دولت دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، جمعه ۱۷ مهر دیوان کیفری بین‌المللی را تحریم کرد؛ اقدامی که تنها چند ساعت پس از اعطای جایزه صلح نوبل به یکی از قضات پیشین این دیوان صورت گرفت و واشینگتن را در مسیر رویارویی دیپلماتیک با متحدان اروپایی خود قرار داد.
تحریم‌های جدید برخلاف اقدامات پیشین آمریکا که قضات و دادستان‌های مشخصی را هدف قرار می‌داد، خود دیوان کیفری بین‌المللی را هدف گرفته و ممکن است شرکت‌هایی را که به این نهاد خدمات ارائه می‌کنند نیز با مجازات روبه‌رو کند.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در بیانیه‌ای که ابتدا در اختیار رویترز قرار گرفت، گفت: «رییس‌جمهوری ترامپ هرگز اجازه نخواهد داد دیوان کیفری بین‌المللی آمریکایی‌ها را تحت پیگرد قرار دهد.»
وزیر امور خارجه آمریکا هشدار داد: «یا دیوان کیفری بین‌المللی به تهدیدهای خود پایان می‌دهد، یا ما به دیوان کیفری بین‌المللی پایان خواهیم داد.»
او افزود: «به همین دلیل، امروز ایالات متحده دیوان کیفری بین‌المللی را تحریم می‌کند. ما معاملات با این دادگاه سرکش را ممنوع خواهیم کرد، منابع آن را قطع می‌کنیم و توانایی‌اش برای فعالیت را از کار می‌اندازیم.»
دیوان کیفری بین‌المللی: تحریم‌ها حاکمیت قانون را تضعیف می‌کند
نزهت شمیم خان، معاون دادستان دیوان کیفری بین‌المللی، در گفت‌وگو با رویترز تحریم‌های آمریکا را محکوم کرد و گفت این اقدامات مانع ادامه فعالیت دیوان نخواهد شد.
او گفت: «هدف این تحریم‌ها تضعیف حاکمیت قانون در سطح بین‌المللی و فعالیت نهادی قضایی و مستقل است.»
خان تاکید کرد: «کار ما در تمامی پرونده‌ها، تحقیقات و پیگردهای قضایی ادامه خواهد یافت.»
دیوان کیفری بین‌المللی که در سال ۲۰۰۲ تاسیس شد، مسئول رسیدگی به جنایات جنگی، جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی است.
دولت ترامپ مدت‌هاست با این نهاد مخالفت می‌کند و پیش‌تر نیز شماری از قضات و دادستان‌های آن را تحریم کرده است.
واشینگتن به‌ویژه صدور حکم بازداشت برای مقام‌های اسرائیلی، از جمله بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، و همچنین تحقیقات پیشین دیوان درباره اقدامات نظامیان آمریکایی در افغانستان را محکوم کرده است. تحقیقات مربوط به نظامیان آمریکا در افغانستان اکنون بسته شده است.
دیوان کیفری بین‌المللی ۱۲۵ کشور عضو دارد که شامل تمامی کشورهای اتحادیه اروپا و همه اعضای ناتو، به‌جز آمریکا و ترکیه، می‌شود.
مقر این دیوان در هلند قرار دارد؛ کشوری که هم عضو اتحادیه اروپا و هم عضو ناتو است. بسیاری از اعضای دیوان، از جمله متحدان اصلی آمریکا، پیش‌تر حمایت علنی خود را از آن اعلام کرده‌اند.
تحریم‌ها و جایزه نوبل صلح
تحریم‌های جدید آمریکا تنها چند ساعت پس از آن اعلام شد که ناوی پیلای، حقوقدان اهل آفریقای جنوبی و قاضی پیشین دیوان کیفری بین‌المللی، برنده جایزه صلح نوبل شد.
پیلای از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۸ در شعبه تجدیدنظر دیوان کیفری بین‌المللی قضاوت می‌کرد.
کمیته نوبل در توضیح انتخاب او اعلام کرد که قصد داشته است در شرایطی که «قضات و نهادهای حقوق بین‌الملل هدف حملات سیاسی قرار گرفته‌اند»، هشداری درباره اهمیت این نهادها بدهد.
این کمیته تاکید کرد: «نظام حقوقی بین‌المللی که در آن جنایتکاران جنگی پاسخ‌گو باشند و قربانیان سوءاستفاده به عدالت دست یابند، پیش‌شرط جهانی صلح‌آمیز است.»
احتمال قطع خدمات بانکی، بیمه‌ای و نرم‌افزاری
تحریم‌های آمریکا معمولا شرکت‌های مستقر در این کشور را از هرگونه همکاری با نهادهای تحریم‌شده منع می‌کند.
چنین محدودیت‌هایی می‌تواند بانک‌ها را به بستن حساب‌ها، شرکت‌های بیمه را به قطع پوشش بیمه‌ای و شرکت‌های نرم‌افزاری را به توقف ارائه خدمات وادار کند.
دولت ترامپ در دوره نخست ریاست‌جمهوری او تحریم‌هایی را علیه برخی مقام‌های دیوان وضع کرده بود که در دولت جو بایدن لغو شدند.
واشینگتن چند روز پس از بازگشت ترامپ به کاخ سفید در ژانویه ۲۰۲۵ نیز تحریم‌های تازه‌ای علیه مقام‌های این نهاد اعلام کرد.
مقام‌های دیوان کیفری بین‌المللی طی ماه‌های گذشته خود را برای احتمال تحریم مستقیم این نهاد آماده کرده بودند.
از جمله اقدامات پیشگیرانه، جایگزینی نرم‌افزارهای مایکروسافت در رایانه‌های اداری با نرم‌افزارهای متن‌باز و ایجاد ترتیبات جدید برای خدمات بانکی و بیمه درمانی بوده است.
با این حال، وزارت خزانه‌داری آمریکا اندکی پس از اعلام تحریم‌ها، چهار مجوز عمومی صادر کرد که برخی معاملات مربوط به خدمات مخابراتی، نرم‌افزاری، پرداخت مستمری‌ها و امور مرتبط با بازداشت‌شدگان دیوان را مستثنا می‌کند.
روبیو نیز اعلام کرد تحریم‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که دیوان و کشورهای عضو آن فرصت رسیدگی به نگرانی‌های آمریکا را داشته باشند.
درخواست آمریکا از متحدان برای مهار دیوان
اوسوالدو زاوالا گیلر، مسئول ثبت و امور اداری دیوان کیفری بین‌المللی، اوایل هفته از اتحادیه اروپا خواسته بود برای استفاده از سازوکار موسوم به «مقررات مسدودساز» آماده باشد.
این سازوکار به اتحادیه اروپا اجازه می‌دهد از شرکت‌ها و کشورهای اروپایی در برابر آثار فراسرزمینی تحریم‌های خارجی محافظت کند.
روبیو در بیانیه خود گفت آمریکا اجرای تحریم‌ها را به تعویق انداخته بود، به این امید که دیوان و کشورهای عضو اساسنامه رم، سند تاسیس این نهاد، به نگرانی‌های واشینگتن رسیدگی کنند؛ اما به گفته او، چنین اتفاقی رخ نداده است.
او همچنین خطاب به متحدان آمریکا گفت: «ما انتظار داریم متحدانمان، که بسیاری از آنها عضو دیوان هستند و برای دفاع از خود به نیروهای نظامی آمریکا متکی‌اند، این دادگاه را مهار کنند.»
روبیو افزود که ساختار تحریم‌ها به کشورهای عضو فرصت می‌دهد برای مذاکره و ارائه راه‌حلی جهت رفع نگرانی‌های آمریکا اقدام کنند.
او هشدار داد: «اگر این تلاش‌ها به نتیجه نرسد، اقدامات خود را متناسب با شرایط همچنان تغییر خواهیم داد.»
این تصمیم می‌تواند اختلاف میان واشینگتن و متحدان اروپایی‌اش را بر سر استقلال نهادهای قضایی بین‌المللی و صلاحیت دیوان کیفری بین‌المللی تشدید کند.
واکنش اروپا
در همین حال کمیسیون اروپا نیز جمعه ۱۷ مهر اعلام کرد اتحادیه اروپا آماده است برای تضمین ادامه فعالیت دیوان کیفری بین‌المللی، با وجود تحریم‌های تازه آمریکا علیه این نهاد قضایی، هر اقدام ضروری را انجام دهد.
کمیسیون اروپا در بیانیه‌ای تاکید کرد که اتحادیه اروپا اجازه نخواهد داد تحریم‌های واشینگتن مانع انجام وظایف دیوان کیفری بین‌المللی شود.
با این حال، کمیسیون اروپا اعلام کرد همچنان امکان گفت‌وگو با آمریکا وجود دارد، زیرا اجرای تحریم‌های اعلام‌شده با یک دوره تعویق شش‌ماهه همراه است.
کمیسیون اروپا در بیانیه خود مشخص نکرد چه اقداماتی را برای حمایت از فعالیت دیوان در نظر دارد، اما تاکید کرد که با توجه به فرصت شش‌ماهه پیش از اجرای تحریم‌ها، همچنان زمینه برای یافتن راه‌حلی از طریق گفت‌وگو وجود دارد.
محمد آل‌جابر، سفیر عربستان سعودی در یمن، اعلام کرد تنگه باب‌المندب به‌طور کامل از کنترل حوثی‌ها خارج شده است. پیش‌تر، حملات حوثی‌ها به فرودگاه ریاض سه کشته بر جای گذاشته بود.
آل‌جابر جمعه ۱۷ مهر در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «باب‌المندب از بقایای شبه‌نظامیان تروریست حوثی پاکسازی شد.»
او این رویداد را یک «پیروزی برای همه یمنی‌ها و عرب‌ها» خواند و آن را تبریک گفت.
رسانه‌های عربی، از جمله العربیه و الشرق الاوسط، نیز گزارش دادند نیروهای دولتی یمن پس از پایان «عملیات پاکسازی» تنگه باب‌المندب و جزیره راهبردی میون از حضور حوثی‌ها، کنترل کامل این منطقه را در دست گرفتند و مواضع خود را در ارتفاعات مشرف به این آبراه تثبیت کردند.
به‌گزارش الشرق الاوسط، تیپ‌های «عمالقه»، از نیروهای مخالف حوثی‌ها، و نیروهای «درع الوطن»، مورد حمایت عربستان سعودی، با پشتیبانی هوایی ائتلاف حامی دولت یمن، بر باب‌المندب، جزیره میون، اردوگاه العرضی، مواضع دیده‌بانی گارد ساحلی و ارتفاعات اطراف تنگه مسلط شدند.
این تحولات می‌تواند به تقویت موقعیت نظامی نیروهای حامی دولت یمن در سواحل غربی این کشور کمک کند.
منابع نظامی به الشرق الاوسط گفتند نیروهای دولتی در عملیاتی غافلگیرانه از خطوط مقدم دفاعی حوثی‌ها عبور کردند و خود را به سنگرها و تونل‌های این گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی رساندند.
به‌گفته این منابع، ده‌ها تن از نیروهای حوثی در جریان درگیری‌ها کشته و شماری دیگر تسلیم شدند.
پیش‌تر در ۱۳ مهر، معمر الاریانی، وزیر اطلاع‌رسانی دولت یمن، از «تسلط عملی» نیروهای مورد حمایت عربستان سعودی بر تنگه باب‌المندب خبر داده بود، هرچند نبردها در اطراف این گذرگاه همچنان ادامه داشت.
حوثی‌ها ۲۰ شهریور کنترل بخش یمنی باب‌المندب را به دست گرفته بودند.
این تنگه که دریای سرخ را به خلیج عدن و از آنجا به اقیانوس هند متصل می‌کند، یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های تجارت دریایی جهان و مسیرهای انتقال انرژی به شمار می‌رود.
کشته شدن ۳ نفر در حملات حوثی‌ها به فرودگاه ریاض
در هفته‌های اخیر، پیشروی حوثی‌ها در یمن و حملات این گروه به عربستان سعودی، از جمله زیرساخت‌های انرژی آن، به نگرانی‌ها درباره امنیت مسیرهای انتقال انرژی و چشم‌انداز بازار جهانی نفت دامن زده است.
مقام‌های عربستان سعودی جمعه ۱۷ مهر اعلام کردند حملات پنج‌شنبه حوثی‌ها به فرودگاه ریاض سه کشته و چندین زخمی بر جای گذاشت.
شرکت هواپیمایی سعودی تایید کرد یکی از جان‌باختگان از کارکنان این شرکت بوده است.
خبرگزاری رویترز گزارش داد در جریان این حملات، یک فروند هواپیمای شرکت هواپیمایی سعودی آسیب دید و دود غلیظی به فراز فرودگاه برخاست.
حوثی‌ها در روزهای اخیر حملات موشکی خود به عربستان سعودی را تشدید کرده‌اند و می‌کوشند با هدف قرار دادن فرودگاه‌ها، تردد هوایی در این کشور را مختل کنند.
پیش‌تر در ۱۴ و ۱۵ مهر، حملات حوثی‌ها به فرودگاه‌های ریاض و ابها به کشته شدن سه نفر و زخمی شدن ۳۶ تن دیگر انجامیده بود.
در پی حملات اخیر، شماری از شرکت‌های هواپیمایی پروازهای خود به ریاض را لغو کردند.
رسانه‌های پاکستانی گزارش دادند شرکت هواپیمایی بین‌المللی پاکستان (PIA) نیز با اشاره به «وضعیت خاورمیانه»، پروازها به پایتخت عربستان سعودی را به حالت تعلیق درآورده است.
آژانس ایمنی هوانوردی اتحادیه اروپا ۱۷ مهر محدوده هشدار پروازی خود در عربستان سعودی را به بخش دیگری از شمال غرب این کشور گسترش داد.
این نهاد به شرکت‌های هواپیمایی توصیه کرد از پرواز بر فراز بخش‌هایی از عربستان سعودی که در محدوده اطلاعات پرواز جده قرار دارند، خودداری کنند.
اختلال در پروازها در حالی رخ داده که ریاض قرار است از ۱۹ تا ۲۳ مهر میزبان «کنگره جهانی انرژی» با حضور مدیران ارشد صنعت نفت و گاز جهان باشد.
در سوی دیگر، رسانه‌های وابسته به حوثی‌ها گزارش دادند جنگنده‌های عربستان سعودی در طول شب مواضع این گروه را در صنعا بمباران کردند.
این حملات بخشی از عملیات نظامی عربستان سعودی برای عقب راندن حوثی‌ها از مناطق تازه تصرف‌شده، مقابله با تهدیدهای آنان علیه کشتیرانی بین‌المللی و جلوگیری از حملات بیشتر به خاک این کشور است.
هم‌زمان، حوثی‌ها نیروهای دولتی یمن را در تعز، سومین شهر بزرگ این کشور، به محاصره درآورده‌اند.
اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، ۱۷ مهر در واکنش به حملات حوثی‌ها به عربستان سعودی، خواستار پایان اقدامات خشونت‌آمیز نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی شد.
او همچنین بر همبستگی اروپا با مردم عربستان سعودی و شرکای این کشور در حوزه خلیج فارس تاکید کرد.
این اظهارات در حالی مطرح می‌شوند که تنش‌ها در تنگه هرمز همچنان ادامه دارد و چشم‌انداز مذاکرات تهران و واشینگتن برای پایان دادن به درگیری‌ها نامشخص است.
ماریا کورینا ماچادو، رهبر مخالفان ونزوئلا و برنده نوبل صلح ۲۰۲۵، خواستار برگزاری انتخابات تا ژوئیه سال آینده شد. او همچنین خواهان شفافیت در مدیریت درآمدهای فروش نفت این کشور شد که تحت نظارت واشینگتن قرار دارد.
ماچادو در گفت‌وگو با فایننشال‌تایمز که جمعه ۱۷ مهر منتشر شد، گفت معتقد است برای آماده‌سازی زمینه انتخابات تا ژوئیه ۲۰۲۷ (تیر و مرداد ۱۴۰۶)، «بیش از اندازه کافی» وقت وجود دارد.
او گفت: «دولت آمریکا و مردم ونزوئلا همگی توافق دارند که تنها راه پایدار کردن این وضعیت و تبدیل آن به یک پیروزی واقعی، تبدیل ونزوئلا به یک دموکراسی باثبات است.»
این درخواست در شرایطی مطرح شد که با گذشت ماه‌ها از کنار رفتن نیکلاس مادورو، هنوز جدول زمانی مشخصی برای انتخابات اعلام نشده است.
وعده انتخابات بدون تعیین زمان
دلسی رودریگز، رییس‌جمهوری موقت ونزوئلا، اول مهر در مجمع عمومی سازمان ملل وعده برگزاری انتخابات داد و گفت دولت گفت‌وگو با مخالفان را آغاز کرده است.
او «مشارکت همه جریان‌های سیاسی» را تضمین کرد، اما تاریخی برای رای‌گیری تعیین نکرد.
رودریگز پس از بازداشت مادورو به دست نیروهای آمریکایی در ژانویه ۲۰۲۶ به قدرت رسید.
واشینگتن می‌گوید ونزوئلا پیش از انتخابات باید به ثبات برسد و اقتصادش را احیا کند.
منتقدان، دولت دونالد ترامپ را متهم کرده‌اند توافق‌های نفتی و سرمایه‌گذاری را بر مطالبه انتخابات آزاد مقدم کرده است. مخالفان، استقلال دیوان عالی و شورای ملی انتخابات را از پیش‌شرط‌های رای‌گیری می‌دانند.
طبق گزارش خبرگزاری رویترز، بسیاری از سیاستمداران، از جمله ماچادو، همچنان از نامزدی محروم‌اند.
ماچادو در گفت‌وگوهای دولت با مخالفان حضور نداشته است. کمیته سیاسی او ۳۱ شهریور اعلام کرد تاکنون هفت بار مانع بازگشتش به ونزوئلا شده‌اند؛ از جمله با تهدید شرکت‌های هواپیمایی و فشار بر جزایر همسایه برای ندادن اجازه فرود.
از انتخابات مناقشه‌برانگیز تا نوبل صلح
ماچادو در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۴ از نامزدی منع شد و از ادموندو گونزالس اوروتیا حمایت کرد. نهاد انتخاباتی ونزوئلا مادورو را پیروز اعلام کرد، اما مخالفان این نتیجه را نپذیرفتند.
ماچادو پس از آن عمدتا مخفیانه زندگی می‌کرد و اواخر سال گذشته برای دریافت جایزه صلح نوبل از کشور خارج شد.
کمیته نوبل این جایزه را به پاس تلاش‌های او برای حقوق دموکراتیک مردم ونزوئلا و گذار مسالمت‌آمیز از دیکتاتوری به دموکراسی اعطا کرد.
او پس از بازداشت مادورو نیز خواستار انتخابات آزاد شد و از اقدام ترامپ تمجید کرد.
با این حال، همکاری واشینگتن با رودریگز و دیگر مقام‌های دولت پیشین، نگرانی مخالفان را درباره روند انتقال قدرت افزایش داده است.
کمیته نوبل نروژ ناوانتم (ناوی) پیلای، کمیسر عالی سابق حقوق بشر سازمان ملل متحد، را به دلیل تلاش‌هایش برای ترویج صلح و حقوق بین‌الملل، به عنوان برنده جایزه نوبل صلح ۲۰۲۶ معرفی کرد.
یورگن واتنه فریدنس، رییس کمیته نوبل نروژ، جمعه ۱۷ مهر هنگام اعلام این جایزه در اسلو، پایتخت این کشور، گفت پیلای، حقوقدان ۸۵ ساله متولد آفریقای جنوبی، به دلیل تلاش‌هایش برای ترویج صلح و حقوق بین‌الملل، برگزیده شده است.
کمیته نوبل نروژ امسال نامزدی ۲۸۷ فرد و سازمان را برای دریافت جایزه نوبل صلح دریافت کرده بود که کمی بیش از یک‌چهارم آنها سازمان بودند.
ماریا کورینا ماچادو، رهبر مخالفان ونزوئلا، سال گذشته به دلیل مبارزه برای دستیابی به گذار دموکراتیک در این کشور آمریکای جنوبی، برنده جایزه صلح نوبل شد.
انتقاد از اعدام معترضان دی‌ماه
هفتم مرداد ۱۴۰۵، پیلای در مقام رییس کمیسیون بین‌المللی علیه مجازات اعدام، استفاده جمهوری اسلامی از اعدام برای سرکوب معترضان دی‌ماه ۱۴۰۴ را محکوم کرد.
او گفت آنچه در ایران رخ می‌دهد اجرای عدالت نیست، بلکه «تبدیل مجازات اعدام به سلاحی علیه نسلی از جوانان است که جرات اعتراض کرده‌اند».
این کمیسیون اعلام کرد از آغاز اعتراضات سراسری در دسامبر ۲۰۲۵ و ژانویه ۲۰۲۶، دست‌کم ۲۶ نفر با اتهام‌های مرتبط با اعتراضات، پس از رسیدگی‌هایی که ابتدایی‌ترین معیارهای بین‌المللی دادرسی عادلانه را رعایت نکرده‌اند، اعدام شده‌اند.
پیلای خواستار توقف فوری همه اعدام‌ها، از جمله اعدام متهمان باقی‌مانده پرونده میدان علیخانی اصفهان، و بازبینی مستقل پرونده محکومان به مرگ شد.
او همچنین از مقام‌های جمهوری اسلامی خواست اعدام‌های بدون اطلاع قبلی خانواده‌ها و وکلا را متوقف کنند.
انتقاد از سرکوب معترضان
پیلای در دوران مسئولیت خود در سازمان ملل، بارها از نقض حقوق بشر از سوی جمهوری اسلامی انتقاد کرد؛ از سرکوب معترضان و بازداشت مدافعان حقوق بشر گرفته تا اعدام زندانیان سیاسی و افرادی که هنگام ارتکاب جرم زیر ۱۸ سال داشتند.
او پنجم تیر ۱۳۹۳، در اعتراض به خطر اعدام راضیه ابراهیمی، که هنگام ارتکاب جرم ۱۷ سال داشت، تاکید کرد اعدام افراد برای جرایم ارتکابی پیش از ۱۸ سالگی، صرف‌نظر از شرایط جرم، در حقوق بین‌الملل ممنوع است.
پیلای در همان بیانیه، اعدام شماری از زندانیان سیاسی را محکوم کرد و درباره خطر اعدام چهار زندانی کُرد که محاکمه‌شان با معیارهای بین‌المللی دادرسی عادلانه مطابقت نداشت، هشدار داد.
این کمیسر عالی حقوق بشر از جمهوری اسلامی خواست اجرای همه احکام اعدام را با هدف لغو مجازات مرگ، فورا متوقف کند.
پیلای دوم آذر ۱۳۸۹ نیز با ابراز نگرانی درباره نسرین ستوده، وکیل زندانی که در اوین اعتصاب غذا کرده بود، پرونده او را بخشی از سرکوب گسترده‌تر مدافعان حقوق بشر دانست.
او از مقام‌های جمهوری اسلامی خواست پرونده ستوده را فورا بازبینی و آزادی او را تسریع کنند.
پیلای ۹ دی ۱۳۸۸، پس از سرکوب خونین اعتراضات شهروندان به نتایج انتخابات ریاست‌جمهوری در روز عاشورا در آن سال، از افزایش کشته‌ها، زخمی‌ها و بازداشت‌ها ابراز بهت کرد و گفت اطلاعات موجود حاکی از خشونت بیش از حد نیروهای امنیتی و بسیج است.
او تاکید کرد مردم حق دارند احساسات خود را بیان کنند و اعتراض مسالمت‌آمیز داشته باشند، بدون آن که کتک بخورند یا زندانی شوند.
پیلای و اسرائیل
پیلای ۲۵ شهریور ۱۴۰۴ بر انتشار گزارش کمیسیون تحقیق سازمان ملل نظارت داشت که نتیجه گرفت اسرائیل در غزه «مرتکب نسل‌کشی» شده و مقام‌های ارشد اسرائیلی، از جمله بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر، در ارتکاب این اقدامات «نقش تحریک کننده» داشته‌اند.
اسرائیل این اتهام‌ها را «شرم‌آور» خواند.
دفتر حقوق بشر سازمان ملل متحد، پس از اعلام برنده شدن پیلای از اعطای جایزه نوبل صلح به او استقبال کرد و تلاش‌های دیرینه‌اش را در دفاع از حقوق بشر ستود.
شابیا مانتو، سخنگوی این دفتر، در ژنو به خبرنگاران گفت: «این خبر فوق‌العاده‌ای است. ما به تلاش و تعهد بیشتری در زمینه حقوق بشر نیاز داریم.»
الیا کهن، از بازماندگان حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل که ۵۰۵ روز در غزه گروگان بود، در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال از علاقه خود به مردم ایران سخن گفت و ابراز امیدواری کرد روزی رنج ایرانیان پایان یابد و بتوانند بدون درگیری با اسرائیلی‌ها ملاقات کنند.
کهن که مادربزرگش اهل شیراز و پدربزرگش اهل تهران است، در مصاحبه با ایران‌اینترنشنال گفت با فرهنگ و زبان فارسی آشنایی دارد و از کودکی واژه‌های محبت‌آمیز فارسی را از مادربزرگش شنیده است.
این گروگان پیشین حماس با اشاره به دیدارهایش با ایرانیان در کشورهای مختلف، از جمله هند، گفت شنیدن روایت کسانی که ناچار به ترک ایران شده‌اند، او را به شناخت بیشتر شرایط این کشور علاقه‌مند کرده است: «می‌دانم ایرانی‌های زیادی هستند که از ما متنفر نیستند؛ برعکس، ما اشتراکات زیادی داریم و از نظر فرهنگ و ریشه به هم نزدیکیم.»
او تاکید کرد: «امیدوارم این همه رنجی که تحمل می‌کنند روزی پایان پیدا کند و بتوانیم یکدیگر را ملاقات کنیم. واقعا آرزویم همین است.»
از جشنواره موسیقی تا ربوده شدن به غزه
الیا و زیو کهن، که اکنون همسر اوست، هفتم اکتبر ۲۰۲۳ برای شرکت در جشنواره موسیقی نُوا به نزدیکی مرز غزه رفته بودند. با آغاز حمله حماس، آنها همراه دو نفر از بستگانشان به پناهگاهی در نزدیکی رعیم گریختند.
زیو در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال روایت کرد که مهاجمان با تیراندازی و پرتاب نارنجک به پناهگاه حمله کردند و الیا برای محافظت از جان هر دوی آنها، اجساد کشته‌شدگان را روی خود و او قرار داد.
الیا گفت مهاجمان نزدیک به ۲۰ نارنجک دستی به داخل پناهگاه پرتاب کردند و با آرپی‌جی و کلاشنیکف به افراد غیرمسلح حمله کردند.
زیو که در جریان حمله بی‌هوش شده بود، پس از به هوش آمدن متوجه ناپدید شدن الیا و کشته شدن خواهرزاده‌اش و دوست‌دختر او شد. او بعدها از طریق تصویری منتشرشده از غزه دریافت که الیا زنده است، اما به گروگان گرفته شده است.
از غیرنظامیان غزه بیشتر از مهاجمان حماس می‌ترسیدم
الیا که هنگام ربوده شدن از ناحیه پا هدف گلوله قرار گرفته و دست‌ها و پاهایش بر اثر انفجار نارنجک و آرپی‌جی مجروح شده بود، در شرح انتقالش به غزه گفت در مسیر مورد ضرب‌وجرح، توهین و آزار قرار گرفته است.
او گفت پس از ورود به غزه، برخی زنان و کودکان نیز به او حمله کردند؛ زنی با دمپایی او را می‌زده و کودکانی با سنگ به سرش زده‌اند.
کهن افزود: «همیشه وقتی از آن لحظات حرف می‌زنم، برایم مهم است بگویم که از غیرنظامیان بیشتر از مهاجمان می‌ترسیدم.»
او توضیح داد که به باورش، گروگان‌گیران برای زنده نگه داشتن او انگیزه داشتند، زیرا می‌خواستند از گروگان‌ها برای مبادله استفاده کنند، اما افرادی که در مسیر به او حمله می‌کردند، چنین انگیزه‌ای نداشتند.
کهن درباره شرایط اسارتش گفت دو ماه نخست را در خانه‌هایی در غزه گذرانده و افرادی که به گفته او عضو حماس نبودند، در ازای دریافت پول از گروگان‌ها نگهبانی می‌کردند.
او گفت در این مدت اجازه نداشته لباس‌های خون‌آلود خود را عوض کند یا مسواک بزند.
کهن تقریبا هر روز بازجویی و مرتب کتک زده می‌شده، زیرا گروگان‌گیران تصور می‌کرده‌اند او سرباز است.
کهن افزود: «غذای روزانه بسیار ناچیز بود، دسترسی به آب محدود بود و گروگان‌ها از نور خورشید و ارتباط با دنیای بیرون محروم بودند.»
به گفته او، پس از دو ماه، گروگان‌ها به تونل‌های زیرزمینی منتقل شدند و شرایط دشوارتر شد: «با زنجیرهای آهنی ما را به یکدیگر می‌بستند و چراغ‌های زیادی روشن می‌گذاشتند تا نتوانیم بخوابیم.»
کهن افزود نگهبانان تقریبا هر ساعت با فریاد آنها را بیدار می‌کردند و با گذاشتن اسلحه روی سرشان می‌پرسیدند چه کسی زودتر کشته خواهد شد.
این گروگان پیشین همچنین از آزار جنسی و تحقیر گروگان‌ها، از جمله برهنه کردن اجباری، سخن گفت.
کهن توضیح داد که گروگان‌ها تنها روزی یک بار اجازه استفاده از دستشویی داشتند و در تمام مدت اسارت، امکان حمام کردنشان به چند بار محدود شده بود.
بازگشت به زندگی پس از ۵۰۵ روز
کهن در فوریه ۲۰۲۵، پس از ۵۰۵ روز اسارت، آزاد شد. او گفت تا آخرین لحظات به آزادی خود اطمینان نداشت و زمانی که یک سرباز اسرائیلی به او خبر داد زیو زنده است، یکی از بهترین لحظات زندگی‌اش را تجربه کرد.
او در تمام دوران اسارت تصور می‌کرد زیو در حمله هفتم اکتبر کشته شده است.
زیو نیز گفت در دوران اسارت الیا تلاش می‌کرده نام و داستان او را در افکار عمومی زنده نگه دارد و هر روز از خود می‌پرسیده برای بازگرداندن او چه کاری می‌تواند انجام دهد.
این زوج پس از آزادی الیا ازدواج کردند، اما به گفته او، بازسازی رابطه پس از تجربه آسیب‌های شدید روانی، آسان نبوده است.
کهن ازدواجشان را نمادی از غلبه بر پیامدهای حمله هفتم اکتبر و دوران اسارت توصیف کرد و گفت: «فهمیدیم که با هم می‌توانیم بر همه چیز غلبه کنیم.»
وزارت خارجه آمریکا در گزارش سال ۲۰۲۶ خود درباره قاچاق انسان، ایران را همچنان در سطح سوم، پایین‌ترین رده این طبقه‌بندی، قرار داد و اعلام کرد جمهوری اسلامی استانداردهای حداقلی مقابله با قاچاق انسان را به‌طور کامل رعایت نمی‌کند و تلاش قابل توجهی نیز برای رعایت آنها انجام نمی‌دهد.
در بخش اختصاصی ایران این گزارش سالانه آمده است جمهوری اسلامی هیچ گزارشی درباره تحقیقات، پیگردهای قضایی یا محکومیت‌های مرتبط با قاچاق انسان ارائه نکرده است.
این گزارش همچنین از وجود سیاست یا رویه حکومتی در به‌کارگیری یا جذب اجباری کودکان به‌عنوان سرباز خبر می‌دهد و با استناد به گزارش‌های رسانه‌ای، به مشارکت برخی مقام‌های حکومتی در قاچاق انسان و مصونیت آنها از مجازات اشاره می‌کند.
دولت جمهوری اسلامی همچنین هیچ اقدامی برای شناسایی قربانیان قاچاق انسان یا ارائه خدمات حمایتی به آنها گزارش نکرده است.
در مقابل، مقام‌های حکومتی قربانیان را به دلیل اقداماتی که در نتیجه قاچاق انسان ناچار به انجام آنها شده‌اند، از جمله فعالیت‌های جنسی تجاری و تخلفات مهاجرتی، مجازات کرده‌اند.
قوانین جمهوری اسلامی نیز همه اشکال قاچاق انسان را جرم‌انگاری نمی‌کنند.
قانون مبارزه با قاچاق انسان مصوب سال ۱۳۸۳، جابه‌جایی قربانی را شرط تحقق جرم می‌داند؛ شرطی که با تعریف قاچاق انسان در حقوق بین‌الملل سازگار نیست.
این قانون همچنین همه اشکال قاچاق انسان با هدف بهره‌کشی از نیروی کار را پوشش نمی‌دهد.
روزنامه تلگراف دوم مرداد گزارش داد جمهوری اسلامی از شبکه‌های قاچاق انسان برای انتقال افراد مرتبط با نهادهای اطلاعاتی خود به اروپا و بریتانیا استفاده می‌کند.
به‌کارگیری کودکان در درگیری‌های مسلحانه و سرکوب اعتراضات
بر اساس گزارش وزارت خارجه آمریکا، سپاه پاسداران و بسیج همچنان اتباع افغانستان، از جمله کودکان، و همچنین برخی مهاجران پاکستانی، اتباع سوریه و کودکان ایرانی را با اجبار یا اعمال فشار، به عضویت گروه‌های مسلح منطقه درمی‌آورند.
گزارش‌های رسانه‌ای نیز از جذب اجباری مردان و پسران افغانستانی برای حضور در درگیری‌های منطقه‌ای خبر داده‌اند.
در دوره‌های پیشین هم گزارش‌هایی درباره جذب و به‌کارگیری کودکان ایرانی، مهاجر و پناهجو در گروه‌های مسلح تحت فرماندهی سپاه پاسداران در سوریه منتشر شده بود.
نیروهای بسیج در جریان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴، از کودکان برای سرکوب مسلحانه معترضان مسالمت‌جو در شهرهای مختلف ایران استفاده کرده‌اند.
در همین زمینه، ششم فروردین، یکی از مقام‌های لشکر ۲۷ محمد رسول‌الله سپاه پاسداران در تهران اعلام کرد حداقل سن ثبت‌نام در طرح «رزمندگان مدافع وطن برای ایران» ۱۲ سال تعیین شده است.
بهره‌کشی از کودکان و وضعیت مهاجران افغان
قاچاقچیان انسان در ایران از کودکان برای تکدی‌گری اجباری، کار اجباری و قاچاق جنسی بهره‌کشی می‌کنند.
گروه‌های تبهکار، کودکان ایرانی و مهاجر را می‌ربایند یا «می‌خرند» و آنها را در شهرهایی از جمله تهران به تکدی‌گری و دست‌فروشی وادار می‌کنند.
این کودکان همچنین در معرض آزار جسمی و جنسی قرار می‌گیرند و قاچاقچیان با معتاد کردن آنها به مواد مخدر، تحت فشار و کنترل نگهشان می‌دارند.
در بخش دیگری از گزارش، با استناد به منابع رسانه‌ای آمده است مقام‌های جمهوری اسلامی در سال ۲۰۲۵ بیش از ۸۵۰ هزار تبعه افغانستان را بازداشت و از ایران اخراج کردند، بدون آن که اقدامی برای بررسی وضعیت آنها با هدف شناسایی نشانه‌های قاچاق انسان گزارش شده باشد.
برخی از این بازداشت‌شدگان، از جمله کودکان و قربانیان احتمالی قاچاق انسان، در دوران بازداشت با بدرفتاری شدید جسمی، محرومیت طولانی‌مدت از آب و غذا و محرومیت از دسترسی به خدمات درمانی روبه‌رو شده‌اند.
خبرگزاری رویترز ۲۶ شهریور گزارش داد بیش از دو میلیون افغانستانی طی دو سال گذشته ایران را ترک کرده‌اند که بسیاری از آنها اخراج شده یا تحت فشار قرار گرفته بودند.
بحران اقتصادی ناشی از جنگ در ایران، بیکاری و افزایش هزینه‌های زندگی نیز هزاران مهاجر افغانستانی را به بازگشت به کشورشان واداشته است.
ازدواج موقت و بهره‌کشی جنسی
ازدواج‌های موقت یا کوتاه‌مدت، موسوم به «صیغه»، که گاهی تنها از یک ساعت تا یک هفته دوام دارند، در ایران رواج گسترده‌ای یافته و اغلب با هدف بهره‌کشی جنسی تجاری انجام می‌شوند.
این مناسبات که بنا بر گزارش‌ها با کنترل و چشم‌پوشی حکومت ادامه دارند، زمینه بهره‌کشی جنسی از زنان، مردان و کودکان ایرانی و اتباع کشورهایی از جمله چین، تایلند و اندونزی را فراهم می‌کنند.
ایران‌اینترنشنال اردیبهشت ۱۴۰۴ در گزارشی درباره تجارت جنسی زیر پوشش ازدواج موقت، از فعالیت شبکه‌های دلالی در پیام‌رسان‌ها، از جمله تلگرام، و استفاده از عنوان «صیغه» برای تسهیل تن‌فروشی خبر داد.
ازدواج دختران ایرانی و خارجی در سنین کودکی، به‌ویژه در جوامع کم‌درآمد، نیز رواج گسترده‌ای دارد و برخی از این دختران پس از ازدواج قربانی قاچاق جنسی و کار اجباری، از جمله خدمتکاری اجباری در خانه، می‌شوند.
وخامت مستمر وضعیت اقتصادی ایران مشکل قاچاق انسان را به‌شدت تشدید کرده است. دخترانی که خانه را ترک کرده‌اند، کودکان بی‌سرپرست، زنان سرپرست خانوار و جوانان کم‌درآمد، از جمله گروه‌های آسیب‌پذیری هستند که در معرض بهره‌کشی قاچاقچیان قرار دارند.
قاچاقچیان همچنین به‌طور فزاینده از شبکه‌های اجتماعی، به‌ویژه تلگرام، برای جذب و بهره‌کشی از قربانیان احتمالی استفاده می‌کنند.
گسترش «ناوگان سایه» برای انتقال نفت تحریم‌شده ایران نیز به بهره‌کشی از دریانوردانی منجر شده است که در شرایط خطرناک و با دستمزد بسیار ناچیز یا بدون دریافت دستمزد، کار می‌کنند.
وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد جمهوری اسلامی با وجود تصویب کنوانسیون سازمان ملل متحد علیه جرایم سازمان‌یافته فراملی در سال گذشته، هنوز پروتکل مکمل آن درباره پیشگیری، سرکوب و مجازات قاچاق انسان را امضا یا تصویب نکرده است.
