گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال درباره شرایط زندان قرچک ورامین نشان میدهد زنان زندانی سیاسی با مشکلات بسیاری در این زندان مواجهاند و در وضعیتی نامناسب نگهداری میشوند. اطلاعات رسیده از بیتوجهی مسئولان زندان به مشکلات زندانیان و رعایت نشدن حقوق انسانی آنها حکایت دارد.
وضعیت حدود ۷۰ زندانی سیاسی زن که پس از حمله اسرائیل به زندان اوین در دوم تیرماه به زندان قرچک منتقل شدند، همچنان بحرانی گزارش شده است.
این زندانیان سیاسی، مانند سایر زنان محبوس در زندان قرچک، از ابتداییترین حقوق خود، از جمله دسترسی به آب آشامیدنی سالم محروماند و در گرمای طاقتفرسای این روزها، نبود فضای باز، خراب بودن کولرها یا ناکارآمدی سیستمهای سرمایشی و فقدان تهویه مناسب، شرایط آنها را دشوارتر کرده است.
تراکم شدید و کمبود فضای مناسب برای زنان زندانی
گزارشهای رسیده نشان میدهد زندان قرچک با تراکم جمعیتی چند برابری، کمبود شدید امکانات بهداشتی، قطعیهای مکرر آب و برق و تلفن، غذای بیکیفیت و شرایط طاقتفرسای جسمی و روانی برای زندانیان همراه است.
بررسیهای ایراناینترنشنال از منابع متعدد نشان میدهد بیش از هزار و ۲۰۰ زندانی زن با اتهامات مختلف در زندان قرچک ورامین در شرایط غیرانسانی نگهداری میشوند.
تعدادی از زنان زندانی در قرچک همراه با کودکانشان دوران حبس خود را میگذرانند و با محرومیتها، محدودیتها و مشکلات مختلفی دست و پنجه نرم میکنند.
ظرفیت واقعی بندهای مختلف این زندان بسیار کمتر از تعداد زندانیان است و به گفته یکی از زندانیانی به تازگی از این زندان آزاد شده، «در بندهایی مثل قرنطینه و مشاوره، تراکم زندانیها سه برابر ظرفیت است.»
خانواده یکی از زندانیان محبوس در این زندان با تاکید بر اینکه فضای هواخوری بندهای مختلف این زندان، تنها آسفالت خالی است، گفت در هواخوریها حتی یک درخت یا فضای سبز وجود ندارد.
بحران بهداشت و درمان در قرچک
طبق اطلاعات رسیده، مشکلات بهداشتی زندانیان نیز گسترده است و دسترسی محدود به حمام و سرویسهای بهداشتی باعث صفهای طولانی و شرایط غیربهداشتی شده است.
شرایط بهداشتی بندهای مختلف زندان قرچک فاجعهبار توصیف شده و شیوع بیماریهای پوستی در بندهای شلوغ بهویژه در فصل تابستان و با گرم شدن هوا شدت گرفته است.
علاوه بر وضعیت بهداشتی، کمبود خدمات درمانی از بحرانهای اصلی این زندان است. به گفته منابع مطلع، بسیاری از زندانیان حتی برای بیماریهای مزمن و حیاتی به پزشک متخصص دسترسی ندارند.
داروهای ضروری یا نایاباند یا با هزینههای سنگین تهیه میشود و بسیاری از بیماران با درد و رنج مزمن بدون درمان رها میشوند.
به گفته منابع مطلع، کمبود جدی حمام و سرویس بهداشتی در این زندان به شکل چشمگیری به مشکلات زندانیان دامن زده است.
در بیشتر بندهای زندان قرچک شیرهای آب روشویی و ظرفشویی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند و زندانیان به اجبار یا به اشتباه برای شستن دستها از همان محل شستن ظرفها استفاده میکنند.
قطعیهای مکرر برق، آب، تلفن و مشکلات ملاقات
از سوی دیگر، قطع شدنهای مکرر آب و برق و تلفن به یک بحران روزانه در زندان تبدیل شده است.
قطع شدن آب باعث ازدحام در حمامها و سرویسهای بهداشتی و تشدید تنش و درگیری بین زندانیان شده است.
قطع شدن برق نیز گرمتر شدن هوا به دلیل خاموش شدن کولرها و قطع تماسهای تلفنی را در پی دارد و حتی با وصل برق اضطراری، زندانیان ساعتها بدون امکان تماس میمانند.
زندانیان همچنین از هزینههای بسیار بالای تماس تلفنی که از طریق شرکت آسیاتک برقرار میشود، گلایه دارند.
وضعیت ملاقات زندانیان نیز با مشکلات جدی همراه است و خانوادهها میگویند فاصله طولانی مسیر زندان تا شهر قابل تغییر نیست، اما فضای سالن ملاقات با وجود هزاران زندانی، بسیار کوچک و ناکافی است.
طبق اطلاعات رسیده، سالن ملاقات تنها چهار میز دارد و همزمان امکان پذیرش بیش از چهار خانواده وجود ندارد، در حالی که ملاقاتها تنها شش روز در هفته برقرار است و همین امر باعث شده عملا فرصت ملاقات حضوری برای بسیاری از زندانیان از بین برود.
براساس اطلاعات رسیده، وضعیت هواخوری بند قرنطینه قرچک بهشکل فاجعهباری غیرانسانی توصیف شده و سایهبان، فضای نشستن یا حداقل امکانات اولیه در حیاط و هواخوری وجود ندارد.
تمامی کف هواخوری آسفالت است و سطح زمین نیز در نقاط مختلف دچار ترک شده و چالههای پر از آب و تجمع حشرات شده و عبور و مرور زندانیان را مختل میکند.
فشار روانی، تحقیر و خشونت کلامی علیه زندانیان
علاوه بر کمبود امکانات، زندانیان با برخوردهای توهینآمیز و تحقیرآمیز از سوی برخی ماموران زندان مواجهاند.
چندین زندانی آزادشده تاکید کردهاند که استفاده از الفاظ رکیک، تهدید به تنبیه و فشار روانی از جمله روشهای رایج در برخورد با زندانیان است.
طی روزهای اخیر و پس از انتقال زندانیان سیاسی زن از اوین به قرچک، تنها اقدامی که برای بهبود شرایط انجام شد، ساخت یک حوض سیمانی روی سکوی یکمتری بود که حتی دسترسی بسیاری از زندانیان را غیرممکن میکرد و تنها پس از اعتراضها، دو پله به این حوض اضافه شد.
کولرهای موجود در بندها عملا قادر به خنک کردن فضا نیستند و سیستم سرمایشی زندان در گرمای شدید تابستان کاملا ناتوان است.
این وضعیت باعث افزایش گرمازدگی و تشدید مشکلات پوستی در میان زندانیان شده است.
به گفته منابع مطلع، تمامی اتاقهای زندان قرچک دارای کانالکشی کولر هستند که همیشه روشن است اما به دلیل گرمای شدید و ناکارآمدی سیستم سرمایشی، کولرها پاسخگوی تهویه مناسب نیستند و حتی با وجود دو اسپیلت در برخی بخشها، زندانیان از گرمای طاقتفرسا و خفگی در بندها شکایت دارند.
سالن ورزش، باشگاه، کارگاهها و بخشهای اشتغال زندان نیز فاقد کولر مناسباند و تنها یک هواکش ناکارآمد دارند.
برخی زندانیان که به تازگی از زندان قرچک به مرخصی اعزام شدهاند، شرایط بهداشتی زندان را بحرانی گزارش کرده و گفتهاند تعداد اندک سرویسهای بهداشتی و حمام پاسخگوی جمعیت بالای زندانیان نیست.
خرابی شیرآلات، گرفتگی مکرر لولهها و عدم وجود روشویی در کنار سرویسهای بهداشتی موجب تشدید آلودگی شده و شیوع گسترده حشرات در بندها نیز به این وضعیت نابسامان دامن زده است.
بحران تغذیه و سوءتغذیه زندانیان
کیفیت غذا نیز بحرانی و میزان آن ناکافی گزارش شده است. طبق اطلاعات رسیده در روزهایی که خورشت در زندان پخته میشود، تنها تعداد معدودی از زندانیان سهمی اندک از گوشت دارند و در روزهایی مرغ پخته میشود، تنها چند رشته مرغ یا استخوان و بال به برخی زندانیان میرسد.
در جیره غذایی زندانیان زندان قرچک، گوشت قرمز عملا وجود ندارد و زندانیان برای ماهها حتی یک وعده گوشت قرمز دریافت نمیکنند.
کمبود شدید کالری و مواد غذایی، سلامت جسمی زندانیان را بهشکل جدی به خطر انداخته است.
منابع نزدیک به خانوادههای زندانیان به ایراناینترنشنال گفتهاند یک فستفود داخلی نیز در زندان فعال است که اقلام سادهای مانند املت و تخممرغ را با قیمتهای بسیار بالا به زندانیان عرضه میکند.
به گفته این منابع آگاه، املت تا ۷۵ هزار تومان و تخممرغ آبپز به قیمت ۱۴ هزار تومان به فروش میرسد و زندانیان میگویند کیفیت غذاهای این فروشگاه بسیار پایین و اغلب بیمزه است.
مجموع گزارشها از زندان قرچک ورامین نشاندهنده وضعیت غیرانسانی و محرومیت سیستماتیک زنان زندانی است.
سازمان حقوق بشر ایران آذر ۱۴۰۳ در گزارشی با عنوان «زندان قرچک؛ جهنمی برای زنان و کودکان»، تاکید کرده بود مسئولان زندان قرچک و مقامهای مرتبط با آن باید بهدلیل نقض حقوق بشر پاسخگو شوند و تحت پیگرد قضایی قرار گیرند.
همزمان با جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و جمهوری اسلامی، دسترسی شهروندان در ایران به جیپیاس، ارتباطات مخابراتی و اینترنتی قطع یا مختل شد.
در روزهای گذشته شماری از مخاطبان ایراناینترنشنال با ارسال پیامها و ویدیوهایی، گفتند جیپیاس موقعیت آنها را در شهر و حتی کشوری دیگر نشان میدهد.
ایراناینترنشنال از مخاطبان خود پرسید اختلال گسترده در جیپیاس چه تاثیری بر زندگی روزمره شما داشته است.
یک شهروند با ارسال پیام صوتی گفت: «جمهوری اسلامی از برق و آب تا اینترنت و جیپیاس، همهچیز را قطع میکند.»
شهروندی دیگر مقامات جمهوری اسلامی را «بیکفایت و جنایتکار» خواند و گفت: «به لطف سعی و تلاش بیوقفه حکومت کمکم داریم به صدر اسلام یا حتی عصر حجر برمیگردیم، اما خامنهای به وضعیت فعلی میگوید رسیدن به قله.»
مخاطبی هم با اشاره به اینکه تمام ابعاد زیست روزمره شهروندان به اینترنت و ماهوارهها وصل است، گفت حتی با قطع چند ساعته این خدمات هم زندگی شهروندان فلج میشود.
احسان چیتساز، معاون وزیر ارتباطات دولت پزشکیان، دوشنبه ۲۳ تیر در گفتوگو با روزنامه هممیهن، اختلالهای گسترده در سرویسهای موقعیتیاب را تایید کرد و گفت برخی اختلالهای ایجاد شده در جیپیاس، به دلایل «امنیتی» و «نظامی» و «از داخل کشور» اعمال شدهاند.
او در عینحال بدون ارائه شواهد، بخشی از موضوع را متوجه آمریکا دانست و گفت احتمالا «اولویت ماهوارهها تغییر کرده» است.
موضوعاتی که فرزین ندیمی، پژوهشگر انستیتو واشینگتن، آنها را بیمعنی خواند و به ایراناینترنشنال گفت اختلال ایجاد شده در سیگنالهای جیپیاس در ایران به طور کامل داخلی و نتیجه تصمیم مقامات جمهوری اسلامی است.
مخاطبی به طنز و کنایه گفت جیپیاس هم در ایران شده «مثل آخوند»، قاطی کرده و نمیداند چه کار کند.
شهروندی با ارسال پیام صوتی به ایراناینترنشنال گفت: «با قطع شدن مسیریابها نه جایی میتوانیم برویم و نه چیزی سفارش بدهیم. این اختلال در گوشیهای آیفون هم به مراتب بدتر از اندرویدیهاست.»
مخاطبی دیگر گفت: «برای پیدا کردن یک آدرس ساده در شهر باید بارها دور سر خودمان بچرخیم و در نهایت هم مسیر و مقصد را بعد از دستکم نیم ساعت تا ۴۰ دقیقه تاخیر، از روی تابلوهای راهنما پیدا کنیم.»
یک شهروند که خود را راننده آمبولانس معرفی کرد، با اشاره به مشکلی جدی که برایش پیش آمده گفت سه روز پیش قرار بود بیماری را از شهر زنجان به بیمارستان قلب تهران منتقل کنند، اما چون مسیر و شهر تهران را نمیشناختند با اپلیکیشن داخلی نشان به سمت مقصد حرکت کردند.
او توضیح داد که پس از حدود دو ساعت «از این خیابان به آن خیابان رفتن در اوج گرما» و بد شدن حال بیمار، در نهایت با پرداخت پول به یک موتورسوار، از او بهعنوان راهنما تا مقصد بیمارستان استفاده کردند.
اختلال در سامانه موقعیتیابی جهانی (جیپیاس) در ایران سابقهای طولانی دارد.
تیر ۱۳۹۸ اختلال گسترده در سیستم جیپیاس باعث شد دسترسی به اینترنت موبایل در بسیاری از مناطق ایران قطع شود.
یکی از فراگیرترین مشکلاتی که شهروندان با اختلال در جیپیاس در روزهای اخیر تجربه کردهاند، در زمینه استفاده از تاکسیهای اینترنتی هم برای رانندگان و هم برای مسافران بوده است.
یک راننده تاکسی با ارسال پیام صوتی به ایراناینترنشنال گفت: «خیلی از سفرها را نمیتوانم انتخاب کنم چون مقصد را نمیشناسم و گم میشوم. در محدوده خانه هم که کار میکنم باز گیر میافتم چون مسیریاب قطع است و نمیدانم کجا بروم.»
چندین راننده در پیامهایی گفتند «فعلا» و به شکل موقتی کار در اسنپ را تعطیل یا کم کردهاند تا ببینند تکلیف این اختلالها چه میشود.
رانندهای در پیامش تاکید کرد «خیلی سخت میشود مسافر و مقصد را پیدا کرد» و شهروندی دیگر به کنایه گفت: «دوباره برگشتهایم به دوره قبل نرمافزارهای مکانیاب و مدام باید سرمان را از شیشه ماشین بیرون بیاوریم و از رهگذران آدرس بپرسیم.»
روزنامه هممیهن ۲۳ تیر در گزارشی در این زمینه نوشت: «با شروع جنگ، اپلیکیشنهای تاکسی اینترنتی از کار افتاد. راننده در شهرری بود و درخواست مسافری از ونک را قبول میکرد، در حالی که روی نقشه، موقعیت مکانی راننده در خیابان شیراز بود.»
بر اساس این گزارش، پشتیبانی اپلیکیشنهای تاکسی اینترنتی در پاسخ به مطالبات میگفتند: «دست ما نیست. بهدلیل مسائل امنیتی این اتفاق افتاده است.»
چند شهروند در پیامهای خود به ایراناینترنشنال گفتند همین اختلالها باعث شده همهچیز به تاخیر بیفتد، خیلیها به قرارهایشان دیرتر برسند و در شرایط کلافگی و بلاتکلیفی به سر ببرند.
علاوه بر این مشکلات روزمره، ارسال پارازیت روی این شبکه، طیف گستردهای از سیستمهای ناوبری مورد استفاده در هواپیماهای تجاری، شبکههای ارتباط موبایلی و نمونههای حیاتی دیگر را مختل میکند.
آذر ۱۴۰۲ مجله وایس با انتشار گزارشی درباره افزایش اختلالات جیپیاس در خاورمیانه، جمهوری اسلامی را مسئول ارسال پارازیتهای مخرب روی این سامانه معرفی کرد.
گستره این اختلالات بینالمللی تا جایی پیش رفت که دستکم ۲۰ هواپیمای تجاری در آسمان مرزی ایران و عراق از مسیر خود منحرف شدند.
این افراد و نهادها به گسترش تروریسم در خاک اروپا متهم شدهاند.
بارو سهشنبه گفت: «ما داراییهای ۹ فرد و نهاد ایرانی مسئول ترور در خاک اروپا را مسدود کرده و ورود آنها به اروپا را ممنوع کردهایم.»
او افزود: «این نتیجه تلاشهایی است که شخصا رهبری آن را بر عهده داشتم و از این نتیجه استقبال میکنم.»
وزیر خارجه فرانسه همچنین خواستار «آزادی فوری و بدون قید و شرط» شهروندان فرانسوی بازداشتشده در ایران شد و بر لزوم بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی و آغاز فرآیند دیپلماتیک جدیدی برای مهار رفتار بیثباتکننده تهران تاکید کرد.
وزیر امور خارجه فرانسه همچنین ابراز امیدواری کرده است که تحریمهایی علیه روسیه نیز در آینده نزدیک تصویب شود.
تحریمشدگان کیستند؟
افراد تحریمشده به نقشآفرینی مستقیم در طراحی و اجرای ترورها و عملیاتهای امنیتی علیه مخالفان حکومت ایران در کشورهای اروپایی متهم هستند.
بر اساس بیانیه منتشرشده، در این فهرست نام محمدرضا انصاری، فرمانده یگان ۸۴۰ نیروی قدس سپاه پاسداران، دیده میشود؛ فردی که به صدور دستور ترور خبرنگاران شبکه ایران اینترنشنال متهم است.
علاوه بر او، نامهای ناجی ابراهیم زیندشتی، عبدالوهاب کوچاک عامل اجرایی زیندشتی و قاتل مسعود مولوی، علی اسفنجانی مأمور وزارت اطلاعات و همدست در قتل مسعود مولوی، علی کوچاک همدست زیندشتی و مظنون به مشارکت در قتل سعید کریمیان، اکرم عبدالکریم اوزتونج خواهرزاده زیندشتی و عضو شبکه تحت هدایت او، نیهات عبدالقدیر آسان عضو شبکه زیندشتی و رضا حمیدی راوری عضو وزارت اطلاعات و ناظر بر عملیاتهای زیندشتی از جمله ترور مخالفان جمهوری اسلامی در این فهرست دیده میشوند.
شبکه وابسته به ناجی زیندشتی نیز به عنوان یک نهاد تحت تحریم قرار گرفته است.
این اقدام اتحادیه اروپا در حالی صورت میگیرد که مقامات اروپایی طی ماههای گذشته بارها نسبت به افزایش فعالیتهای اطلاعاتی و تروریستی جمهوری اسلامی در خاک اروپا هشدار داده بودند.
اعلام خبر این تحریمها پس از آن صورت گرفت که وزیر امور خارجه فرانسه، هشدار داد در صورتی که مذاکرات هستهای با جمهوری اسلامی به «توافقی قابل راستیآزمایی» ختم نشود، مکانیسم ماشه علیه ایران ۹ شهریور فعال خواهد شد.
بر اساس گزارشهای عمومی و رسمی منتشر شده، جمهوری اسلامی در سالهای اخیر یکی از منابع مداخله در سامانه جیپیاس منطقهای بوده است اما این اختلالها در روزها و هفتههای گذشته به اوج خود رسیده است.
تیمراستیآزمایی ایراناینترنشنال در این گزارش به بررسی ابعاد مختلف اختلالها در سیستمهای ناوبری در ایران پرداخته و تلاش کرده تا تصویری جامع از چند و چون آنچه به عنوان بخشی از جنگ الکترونیک در منطقه نامیده میشود ارائه دهد.
چرا دولتها در سیگنال جیپیاس مداخله میکنند؟
در کنار ایران، روسیه، چین و کرهشمالی نیز از پیشگامان اختلال در جیپیاس با استفاده از جمینگ و اسپوفینگ شناخته میشوند؛ فناوریهایی که بخشی از تاکتیکهای جنگ نامتقارن بهشمار میروند.
در جریان اعتراضات سراسری در سالهای ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱، نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی بهطور همزمان دست به قطع اینترنت، اختلال در جیپیاس و تضعیف سیگنالهای ارتباطی زدند.
همانزمان کاربران از اختلال در اپلیکیشنهای مسیریابی مانند «ویز» و «گوگلمپ» خبر دادند. این دست از اختلالهای محلی، معمولا برای محدود کردن جابهجایی معترضان یا کاهش هماهنگی آنها صورت گرفته است.
در جنگهای مدرن، نیروهای نظامی بهصورت محلی اقدام به ایجاد انواع اختلال در دادههای ماهوارهای میکنند تا استفاده دشمن از جیپیاس برای هدایت موشکها، پهپادها و نیروهای زمینی جلوگیری کنند.
گزارشها نشان میدهد روسیه در سال ۲۰۱۷ بهطور عمدی سیگنالهای جیپیاس را در دریای سیاه دچار اختلال کرده است.
در سالهای اخیر نیز در سواحل شرقی مدیترانه، اختلالهای گستردهای ثبت شده که کارشناسان منشا آن را اسرائیل میدانند.
چین نیز از چنین تاکتیکهایی در مناطق حساس امنیتی، بهویژه اطراف تایوان و جزایر استراتژیک خود استفاده کرده است.
آمریکا در گذشته برای اهداف امنیتی، بهطور عمدی دقت جیپیاس غیرنظامی را با استفاده از قابلیت «دسترسی انتخابی» کاهش میداد تا دشمنان به اطلاعات دقیق موقعیت دسترسی نداشته باشند اما این قابلیت در سال ۲۰۰۰ از سوی دولت آمریکا غیرفعال شد.
جمینگ چیست و چه تفاوتی با اسپوفینگ دارد؟
در سیستمهای مکانیابی مانند جیپیاس، تلفنها، کشتیها، هواپیماها و سامانههای نظامی از سیگنالهایی استفاده میکنند که از ماهوارهها به زمین فرستاده میشوند.
این سیگنالها بسیار ضعیف هستند و اگر کسی در نزدیکی گیرنده (مثلا یک موبایل یا هواپیما) امواج قویتر در همان فرکانس پخش کند، گیرنده دیگر نمیتواند سیگنال اصلی را تشخیص دهد. به این عمل جمینگ جیپیاس میگویند.
اسپوفینگ یا جعلیسازی، نوعی پیشرفتهتر از جمینگ است که در آن سیگنالهای تقلبی ولی شبیه سیگنال اصلی فرستاده میشود، به طوری که گیرنده فکر کند در جای دیگری قرار دارد.
دولتها معمولا برای حفاظت از مراکز حساس یا رویدادهای مهم، بهصورت محلی، میدانهای جمینگ یا «حبابهای اسپوفینگ» ایجاد میکنند تا از پرواز پهپادها یا حملات هدایتشونده جلوگیری شود.
جمینگ نظامی جمهوری اسلامی در مناطق درگیری
در طول جنگ ۱۲ روزه، ایراناینترنشنال به پیامهای بسیاری از سراسر کشور درباره قطع اینترنت و اختلال در سیستمهای جیپیاس دریافت کرد.
پیش از آغاز درگیریها گزارش شد که روزانه بین ۹۷۰ تا هزار و ۱۰۰ کشتی در خلیج فارس، تنگه هرمز و دریای عمان با اختلال در جیپیاس روبهرو شدهاند؛ این آمار در ۲۵ خرداد، روز سوم جنگ، به هزار و ۱۵۵ کشتی رسید.
در یک حادثه، دو نفتکش فرانتایگل و آدالین شبانه با یکدیگر برخورد کردند و بازرسان احتمال دادند که جمینگ جیپیاس عامل خطای ناوبری بوده است.
پس از آن شرکتهای کشتیرانی مجبور شدند مسیرها و برنامههای خود را تغییر دهند و از عبور شبانه خودداری کنند، که موجب ازدحام در یکی از مسیرهای حیاتی تجارت جهانی شد.
پیش از آن دولت آمریکا مرداد ۱۳۹۸ به جمهوری اسلامی هشدار داده بود که از ارسال پارازیت روی کشتیهای تجاری که از تنگه هرمز میگذرند، خودداری کند.
اسپوفینگ و خطر آفرینی در مسیرهای هوایی
گزارشهایی از پاییز ۲۰۲۳ نشان میدهد که هواپیماهای مسافربری در حال عبور از حریم هوایی ایران دچار اسپوفینگ جیپیاس شدهاند.
به گفته نهادهای رصد هوانوردی، بر اثر این مداخله جدی، دستکم ۲۰ هواپیمای مسافربری و خصوصی از مسیر خارج شدند.
در این عملیات سیگنالهای جعلی از ایستگاههای زمینی پخش میشدند و آنقدر قوی بودند که سیگنالهای واقعی جیپیاس را تحتالشعاع قرار دادند.
این اسپوفینگها طوری طراحی شده بودند که خلبانها تا مدتی متوجه انحراف خود از مسیر نمیشدند. در یکی از موارد، خدمه یک بوئینگ ۷۷۷ که بهشدت از مسیر منحرف شده بود، از برج مراقبت بغداد پرسید: «الان کجاییم و ساعت چنده؟»
عملیات تسخیر پهپاد آمریکایی با اسپوفینگ در سال ۲۰۱۱
در دسامبر ۲۰۱۱، جمهوری اسلامی اعلام کرد که یک پهپاد پیشرفته جاسوسی آمریکا آر-کیو سنتینال ۱۷۰، را با دستکاری سیگنال جیپیاس به زمین نشانده است.
مقامهای تهران گفتند با «اسپوفینگ» سیگنال جیپیاس پهپاد، آن را فریب دادهاند تا در خاک ایران فرود بیاید.
مقامهای آمریکایی علت را نقص فنی عنوان کردند، اما سالم بودن کامل پهپاد و فرود بیحادثه آن تا حدی به ادعای ایران اعتبار بخشید.
یک هفته بعد باراک اوباما، رییسجمهوری وقت آمریکا، از جمهوری اسلامی خواست تا این پهپاد را پس بدهد. اتفاقی که هرگز نیافتاد.
جمهوری اسلامی در سالهای بعد با الهام از آنچه در این نبرد الکترونیک بدست آورده بود، برای ساخت مدلهای مشابه تلاش کرد.
از سیستم ناوبری جیپیاس چه میدانیم؟
سامانه موقعیتیاب جهانی (جیپیاس) متعلق به دولت ایالات متحده آمریکاست و از سوی نیروی فضایی وابسته به وزارت دفاع این کشور اداره میشود.
مدیریت این منظومه ماهوارهای در اختیار مرکز کنترل نیروی فضایی آمریکا واقع در پایگاه نیروی فضایی شریور در ایالت کلرادو است.
جیپیاس از یک شبکه ماهوارهای در مدار میانی زمین (MEO) در فاصله ۲۰ تا ۳۵ هزار کیلومتری استفاده میکند.
این سامانه برای عملکرد پایه خود به حداقل ۲۴ ماهواره فعال در شش صفحه مداری (هر صفحه شامل چهار ماهواره) در ارتفاع بیش از ۲۰ هزار کیلومتری از سطح زمین طراحی شده است تا در هر زمان، دستکم چهار ماهواره از هر نقطه روی زمین قابل مشاهده باشند.
سیگنالهای جیپیاس بهطور جهانی برای همه کشورها و کاربران در دسترساند، اما کنترل کامل زیرساختها، ماهوارهها و تنظیمات سیگنال در دست ارتش آمریکا است.
چنین قابلیتی باعث شده کشورهایی همچون چین، روسیه و حتی ایران، از اتکا به جیپیاس به عنوان وابستگی ناامن به یک ابزار کلیدی که در کنترل «دشمن» است، یاد کنند.
کشورهای دارای سامانه مستقل ناوبری ماهوارهای جهانی
اتحادیه اروپا، سامانه ناوبری گالیلئو (Galileo) را با کنترل غیرنظامی طراحی کرده که خدمات جهانی با دقت بالا ارائه میدهد. تا اوایل دهه ۲۰۲۰، این سامانه صاحب ۲۴ ماهواره عملیاتی (بهعلاوه ذخیرهها) در مدار شده و در حال دستیابی به ظرفیت کامل عملیاتی است.
روسیه دارای یک سامانه ناوبری به نام گلوناس (GLONASS) است که با بیش از ۲۴ ماهواره، پوشش جهانی فراهم میکند.
چین یک سامانه ناوبری ماهوارهای به نام بیدو (BeiDou) را از سال ۲۰۲۰ در سطح جهانی فعال کرده است که اکنون ۳۵ ماهواره دارد. خدمات غیرنظامی این سامانه رایگان و آزاد است اما خدمات رمزنگاریشده نظامی نیز ارائه میدهد.
علاوه بر این سامانهها، هند یک سامانه ناوبری منطقهای با نام ناویک (NavIC) شامل هفت ماهواره ساخته و میتواند مناطق اطراف این کشور را تا شعاع تقریبی هزار و ۵۰۰ کیلومتر پوشش میدهد.
ژاپن نیز یک سامانه منطقهای با چهار ماهواره به نام «سامانه شبه-سمتالراسی» (QZSS) طراحی کرده که بهعنوان یک سامانه تقویتی عمل کند.
آیا نشانهای از تلاش ایران برای استفاده از سامانههای جایگزین همچون بیدو وجود دارد؟
محمد کشاورز زاده، سفیر جمهوری اسلامی ایران در پکن اسفند ۱۳۹۹ اعلام کرده بود که چین سیستم موقعیتیاب جهانی جدید خود با نام بیدو را در اختیار ایران قرار خواهد داد.
مرکز بلفر هاروارد، همان سال در گزارشی نوشت ایران از سال ۱۳۹۴ با چین تفاهمنامهای درباره سامانه بیدو امضا کرده که شامل ایستگاههای زمینی و مرکز داده فضایی است، اما تا زمان تنظیم گزارش، شواهد دقیقی از استفاده ایران از این سامانه منتشر نشده است.
حتی احسان چیتساز، معاون وزیر ارتباطات، ۲۱ روز پس از پایان جنگ ۱۲ روزه، سهشنبه ۲۳ تیر از تدوین برنامهای برای انتقال خدمات مکانیابی از جیپیاس به سامانه ماهوارهای بیدو چین خبر داد و تاکید کرد که در جریان مذاکرات ایران و چین، یکی از محورهای اصلی توافق، بهرهگیری از ظرفیت این منظومه چینی برای موقعیتیابی دقیق در ایران بوده است.
به گفته چیت ساز، جمهوری اسلامی در حال تدوین برنامهای است تا بخشی از خدمات مکانمحور کشور – در حملونقل، کشاورزی، اینترنت اشیا – بهتدریج از جیپیاس به سمت بیدو مهاجرت کند.»
در نبود اطلاعات موثق نمیتوان گمانهزنی دقیقی انجام داد، اما این احتمال وجود دارد که تهران برخی از تجهیزات نظامی به ویژه موشکی خود را مستقل از جیپیاس و وابسته به بیدو بهروزرسانی کرده باشد.
موانع جایگزین کردن جیپیاس با سامانههای دیگر چیست؟
هر کشوری با کنار گذاشتن جیپیاس، از اکوسیستم جهانی آن جدا میشود. اپلیکیشنها، پلتفرمها و سرویسها بر پایه جیپیاس طراحی شدهاند و نبود آن به منزله انزوای تکنولوژیک و کاهش بهرهوری است.
استفاده از سامانه یک کشور شریک، مانند بیدو چینی، مستلزم سرمایه گذاری بر روی تجهیز گسترده «سامانه ناوبری بلندمدت پیشرفته» (eLoran) و زیرساختهایی بر روی زمین است؛ فرایندی پر هزینه و زمانبر.
برای کاربران غیرنظامی، مانند گوشیهای هوشمند، سیستمهای ناوبری خودرو، ناوگان هوایی و دریایی نیز نیاز به تغییرات گسترده سختافزاری وجود دارد و این به معنای یارانه دادن یا اجبار تولیدکنندگان به تغییر محصولات است.
پیامدهای قطع آنی و همیشگی جیپیاس
قطع ناگهانی جیپیاس برای مردم عادی پیامدهای فوری و گستردهای دارد، چرا که بسیاری از خدمات روزمره مانند مسیریابی، تاکسیهای اینترنتی، سفارش غذا و اپلیکیشنهای مکانمحور بهطور مستقیم به این سامانه وابستهاند.
قطع جیپیاس بدون جایگزین مناسب، زندگی روزمره کاربران را مختل میکند؛ مسیریابی، تماسهای اضطراری و خدمات آنلاین دچار اختلال میشوند و نارضایتی عمومی افزایش مییابد و صنایع حیاتی مانند هواپیمایی، حملونقل، برق و مخابرات با تاخیر، خطا یا توقف سرویس روبهرو میشوند.
