وزارت خارجه در واکنش به مطرح شدن نام شمخانی: مسئولیت پرونده هسته‌ای هنوز با ماست

احمدیان سه‌شنبه ۱۶ بهمن در جریان یک نشست دانشجویی در مشهد گفت: «ما مشغول تقویت مقاومت هستیم. ممکن است یک روز به درگیری نظامی هم منجر بشود که دشمن با جنگ نظامی از بین برود اما بنای ما این نیست که مقاومت با جنگ عمل کند.»

او با اشاره به تهدیدهای علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، درباره نابودی اسرائیل ظرف ۲۵ سال آینده، گفت که خامنه‌ای برای تحقق این موضوع «سخنی از جنگ به میان نیاورده» و حکومت ایران نیز به دنبال «کار نظامی جهت از بین بردن اسرائیل» نیست.

این اظهارات فاصله چشمگیری با تهدیدها و لفاظی‌های پیشین مقام‌های جمهوری اسلامی علیه اسرائیل دارد.

خامنه‌ای در سخنرانی‌ اول فروردین سال ۱۳۹۲ خود گفته بود: «... خودشان می‌دانند و اگر هم نمی‌دانند، بدانند که اگر غلطی از آن‌ها (اسرائیلی‌ها) سر بزند، جمهوری اسلامی تل‌آویو و حیفا را با خاک یکسان خواهد کرد.»

احمدیان خاطرنشان کرد: «مقام معظم رهبری زمانی فرمودند اسرائیل ۲۵ سال آینده را نخواهد دید. اولا از آن زمان چند سالی بیشتر نگذشته است. ثانیا نفرمودند این کار به دست مقاومت انجام می‌شود. ثالثا کی فرمودند با جنگ می‌رویم و می‌گیریم؟ کسی بخواهد این کار را بکند، برای کار نظامی برنامه‌ریزی می‌کند. ما مشغول این نیستیم.»

مواضع جمهوری اسلامی در پی شکست‌های متعدد گروه‌های نیابتی و متحدان خود در منطقه، تضعیف شده و این موضوع حتی مورد انتقاد شماری از حامیان حکومت در ایران قرار گرفته است.

نشریه تایم ۱۴ بهمن در گزارشی تحلیلی نوشت چند ماه اخیر، دوره فاجعه‌باری برای حکومت ایران و توانایی آن در تهدید رقبا و دشمنان منطقه‌ای خود بوده و جمهوری اسلامی اکنون متزلزل‌تر از همیشه است.

پیش‌تر و در ۲۱ دی، ویلیام بِرنز، رییس پیشین سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سی‌آی‌ای)، با اشاره به «فروپاشی» حزب‌الله لبنان به‌عنوان مهم‌ترین گروه نیابتی تهران، «کاهش شدید قدرت حماس» در نوار غزه و در نهایت سقوط حکومت بشار اسد، گفت: «تمامی این مسائل رژیم ایران را از نظر استراتژیک، در موقعیت بسیار ضعیف‌تری قرار داده است.»

واکنش احمدیان به انتقادات حامیان حکومت از اجرا نشدن «وعده صادق-۳»

دبیر شورای عالی امنیت ملی در ادامه اظهارات خود به انتقادات حامیان حکومت از اجرا نشدن وعده مسئولان درباره حمله به اسرائیل، موسوم به «وعده صادق-۳»، پرداخت و به آن‌ها هشدار داد «دشمن» در پی «اختلاف و تفرقه‌افکنی» در صف طرفداران جمهوری اسلامی است.

احمدیان گفت: «تلاش می‌کنند بین ما اختلاف ایجاد کنند و متاسفانه گاهی برخی از ما در این پازل گرفتار می‌شوند. مثلا دشمن می‌گوید چون مسئولان ایران دیروز و امروز ما را نزدند، پس ترسیده‌اند. عده‌ای هم در داخل می‌گویند چرا می‌ترسید بزنید؟ خلق دوگانه‌های کاذب و درگیر ساختن جبهه مقاومت در این دوگانه‌ها از ترفندهای دشمن است.»

او «تحقیر، مسخره کردن و متهم کردن به ترس» را از «ابزارهای دشمن» خواند و افزود حامیان جمهوری اسلامی نباید تحت تاثیر قرار بگیرند.

مقام‌ها و رسانه‌های جمهوری اسلامی از عنوان «جبهه مقاومت» برای گروه‌های مسلح مورد حمایت تهران در منطقه، نظیر جهاد اسلامی، حزب‌الله، حشد شعبی، حماس و حوثی‌های یمن استفاده می‌کنند.

حکومت ایران شامگاه ۱۰ مهر با حدود ۲۰۰ موشک بالستیک خاک اسرائیل را هدف قرار داد. این دومین حمله مستقیم جمهوری اسلامی به اسرائیل بود.

در سوی مقابل، جنگنده‌های ارتش اسرائیل بامداد پنجم آبان در عملیاتی تلافی‌جویانه به ده‌ها هدف نظامی در ایران حمله کردند.

از آن زمان تاکنون، مقام‌های جمهوری اسلامی بارها از حمله تلافی‌جویانه علیه اسرائیل سخن گفته‌اند. با این حال، پس از پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری ایالات متحده، از لحن تهاجمی تهران به‌طور قابل توجهی کاسته شده است.

احمدیان: با کفار هم می‌توان مذاکره کرد

دبیر شورای عالی امنیت ملی در سخنان خود به کشمکش‌های اخیر در میان مقام‌ها و رسانه‌های وابسته به جمهوری اسلامی درباره مذاکره با آمریکا نیز پرداخت.

احمدیان در این رابطه گفت: «برخی افراد گفت‌وگو و مذاکره را در تقابل با استقامت قرار می‌دهند. این برداشت اشتباه است. با کفار هم می‌شود مذاکره کرد اما با رعایت چه اصلی؟ بر مبنای اصل مقاومت می‌شود مذاکره کرد.»

او اضافه کرد: «اگر جایی که باید کوتاه بیاییم، سرسختی کنیم، آسیب می‌بینیم. آنجایی هم که باید بایستیم، اگر کوتاه بیاییم، باز اشتباه است.»

در هفته‌های اخیر و به‌ویژه پس از آغاز به کار رسمی ترامپ در کاخ سفید، مذاکره با آمریکا به بحثی داغ در ایران تبدیل شده است.

مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، ۲۵ دی در مصاحبه با شبکه خبری ان‌بی‌سی آمریکا اعلام کرد تهران برای «مذاکره شرافتمندانه و برابر» آماده است.

در سوی دیگر، روزنامه کیهان، رسانه زیر نظر نماینده خامنه‌ای، ۲۶ دی «التماس مذاکره» از سوی مقام‌های جمهوری اسلامی را «دیوانگی» و رفتاری «غیر‌شرافتمندانه و غیراصولی» خواند.

با این حال، خامنه‌ای ۹ بهمن به مذاکره با آمریکا چراغ سبز نشان داد و گفت: «حواسمان باشد که با چه کسی مواجهیم، با چه کسی معامله می‌کنیم. انسان وقتی که طرف خودش را شناخت، ممکن است معامله هم بکند اما می‌فهمد که چه‌ کار باید بکند.»

بر اساس تصاویر و ویدیوهای رسیده به ایران‌اینترنشنال، بازاریان در تهران سه‌شنبه ۱۶ بهمن در اعتراض به بالا رفتن نرخ دلار، گرانی‌ها و مالیات بالا، مغازه‌های خود را بستند و تجمع کردند.

این تجمعات در بازار‌های مولوی، خیام جنوبی و میدان قیام تهران، شکلی گسترده یافت.

ویدیوهای رسیده به ایران‌اینترنشنال نشان می‌دهند توزیع‌کنندگان عمده مواد غذایی پلاکاردهایی با شعارهایی از جمله «ارزش افزوده از اقلام مواد غذایی ملغی باید گردد»، در دست گرفتند.

در روزهای گذشته و با افزایش قیمت‌ها و تداوم گرانی مواد غذایی در ایران، بسیاری از شهروندان با ارسال ویدیوهایی به ایران‌اینترنشنال، به موج تازه گرانی‌ها اعتراض کردند.

در ادامه روند صعودی قیمت‌ها و ثبت رکوردهای جدید در بازار ارز و طلای ایران، سه‌شنبه ۱۶ بهمن قیمت سکه طلای طرح جدید، از ۶۳ میلیون تومان فراتر رفت. ششم بهمن نرخ فروش هر قطعه سکه طلای طرح جدید به ۶۱ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان رسیده بود.

قیمت سکه طلا از زمان شروع به کار دولت دونالد ترامپ در آمریکا، حدود هفت میلیون تومان افزایش داشته است.

پیش از این و به دنبال افزایش اعتراضات اقشار مختلف کشور و ابراز نگرانی مقام‌های جمهوری اسلامی، ولی‌الله بیاتی، سخنگوی کمیسیون امور داخلی کشور و شورا‌های مجلس، از تصویب ممنوعیت برگزاری تجمعات و راهپیمایی‌ها در «مکان‌های حساس و امنیتی» خبر داد.

هم‌زمان با این تحولات، مقام‌های حکومتی ۱۵ بهمن با حضور سران سه قوه در نهاد ریاست‌جمهوری جلسه‌ای فوق‌العاده برگزار کردند.

بیشتر بخوانید: واکنش پزشکیان به نارضایتی مردم از وخامت وضعیت اقتصادی: بخشی از گرانی دست ما نیست

افزایش آمار تجمعات اعتراضی کارگران، بازنشستگان و مستمری‌بگیران، بالا گرفتن نگرانی حکومت از تشدید اعتراضات و احتمال سرنگونی جمهوری اسلامی را به دنبال داشته است.

کنفدراسیون کار ایران در خارج از کشور، ۲۸ دی در گزارشی درباره وضعیت کارگران، مزدبگیران و جنبش‌های اعتراضی ایران در سال گذشته میلادی نوشت در سال ۲۰۲۴ دست‌کم دو هزار و ۳۹۶ تجمع اعتراضی و ۱۶۹ اعتصاب در بخش‌های مختلف و در ۳۱ استان و ۷۰ شهر ایران شکل گرفت.

این آمار نشان می‌دهد با وجود وعده‌های جمهوری اسلامی، وضعیت معیشتی بازنشستگان و کارگران در ایران روز به روز وخیم‌تر می‌شود.

لاهوتی در جلسه سه‌شنبه ۱۶ بهمن مجلس در طرح سوال از وزیر جهاد کشاورزی گفت تبدیل شدن کشور از صادرکننده سیب‌زمینی به واردکننده، نشان می‌دهد که وضعیت کشاورزی در ایران نابسامان است.

نماینده شهر لنگرود با یادآوری این‌که زمانی پنج میلیون و ۲۰۰ هزار تن سیب‌زمینی در ایران تولید می‌شد و چهار میلیون تن مصرف سیب‌زمینی کشور بود و یک میلیون و ۲۰۰ هزار تن سیب‌زمینی صادر می‌شد، گفت: «اما اکنون به دلیل کمبود سیب‌زمینی ناچار باید سیب‌زمینی به کشور وارد کرد.»

پیش از این و در ۱۳ بهمن، احد آزادی‌خواه، نایب رییس کمیسیون کشاورزی مجلس در گفت‌وگو با خبرگزاری خانه ملت، متعلق به مجلس شورای اسلامی، دلیل افزایش بی‌سابقه قیمت سیب‌زمینی را «مدیریت نادرست بازار و فاسد شدن محصول کشاورزان در فصل برداشت» اعلام کرد.

آزادی‌خواه با بیان این‌که سال زراعی گذشته در بسیاری از نقاط کشور محصول روی دست کشاورز باقی ماند، گفت که این موضوع موجب شده است تا در حال حاضر و در پایان سال، سیب‌زمینی «با قیمت بسیار بالایی» در اختیار مصرف‌کنندگان قرار بگیرد.

غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، ۱۰ بهمن در حاشیه جلسه کمیسیون کشاورزی مجلس، افزایش صادرات را علت اصلی افزایش قیمت سیب‌زمینی در بازار دانست.

نوری همان روز از وارد کردن ۷۰۰ تن سیب‌زمینی به بازار تهران خبر داد و گفت که به همین نسبت، در سراسر کشور سیب‌زمینی توزیع شده و تا چند روز آینده قیمت‌ها کنترل می‌شود.

پنجم بهمن، خبرگزاری ایسنا بر اساس مشاهدات میدانی گزارش داد که قیمت سیب‌زمینی در تهران تا هر کیلوگرم ۶۰ هزار تومان افزایش یافته است.

اکبر یاوری، رییس اتحادیه بارفروشان، همان روز به ایسنا گفت: «کمبود سیب‌زمینی از سال گذشته آغاز شده اما از اوایل اسفند که برداشت دوم جیرفت آغاز شود، به ثبات می‌رسد.»

شهروندی با ارسال ویدیویی به ایران‌اینترنشنال به گرانی سیب‌زمینی اشاره کرد و خطاب به علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، درباره «شعار مرگ بر آمریکا»، گفت: «اگر دل و جرات داری بیا نگاه کن ببین سه‌دانه سیب‌زمینی ۵۰ هزار تومان است. می‌فهمی یعنی چه؟»

این شهروند اضافه کرد: «یعنی این حکومت، ایران را غارت کرده است. باید خودت به خودت بگویی مرگ بر من.»

ترامپ دوم بهمن در نخستین روز ریاست‌جمهوری خود، یک فرمان اجرایی امضا کرد که کمک‌های توسعه‌ای خارجی این کشور را به مدت ۹۰ روز به حال تعلیق در می‌آورد تا کارایی آن‌ها و همسویی‌شان با رویکرد «اول آمریکا» مورد بررسی قرار گیرد.

این تصمیم موجب نگرانی فعالان حقوق بشری ایرانی درباره تاثیر آن بر برنامه‌های مرتبط با ایران شد. برخی از آن‌ها می‌گویند این فرمان می‌تواند به حکومت ایران کمک کند تا دسترسی مردم به اطلاعات را بیش از پیش محدود سازد.

پس از صدور این فرمان اجرایی، وزارت خارجه آمریکا تمام برنامه‌های کمک خارجی در حال اجرا را جز در مواردی که در دستور ترامپ استثنا شده ‌بودند، متوقف و آغاز طرح‌های جدید کمک‌رسانی را نیز تعلیق کرد.

بر اساس آمار رسمی دولتی، واشینگتن بزرگ‌ترین اهداکننده کمک‌های بین‌المللی در جهان است و تنها در سال مالی ۲۰۲۴، بالغ بر ۳۹ میلیارد دلار در این مسیر هزینه کرده که از این مبلغ، ۶۵ میلیون دلار به تامین مالی برنامه «دموکراسی منطقه‌ای خاور نزدیک» موسوم به NERD، تحت مدیریت وزارت خارجه آمریکا اختصاص یافته است.

بنا بر گزارش سرویس تحقیقات کنگره، این برنامه از سال ۲۰۰۹ تا کنون منبع اصلی حمایت آمریکا از حقوق بشر و جامعه مدنی در ایران بوده است.

بخشی از کمک‌های آمریکا نیز به تامین هزینه‌های خدمات وی‌پی‌ان اختصاص دارد که شهروندان ایرانی برای دور زدن سانسور جمهوری اسلامی از آن استفاده می‌کنند.

در پی قطع کمک‌ها، بسیاری از این خدمات ناچار به توقف فعالیت‌های خود خواهند شد.

یک کارشناس امنیت سایبری مستقر در سیلیکون ولی در همین رابطه به ایران‌اینترنشنال گفت: «این اقدام، بسیار خطرناک است زیرا مساله آزادی اینترنت هم برای مردم ایران و هم برای هم‌پیمانان مردم ایران در غرب بسیار حیاتی است.»

یک فعال حوزه اینترنت نیز در مصاحبه با ایران‌اینترنشنال هشدار داد دستور اخیر ترامپ برای قطع کمک‌ها، ۲۰ میلیون ایرانی، معادل یک‌پنجم جمعیت کشور را از دسترسی به خدمات وی‌پی‌ان تحت پشتیبانی ایالات متحده محروم می‌کند؛ خدماتی که مردم ایران برای دور زدن محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی جمهوری از آن‌ها بهره می‌برند.

در اوج اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در سال ۲۰۲۲، استفاده از شبکه‌های خصوصی مجازی در ایران به دو سوم جمعیت رسید. «در ایران امروز، اینترنت بدون وی‌پی‌ان اصلاً معنا ندارد»، این سخنی است که سوروش احمدی، فعال اینترنتی، در مقاله‌ای برای نشریه «خط صلح» – که از در اوج جنبش «زن، زندگی، آزادی»، سطح وابستگی به وی‌پی‌ان برای دسترسی به اطلاعات در ایران به‌شدت افزایش یافت و دو-سوم جمعیت کشور از آن استفاده کردند.

سروش احمدی، فعال حوزه اینترنت، در مقاله‌ای در ماهنامه «خط صلح» نوشت: «امروز اینترنت در ایران، بدون وی.‌پی.‌ان هیچ معنایی ندارد.»

نشریه «خط صلح» از سوی سازمان غیردولتی «فعالان حقوق بشر در ایران» مستقر در ویرجینیا منتشر می‌شود.

گفته می‌شود وی‌پی‌ان‌های موجود در بازار ایران تحت کنترل جمهوری اسلامی قرار دارند و حتی از سوی نهادهای وابسته به سپاه پاسداران عرضه می‌شوند که از نیاز مردم ایران به دسترسی آزاد به اینترنت بهره‌برداری مالی می‌کنند.

این اطلاعات تازه در شرایطی به دست آمده است که بر اساس نشانه‌های موجود، جمهوری اسلامی فعالانه به دنبال مذاکره با دولت ترامپ است.

بنا بر گفته مقام‌های پیشین و فعلی آمریکایی که با نیویورک تایمز صحبت کرده‌اند و نخواستند نام‌شان فاش شود، این اطلاعات در ماه‌های آخر دولت بایدن جمع‌آوری شده و سپس در جریان انتقال قدرت به تیم امنیت ملی ترامپ منتقل شده است.

در ارزیابی اطلاعاتی ارائه شده به کاخ سفید، هشدار داده شده که مهندسان و دانشمندان تسلیحاتی ایران در جست‌وجوی «میان‌بُری» هستند تا بتوانند ذخیره رو به افزایش سوخت هسته‌ای خود را در عرض چند ماه – نه یک سال یا بیشتر – به سلاحی کارآمد تبدیل کنند تا اگر تهران تصمیم بگیرد رویکرد کنونی خود را تغییر دهد، آماده تولید بمب باشند.

ایران اینترنشنال ۸ ماه پیش در گزارشی اختصاصی خبر داد جمهوری اسلامی با پیگیری چند پروژه هم‌زمان، همچنان فعالانه در حال ادامه و تکمیل برنامه ساخت تسلیحات هسته‌ای خود است و با از سرگیری آزمایش‌ها برای تولید چاشنی انفجار بمب هسته‌ای، برنامه سری تسلیحات هسته‌ای خود را پیش می‌برد.

بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی اقدامات خود را برای تکمیل چرخه تولید تسلیحات هسته‌ای، شامل غنی‌سازی با غلظت بالا، تولید چاشنی مولد انفجار هسته‌ای و توسعه موشک‌های قادر به حمل کلاهک هسته‌ای شدت بخشیده است.

شرایط جدید و تردید جمهوری‌اسلامی

مقام‌های آمریکایی در مصاحبه‌های یک ماه اخیر خود گفته‌اند آن‌ها همچنان معتقدند که جمهوری‌اسلامی و علی خامنه‌ای، رهبر حکومت، هنوز تصمیمی برای ساخت بمب نگرفته‌اند.

در ماه دسامبر، جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی کاخ سفید، اعلام کرد که دولت بایدن نگران این امر است که ایران تضعیف‌شده ممکن است توانایی ساخت تسلیح هسته‌ای را پیدا کند و در حال مطلع‌سازی تیم دونالد ترامپ، درباره این ریسک بوده است.

با این وجود، اطلاعات جدید حاکی از آن است که با توجه به تضعیف شدید نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی و ناکامی موشک‌هایش در نفوذ به سامانه‌های دفاعی آمریکا و اسرائیل، سپاه و مقامات اکنون به‌طور جدی در حال بررسی گزینه‌های جدید برای بازدارندگی در مقابل حمله احتمالی آمریکا یا اسرائیل هستند.

بنا بر اعلام مقام‌های آمریکایی، جمهوری‌اسلامی همچنان در آستانه هسته‌ای شدن قرار دارد و در سال‌های اخیر این کشور تولید اورانیوم را از سر گرفته و اکنون به‌اندازه کافی سوخت برای ساخت چهار بمب یا بیشتر در اختیار دارد. اما این مقدار سوخت به‌تنهایی برای ساخت عملی این بمب‌ها کافی نیست و شواهد جدید نشان می‌دهد فعالیت‌های حکومت ایران بر مراحل پایانی مورد نیاز برای تبدیل این سوخت به جنگ‌افزار متمرکز شده است.

۱۹ مرداد سال جاری هم وال‌استریت ژورنال گزارش داد ارزیابی جدید آژانس‌های اطلاعاتی آمریکا نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی در حال حاضر به دنبال ساخت تسلیحات هسته‌ای نیست اما در حال انجام فعالیت‌های تحقیقاتی است که تهران را در موقعیت بهتری برای راه‌اندازی برنامه تسلیحات هسته‌ای قرار می‌دهد.

اوائل دی‌ماه سال جاری، ویلیام برنز، مدیر سابق سازمان سیا،گفت موقعیت استراتژیک تضعیف‌شده ایران که با ناکامی‌های منطقه‌ای مشخص شده، می‌تواند دروازه‌ای برای از سرگیری مذاکرات هسته‌ای فراهم آورد.

برنز در مصاحبه‌ای با رادیوی ملی آمریکا با اشاره به تجربه‌های خود از مذاکرات سری با تهران بیش از یک دهه پیش، گفت: «این حس ضعف به طور نظری می‌تواند امکان مذاکرات جدی را نیز ایجاد کند.»

نیویورک تایمز نوشته تقریبا روشن است که این شواهد موضوع بحث روز سه‌شنبه بین ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، خواهد بود که اولین رهبری است که دو هفته پس از آغاز ریاست‌جمهوری ترامپ به کاخ سفید می‌رود.

100%

تغییر احتمالی رویکرد اسرائیل

بنا بر این گزارش، سال‌هاست که نخست‌وزیر اسرائیل هر بار تا آستانه صدور دستور حمله نظامی به تاسیسات هسته‌ای ایران پیش می‌رود اما در نهایت اغلب تحت فشار فرماندهان نظامی و اطلاعاتی خودش و همچنین ایالات متحده از تصمیم خود عقب می‌نشیند.

نیویورک تایمز نوشته با اشاره به تغییر معنادار شرایط کنونی ایارن و منطقه با پیش از این، نوشته احتمالا محاسبات نتانیاهو نیز متاثر از این شرایط تازه تغییر کرده است.

از دید مقام‌های آمریکایی و اسرائیلی، جمهوری اسلامی هرگز به‌اندازه امروز ضعیف نبوده است. حماس و حزب‌الله که از سمت ایران تامین مالی و تسلیحاتی می‌شدند، رهبری و توان حمله به اسرائیل را از دست داده‌اند و بشار اسد، رییس‌جمهور سوریه، هم به مسکو پناه برده و ایران دیگر نمی‌تواند از سوریه به‌عنوان مسیر ارسال تسلیحات استفاده کند.

در ماه آبان، در جریان حمله متقابل دوم اسرائیل به ایران، پدافند موشکی پیرامون تهران و برخی تاسیسات هسته‌ای از بین رفتند و دستگاه‌های غول‌آسای میکس سوخت موشک‌های جدید هم هدف قرار گرفتند که باعث اختلال شدید در روند تولید موشکی ایران شده است.

ترامپ پیشتر اعلام کرده عجله‌ای برای ورود به درگیری مستقیم با ایران ندارد و به نظر می‌رسد که به مذاکره تمایل دارد. او اندکی پس از مراسم تحلیف در پاسخ به پرسشی درباره حمایت از حمله احتمالی اسرائیل به تاسیسات هسته‌ای ایران گفت: «امیدواریم بتوانیم آن را بدون نیاز به چنین کاری حل کنیم. واقعا خوب است اگر بتوانیم بدون برداشتن آن گام نهایی، مشکل را حل‌وفصل کنیم.»

100%

دوگانگی قدرت در ایران؛ سپاه و دستگاه دپیلماسی

مسعود پزشکیان هم چند بار اعلام کرده او مایل است درباره توافق جدیدی با طرف‌های جهانی مذاکره کند، اما به نوشته نیویورک‌تایمز کارشناسان آمریکایی می‌گویند تجربه نشان داده او احتمالا از فعالیت‌های سپاه برای آماده‌سازی گزینه هسته‌ای، بی‌خبر است.

«کریم سجادپور»، کارشناس امور ایران در بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی به نیویورک تایمز گفت، «پزشکیان و وزارت خارجه ایران به احتمال فراوان از تصمیم‌های داخلی حکومت درباره برنامه هسته‌ای بی‌اطلاع هستند. جمهوری اسلامی مدت‌هاست علاوه بر ساختار آشکار دولتی، یک دولت پنهان شامل نیروهای نظامی و اطلاعاتی زیر نظر خامنه‌ای هم دارد که بر برنامه هسته‌ای و نیروهای نیابتی منطقه‌ای نظارت داشته و مسئولیت سرکوب، گروگان‌گیری و ترور را بر عهده دارد.»

به گفته سجادپور، دولت آشکار شامل دیپلمات‌ها و سیاست‌مدارانی هستند «که اجازه دارند با رسانه‌ها و مقام‌های غربی گفتگو کنند اما اطلاعات چندانی از این فعالیت‌ها ندارند و وظیفه‌شان تکذیب این فعالیت‌هاست.»

مقام‌های آمریکایی سال ۲۰۰۷ میلادی اعلام کردند ایران برنامه تسلیحاتی خود را در سال ۲۰۰۳ و پس از حمله آمریکا به عراق کنار گذاشته است. مقام‌های دولتی ایران نیز همواره تاکید داشته‌اند که این کشور تنها به دنبال فن‌آوری هسته‌ای غیرنظامی است.

با این حال، تردیدی در مورد برنامه‌ریزی طولانی‌مدت جمهوری‌اسلامی برای ساخت سلاح وجود ندارد. اسنادی که اسرائیل در جریان یک حمله به یک انبار در تهران در سال ۲۰۱۸ به دست آورد، جزئیات تلاش‌های فنی ایران برای این هدف را به روشنی نشان می‌داد.

100%

یک سلاح خام اما سریع؛ سناریوی بازدارندگی فوری تهران

به گفته مقام‌های غربی، چنان‌چه تهران تصمیم بگیرد سیاستش را عوض کند و بمب بسازد، برای رساندن اورانیوم به سطح غنای ۹۰ درصد –که معمولا برای ساخت سلاح هسته‌ای لازم است– تنها به چند روز زمان نیاز دارد. ایران در حال حاضر به میزان قابل توجهی سوخت ۶۰ درصد غنی‌شده دارد که برای ساخت چهار یا پنج سلاح کفایت می‌کند.

اما غنی‌سازی اورانیوم تا درجه تسلیحاتی به‌تنهایی برای ساخت بمب کافی نیست. سال‌هاست مقام‌های آمریکایی می‌گویند ساخت کلاهک هسته‌ای پیشرفته، قابل نصب روی موشک بالستیک، یک سال تا ۱۸ ماه زمان می‌برد.

ایرانی‌ها سال‌هاست می‌دانند که این مدت طولانی ساخت کلاهک، نقطه‌ضعفی جدی است. اگر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی –که همچنان بازرسی‌های محدودی از تولید سوخت هسته‌ای ایران انجام می‌دهد– اعلام کند ایران مشغول غنی‌سازی سوخت با خلوص ۹۰ درصد است، اسرائیل و آمریکا آن‌چنان‌که در گذشته هم هشدار داده‌اند، احتمالا ناگزیر خواهند بود وارد اقدام نظامی شوند.

به گزارش نیویورک تایمز در نتیجه، بهترین ابزار بازدارندگی ایران این خواهد بود که خیلی سریع همان سوخت را به سلاحی قابل استفاده تبدیل کند، اما زمان زیادی در اختیار نخواهد داشت.

بر اساس این گزارش، مقام‌های آمریکایی معتقدند ایران توانایی ساخت یک سلاح هسته‌ای قدیمی‌تر و با طراحی ابتدایی‌تر را دارد. بمبی که سریع‌تر از طرح‌های پیچیده‌تر و پیشرفته‌تر قابل مونتاژ است. این طرحی است که احتمالا ایران بیش از بیست و پنج سال پیش از عبدالقدیر خان، دانشمند هسته‌ای پاکستان، دریافت کرد که نقشه‌های سانتریفیوژهای هسته‌ای را نیز در اختیار ایران قرار داده بود.

این سلاح قدیمی را احتمالا نمی‌توان برای نصب بر موشک بالستیک کوچک‌تر کرد و احتمالا به اندازه طرح‌های مدرن‌تر خیلی هم قابل اتکا نباشد.

در نتیجه، این سلاح بلافاصله تهدید تهاجمی جدی نخواهد بود. اما همین نمونه‌ی ابتدایی می‌تواند برای ایران سریع آماده شود، آزمایش شود و اعلام کند که به یک قدرت هسته‌ای بدل شده است.

مقام‌های آمریکایی می‌گویند چنین سلاحی اگرچه استفاده‌اش علیه اسرائیل دشوار است، اما ممکن است تاثیر بازدارندگی داشته باشد و کشورهایی را که در تدارک حمله به ایران هستند، مردد سازد.