با شدت گرفتن حملات اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی در تهران و هشدار اسرائیل و آمریکا برای تخلیه پایتخت، خانوادههای زندانیان سیاسی خواستار آزادی آنها شدند. شماری از زندانیان سیاسی نیز در حال تلاش برای وادار کردن مراجع قضایی به اعمال قانون آزادی زندانیان در شرایط جنگی هستند.
شماری از خانوادههای زندانیان سیاسی محبوس در زندانهای اوین، تهران بزرگ و قرچک ورامین، سهشنبه ۲۷ خرداد در تماس با ایراناینترنشنال، درباره وضعیت این زندانیان اظهار نگرانی کردند.
آنها از نهادهای حقوقبشری بینالمللی خواستند تلاشهای خود را برای فشار بر جمهوری اسلامی با هدف آزادی فوری تمامی زندانیان سیاسی بیشتر کنند.
این خانوادهها با اشاره به هشدارهای رسمی رهبران آمریکا و اسرائیل برای تخلیه فوری پایتخت، به ایراناینترنشنال گفتند: «برخی مردم در حال خروج از تهران هستند. برخی نیز جایی برای رفتن ندارند. زندانیان، بهخصوص زندانیان سیاسی نیز پشت دیوارهای زندان محبوس ماندهاند و راهی برای خروج ندارند.»
آنها تاکید کردند: «جمهوری اسلامی جان عزیزان ما را به گروگان گرفته است. بمبها و موشکها قدرت تشخیص خودی و غیرخودی را ندارند. اگر بمبی بر سر فرزندان زندانی ما فرود بیاید، چه کسی پاسخگو خواهد بود؟ ما خواستار آزادی فوری و بی قید و شرط تمامی عزیزانمان هستیم.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوریآمریکا، دوشنبه ۲۶ خرداد از ساکنان تهران خواست این شهر را فورا ترک کنند.
او ۲۷ خرداد نیز این درخواست را تکرار کرد و درباره دلیلش گفت: «میخواهم مردم در امان باشند.»
پیش از ترامپ، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، از تداوم حمله به مواضع جمهوری اسلامی خبر داد و هشدار داد تهران باید تخلیه شود.
اسرائیل همچنین دوشنبه ۲۶ خرداد و ساعاتی پیش از حمله به ساختمان صداوسیمای جمهوری اسلامی، هشدار تخلیهای فوری برای منطقه سه تهران صادر کرد.
پیشتر در ۲۵ خرداد، منابع ایراناینترنشنال خبر دادند تماسهای تلفنی زنان و مردان محبوس در بندهای مختلف این زندان قطع شده است.
درخواست برای اجرای قانون آزادی زندانیان در شرایط جنگی
رضا ولیزاده، خبرنگار پیشین رادیو فردا و شهروند ایرانی-آمریکایی محبوس در اوین، در پیامی از زندان، از تلاش جمعی از زندانیان سیاسی برای وادار کردن مراجع قضایی به اعمال قانون آزادی زندانیان در شرایط جنگی خبر داد.
به گفته ولیزاده، زندانیان بند هشت زندان اوین خواستار اجرای مصوبه شماره ۲۱۱ قوه قضاییه جمهوری اسلامی شدند.
بر اساس مصوبهای از سال ۱۳۶۵، دادگاهها موظفاند در شرایط اضطراری مناطق جنگی، برای حفظ جان زندانیان، بسته به «نوع جرم ارتکابی»، آنها را با دریافت ضمانت یا بهصورت مشروط آزاد کنند.
این قانون «مجرمان خطرناک» را مستثنی کرده و صرفا انتقال آنان به زندانی دیگر در مکانی امن را مجاز میداند، اما زندانیان سیاسی و مالی میتوانند با اخذ وثیقه یا ضمانتهای دیگر آزاد شوند.
هشدار خبرنگار زندانی درباره وضعیت ناایمن اوین
ولیزاده که اسفند ۱۴۰۲ پس از بازگشت به ایران به ۱۰ سال حبس محکوم شده است، گفت در صورتی که زندان اوین بر اثر اشتباه محاسباتی هر یک از طرفین جنگ کنونی هدف قرار بگیرد، بند هشت این زندان بیشترین تلفات را خواهد داشت.
به گفته او، بند هشت اوین ساختمانی پنج طبقه، قدیمی و ناامن است که با تغییر کاربری، آن را به زندان تبدیل کردهاند و هیچ یک از استانداردهای یک زندان را ندارد.
ولیزاده گفت از آنجایی که در اعتراضات سال ۱۴۰۱ زندانیان بند هفت و هشت از کپسولهای آتشنشانی برای شکستن قفلها استفاده کرده بودند، همه کپسولها جمعآوری شده و زندانیان کوچکترین امکانی برای مهار آتش در اختیار ندارند.
علاوه بر این، ساختمان بند هشت فاقد پلههای اضطراری است و به دلیل واقع شدن در دورترین نقطه تپههای اوین، دسترسی به آن از سوی نیروهای امدادی دیرتر و دشوارتر خواهد بود.
به گفته ولیزاده، در بند هشت علاوه بر زندانیان ایرانی، اتباع خارجی کشورهایی از جمله آلمان، اندونزی، نپال، بنگلادش، دانمارک، سوئد، پاکستان، عراق، ترکیه و نیجریه نیز نگهداری میشوند.
به گزارش وبسایت بلومبرگ، حادثه آتشسوزی سهشنبه ۲۷ خرداد در فاصله ۳۵ کیلومتری دریایی شرق خور فکان واقع در امارات متحده عربی رخ داده است که از نزدیکترین نقاط به ورودی تنگه هرمز محسوب میشود.
شرکت آمبری در اطلاعیه اولیه خود این واقعه را در طبقه «خطر جنگ/ رصد مشکوک» قرار داد اما بعد تاکید کرد که این حادثه «جنبه امنیتی» ندارد.
جزییات دقیق درباره این آتشسوزی و علت آن هنوز اعلام نشده است.
مقامات دریایی و دولتی نیز تاکنون گزارش رسمی از آتشسوزی کشتی در منطقه منتشر نکردهاند.
تصاویر ماهوارهای آتشسوزی را تایید کرد
تصاویر ماهوارهای ناسا وجود آتشسوزی در سواحل امارات متحده عربی را نشان داد.
اطلاعات ردیابی کشتیها نشان میدهد دو نفتکش «آدالین» از نوع سوئزماکس و «فرانت ایگل» از نوع نفتکشهای غول پیکر، در همان مختصات حضور داشتهاند.
شرکتهای «اوشنپک شیپ منجمنت» و «فرانتلاین» که مالکان این دو کشتی هستند، به درخواستهای خبرنگاران بلومبرگ برای اطلاعرسانی پاسخ ندادهاند.
نگرانی بازارها از امنیت کشتیرانی
خبر آتشسوزی در این منطقه استراتژیک باعث افزایش نگرانیهای بازار نفت شد.
تنگه هرمز و خلیج فارس از مهمترین مسیرهای انتقال نفت جهان هستند که نفت کشورهای عربستان سعودی، عراق، ایران و امارات متحده عربی از آن عبور میکند.
در پی تشدید تنشهای منطقهای و درگیریهای اخیر، کشتیرانی در خلیج فارس با چالشهای جدی مواجه شده است.
مختل شدن سیگنالهای ناوبری، صدها کشتی را تحت تاثیر قرار داده و ایمنی تردد در این آبها را به خطر انداخته است.
موقعیت راهبردی منطقه
آبهای خور فکان و تنگه هرمز، گذرگاه اصلی تجارت نفت خاورمیانه به شمار میرود.
این منطقه روزانه میلیونها بشکه نفت خام و فرآوردههای نفتی را به سراسر جهان انتقال میدهد.
بر اساس گزارش بلومبرگ، حضور نیروهای جمهوری اسلامی و گروههای نیابتیاش در گلوگاههای کلیدی کشتیرانی طی ماههای اخیر تشدید شده که بر حساسیت امنیتی این گذرگاه دریایی افزوده است.
هرگونه اختلال در کشتیرانی این منطقه تاثیر مستقیمی بر قیمتهای انرژی جهانی خواهد داشت.
گروه هفت سهشنبه ۲۷ خرداد در بیانیهای در ارتباط با درگیری جمهوری اسلامی و اسرائیل، حکومت ایران را «منبع اصلی بیثباتی و تروریسم در منطقه» خواند و با «قاطعیت و روشنی» تاکید کرد تهران هرگز نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند.
این گروه افزود: «ما تایید میکنیم که اسرائیل حق دفاع از خود را دارد و بار دیگر بر حمایت خود از امنیت اسرائیل تاکید میکنیم.»
اسرائیل بامداد جمعه ۲۳ خرداد حمله به مواضع جمهوری اسلامی را آغاز کرد و آن را «ضربه پیشدستانه» برای جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای خواند.
حملات اسرائیل به مواضع جمهوی اسلامی در شهرهای مختلف ایران، ۲۷ خرداد وارد پنجمین روز خود شد.
جمهوری اسلامی نیز در مقابل، در روزهای گذشته با حملات موشکی، اسرائیل را هدف قرار داده است.
در واکنش به این درگیریها، رهبران گروه هفت شامل آمریکا، بریتانیا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، کانادا و ژاپن، تاکید کردند حلوفصل بحران ایران باید به کاهش تنشهای گستردهتر در خاورمیانه، از جمله آتشبس در غزه، منجر شود.
آنها بر اهمیت حفاظت از جان غیرنظامیان نیز تاکید کردند.
در بیانیه آنها آمده که کشورهای عضو گروه هفت آمادگی دارند برای حفظ ثبات در بازارهای جهانی انرژی همکاری کنند.
واکنش وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی به بیانیه گروه هفت
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، به بیانیه گروه هفت واکنش نشان داد و گفت: «سران این گروه، آشکارا چشم خود را بر تجاوز اسرائیل به ایران، حملات غیرقانونی به زیرساختهای صلحآمیز هستهای و همچنین هدفگیری کور مناطق مسکونی و کشتار شهروندانمان بسته است.»
او صبح سهشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت کشورهای عضو گروه هفت، بهویژه سه عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل، باید «مسئولیت حقوقی و اخلاقی» خود را در قبال این «اقدام فاحش تجاوز به یک عضو سازمان ملل» بر عهده بگیرند و «واقعیت را همانگونه که هست، به زبان بیاورند».
بقائی حمله اسرائیل را «نقض بیسابقه اصول معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای» (انپیتی) خواند.
یک روز پیش از بیانیه گروه هفت و در ۲۶ خرداد، بقائی اعلام کرد نمایندگان مجلس شورای اسلامی در حال تهیه لایحهای هستند که میتواند تهران را به سمت خروج از این معاهده سوق دهد.
معاهده انپیتی که ایران در سال ۱۹۷۰ آن را تصویب کرد، به کشورها اجازه میدهد انرژی هستهای صلحآمیز را دنبال کنند، مشروط بر آنکه از ساخت سلاح هستهای صرفنظر کنند و با آژانس بینالمللی انرژی اتمی همکاری داشته باشند.
جمهوری اسلامی همواره تاکید کرده برنامه هستهای صلحآمیز دارد اما آژانس بینالمللی انرژی اتمی هفته گذشته اعلام کرد تهران تعهدات خود را در چارچوب انپیتی نقض کرده است.
بقائی در اظهارات جدید خود درباره بیانیه گروه هفت افزود: «شورای امنیت و اعضای آن نباید هدف اصلی سازمان ملل را زیر پا بگذارند. اعضای شورای امنیت باید همین حالا اقدام کنند و مسئولیت اصلی خود را در جلوگیری از ادامه جنایات متجاوز به انجام برسانند.»
او افزود: «گروه هفت باید از موضعگیری یکجانبه دست بردارد و به منبع واقعی تشدید بحران، یعنی تجاوز اسرائیل، بپردازد.»
اظهارات ترامپ پس از ترک نشست گروه هفت
پس از انتشار بیانیه گروه هفت در نشست کانادا، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، این نشست را یک روز زودتر از موعد ترک کرد و گفت باید در کاخ سفید باشد؛ جایی که بتواند بهخوبی در جریان امور قرار گیرد و به تلفن برای اطلاع از وضعیت تکیه نکند.
او درباره گزارش نهادهای اطلاعاتی آمریکا مبنی بر اینکه جمهوری اسلامی در حال ساخت سلاح هستهای نیست، گفت: «برایم مهم نیست که آنها چه گفتهاند. بهنظر من ایران بهشدت به دستیابی به سلاح هستهای نزدیک شده بود.»
ترامپ که از آغاز حملات اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی، بارها درباره این موضوع صحبت کرده، گفت به دنبال چیزی بهتر از آتشبس در ایران و خواهان پایان واقعی درگیری و پایان «مشکل هستهای» است.
رییسجمهوری آمریکا پیشبینی کرد اسرائیل از شدت حملات خود علیه ایران نخواهد کاست و بار دیگر به ساکنان تهران توصیه کرد برای امنیت خودشان، از پایتخت خارج شوند.
شماری از شهروندان تصویری از پیامکهای پلیس را در ۲۶ و ۲۷ خرداد منتشر کردند که همزمان با چهارمین و پنجمین روز از حملات اسرائیل به ایران، حاوی هشدار «کشف حجاب» است.
صدرا محقق، روزنامهنگار، در شبکه اجتماعی ایکس با انتشار این تصاویر نوشت: «همچنان برای مردم بیپناه و در حال فرار از خطر جنگ، پیامک تهدیدآمیز حجاب میفرستند.»
زهرا بهروز آذر، معاون دولت چهاردهم در امور زنان و خانواده، در واکنش به این خبرها در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اگر پیامکی ارسال شده خطای سیستمی است و به زودی رفع میشود. نگران نباشید، هیچ توقیف یا جریمهای در این خصوص اعمال نمیشود.»
او به خبرگزاری ایلنا نیز گفت: «حدود یک ماه پیش دستور توقف این سامانهها داده شد و اکنون موضوع در دست پیگیری است ... بنابراین این پیامکها احتمالا از سیستم ارسال نمیشود.»
جمهوری اسلامی تا چند روز پیش از آغاز حملات اسرائیل نیز تمام ظرفیت خود را صرف ممنوعیت نگهداری سگ در اماکن عمومی و وضع محدودیتهای تازه برای اعمال حجاب اجباری کرده بود.
مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم، یک هفته پیش از این حملات خواستار رسیدگی به «بدپوششی و بدننمایی» زنان شد و دستوراتی را به دستگاههای ذیربط داد.
ارسال پیامکهای رعایت حجاب اجباری و تهدید به توقیف وسایل نقلیه شهروندان در شرایطی است که زندگی روزمره بسیاری از مردم به طور ویژه در تهران، تحت تاثیر شرایط جنگی قرار گرفته و مختل شده است.
شماری از مخاطبان ایراناینترنشنال از صبح سهشنبه ۲۷ خرداد در پیامهایی گفتند کارتهای بانکهای سپه، انصار و کوثر از صبح کار نمیکنند و نمیشود خریدی با آنها انجام داد.
ساعتی بعد گروه هکری «گنجشک درنده» مسئولیت حمله سایبری به بانک سپه را برعهده گرفت و گفت: «ما تمام دادههای بانک سپه را در یک عملیات سایبری نابود کردیم.»
این گروه آذر ۱۴۰۲ نیز به جایگاههای سوخت شهرهای مختلف ایران حمله سایبری کرد که منجر به توقف کامل عملیات سوخترسانی به وسایل نقلیه شد.
کمبود نان، بنزین و اقلام غذایی
نگرانی فزاینده مردم از احتمال کمیاب شدن سوخت به وضعیت بغرنج پمپ بنزینها دامن زده و برخی شاهدان عینی از درگیری در صفهای انتظار سوخت خبر میدهند.
شهروندان با ارسال ویدیوهایی به ایراناینترنشنال در ساعتهای سه و چهار صبح سهشنبه ۲۷ خرداد، صف طولانی خودروها در شهر پرند را برای دریافت بنزین نشان دادند.
یک شهروند گفت: «مردم درون خودروها خوابیدهاند.»
از سوی دیگر، بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، مردم در بسیاری از استانها، به خصوص در تهران، گیلان و مازندران با مشکل تهیه نان مواجه شدهاند.
بنا بر این گزارش، صفهای طولانی نانواییها در بسیاری از استانها تشکیل شده و برخی نانواییها با کمبود آرد دست و پنجه نرم میکنند.
با وجود این گزارشها، عباسعلی حسنپورنژاد، نایبرییس اتحادیه نان سنگک تهران، ۲۶ خرداد مشکل تامین و کمبود آرد و نان را رد کرد و گفت صفهای طولانی روزهای گذشته به دلیل «خرید مازاد مردم برای ذخیرهسازی» بود.
بر اساس گزارشها، برخی مناطق مشهد با کمبود شدید روغن و شکر مواجه شده و فروش کنسرو نیز بهصورت جیرهبندی و محدود به دو عدد برای هر نفر انجام میشود.
منابع محلی در مرکز استان خراسان رضوی میگویند اوضاع بهسرعت در حال خارج شدن از کنترل است.
با وجود این بحرانها، خبرگزاری جماران با انتشار مطلبی نوشت که مردم ایران، با وجود صدای انفجارها و حملات، هیچ اضطرابی از خود نشان ندادهاند، چون «به دولت و مدیریت کشورشان اعتماد دارند»، فرهنگشان «اسلامی» است و «به مقاومت و پیامدهای آن ایمان دارند».
اینترنت ضعیف یا قطع شده است
اختلال در اینترنت که از نخستین ساعات حمله اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی در ایران در شماری از شهرها گزارش شده بود نیز همچنان برقرار است.
مردم از آنتندهی ضعیف تلفن همراه در پایتخت و کندی سرعت اینترنت و قطع و وصل شدن آن در نقاط مختلف به ایراناینترنشنال خبر دادند.
قطع مکرر برق نیز از دیگر مشکلاتی است که زندگی روزمره ساکنان تهران و برخی دیگر از شهرهای ایران را بهطور چشمگیری تحت تاثیر قرار داده است.
به گزارش خبرگزاری رویترز، در پی تحولات بامداد سهشنبه ۲۷ خرداد در منطقه، قیمت نفت برنت ۱.۱۷ دلار (معادل ۱.۶ درصد) افزایش یافت و به ۷۴.۴ دلار در هر بشکه رسید.
نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز ۱.۳۴ دلار معادل ۱.۸۷ درصد افزایش یافت و به ۷۳.۱۱ دلار رسید.
این افزایش بسیار کمتر از میزانی است که جمهوری اسلامی و طرفدارانش میگفتند در صورت بروز درگیری نظامی با اسرائیل پیش خواهد آمد.
هواداران جمهوری اسلامی و نهادهای حکومتی میگفتند با آغاز یک جنگ میان اسرائیل و جمهوری اسلامی، قیمت نفت به ۴۰۰ دلار در هر بشکه خواهد رسید.
تحولات میدانی تهدید کننده
معاملات دوشنبه ۲۶ خرداد بازارهای نفتی پس از انتشار گزارشهایی از تلاش جمهوری اسلامی برای پایان دادن به خصومتها و افزایش امیدواری به کاهش تنشهای ژئوپلیتیک، با کاهش بیش از یک درصدی قیمتها همراه بود.
وضعیت جنگی اما در طول روز دوشنبه وخیمتر شد. رسانهها از وقوع انفجارهایی در پایتخت ایران و فعالیت شدید سامانههای پدافند هوایی خبر دادند و صداوسیمای جمهوری اسلامی هدف قرار گرفت.
در همین حال در اسرائیل نیز آژیر خطر در تلآویو به صدا درآمد که نشان از شلیک موشک از سوی جمهوری اسلامی بود.
ایران که سومین تولیدکننده بزرگ نفت در اوپک محسوب میشود، در صورت تداوم جنگ ممکن است با اختلال در تولید و صادرات نفت مواجه شود.
این وضعیت میتواند عرضه جهانی نفت را کاهش داده و قیمتها را افزایش دهد.
حملات اسرائیل و آسیب به تاسیسات حیاتی
به دنبال حملات اسرائیل، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی تایید کرد که سایت نظنز، بزرگترین مرکز غنیسازی اورانیوم ایران، دچار خسارات گسترده شده است.
از سوی دیگر ترامپ تاکید کرد که جمهوری اسلامی باید پیش از شروع حملات اسرائیل، با واشینگتن به توافق هستهای میرسید.
رییسجمهوری آمریکا معتقد است تهران اکنون آماده مذاکره و دستیابی به توافق است.
به گزارش رویترز، هرگونه کاهش تحریمهای آمریکا در صورت دستیابی به توافق، امکان افزایش صادرات نفت از ایران را فراهم خواهد کرد و این امر میتواند قیمتهای جهانی نفت را کاهش دهد.
وضعیت بازار جهانی نفت
در تحولات دیگر، گروه اوپک پلاس که شامل اوپک و متحدانش از جمله روسیه است، دوشنبه اعلام کرد انتظار دارد اقتصاد جهانی در شش ماهه دوم سال جاری رشد مناسبی داشته باشد.
این گروه که نزدیک به نیمی از تولید نفت جهان را در اختیار دارد، همزمان در برآورد خود از رشد تولید نفت آمریکا و سایر کشورها در سال ۲۰۲۶ تجدیدنظر کرد و آن را کمتر از پیش تخمین زد.
