بیانیه فوری درباره نگرانی از کشتار معترضان و خطر اعدام بازداشتشدگان در ایران
بیش از ۹۰ نفر از هنرمندان، نویسندگان و کنشگران فرهنگی ایرانی در بیانیهای فوری، کشتار گسترده شهروندان ایرانی در جریان خیزش دیماه ۱۴۰۴ در سراسر کشور محکوم کردند.
در این بیانیه آمده است: «بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی منابع مستقل، هزاران نفر در این اعتراضات جان خود را از دست دادهاند؛ گزارشهایی که از استفاده از نیروی مرگبار علیه شهروندان و معترضان در خیابانها و سرکوب خشونتبار اعتراضات مسالمتآمیز حکایت دارد.»
بیانیه با اشاره به گزارشهای حقوق بشری اعلام میکند که در جریان این سرکوبها، هزاران نفر، عمدتا جوانان، بازداشت شدهاند.
به گفته نویسندگان بیانیه، این بازداشتهای گسترده در شرایطی انجام شده که ابهامهای جدی درباره وضعیت بازداشتشدگان و نحوه برخورد با آنان وجود دارد.
در ادامه تاکید شده است که نگرانی اصلی، احتمال طرح اتهاماتی مانند تروریسم، جاسوسی یا محاربه علیه بازداشتشدگان است؛ اتهاماتی که طبق قوانین جمهوری اسلامی میتواند به مجازات اعدام منجر شود، بهویژه در شرایطی که دسترسی به دادرسی عادلانه، محاکمه علنی و روندهای قضایی شفاف وجود ندارد.
در این بیانیه با اشاره به سوابق پیشین و تهدیدهای اخیر مقامات قضایی درباره «برخورد شدید و فوری» آمده است که این خطر جدی وجود دارد مقامات جمهوری اسلامی، بدون انتظار برای تثبیت یا تداوم وضعیت سیاسی، به صدور و اجرای احکام سنگین از جمله اعدام معترضان اقدام کنند.
بیانیه میافزاید کشتار معترضان غیرنظامی و بازداشتهای فراقانونی نشانههای آشکار خشونت سیستماتیک علیه شهروندان و نقض جدی اصول بنیادین حقوق بشر، از جمله حق حیات و آزادی بیان است.
در پایان، نویسندگان بیانیه از جامعه جهانی، نهادهای حقوق بشری، سازمانهای بینالمللی و رسانههای مستقل خواستهاند با فوریت و مسئولیتپذیری به این وضعیت واکنش نشان دهند و هشدار دادهاند که جان هزاران بازداشتشده در خطر جدی قرار دارد و سکوت در این مقطع میتواند پیامدهایی جبرانناپذیر و فاجعهبار به همراه داشته باشد.
شورای مدیریت گذار در بیانیهای با هشدار به جامعه جهانی اعلام کرد نباید اجازه داده شود جنایاتی که جمهوری اسلامی برای حفظ حکومت بشار اسد در سوریه مرتکب شد، در ایران تکرار شود.
این شورا خواستار اخراج سفرای جمهوری اسلامی از کشورهای عضو اتحادیه اروپا و همچنین فراخواندن تمام سفرای کشورهای اروپایی از ایران شده است.
شورای مدیریت گذار همچنین خواهان قرار گرفتن سپاه پاسداران در فهرست سازمانهای تروریستی شده و تاکید کرده است که «شاید با این کار بتوان ماشین کشتار حکومت اسلامی را متوقف و جان شهروندان بازداشتی را که در خطر اعدام هستند نجات داد».
در بخش دیگری از این بیانیه آمده است: «هرگونه عادیسازی روابط با جمهوری اسلامی به معنای تایید کشتار مردم ایران و صدور جواز برای جنایت دیگری خواهد بود.»
پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال و روایت یک شاهد عینی حاکی از آن است که در جریان سرکوب اعتراضها در ملایر، ماموران حکومتی حتی به سالمندان نیز رحم نکردهاند و زنان و مردان سالمند هم در میان کشتهشدگان بودهاند.
بر اساس این گزارش، در روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه حدود ۱۰۰ نفر از شهروندان ملایر جان خود را از دست دادهاند. یک شاهد عینی گفت بسیاری از خانوادهها ناچار شدهاند پیکر کشتهشدگان را در سکوت و بدون برگزاری مراسم به خاک بسپارند.
به گفته این منبع، دستکم ۳۵ جسد در اختیار نیروهای جمهوری اسلامی قرار داشته و برای تحویل پیکرها از خانوادهها درخواست پرداخت مبالغی تا یک میلیارد تومان شده است.
یک سال از ورود دونالد ترامپ به کاخ سفید در دور تازه ریاستجمهوری او گذشت. در این بازه زمانی، موضعگیریها و اقدامات او و دولتش در قبال جمهوری اسلامی فراز و نشیبهای بسیاری داشت؛ از فشار برای دستیابی به توافق در ابتدای کار تا اظهارنظر اخیر درباره یافتن رهبری دیگر بهجای خامنهای.
ترامپ دو هفته بعد از آغاز دوره دوم ریاستجمهوری خود، با امضای یک فرمان اجرایی موضعش درباره ایران را «فشار حداکثری اقتصادی» با سختگیری بالا اعلام کرد و به دستگاههای دولتی گفت سیاست واشینگتن جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای و موشکهای بالستیک قارهپیما است.
بر اساس این فرمان، مقابله با سیاستهای «تجاوزکارانه» جمهوری اسلامی در منطقه ضروری است و سپاه پاسداران، گروههای نیابتی و برنامه موشکی جمهوری اسلامی باید تضعیف شوند.
ترامپ در همان روزها به خبرنگاران گفت امیدوار است برنامه هستهای جمهوری اسلامی طوری حل و فصل شود که نیازی به حمله نظامی نباشد.
آمریکا تحریمهای اقتصادی را افزایش داد و اعلام کرد غنیسازی اورانیوم را بهعنوان خط قرمز تلقی میکند و اگر حکومت ایران برنامه هستهای خود را به همین شکل ادامه دهد، ممکن است «گزینه نظامی» فعال شود.
هدف کاخ سفید این بود که تهران را تحت فشار قرار دهد تا از غنیسازی منصرف شود و تن به گفتوگو دهد.
با وجود اینکه دولت آمریکا روی فشار حداکثری بر جمهوری اسلامی تاکید داشت، ترامپ هدف اصلی را تحمیل یک توافق بزرگ نامید که صلح و ثبات منطقه را تضمین کند، مشروط بر اینکه تهران برنامه هستهای خود را کنار بگذارد.
او استیو ویتکاف، فرستاده ویژه خود را به همین منظور به منطقه اعزام کرد، اما جمهوری اسلامی اصرار کرد مذاکرات باید به صورت غیرمستقیم انجام شود.
از ضربالاجل تا حمله نظامی
مذاکرات جمهوری اسلامی با فرستاده ویژه آمریکا در همان دو تا سه ماه نخست آغاز به کار دولت ترامپ بهسرعت پیش رفت.
اواخر اسفند ۱۴۰۳، پایگاه خبری اکسیوس گزارش داد ترامپ در نامهای به علی خامنهای، فرصتی دوماهه برای رسیدن به توافق تعیین کرده است.
در اواخر فروردین خبری درباره نتایج مثبت گفتوگوها منتشر شد.
ترامپ ۲۵ اردیبهشت در جریان سفر خود به قطر گفت: «ما به دستیابی به توافق بسیار نزدیک شدهایم. احتمالا امروز خبرهایی را دیدهاید مبنی بر اینکه ایران تا حدودی با شرایط مورد نظر موافقت کرده است. ما اجازه نخواهیم داد هیچگونه فعالیت هستهای در ایران صورت گیرد.»
ترامپ در ادامه تاکید کرد تنها دو گزینه در برابر حکومت ایران قرار دارد و پرونده هستهای تهران یا از مسیر دیپلماتیک یا از طریق اقدام نظامی حل خواهد شد.
او حدود یک ماه پیش از آن هم در سخنانی با تاکید بر اینکه عجلهای برای اقدام نظامی ندارد، گفته بود: «فکر میکنم ایران این فرصت را دارد که کشوری عالی باشد و در صلح و آرامش زندگی کند؛ بدون مرگ و ویرانی.»
اما مذاکرات غیرمستقیم دو کشور مطابق میل هیچیک از طرفین پیش نرفت.
ترامپ ۱۶ خرداد در حالی که دو روز به پایان مهلت دوماههاش به جمهوری اسلامی باقی مانده بود، به خبرنگاران گفت اگر تهران به غنیسازی اورانیوم ادامه دهد، آمریکا مجبور خواهد بود با روش دیگری با آن مقابله کند.
همزمان عدم همکاری جمهوری اسلامی با آژانس بینالمللی انرژی اتمی و گزارش رشد ذخایر اورانیوم با خلوص بالا در ایران نگرانیهای بینالمللی را به همراه داشت.
سرانجام یک هفته پس از این گزارش، در بامداد ۲۳ خرداد، حمله نظامی اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی آغاز شد؛ عملیاتی که به جنگ ۱۲ روزه میان دو طرف انجامید.
ترامپ تا پیش از جنگ در حالی که مذاکرات تقریبا به بنبست رسیده بود، در پاسخ به این پرسش که آیا دست به اقدام نظامی خواهد زد، گفته بود: «ممکن است حمله کنیم، ممکن است نکنیم».
او عمدا چنین ابهامی را در قبال جمهوری اسلامی حفظ میکرد، اما در نهایت پس از حمله اسرائیل به ایران، او نیز دستور داد ارتش آمریکا تاسیسات هستهای نطنز، فردو و اصفهان را هدف قرار دهد.
ترامپ در ماههای بعد بارها این عملیات را ستود و اعلام کرد خلبانان آمریکایی به او گفته بودند که بیش از دو دهه برای انجام چنین عملیاتی تمرین کردند، اما او تنها رییسجمهوری آمریکا بوده که فرمان حمله به تاسیسات اتمی جمهوری اسلامی را صادر کرده است.
آشتیجویی پس از ۱۲ روز جنگ
پس از ۱۲ روز درگیری سنگین، بعد از اینکه جمهوری اسلامی حمله به مراکز هستهای خود را با حمله به پایگاه هوایی آمریکا در قطر پاسخ گفت، ترامپ پیامی از سر آشتی در شبکه اجتماعی تروث سوشال منتشر کرد و در آن از جمهوری اسلامی بابت اطلاعرسانی درباره حمله تشکر کرد.
او نوشت: «شاید ایران اکنون بتواند مسیر صلح و آرامش را در منطقه در پیش بگیرد و من با اشتیاق از اسرائیل نیز میخواهم همین کار را بکند.»
ترامپ اضافه کرد: «تبریک به جهان؛ زمان صلح فرا رسیده است.»
مذاکرهای با میانجیگری کشورهای منطقه و رضایت رییسجمهوری آمریکا برای آتشبس صورت گرفت و ترامپ، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، را برای اجرای آتشبس با جمهوری اسلامی تحت فشار گذاشت.
ترامپ در روزها و ماههای بعد، بارها در کنار تمجید از اقدام خلبانان آمریکایی در «نابودی توان غنیسازی» تهران گفت او با این اقدام به جنگ اسرائیل و جمهوری اسلامی پایان داده است.
او حمله به مراکز هستهای ایران را اقدامی در جهت رسیدن به صلح در منطقه عنوان کرد.
مواضع ترامپ پس از جنگ
ترامپ در اظهارات رسمی پس از این جنگ بارها اعلام کرد اگر ایران دوباره برای بازسازی برنامه هستهای خود تلاش کند، آمریکا دوباره تاسیساتش را نابود خواهد کرد.
با این حال، او گفت اگر ایران تضمینهای قابلاعتماد ارائه کند، ترجیح میدهد به «توافق هستهای جدید» با تهران برسد.
تابستان ۱۴۰۴ برای دیپلماتهای جمهوری اسلامی و سایر مقامات حکومت ایران دوره دشواری بود.
پس از پایان جنگ، اروپا جمهوری اسلامی را برای تعیین تکلیف برنامه هستهای تحت فشار گذاشت. سرانجام در شهریورماه، سه کشور اروپایی مکانیسم ماشه در چارچوب برجام را فعال کردند و خواستار بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه تهران شدند.
برخی رسانهها اوایل مهرماه گزارش دادند ترامپ چهار شرط برای توافق با جمهوری اسلامی تعیین کرده و میخواهد که هرگونه مذاکره بر مبنای آنها صورت بگیرد: «برگزاری گفتوگوهای مستقیم، توقف کامل غنیسازی اورانیوم، محدودسازی برنامه موشکی و قطع پشتیبانی مالی از نیروهای نیابتی.»
ماه بعد، ترامپ از علاقه جمهوری اسلامی به مذاکره خبر داد. او ۲۳ آبان به خبرنگاران گفت: «ایران هم مثل خیلیهای دیگر که میخواهند با ما مذاکره کنند، میخواهد درباره یک توافق با آمریکا مذاکره کند.»
با این حال، روشن است که شروط ترامپ از سوی جمهوری اسلامی پذیرفته نشد و به جز رد و بدل کردن چند پیغام، هیچ مذاکرهای در پاییز بین واشینگتن و تهران صورت نگرفت.
فروپاشی اقتصادی و شروع اعتراضات خونین در ایران
اوایل دیماه، ایران با بحران شدید اقتصادی مواجه شد؛ ارزش ریال سقوط بیسابقهای را تجربه کرد و تورم شدید و افزایش قیمتها، زندگی روزمره مردم را هدف گرفت.
این موضوع باعث شد از هفتم دی اعتراضاتی از تهران آغاز شود و خیلی سریع به سایر شهرها گسترش یابد.
اعتراضات ابتدا علیه شرایط معیشتی بود، اما بهسرعت به خواستهای سیاسی گستردهتر از جمله درخواست تغییر ساختار قدرت تبدیل شد.
حدود یک هفته پس از آغاز اعتراضها در ایران، دولت ترامپ که فشار نظامی، اقتصادی و سیاسی گستردهای را علیه دولت نیکلاس مادورو، رییسجمهوری ونزوئلا و متحد حکومت ایران، وارد کرده بود، در یک عملیات نظامی-اطلاعاتی، او و همسرش را در اقامتگاهشان دستگیر و به آمریکا منتقل کرد.
مقامهای دولت ترامپ پیشتر بارها اعلام کرده بودند ونزوئلا به پایگاهی برای جمهوری اسلامی و حزبالله لبنان برای گسترش نفوذ نیابتی و کسب درآمد از طریق قاچاق مواد مخدر تبدیل شده است.
بهدنبال عملیات آمریکا علیه مادورو، رسانهها و مقامهای اسرائیلی این اقدام را هشداری علیه جمهوری اسلامی دانستند: اینکه ترامپ در برخورد با دشمنانش صرفا به تهدید لفظی اکتفا نمیکند.
نکته مهم اینکه اقدام آمریکا در دستگیری مادورو تنها دو روز پس از آن رخ داد که ترامپ هشدار داد اگر جمهوری اسلامی «به معترضان مسالمتجو شلیک کند و آنها را بهطور خشونتآمیز بکشد»، ایالات متحده برای نجات مردم اقدام خواهد کرد.
تردیدها درباره اقدام احتمالی ترامپ علیه جمهوری اسلامی
ترامپ چند بار دیگر هشدار علیه جمهوری اسلامی را تکرار کرد. او ۱۲ دی و تنها چند روز پیش از کشتار گسترده مردم ایران هشدار داد اگر جمهوری اسلامی دست به کشتن معترضان بزند، آمریکا با سلاحهای پر و هدفگیریشده آماده برخورد است.
یک هفته بعد ترامپ بار دیگر تهدید خود را تکرار کرد.
رییسجمهوری آمریکا درباره موضعش نسبت به نقش شاهزاده رضا پهلوی در صورت تغییر رژیم در ایران گفت که باید صبر کرد.
ترامپ گفت: «... به نظر میرسد آدم خوبی باشد، اما مطمئن نیستم که در این مقطع، انجام چنین کاری در مقام رییسجمهور مناسب باشد. فکر میکنم باید بگذاریم همه به میدان بیایند و ببینیم چه کسی سر برمیآورد.»
آمار جانباختگان در جریان اعتراضات رو به افزایش گذاشت. ایراناینترنشنال بر اساس اسنادی از داخل حکومت ایران تعداد کشتهها را بیش از ۱۲ هزار نفر اعلام کرد و در روزهای بعد، ارقام بزرگتری از سوی برخی رسانهها اعلام شد، اما در عمل مداخله نظامی آمریکا صورت نگرفت.
ترامپ سه روز بعد بار دیگر از معترضان حمایت کرد. او در پیامی از آنها خواست به مراکز حکومتی حمله کنند و گفت که «کمک در راه است».
با این حال، حتی پس از انتشار گزارش کشتار معترضان، تصمیم خود را برای اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی عملی نکرد.
به گزارش رسانههای آمریکایی، مشاوران امنیت ملی و شرکای آمریکا به ترامپ هشدار دادند حمله نظامی مستقیم به ایران میتواند باعث گسترش درگیری در منطقه شود، هزینههای انسانی و مالی بالا داشته باشد، و واکنش شدید جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی را در پی داشته باشد.
ترامپ اگر چه بر فشار حداکثری بر جمهوری اسلامی تاکید کرد، اما در مورد گزینه نظامی علیه جمهوری اسلامی با تردید سخن گفت.
موضوع «۸۰۰ اعدام برنامهریزیشده» و عقبنشینی ترامپ
در طول اعتراضات، گزارشهایی منتشر شد که ایران قصد دارد اعدام هزاران معترض را اجرا کند؛ موضوعی که ترامپ آن را بهعنوان یکی از خط قرمزهای خود علیه جمهوری اسلامی عنوان کرده بود.
ترامپ ۲۶ دی اعلام کرد رهبران ایران بیش از ۸۰۰ اعدام برنامهریزیشده را لغو کردند. او این موضوع را نشانه «پاسخ به فشارهای بینالمللی» دانست و گفت به همین دلیل، تصمیم گرفته فورا وارد جنگ نشود.
با این حال، جنگ لفظی واشینگتن و تهران بهشدت ادامه داشته است.
پس از اینکه خامنهای ۲۷ دی ترامپ را مجرم خطاب کرد، او خامنهای را «مردی بیمار» خواند و گفت: «وقت آن رسیده است که بهدنبال رهبری جدید در ایران باشیم.»
ترامپ همچنین درباره تهدیدات جمهوری اسلامی علیه خود به شبکه نیوزنیشن گفت: «اگر چنین کنند، از روی زمین محوشان میکنیم.»
در آخرین روزهای سال نخست ریاستجمهوری ترامپ در دوره جدید، او احتمال اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی را رد نکرد.
همزمان گزارشهایی از تقویت نیروهای نظامی ایالات متحده در خاورمیانه، حرکت ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن به سمت منطقه و انتقال جنگندهها و هواپیماهای سوخترسان آمریکا منتشر شد.
رییسجمهوری آمریکا سال نخست حضورش در کاخ سفید را با امیدواری به رسیدن به یک توافق با جمهوری اسلامی آغاز کرد، با تحریم و حمله نظامی پیش برد و با تهدید به سرنگونی به پایان رساند، آن هم در حالی که معترضان در ایران همچنان منتظر عمل او به وعده خود درباره برخورد با حکومت ایران هستند.
در پی افزایش احتمال حمله آمریکا به جمهوری اسلامی، ارتش اسرائیل نیز آمادهباش دفاعی و تهاجمی خود را افزایش داده است.
همزمان بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این کشور، پنجشنبه ۲ بهمن، نشست محدود امنیتی برگزار خواهد کرد. جزییات بیشتر با بابک اسحاقی، خبرنگار ایراناینترنشنال
مرتضی کاظمیان، روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی، در گفتوگو با ایراناینترنشنال اظهارات اخیر مسعود پزشکیان درباره معترضان را «فاقد شرم سیاسی و انسانی» توصیف کرد و گفت نسبت دادن اعتراضات مردمی به اختلالات روانی، تلاشی برای توجیه سرکوب خونین شهروندان و فرار از پاسخگویی است.
کاظمیان با انتقاد شدید از سخنان مسعود پزشکیان گفت رییس دولت، بهعنوان فردی که طبق سوگند رسمی متعهد به پاسداری از قانون اساسی است، حق ندارد شهروندانی را که برای مطالبه حقوق بنیادین خود به خیابان آمدهاند، با برچسبهای روانپزشکی بیاعتبار کند.
به گفته او، قانون اساسی جمهوری اسلامی، فارغ از محتوای ایدئولوژیک آن، بر حفظ حقوق اساسی و مدنی شهروندان تاکید دارد و پزشکیان با چنین اظهاراتی نهتنها از این تعهد عدول کرده، بلکه در جایگاه رییس قوه مجریه، نقش خود در حفاظت از جان و کرامت مردم را نادیده گرفته است.
کاظمیان افزود پزشکیان معترضان را افرادی دارای «مشکل سلامت روان» معرفی میکند، اما هیچ اشارهای به وضعیت روانی و مسئولیت اخلاقی مقامهایی نمیکند که به گفته او، دستور شلیک مستقیم به شهروندان را صادر کردهاند. او گفت: «این پرسش بیپاسخ مانده که شخص اول نظام و مقامهایی که کشتار گسترده شهروندان را رقم زدهاند، خود در چه وضعیت روانی و اخلاقی قرار دارند.»
