داشتند که نزدیک به ۴۰ درصد آنها به حمل نفت ایران مرتبط بودند.
ایالات متحده در سال ۲۰۲۵ تحریمهای خود را علیه نفتکشهای دخیل در ناوگان سایه تشدید کرد.
با این حال، دادههای موجود نشان میدهد صدها کشتی خارج از فهرست تحریمها همچنان از مسیرهای تجاری غیرشفاف و شبکههای واسطهای در انتقال نفت ایران فعال هستند و این موضوع توان اجرایی اقدامات آمریکا را تضعیف میکند.
بنا بر دادههای جدید کپلر، انقلاب ملی ایرانیان طی هفتههای اخیر تاثیر محسوسی بر حجم صادرات نفت و فرآوردههای نفتی کشور نداشته است.
در شرایطی که پکن همچنان تنها خریدار نفت خام و میعانات گازی تهران محسوب میشود، امارات متحده عربی، از نزدیکترین متحدان منطقهای واشینگتن، به بزرگترین واردکننده نفت کوره ایران تبدیل شده و نزدیک به ۷۰ درصد از صادرات ایران را به خود اختصاص داده است.
بر اساس برآوردهای ایراناینترنشنال، ارزش کل صادرات نفت خام، فرآوردههای نفتی و گاز طبیعی ایران در سال گذشته بدون احتساب تخفیفها و هزینههای دور زدن تحریمها، حدود ۶۰ میلیارد دلار بود.
این رقم نشان میدهد ارزیابیهای اولیه واشینگتن درباره سقوط شدید صادرات نفت ایران تا سطح ۹۰ درصد، با دادههای موجود همخوانی نداشته و اثر عملی تحریمها بهمراتب محدودتر از آن چیزی بوده که در ابتدا پیشبینی میشده است.
نتبلاکس بامداد جمعه سوم بهمن در آخرین بهروزرسانی خود درباره ایران در ایکس نوشت: «ایران همچنان در سومین هفته قطع سراسری اینترنت قرار دارد. پس از گذشت ۳۴۸ ساعت، تنها افزایش اندکی در میزان کلی اتصال و کاربران تونلی مشاهده میشود.»
«کاربران تونلی» به افرادی اشاره دارد که اتصال اینترنت آنها از مسیر عادی شبکه انجام نمیشود، بلکه از «تونلهای ارتباطی» عبور میکند.
به بیان دیگر، این کاربران با استفاده از ابزارهایی مانند ویپیان، پروکسی یا سایر روشها، ترافیک اینترنت خود را بهصورت رمزگذاریشده از مسیرهای غیرمستقیم عبور میدهند تا محدودیتها، سانسور یا قطع اینترنت را دور بزنند.
نتبلاکس در ادامه افزود: «نشانههایی وجود دارد که حاکی از تلاش [حکومت ایران] برای ایجاد ترافیک ساختگی و القای روایتهایی درباره بازگشت گسترده اینترنت است.»
جمهوری اسلامی کمی پس از آغاز تظاهرات شامگاه ۱۸ دی که بهدنبال فراخوان شاهزاده رضا پهلوی برگزار شد، اینترنت را در سراسر ایران قطع کرد.
از آن زمان، دسترسی مردم ایران به جهان خارج بهطور گسترده مختل شده است. با این حال، گزارشها، تصاویر و ویدیوهایی که با دشواری از دیوار سانسور عبور کردهاند، تصویری هولناک از شدت و سازمانیافتگی کشتار شهروندان در ایران به دست میدهند.
مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، دوم بهمن اعلام کرد شمار کشتهشدگان در اعتراضات سراسری ممکن است بیش از ۲۰ هزار نفر باشد.
نتبلاکس اول بهمن هشدار داد جمهوری اسلامی در تلاش است با استفاده از «شبکههای فهرست سفید و انتشار مقالات» در رسانههای دنیا، افکار عمومی در خارج از کشور را در ارتباط با انقلاب ملی ایرانیان و سرکوب معترضان شکل دهد.
این نهاد ۳۰ دی نیز اعلام کرده بود ترافیک موجود در برخی پلتفرمهای منتخب از شکلگیری یک راهبرد نوظهور در ایران بر اساس «فهرست سفید» حکایت دارد.
در آذرماه، افشای بهرهمندی برخی خبرنگاران، هنرمندان، فعالان سیاسی و چهرههای نزدیک به حکومت از «سیمکارت سفید» و «اینترنت طبقاتی»، بهدلیل وجود رانت و اعطای امتیازات ویژه، موجی از خشم و اعتراض را در میان افکار عمومی برانگیخت.
اکنون به نظر میرسد حکومت بار دیگر به همان مسیر بازگشته است؛ الگویی که هدف آن مهار جریان اطلاعات، تحمیل روایت رسمی از کشتار گسترده معترضان در جریان انقلاب ملی ایرانیان و تداوم سیاستهای سرکوبگرانه است.
این گروه در بیانیهای تاکید کرده است «سلاحهای مقاومت» قابل مذاکره نیست و از شرکتکنندگان در مجمع اقتصادی داووس خواسته بهجای تهدید، بر تسهیل ورود کمکهای انسانی، خروج نیروهای اسرائیلی از غزه و بازسازی تمرکز کنند.
حماس همچنین خواستار آن شده است که هیات موسوم به «هیات صلح» برای افزایش کمکهای بشردوستانه به غزه و حمایت از ساکنان این منطقه در شرایط سخت زمستانی اقدام کند.
حازم قاسم، سخنگوی حماس، اسرائیل را متهم کرده که عمدا ابتکارهای صلح ارائهشده از سوی دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، را ناکام میگذارد. او تاکید کرده است «سلاحهای مقاومت از ابتدا برای مقابله با اشغالگری و دفاع از سرزمین و مقدسات ما طراحی شدهاند».
این موضعگیری بهمعنای رد صریح شرط اسرائیل برای خلع سلاح شاخههای نظامی حماس بهعنوان پیششرط ورود به مراحل بعدی آتشبس است.
در همین حال، رسانههای وابسته به تشکیلات خودگردان فلسطینی گزارش دادهاند ارتش اسرائیل دهها سازه را در نوار غزه تخریب کرده، محدوده امنیتی موسوم به «منطقه زرد» در شرق این منطقه را گسترش داده و دستکم شش موضع مستحکم جدید برای نیروهای خود ایجاد کرده است؛ اقدامی که نگرانیها درباره تثبیت حضور نظامی اسرائیل در بخشهایی از غزه را افزایش داده است.
همزمان با این تحولات، دونالد ترامپ در مراسم آغاز به کار «هیات صلح» اعلام کرد که آمریکا به همکاری با بازیگران مختلف، از جمله سازمان ملل متحد، ادامه خواهد داد.
رییسجمهوری آمریکا این روز را «بسیار هیجانانگیز» توصیف کرد و گفت «مدتها برای آن تدارک دیده شده» و به گفته او، «همه» خواهان مشارکت در این هیات هستند.
ترامپ با تاکید بر «غیرنظامی شدن» غزه گفت آمریکا در این مسیر «بسیار موفق خواهد بود» و غزه «بهزیبایی بازسازی میشود».
او که قرار است ریاست این هیات را بر عهده داشته باشد، از دهها رهبر جهان برای عضویت در آن دعوت کرده و افزوده است این نهاد میتواند فراتر از آتشبس شکننده غزه، به دیگر بحرانها و چالشهای جهانی نیز بپردازد.
به گفته رییسجمهوری آمریکا، اعضای دائمی هیات صلح باید هر یک با پرداخت یک میلیارد دلار در تامین مالی آن مشارکت کنند. با این حال، برخی متحدان سنتی واشینگتن نسبت به پیوستن به این ابتکار تمایل نشان ندادهاند و یا با احتیاط موضع گرفتهاند.
خبرگزاری رویترز گزارش داده است همزمان با سخنرانی ترامپ، نمایندگان کشورهایی که بهعنوان «اعضای بنیانگذار» هیات صلح معرفی شدهاند در سالن حضور داشتند، اما نمایندگان قدرتهای بزرگ جهانی، اسرائیل و تشکیلات خودگردان فلسطین غایب بودند.
بر اساس این گزارش، ابتکار هیات صلح ابتدا با هدف کمک به پایان جنگ غزه مطرح شد، اما اکنون از نگاه ترامپ ماموریتی گستردهتر یافته است؛ ماموریتی که در عمل با مواضع متضاد بازیگران اصلی در غزه، از جمله حماس و اسرائیل، با چالشهای جدی روبهروست.
اورشلیمپست پنجشنبه دوم بهمن ماه گزارش داد همزمان با ورود قریبالوقوع ناو هواپیمابر «یواساس لینکلن» به خاورمیانه، کاخ سفید تاکید کرده همه گزینهها در قبال جمهوری اسلامی روی میز است و آرایش جدید نیروهای آمریکایی دامنه وسیعی از سناریوهای عملیاتی را پوشش میدهد.
بر اساس این گزارش، ترامپ در روزهای اخیر بار دیگر تاکید کرده که «همه گزینهها روی میز است». این موضعگیری همزمان با انتقال موجی از جنگندهها، هواپیماهای سوخترسان، ناوشکنها و دیگر داراییهای دریایی آمریکا به حوزه عملیاتی فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، بیان شده است.
منابع نظامی میگویند این آرایش نیروها به گونهای طراحی شده که دامنه وسیعی از گزینههای عملیاتی را در اختیار کاخ سفید قرار دهد.
در حال حاضر فرماندهی سنتکام بر عهده دریاسالار برد کوپر است؛ فرماندهای که به نوشته اورشلیمپست، شناخت عمیقی از ایران و شبکه نفوذ منطقهای آن دارد.
کوپر در یک جلسه استماع گفته بود هدف اصلی این است که «حداکثر فضای مانور و تصمیمگیری» برای وزیر جنگ و رییسجمهوری فراهم شود تا بتوانند درباره مسیرهای کلیدی تصمیم بگیرند.
کوپر پیش از این سالها فرمانده ناوگان پنجم آمریکا و نیروهای دریایی سنتکام بوده و در آن دوره، تنها حدود ۱۰۰ مایل [۱۶۰ کیلومتر] با سواحل ایران فاصله داشته است.
او پس از امضای توافقهای ابراهیم در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ، نقش فعالی در گسترش همکاریهای نظامی میان اسرائیل و کشورهای عربی منطقه ایفا کرد.
دن شاپیرو، سفیر پیشین آمریکا در اسرائیل، به اورشلیمپست گفته بود کوپر بیش از دیگر فرماندهان نظامی آمریکا تلاش کرد این توافقها از سطح سیاسی فراتر رفته و به همکاری عملی در زمین و دریا تبدیل شود.
به دستور ترامپ، کوپر همچنین از فرماندهان عملیات «پوزایدن آرچر» بود؛ عملیاتی که در پاسخ به حملههای حوثیها به کشتیهای بینالمللی در دریای سرخ، مواضع این گروه در یمن را هدف قرار داد.
او پیشتر گفته بود جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران نقش فعالی در حمایت از حوثیها دارند. این عملیات پس از آن پایان یافت که حوثیها به واشینگتن اطلاع دادند حمله به کشتیها را متوقف میکنند.
در جریان عملیات «طلوع شیران» اسرائیل علیه تهدیدهای موشکی و پهپادی ایران، کوپر بهعنوان جانشین ژنرال مایکل کوریلا، فرمانده پیشین سنتکام، مسئول هماهنگی دفاعی آمریکا و اسرائیل بود؛ نقشی که به گفته اورشلیمپست، جایگاه او را بهعنوان یکی از مهرههای کلیدی در هرگونه رویارویی احتمالی با تهران تثبیت کرده است.
به نوشته این روزنامه، سنتکام همچنین نقش محوری در عملیات آمریکا برای نابودی سه سایت اصلی هستهای ایران داشت؛ عملیاتی که در دوره ترامپ آغاز شد و «چکش نیمهشب» نام گرفت.
ترامپ بارها هشدار داده است که اگر ایران تلاش کند این تاسیسات را بازسازی کند، آمریکا بار دیگر آنها را هدف قرار خواهد داد.
استقرار کنونی نیروهای آمریکایی، گزینههای متعددی را پیش روی ترامپ قرار میدهد؛ از حملههای مستقیم نظامی تا سناریوی محاصره دریایی برای جلوگیری از صادرات نفت ایران.
دیپلماتهای خارجی به اورشلیمپست گفتهاند چنین الگویی یادآور فشارهایی است که ترامپ پیشتر علیه ونزوئلا بهکار گرفت.
ترامپ در داووس گفته است نمیخواهد درباره گامهای بعدی خود جزئیات ارائه دهد و تاکید کرده «باید دید در ایران چه اتفاقی میافتد». با این حال، به نوشته اورشلیمپست، سابقه رییسجمهوری آمریکا نشان میدهد تهدیدهای او اغلب به اقدام عملی منتهی میشوند.
در شرایطی که ترامپ همچنان کارتهای خود را پنهان نگه داشته، ناظران منطقهای بر این باورند که استقرار گسترده نیروهای آمریکا در خاورمیانه تصادفی نیست و میتواند مقدمه تصمیمی باشد که پیامدهای آن فراتر از ایران، کل منطقه را تحت تاثیر قرار دهد.
