روزنامه نیویورکتایمز به نقل از یک فرد مرتبط با سپاه پاسداران که نخواسته نامش به دلیل مسائل امنیتی منتشر شود، گزارش داد انفجار بندر رجایی ناشی از ماده پرکلرات سدیم بوده که یکی از ترکیبات اصلی سوخت جامد موشکها به شمار میرود.
خبرگزاری آسوشیتدپرس هم به نقل از شرکت امنیتی دریایی امبری گزارش داد که انفجارها در بندر رجایی در بندرعباس، ناشی از حمل نادرست محمولهای از سوخت جامد مورد استفاده در موشکهای بالستیک بوده است.
به گفته امبری، این بندر در ماه مارس محمولهای از «سوخت موشکی پرکلرات سدیم» دریافت کرده بود. این سوخت بخشی از محمولهای بود که طبق گزارش فایننشال تایمز در ماه ژانویه، توسط دو کشتی از چین به ایران ارسال شده بود.
روزنامههای چاپ تهران در شماره هفتم اردیبهشتماه خود، روایتهای مشابهی از انفجار در بندر «شهید رجایی» منتشر کردند. تنها روزنامهای که در سرمقاله خود به طور جدی به احتمال خرابکاری اشاره کرده، روزنامه هممیهن است.
روزنامههای جریان اصولگرایی نظیر کیهان، وطنامروز و جوان علت بروز انفجار را ضعف ایمنی برخی کانتینرها دانستند و در این بین، ابهامات راجع به منشاء واقعه را به سرویسهای امنیتی خارجی و «معاندان» نسبت دادند. روزنامههای اصلاحطلبی نظیر اعتماد، سازندگی و شرق نیز با بازنشر اخبار روز ششم اردیبهشتماه که در خبرگزاریهای رسمی منتشر شدند، واقعه را پوشش دادند.
اما روزنامه هممیهن، در سر مقاله خود، «حادثه» بودن انفجار و عدم ارتباط آن به دور سوم مذاکرات را بعید توصیف کرد.
روزنامه هممیهن: هشدار درباره خیانت
تنها روزنامه شاخص تهران که انفجار بندر «شهید رجایی» را به عوامل خارجی نسبت داده، روزنامه هممیهن، نزدیک به جریان اصلاحات و از حامیان دولت است.
این روزنامه در سرمقاله خود با عنوان «درباره انفجار» نوشته است: «بعید است که همزمانی این انفجار با آغاز مذاکرات کارشناسی میان ایران و آمریکا اتفاقی باشد.»
نویسنده در ادامه با اشاره به مصاحبهای از دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا نوشته است، آمریکا گرچه در این مرحله از مذاکره مخالف حمله نظامی به تاسیسات هستهای ایران است؛ ولی شاید مخالفتی هم با عملیات غیرنظامی از سوی اسرائیل نکرده است. این روزنامه اظهارات ترامپ را به دادن اختیار به اسرائیل برای انجام عملیات خرابکارانه تعبیر کرده است.
هممیهن در سرمقاله خود، با اشاره به اینکه احتمالا اسرائیل به طور مستقیم در این انفجار دخالت نکرده و آن را به «نفوذیها یا گروههای نزدیک به اسرائیل» برونسپاری کرده است، نسبت به «خیانت» داخلی هشدار داد.
نویسنده خاطرنشان کرد در ایران ۸۵ میلیونی، حداقل ۱۰ هزار نفر در موقعیتهایی هستند که «دسترسیهایی» دارند. به نوشته این روزنامه، این اشخاص اگر حس و علقه ملی و وطنپرستی نداشته باشند، میتوانند با کمترین هزینه به کشور «خیانت» کنند و ضربات جبرانناپذیری بزنند.
نویسنده همچنین به نارساییهای سیاسی و اجتماعی، در کنار ضعفهای امنیتی اشاره کرده و نوشته است آنچه که امروز «تحت عنوان نفوذ» مطرح میشود، بیش از اینکه ناشی از اقدامات اطلاعاتی و جاسوسی سرویسهای اطلاعاتی باشد، متاثر از شکاف بین مردم و حکومت است، شکافی که نویسنده آن را «خانمانبرانداز» توصیف و هشدار داد که این وضعیت احساس بیگانگی در درون کشور ایجاد کرده است.
روزنامه کیهان: ارتباط انفجار به مذاکرات، بیپشتوانه است
روزنامه کیهان، که مدیر مسئول آن از سوی رهبر جمهوری اسلامی منصوب میشود و به انعکاس غیر مستقیم رویکرد علی خامنهای مشهور است، در گزارش خود از انفجار بندر «شهید رجایی» نوشت: «کانالهای تلگرامی و حسابهای کاربری فیکنیوز داخلی و خارجی معاند در چنین مواقعی فرصت را برای غلبه روایتهای بیپشتوانه خود بر ذهن مخاطب مناسب میبینند.»
این روزنامه تاکید کرد همزمانی این «حادثه» با دور سوم مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط، منجر به طرح «انواع و اقسام اظهارنظرها و تحلیلهای بیپشتوانه در خصوص علت حادثه» شده است.
این روزنامه در پایان به ابهام درباره علت انفجار بندر «شهید رجایی» پرداخت و با انتقاد از اینکه «هر فرد خود را مجاز به انتشار تصاویر یا تحلیلهای مربوط به حادثهای که هنوز ابعاد و علل آن مشخص نیست بداند»، خواست هر چه سریعتر به صورت کارشناسی و مستند مشخص و اعلام شود که این «حادثه» ناشی از قصور و تقصیر و سهلانگاری و بیتوجهی به اخطارهای قبلی ایمنی بوده است یا اینکه ممکن است «علل و عوامل» دیگری داشته باشد.
روزنامه جوان: ارتباط گزارش سازمان اطلاعات و امنیت هلند به انفجار بندر «شهید رجایی»
روزنامه جوان، وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در سرمقاله خود با عنوان «پشت پرده اختلال ادراکی هلندي در بندر شهید رجایی» با حمله به گزارش اخیر سازمان اطلاعات و امنیت هلند، مدعی شد «شایعات» راجع به دلایل وقوع انفجار بندر «شهید رجایی» به اتاقی که از سوی این سازمان حمایت میشود مرتبط است.
حامد اسماعیلیون، از اعضای خانوادههای دادخواه هواپیمای اوکراینی با انتشار مطلبی در شبکه ایکس، انفجارها در بندر رجایی بندرعباس را «فاجعه» نامید. او افزود در هر فاجعهای در ایران ردپای خباثت و بیکفایتی جمهوری اسلامی هویداست.
اسماعیلیون در این باره نوشت: «به تمام خانوادههایی که عزیزان خود را در فاجعه بندرعباس از دست دادهاند تسلیت میگویم و امیدوارم صدها مجروحِ این فاجعه سلامت خود را بازبیابند.»
او با تاکید بر اینکه در هر فاجعهای در ایران ردپای خباثت و بیکفایتی جمهوری اسلامی هویداست، افزود: «مسبب این فاجعه هر که باشد باید به دادگاهی عادلانه سپرده شود اما تا جمهوری اسلامی سرزمین ایران را در گروگانن خود دارد با دروغ و رذالت، حقیقت را مخدوش خواهد کرد و سد راه عدالت خواهد شد.»
شاهزاده رضا پهلوی در واکنش به انفجارهای مرگبار در بندرعباس، جمهوری اسلامی را عامل آن دانست و این حکومت را «جنایتکار و بیکفایت» توصیف کرد. او تاکید کرد که مردم یکبار دیگر قربانی بیمسئولیتی جمهوری اسلامی شدند و افزود: «این رژیم نه توان ساختن دارد و نه توان حفاظت از مردم.»
شاهزاده رضا پهلوی همچنین به حوادث تلخ سالهای اخیر از جمله سرنگونی هواپیمای اوکراینی، فرو ریختن ساختمان پلاسکو، حادثه متروپل آبادان و سانحه سانچی اشاره کرد و گفت که مردم ایران همچنان داغدار این فجایع هستند و هیچ اعتمادی به جمهوری اسلامی و اظهارات آن ندارند.
او خامنهای را مسئول مستقیم این فجایع دانست و با اشاره به مذاکرات جاری آمریکا و جمهوری اسلامی نوشت: «دست خامنهای به خون ملت ایران آغشته است. لبخندهای ریاکارانه کارگزاران او در مسقط و رم نیز مرهمی بر زخمهای این ملت نخواهد بود.»
شاهزاده رضا پهلوی در پایان ضمن ابراز همدردی با خانوادههای قربانیان انفجار بندرعباس، از همه ایرانیان خواست تا به آسیبدیدگان این حادثه کمک کنند.
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، از ساعت ۱۵ شنبه، نیروهای اطلاعات سپاه پاسداران کنترل کامل منطقه بندر رجایی، تاسیسات بندری و ساختمانهای گمرک مجاور را در دست گرفتهاند. به گفته منابع مطلع، حتی به نیروهای گارد حفاظت بندر و گمرک نیز اجازه حضور در این مناطق داده نشده است.
اطلاعات رسیده حاکی از آن است که نیروهای سپاه پاسداران از دسترسی صاحبان خودروهای پارکشده در پارکینگهای محدود بندر رجایی و گمرک جلوگیری میکنند.
در سطح شهر بندرعباس، حتی در مناطق شرقی دور از بندر رجایی، آلودگی هوا به حدی است که بوی سوختگی و سوزش بینی به طور گسترده احساس میشود.
مسیرهای خروجی شرقی و شمالی بندرعباس به دلیل موج گسترده خروج شهروندان با ترافیک سنگین مواجه شدهاند.
به گفته شهروندان، در لحظه نخستین انفجار لرزش زمین احساس شد و بسیاری آن را با وقوع یک زمینلرزه بزرگ اشتباه گرفتند.
با انفجار ششم اردیبهشتماه در بندر رجایی و توقف فعالیت این بندر، عملا ۵۷ درصد ظرفیت اسمی تخلیه و بارگیری کشور از دسترس خارج شده است. این بندر نقش چندانی در تجارت کالاهای اساسی ندارد، اما از جایگاه ویژهای در گروه فرآوردههای نفتی برخوردار است.
معاونت دریایی ادارهکل بنادر و دریانوردی هرمزگان، پس از انفجار روز ششم اردیبهشت ماه اعلام کرد عملیاتهای دریایی و بندری در اسکله رجایی بندرعباس بهطور موقت متوقف شده است.
اطلاعات سازمان بنادر جمهوری اسلامی نشان میدهد که ۵۷ درصد ظرفیت اسمی تخلیه و بارگیری بنادر تجاری کشور در بندر رجایی متمرکز شده است. ظرفیت این بندر ۱۶۰ میلیون تن است و بندر دوم پس از آن، یعنی «امام خمینی»، تنها ۶۰ میلیون تن ظرفیت اسمی دارد. بندر بعدی، انزلی با ظرفیت ۱۳ میلیون و ۶۰۰ هزار تن، در شمال کشور قرار دارد که با توجه به موقعیت جغرافیایی، نقش چندانی در تجارت بینالمللی ایفا نمیکند. بندر بوشهر نیز تنها ۱۳ میلیون و ۴۰۰ هزار تن ظرفیت اسمی دارد.
در حوزه کانتینر، از میان ۱۱ بندر فعال کشور در این حوزه، ۷۷ درصد ظرفیت اسمی کانتینری بنادر تجاری، معادل شش میلیون و ۶۵۰ هزار TEU (واحدی برای اندازهگیری کانتینر؛ یک کانتینر استاندارد ۲۰ فوتی با طول تقریبی شش متر معادل یک TEU است) در بندر رجایی متمرکز شده است. بندر بعدی در این حوزه، بندر بوشهر است که ظرفیت آن تنها ۵۵۰ هزار TEU ثبت شده است.
در ۱۲ ماه سال ۱۴۰۳، از مجموع ۱۵۸ میلیون و ۴۵۵ هزار و ۶۲۴ تن کالایی که از طریق ۲۱ بندر کشور جابهجا شده است، حدود ۵۱ درصد، برابر با ۸۱ میلیون و ۲۰ هزار و ۴۸۲ تن، از طریق بندر رجایی تخلیه یا بارگیری شده است.
کالای کانتینری: در آمارنامههای سازمان بنادر، سطح متنوعی از کالاها در گروه «کالاهای کانتینری» قرار میگیرند. سهم بندر رجایی از ۲۶ میلیون و ۶۸۳ هزار تن کالای کانتینری تخلیه یا بارگیری شده در سال ۱۴۰۳، ۸۵ درصد معادل ۲۲ میلیون و ۷۰۳ هزار تن ثبت شده است.
کالای فلزی: بخش مهمی از تجارت جمهوری اسلامی به صادرات انواع فولاد اختصاص دارد. در سال ۱۴۰۳، از مجموع هشت میلیون و ۹۳۴ هزار تن کالای فلزی تجارت شده در ۲۱ بندر کشور، ۷۷ درصد معادل شش میلیون و ۹۷۱ هزار تن آن از بندر رجایی تخلیه یا بارگیری شده است.
کالای ساختمانی و معدنی: در گروه کالاهای ساختمانی و معدنی، که بخش مهمی از تجارت غیرنفتی کشور محسوب میشود، ۶۲ درصد مجموع تجارت از طریق ۲۱ بندر کشور، از بندر رجایی انجام شده است. در ۱۲ ماه سال ۱۴۰۳، جمعاً ۳۶ میلیون و ۴۷۶ هزار تن از این گروه تجارت شده که ۲۲ میلیون و ۴۳۵ هزار تن آن از طریق این بندر بارگیری یا تخلیه شده است.
فرآوردههای نفتی: حدود ۵۲ درصد مجموع فرآوردههای نفتی که از طریق ۲۱ بندر کشور وارد یا صادر شده، از بندر رجایی عبور کرده است. در ۱۲ ماه سال ۱۴۰۳، از ۵۲ میلیون و ۵۴۲ هزار تن فرآوردههای نفتی، ۲۷ میلیون و ۱۴۹ هزار تن در این بندر تخلیه یا بارگیری شده است.
کود و مواد شیمیایی: یکی از فرضیههای مطرح درباره انفجار ششم اردیبهشتماه بندر رجایی، انفجار مواد شیمیایی است. با این حال، اطلاعات سازمان بنادر نشان میدهد که از مجموع چهار میلیون و ۸۱۵ هزار تن کالای «کود و مواد شیمیایی» تخلیه یا بارگیری شده در سال ۱۴۰۳ در ۲۱ بندر کشور، تنها ۹۰۲ هزار تن از طریق بندر رجایی جابهجا شده و سه میلیون و ۹۱۳ هزار تن دیگر از طریق سایر بنادر تجارت شده است. سهم بندر رجایی در این گروه تنها ۱۹ درصد است.
ماشینآلات و وسایل نقلیه: از مجموع یک میلیون و ۲۴۰ هزار تن «ماشینآلات، وسایل نقلیه، قطعات یدکی و ابزارآلات» جابهجا شده در سال ۱۴۰۳ از طریق ۲۱ بندر کشور، تنها ۱۲ درصد معادل ۱۴۶ هزار تن از بندر رجایی تخلیه یا بارگیری شده است.
کالاهای اساسی: گندم، جو، ذرت، سویا، برنج، شکر، روغن خوراکی، فرآوردههای گوشتی، مواد غذایی و محصولات کشاورزی در گروه «کالاهای اساسی» قرار میگیرند. از مجموع ۲۵ میلیون و ۶۳۶ هزار تن کالای اساسی تخلیه یا بارگیری شده در سال ۱۴۰۳، تنها ۶۸۳ هزار تن از طریق بندر رجایی جابهجا شده است که کمتر از سه درصد محسوب میشود. بر این اساس، توقف فعالیت این بندر احتمالا تاثیر چندانی بر تجارت کالاهای اساسی نخواهد داشت.
سایر کالاها: در سایر گروهها شامل «منسوجات، چرم، پوشاک، الیاف، کاغذ و چوب» و «خردهبار و متفرقه»، بندر رجایی سهم چندانی ندارد.
سهم از تجارت خارجی
از مجموع ۱۳۰ میلیارد دلار تجارت خارجی ایران در سال ۱۴۰۳ بر اساس اطلاعات گمرک جمهوری اسلامی، ۲۹ میلیارد و ۱۹۷ میلیون دلار آن از «منطقه ویژه اقتصادی بندر رجایی» انجام شده که نشاندهنده سهم ۲۲ درصدی این منطقه از کل تجارت خارجی کشور است.
در بخش واردات، از مجموع ۷۲ میلیارد دلار واردات کشور، ۲۰ میلیارد و ۲۵۴ میلیون دلار از طریق این منطقه وارد شده که سهم ۲۱ درصدی آن را نشان میدهد. در بخش صادرات نیز از مجموع ۵۸ میلیارد دلار صادرات کشور، هشت میلیارد و ۹۴۴ میلیون دلار از این منطقه انجام شده که سهم ۱۵ درصدی را نشان میدهد.
تخمین تاثیر توقف فعالیت بندر
در اردیبهشتماه سال ۱۴۰۳، حدود نیمی از تخلیه و بارگیری کل کشور، معادل شش میلیون و ۸۴۴ هزار و ۲۶۵ تن، از طریق بندر رجایی انجام شده بود. ۸۷ درصد کالای کانتینری در اردیبهشت سال گذشته، معادل یک میلیون و ۸۸۶ هزار و ۵۳۶ تن، از این بندر تخلیه یا بارگیری شده بود.
بر این اساس میتوان تخمین زد که هر روز توقف فعالیت این بندر، معادل توقف تخلیه و بارگیری حدود ۲۲۱ هزار تن انواع کالا و ۶۱ هزار تن کالای کانتینری خواهد بود. همچنین در اردیبهشت سال گذشته، حدود نیمی از فرآوردههای نفتی کشور، معادل دو میلیون و ۳۰۹ هزار تن، از طریق این بندر جابهجا شده است که در نتیجه، توقف هر روز فعالیت بندر، موجب معطلی حدود ۷۵ هزار تن فرآوردههای نفتی خواهد شد.