به گزارش رویترز، در حالی که آمریکا و جمهوری اسلامی به چارچوب یک توافق برای تمدید آتشبس و بازگشایی تنگه هرمز نزدیک میشوند، دونالد ترامپ با یک معضل سیاسی و راهبردی روبهرو شده است: کاهش تنش با تهران و مهار قیمت انرژی یا ادامه فشار برای نابودی کامل برنامه هستهای جمهوری اسلامی.
به گزارش رویترز، ترامپ در شرایطی به دنبال پایان دادن به جنگ با ایران است که همزمان با دو فشار متضاد مواجه شده است. از یک سو افزایش قیمت انرژی و نگرانی از تبعات اقتصادی جنگ، کاخ سفید را به سمت دستیابی به توافق سوق میدهد و از سوی دیگر بخشی از جمهوریخواهان و متحدان سیاسی ترامپ خواهان ادامه فشار نظامی و جلوگیری از هرگونه امتیازدهی به جمهوری اسلامی هستند.
بر اساس اطلاعاتی که منابع آگاه در اختیار رویترز قرار دادهاند، واشینگتن و تهران به چارچوبی برای یک توافق نزدیک شدهاند که میتواند آتشبس فعلی را تمدید کند، محدودیتهای اعمالشده بر تردد کشتیها در تنگه هرمز را برطرف سازد و تصمیمگیری درباره موضوعات حساس هستهای را به دور بعدی مذاکرات موکول کند.
در صورت نهایی شدن این توافق و تایید آن از سوی ترامپ و رهبران جمهوری اسلامی، این توافق مهمترین گام برای کاهش تنشها از زمان آغاز عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه [حکومت] ایران در ۹ اسفند خواهد بود و میتواند به کاهش قیمتهای جهانی انرژی که در نتیجه جنگ افزایش یافتهاند، کمک کند.
با این حال، این توافق با مخالفت بخشی از حامیان ترامپ روبهرو شده است. گروهی از جمهوریخواهان معتقدند که دولت آمریکا نباید پیش از نابودی کامل ظرفیت هستهای ایران یا بستن مسیر دستیابی تهران به سلاح هستهای، امتیازی به جمهوری اسلامی بدهد.
سناتورهای جمهوریخواه از جمله لیندسی گراهام، تد کروز و راجر ویکر از جمله چهرههایی هستند که از ترامپ خواستهاند در مذاکرات با حکومت ایران انعطاف نشان ندهد. برخی منتقدان نیز هشدار دادهاند که توافق در حال شکلگیری ممکن است دستاوردی فراتر از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ دوران باراک اوباما نداشته باشد؛ توافقی که ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود از آن خارج شد.
ترامپ در واکنش به این انتقادها اعلام کرده است که برای دستیابی به توافق عجلهای ندارد و تنها یک «توافق عالی» را خواهد پذیرفت.
به نوشته رویترز، مفاد اولیه توافق نشان میدهد که بسیاری از مهمترین اختلافات هنوز حل نشدهاند. از جمله سرنوشت نهایی تنگه هرمز، نحوه برخورد با ذخایر اورانیوم غنیشده ایران، آینده برنامه هستهای جمهوری اسلامی و جزئیات هرگونه کاهش تحریمها همچنان به مذاکرات بعدی موکول شده است.
این موضوع باعث شده برخی تحلیلگران و منتقدان توافق هشدار دهند که چارچوب پیشنهادی فاصله زیادی با اهداف اولیه اعلامشده از سوی ترامپ دارد؛ اهدافی که شامل «تسلیم بیقید و شرط» جمهوری اسلامی و برچیدن کامل برنامه هستهای ایران میشد.
جیسون برادسکی، مدیر سیاستگذاری سازمان «اتحاد علیه ایران هستهای»، در واکنش به گزارشها درباره توافق احتمالی نوشت که اگر مفاد منتشرشده دقیق باشد، جمهوری اسلامی ممکن است در این توافق بیش از آمریکا امتیاز دریافت کند. او نسبت به موکول شدن موضوع هستهای به مذاکرات بعدی هشدار داد و خواستار احتیاط در ارزیابی توافق شد.
در همین حال، خبرگزاری تسنیم گزارش داده است که متن توافق هنوز نهایی نشده و مذاکرات ادامه دارد. ترامپ نیز در ماههای گذشته بارها از نزدیک بودن توافق سخن گفته بود، اما هیچیک از تلاشهای قبلی به نتیجه نرسید.
رویترز مینویسد که تحرکات دیپلماتیک اخیر در حالی دنبال میشود که در روزهای گذشته حملات محدود جدیدی میان جمهوری اسلامی و آمریکا رخ داده و آتشبس شکننده میان دو طرف را تحت فشار قرار داده است.
به گفته تحلیلگران، ترامپ تلاش میکند میان کسب امتیاز از حکومت ایران و ارائه حداقلی از امتیازات متقابل توازن برقرار کند تا بتواند نتیجه مذاکرات را به عنوان یک موفقیت سیاسی به افکار عمومی آمریکا عرضه کند.
یکی از مهمترین بخشهای توافق احتمالی، بازگشایی تنگه هرمز است؛ اقدامی که از سوی بازارهای جهانی و کشورهای مصرفکننده انرژی با استقبال روبهرو خواهد شد. با این حال، رویترز یادآوری میکند که تنگه هرمز پیش از آغاز جنگ نیز باز بود و در عمل، توافق تنها شرایط پیشین را احیا خواهد کرد.
این مذاکرات در حالی دنبال میشود که ترامپ با چالشهای سیاسی داخلی نیز مواجه است. میزان محبوبیت او کاهش یافته، انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر نزدیک میشود و جمهوریخواهان برای حفظ اکثریت خود در کنگره با رقابتی دشوار روبهرو هستند.
هرچند ترامپ در نشست روز چهارشنبه کابینه تاکید کرد که نگران انتخابات میاندورهای نیست، اما به گفته منابع آگاه، برخی از مشاوران او نسبت به تاثیر افزایش قیمت بنزین بر موقعیت انتخاباتی جمهوریخواهان ابراز نگرانی کردهاند.
در سوی دیگر، تحلیلگران معتقدند جمهوری اسلامی احساس میکند در موقعیت نسبتاً قدرتمندی قرار دارد. به گفته آنان، تهران توانسته فشارهای نظامی را تحمل کند و همچنان بر مسیر انتقال حدود یکپنجم نفت جهان از طریق تنگه هرمز تاثیر بگذارد.
جان آلترمن، کارشناس مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS)، به رویترز گفت: «رییسجمهوری همه نشانهها را بروز داده که میخواهد این بحران هرچه زودتر پایان یابد. همین موضوع باعث میشود ایرانیها در مواضع خود سرسختتر شوند.»
رویترز در پایان مینویسد که نحوه پایان دادن ترامپ به جنگ با ایران میتواند به یکی از مهمترین عوامل شکلدهنده میراث سیاست خارجی او در دوره دوم ریاستجمهوریاش تبدیل شود؛ تصمیمی که نه تنها بر آینده روابط واشینگتن با تهران، بلکه بر بازارهای جهانی انرژی و توازن قدرت در خاورمیانه نیز تاثیر خواهد گذاشت.
