یک روز پیش از آغاز دور سوم مذاکرات تهران و واشینگتن در عمان و همزمان با سفر مایکل (اریک) کوریلا، فرمانده فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) به اسرائیل، ارتش این کشور اعلام کرد سه فروند جنگنده پیشرفته «اف-۳۵آی» شامگاه پنجشنبه در پایگاه هوایی نواتیم فرود آمدند.
این جنگندهها قرار است به اسکادران ۱۴۰ ملحق شوند و بدین ترتیب، تعداد کل جنگندههای «اف-۳۵» نیروی هوایی اسرائیل به ۴۵ فروند خواهد رسید.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، جمعه برای شرکت در سومین دور مذاکرات غیرمستقیم با ایالات متحده راهی مسقط، پایتخت عمان شد.
این مذاکرات قرار است شنبه با میانجیگری عمان برگزار شود و مایکل آنتون، مدیر دفتر تدوین سیاست وزارت خارجه آمریکا، ریاست هیأت فنی آمریکا را برعهده دارد.
در آستانه این گفتوگوها، استیو ویتکاف، نماینده ویژه دونالد ترامپ، جمعه وارد مسکو شد تا با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، درباره روند مذاکرات گفتوگو کند. ویتکاف شنبه در مسقط با مقامات ایرانی دیدار خواهد کرد.
دونالد ترامپ نیز در تازهترین اظهاراتش درباره این مذاکرات گفت: «ممکن است به تصمیم بسیار خوبی برسیم و جانهای زیادی نجات پیدا کند.»
وبسایت اکسیوس به نقل از منابع آگاه گزارش داد که عراقچی در مذاکرات پیشین در رم به ویتکاف گفته رسیدن به توافق نهایی در مهلت ۶۰ روزهای که ترامپ تعیین کرده، دشوار است و پیشنهاد داده گفتوگوها با تمرکز بر توافق موقت آغاز شود.
وزارت خارجه آلمان با تایید حمایت از گفتوگو میان تهران و واشینگتن اعلام کرد از ایجاد کانال دیپلماتیک استقبال میکند.
سخنگوی وزارت خارجه فرانسه نیز با تاکید بر حمایت پاریس از راهحل دیپلماتیک در پرونده هستهای ایران، گفت فرانسه آماده ادامه گفتوگو با تهران است.
وزیر خارجه ایران تاکید کرد که «توپ اکنون در زمین سه کشور اروپایی است» و از آنها خواست تحت تاثیر گروههای ذینفوذ تصمیمگیری نکنند و مسیر مستقلی را در پیش بگیرند.
در همین حال، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفت اگر ایران خواهان برنامهای هستهای با اهداف غیرنظامی است، میتواند مواد غنیشده را از خارج وارد کند. مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز با اشاره به لزوم شفافیت همه کشورها درباره تاسیسات مشکوک، گفت ایران در مواردی پاسخگو نبوده و گفته است «به شما ربطی ندارد».
در تحولی دیگر، روزنامه جروزالمپست نوشت که اسرائیل پاییز گذشته به دلیل فشارهای حزبالله، تهدیدهای حماس و حوثیها و نیز بهمنظور حفظ حمایت آمریکا، از حمله به تاسیسات هستهای ایران صرفنظر کرده است.
همزمان، مایکل کوریلا، فرمانده سنتکام، برای دیدار با وزیر دفاع اسرائیل و فرماندهان ارتش این کشور، در مسیر اسرائیل است. این دیدار در بحبوحه تنشهای منطقهای و همزمان با آغاز مذاکرات حساس عمان انجام میشود.
عراقچی در اظهارات تازهای تاکید کرد که اگر خواست آمریکا از مذاکرات صرفا جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای باشد، این هدف قابل دسترس است. اما اگر فراتر از این مطالبهای مطرح شود، گفتوگوها به بنبست خواهد رسید.
در این ارتباط بیشتر بخوانید: تحرکات دیپلماتیک پیش از دور سوم مذاکرات ایران و آمریکا در عمان
سازمان اطلاعات و امنیت هلند (AIVD) در گزارش سالانه تازه خود جمهوری اسلامی را به تلاش برای انجام عملیات ترور در شهر هارلم در تابستان گذشته متهم کرده است. بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی همچنین در یک ترور نافرجام دیگر در پایان سال ۲۰۲۳ در مادرید، پایتخت اسپانیا نیز دست داشته است.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی با رد این گزارش، جمعه پنجم اردیبهشت از احضار سفیر هلند به وزارت امور خارجه خبر داد تا به «اتهامزنی بیاساس سازمان امنیت ملی هلند علیه ایران» اعتراض کند.
تهران اعلام کرد: «بهدنبال طرح ادعاهای بیاساس علیه جمهوری اسلامی از سوی سازمان امنیت ملی هلند، امیل فردریک دوبونت، سفیر این کشور در تهران از سوی علیرضا یوسفی، مدیرکل غرب اروپای وزارت امور خارجه احضار شد و مراتب اعتراض شدید کشورمان در این خصوص به وی ابلاغ گردید.»
این اطلاعیه «هرگونه دخالت ایران در عملیات سوءقصد در هلند» را بیاساس خواند.
به گزارش وبسایت اناواس هلند، سخنگوی وزارت خارجه این کشور تایید کرده که در پی افشاگری نقش جمهوری اسلامی در تلاش برای ترور در اروپا، کاسپار ولدکمپ، وزیر خارجه هلند، سفیر جمهوری اسلامی را احضار کرده است.
در گزارش سالانه سازمان اطلاعات و امنیت هلند آمده است که «بر اساس اطلاعات موجود»، به احتمال زیاد جمهوری اسلامی دستور ترور یکی از فعالان و نویسندگان ایرانی مخالف جمهوری اسلامی را در شهر هارلم در هلند صادر کرده است.
در این گزارش همچنین گفته شده است که جمهوری اسلامی در تلاش بوده تا یکی از منتقدان خود را در مادرید، پایتخت اسپانیا، ترور کند.
بهنوشته اناواس متهم کردن علنی یک کشور خارجی به تلاش برای ترور در خاک هلند اقدامی نادر محسوب میشود. آخرین بار در سال ۲۰۱۹ چنین اتهامی از سوی دولت هلند مطرح شد، که آن نیز به جمهوری اسلامی مربوط میشد. در سال ۲۰۱۹، یک سال پس از آنکه دو کارمند سفارت جمهوری اسلامی بهدلیل ارتباط با دو ترور در هلند از این کشور اخراج شدند، هلند بهطور رسمی و علنی حکومت ایران را به انجام ترور در خاک خود متهم کرد.
سفارت جمهوری اسلامی در هلند با انتشار بیانیهای، بخشهای ایران این گزارش را «بیاساس» خواند و اضافه کرد که جمهوری اسلامی خود «بزرگترین قربانی تروریسم» است.
جزییات ترور نافرجام در هارلم
سیامک تدین طهماسبی، روزنامهنگار و یکی از فعالان مخالف جمهوری اسلامی، ششم تیرماه ۱۴۰۳ در گفتوگو با ایراناینترنشنال از یک سوءقصد نافرجام علیه خود خبر داد.
در جریان ترور نافرجامی که در گزارش تازه سازمان اطلاعات و امنیت هلند به آن اشاره شده، سیامک تدین طهماسبی نیمهشب متوجه شد که دو مرد در حال بالا رفتن از بالکن خانهاش هستند. این دو نفر در آن لحظه از طریق تلفن همراه با فرد سومی در تماس بودند که ظاهرا دستورالعملهایی به آنها میداد.
پس از دستگیری این دو نفر، مشخص شد که هر دو از چهرههای شناختهشده در محافل جنایی در هلند هستند و همچنین برای شرکت در تلاش پیشین برای ترور آلهخو ویدال-کودراس، سیاستمدار پیشین و منتقد سرسخت جمهوری اسلامی در مادرید نیز تحت تعقیب بودهاند.
براساس تحقیقات انجامشده، جمهوری اسلامی در هر دو مورد از همان الگوی تکراری استفاده کرده است: بهکارگیری شبکههای جنایتکار برای حذف فیزیکی مخالفان خود. این روش موجب میشود که اثبات قضایی ارتباط مستقیم ترورها با تهران بسیار دشوار باشد.
یکی از بازداشتشدگان کلمبیایی و دیگری یک مرد ۳۸ ساله تونسی با نام محرز عیاری بودند. بازداشتشده تونسی در ویلژوییف، یکی از شهرهای نزدیک پاریس، پایتخت فرانسه، بزرگ شده و زندگی کرده است.
عیاری که از سال ۲۰۲۲ به اتهام قتل فردی در فرانسه، تحت تعقیب پلیس این کشور بود، مظنون اصلی تیراندازی به آلخاندرو ویدال کوآدراس، سیاستمدار نزدیک به مجاهدین خلق، در مادرید اسپانیا در آبان سال ۱۴۰۲ هم به شمار میرود.
در هشتم فروردین ماه امسال برنامه تلویزیونی نیوز اوور (ساعت خبر) در هلند از «نگرانی جدی» سرویس امنیتی این کشور در مورد تهدیدهای جمهوری اسلامی علیه مخالفان خبر داد و تاکید کرد که جمهوری اسلامی با استفاده از تاکتیکهایی مانند ارعاب و تلاش برای ترور، تلاش میکند منتقدانش را ساکت کند.
در این برنامه اعلام شد که جمهوری اسلامی برای هدف قرار دادن مخالفان خود از سازمانهای تبهکار استفاده میکند.
سفارت جمهوری اسلامی در هلند در پاسخ به این برنامه این گزارشها را رد کرد.
در همین زمینه، رضوان الطاغی، تبهکار مراکشی-هلندی که از جمله به دلیل صدور دستور قتل دو تن از مخالفان حکومت جمهوری اسلامی مجرم شناخته شده است، همراه دو نفر دیگر به جرم ترورهای سازمانیافته به حبس ابد محکوم شده است. محمدرضا کلاهی صمدی، در زمان قتل در آذر ماه ۱۳۹۴، ۵۶ سال داشت و با نام علی معتمد در شهر آلمیره هلند زندگی میکرد. حکومت ایران میگوید که او عامل بمبگذاری در دفتر حزب جمهوری اسلامی در هفتم تیر سال ۱۳۶۰ بوده است.
احمد مولا ابوناهض مشهور به «احمد نیسی» نیز ۱۷ آبان ۱۳۹۶، در مقابل محل زندگیاش در شهر لاهه به قتل رسید. او یکی از رهبران «جنبش آزادیبخش الاحواز» بود.
چالشهای حقوقی در پیگیری پرونده
در پرونده تلاش برای ترور در هارلم نیز، هرچند دو مظنون در حال محاکمه هستند، اما فردی که گمان میرود از طرف حکومت ایران آنها را هدایت میکرد، همچنان متواری است. به همین دلیل، دادستانی شمال هلند اعلام کرده که بررسی منشاء ایرانی این عملیات در دستور کار نیست و انتشار گزارش سازمان اطلاعات و امنیت هلند نیز در این تصمیم تغییری ایجاد نخواهد کرد.
اشاره صریح سازمان اطلاعات و امنیت هلند به جمهوری اسلامی، آن هم تنها چند ماه پس از این حادثه در هارلم، امری کمسابقه است. در موارد پیشین، مانند حملات به شهروندان ایرانی در هلند در سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۱۷، دولت و سرویسهای اطلاعاتی هلند برای سالها سکوت اختیار کرده بودند؛ سکوتی که نارضایتی گستردهای را در میان جامعه ایرانیان تبعیدی و اعضای پارلمان هلند برانگیخت.
سخنگوی سازمان اطلاعات و امنیت هلند اما اکنون ز تغییر در این رویکرد خبر داده و گفته است: «ما از این پس هرجا لازم باشد، بهطور علنی خواهیم گفت چه کسی پشت ماجراست. نه با این امید که چنین اقداماتی متوقف شود، بلکه برای آنکه بهروشنی نشان دهیم ما متوجه آنچه در جریان است، هستیم.»
همراستا با رویکرد بریتانیا و سوئد
این تغییر موضع سازمان اطلاعات و امنیت هلند همراستا با سیاستهای اخیر سرویسهای اطلاعاتی بریتانیا و سوئد است که سال گذشته بهصورت علنی جمهوری اسلامی را مسئول اقدامات جنایی و استفاده از گروههای تبهکار در خاک خود دانستند.
در مقابل، جمهوری اسلامی ایران این اتهامات را بیاساس خوانده و آنها را بخشی از یک «کارزار همیشگی برای لکهدار کردن چهره بینالمللی ایران» توصیف کرده است.
روزنامه والاستریت ژورنال، ۲۰ مهر ۱۴۰۳ گزارش داد با توجه به سابقه استفاده جمهوری اسلامی از گروههای تبهکار برای حمله به اهداف مورد نظر خود در کشورهای غربی، حکومت ایران همچنان در تلاش است با استخدام این گروهها، منافع اسرائیل را در سراسر دنیا هدف قرار دهد.
این روزنامه نوشت حملات متعدد اسرائیل به جمهوری اسلامی و متحدان آن و همچنین کشته شدن حسن نصرالله، دبیرکل پیشین حزبالله لبنان، گزینههای پیش روی تهران برای مقابله با اسرائیل را محدود کرده است.
روزنامه گاردین در گزارشی در شهریور ۱۴۰۲ به تهدید، آزار و اذیت فعالان سیاسی مخالف جمهوری اسلامی در سراسر اروپا پرداخت و به نقل از ۱۵ تن از آنان که ساکن بریتانیا، فرانسه، آلمان، اسپانیا، سوئد و سوئیس هستند، نوشت که حکومت ایران پشت این کارزار سرکوب قرار دارد.
روزنامه دیلیمیل نیز روز ۱۸ فروردین ۱۴۰۳ گزارش داد حکومت ایران از گروههای جنایتکار سازمانیافته برای حمله به اهداف مورد نظر خود در اروپا استفاده میکند.
فرمانده ارتش هند از محل حمله مرگبار سهشنبه دوم اردیبهشت ماه به گردشگران در کشمیر بازدید کرد. حملهای که بازارهای مالی را از بیم تنش نظامی بین هند و پاکستان دچار نوسان کرده است.
مقامات هندی اعلام کردهاند در حمله سهشنبه که طی آن افراد مسلح به سوی گردشگران در منطقه پهلگام شلیک کردند، عناصر پاکستانی دخیل بودهاند؛ ادعایی که پاکستان آن را رد کرده است.
در این حمله ۲۶ نفر کشته شدند. پیش از این هند با دادن وعده «شناسایی، تعقیب و مجازات» عاملان، از کنار گذاشتن توافق ۶۰ ساله حقآبه رود ایندوس خبر داد.
اسلامآباد این اقدام را «بزدلانه» و «معادل جنگ آبی» خواند و حریم هوایی پاکستان را به روی پروازهای شرکتهای هواپیمایی هندی بست.
ژنرال اوپندرا دویودی، فرمانده ارتش هند، جمعه پنجم اردیبهشت ماه برای بررسی وضعیت امنیتی به کشمیر سفر کرد.
این سفر یک روز پس از آن صورت گرفت که نارندرا مودی، نخستوزیر هند، وعده داد عاملان این حمله را «در اقصی نقاط زمین» تعقیب خواهد کرد.
نوسان در بازارهای مالی
در همین حال بازارهای سهام هند با افت همراه شدند و شاخصهای اصلی حدود یک درصد کاهش یافتند. ارزش روپیه کاهش پیدا کرد و سود اوراق قرضه ۱۰ ساله دولت هند، چهار واحد پایه افزایش یافت.
دو شرکت هواپیمایی بزرگ هند، ایندیگو و ایر ایندیا، اعلام کردند که بسته شدن حریم هوایی پاکستان برخی از مسیرهای بینالمللی آنها، از جمله پروازهای به ایالات متحده و اروپا را تحت تاثیر قرار داده و موجب افزایش زمان پرواز و تغییر مسیرها شده است.
احتمال حمله نظامی
در پی این رخداد، نگرانیهایی درباره احتمال حمله نظامی هند به خاک پاکستان - مشابه اقدام سال ۲۰۱۹ میلادی پس از بمبگذاری انتحاری در کشمیر تحت کنترل هند که منجر به کشته شدن دستکم ۴۰ نیروی امنیتی شبهنظامی شد - دوباره مطرح شده است.
چند تن از رهبران حزب ملیگرای هندوگرای بهاراتیا جاناتا (BJP) که مودی نیز به آن تعلق دارد، خواستار اقدام نظامی علیه پاکستان شدهاند.
زمینههای تنش
هند و پاکستان هر دو مدعی مالکیت کامل منطقه مسلماننشین کشمیر هستند اما هر کدام تنها بخشی از آن را اداره میکنند.
هند که اکثریت جمعیت آن را هندوها تشکیل میدهند، مدتهاست پاکستان را به حمایت از جداییطلبانی متهم میکند که علیه نیروهای امنیتی در منطقه کشمیر تحت کنترل هند مبارزه میکنند؛ اتهامی که همواره از سوی اسلامآباد رد شده است.
مقامات هندی میگویند حمله سهشنبه دارای پیوندهای فرامرزی بوده است. پلیس کشمیر با انتشار اطلاعیهای سه نفر را بهعنوان افراد دخیل در این حمله شناسایی کرده که دو نفر از آنها تبعه پاکستان هستند. با این حال، هند جزییات بیشتری از این پیوندها ارائه نداده و مدرکی منتشر نکرده است.
مودی در سخنرانی چهارشنبه خود گفت قربانیان این حمله از نقاط مختلف هند بودهاند؛ همزمان شبکههای تلویزیونی تصاویری از مراسم خاکسپاری در ایالتهای گوناگون کشور پخش کردند.
روزنامههای سراسری هند نیز جمعه تصاویر زنانی را که شیون میکنند و افرادی را که در برابر شعلههای آتش در حال دعا هستند، در حالی که بسیاری از ۲۶ قربانی سوزانده میشدند، منتشر کردند.
به گفته یک مقام رسمی، نیروهای دولتی بامداد جمعه در کشمیر تحت کنترل هند خانههای دو مظنون به عضویت در گروههای شبهنظامی را که یکی از آنها در حمله روز سهشنبه متهم است، تخریب کردند.
در ایالتهایی که به وسیله حزب بهاراتیا جاناتا اداره میشوند، خانهها یا فروشگاههایی را که گفته میشود بهصورت غیرقانونی ساخته شدهاند و صاحبان آنها به ارتکاب جرم متهماند، تخریب میکنند؛ اقدامی که در فرهنگ آن منطقه بهعنوان «عدالت بولدوزری فوری» شناخته میشود.
در حادثهای جداگانه، ارتش هند جمعه اعلام کرد تیراندازی پراکندهای در امتداد خط کنترل که منطقه کشمیر تحت کنترل هند و پاکستان را از هم جدا میکند، رخ داده است.
این در حالی است که دو کشور در سال ۲۰۲۱ میلادی به آتشبس دست یافته بودند اما این توافق چندین بار نقض شده است.
وزارت خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرد که عباس عراقچی عصر جمعه در راس یک هیئت دیپلماتیک و فنی-کارشناسی، برای گفتوگو با آمریکا، روز شنبه عازم مسقط خواهد شد.
این وزارتخانه همچنین تاکید کرد که گفتوگوها به صورت «غیرمستقیم» برگزار خواهد شد.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، نیز گزارش داد که مجید تختروانچی، معاون سیاسی، و کاظم غریبآبادی، معاون بینالملل وزیر خارجه، ریاست هیئت فنی را در مذاکرات کارشناسی با آمریکا بر عهده خواهند داشت.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، با اشاره به سومین دور مذاکرات گفت: «پیشرفت در مذاکرات مستلزم نشاندادن حسن نیت، جدیت و واقعنگری از سوی طرف مقابل است.»
خبرگزاری اینترفکس گزارش داد هواپیمایی از ایالات متحده که احتمال میرود حامل استیو ویتکاف، نماینده ویژه دونالد ترامپ باشد، در فرودگاه ونوکووای مسکو فرود آمده است.
ویتکاف که قرار است شنبه در عمان با طرف ایرانی مذاکره کند، جمعه با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، دیدار خواهد کرد.
او پیش از آغاز اولین دور از مذاکرات ایران و آمریکا در عمان نیز به روسیه سفر کرده بود.
ورود ویتکاف به مسکو همزمان شده است با تلاشهای دیپلماتیک برای رسیدن به توافقی جدید با تهران و افزایش نقش مسکو در هماهنگی پشتپرده این مذاکرات.
هفته گذشته و پیش از دور دوم مذاکرات تهران و واشینگتن، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، برای مشورت با پوتین به مسکو سفر کرد.