گاردین: تهران با نزدیک شدن به اروپا میکوشد فشار را بر آمریکا افزایش دهد
روزنامه گاردین سهشنبه ۲۵ فروردین نوشت جمهوری اسلامی کوشیده است با فعالسازی کانالهای دیپلماتیک با اروپا، از شکاف فزاینده میان آمریکا و متحدانش بهره ببرد و فشار بیشتری بر واشینگتن برای عقبنشینی در جنگ وارد کند.
بر اساس این گزارش، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، با هدف افزایش فشار بر آمریکا برای امتیازدهی در مناقشه جاری، پایتختهای اروپایی را در جریان جزییات پیشنهادهایی قرار داده که تهران در مذاکرات اسلامآباد درباره ذخایر اورانیوم و چشمانداز مدیریت تنگه هرمز مطرح کرد.
خبرگزاری رویترز در گزارشی به پشت پرده مذاکرات اسلامآباد پرداخت. مذاکراتی که پس از دههها دشمنی، عالیترین مقامات تهران و واشینگتن را برای نخستین بار دور یک میز نشاند.
بر اساس گزارش رویترز که بر مبنای گفتوگو با ۱۱ منبع آگاه نوشته شده است، علیرغم فضای سنگین و بیاعتمادی عمیق، دو طرف تا مرز یک توافق تاریخی پیش رفتند، اما در نهایت با چالشهایی روبهرو شدند که نهایی کردن توافق را به آینده موکول کرد.
منابع آگاه سهشنبه ۲۵ فروردین به رویترز گفتند برخلاف بنبست ظاهری، درهای دیپلماسی همچنان باز است و یک مقام سفارت جمهوری اسلامی در پاکستان نیز گزارش داد دور بعدی مذاکرات واشینگتن و تهران ممکن است این هفته یا اوایل هفته آینده برگزار شود.
نشست اسلامآباد که چهار روز پس از اعلام آتشبس برگزار شد، نخستین مواجهه مستقیم مقامات دو کشور در بیش از یک دهه گذشته و عالیترین سطح تعامل میان تهران و واشینگتن پس از انقلاب ۵۷ بود.
به گفته کارکنان هتل مجلل «سرینا» در اسلامآباد، این مذاکرات در ساختاری امنیتی و در سه قسمت برگزار شد: یک بخش اختصاصی برای هیات آمریکایی، بخشی مجزا برای ایرانیها و فضایی مشترک برای نشستهای سهجانبه با حضور میانجیگران پاکستانی.
حساسیتهای امنیتی بهقدری بالا بود که ورود هرگونه تلفن همراه به اتاق اصلی ممنوع شد؛ بهطوری که چهرههای کلیدی همچون جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، و محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، ناچار بودند برای تبادل پیام با پایتختهای خود، در فواصل استراحت از اتاق خارج شوند.
یک منبع دولتی پاکستان در این باره گفت: «در میانه گفتوگوها امیدواری زیادی به دست یافتن به توافق وجود داشت، اما ورق در مدت کوتاهی برگشت.»
منبع دیگری گفت که طرفین «۸۰ درصد مسیر» را طی کرده بودند و بسیار به توافق نزدیک شده بودند، اما در نهایت کار به گرههای کوری رسید که در آن لحظه قابل باز شدن نبود.
نوسان میان تنش و امید
منابع ایرانی فضای حاکم بر جلسات را «سنگین و غیردوستانه» توصیف کردند؛ فضایی که حتی تلاشهای دیپلماتیک پاکستان برای تلطیف آن نیز چندان موثر نبود.
با این حال، گزارشها نشان میدهد در ساعات اولیه بامداد ۲۳ فروردین، فضا کمی بهبود یافت و حتی زمزمههای تمدید یکروزه مذاکرات به گوش رسید. شکاف اصلی اما همچنان بر سر موضوعات راهبردی باقی ماند.
در حالی که طرف آمریکایی اعلام کرد جمهوری اسلامی خواست اصلی واشینگتن یعنی «تضمین عدم دستیابی به سلاح هستهای» را بهدرستی درک نمیکند، تهران با نگاهی بدبینانه به نیتهای ایالات متحده مینگرد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت: «چگونه میتوانیم به شما اعتماد کنیم، در حالی که در نشست قبلی ژنو گفتید تا زمانی که دیپلماسی در جریان است، آمریکا حمله نخواهد کرد؟»
واشینگتن در این ماراتن دیپلماتیک، فهرست مطالبات حداکثری خود را روی میز گذاشت که شامل توقف کامل غنیسازی، برچیدن تاسیسات هستهای، بازگشایی کامل تنگه هرمز بدون حق عوارض و قطع حمایت از نیروهای منطقهای بود.
در مقابل، مطالبات تهران بر خواستهایی چون آتشبس دائم، تضمین قطعی عدم حمله به خاک ایران و متحدانش، لغو کامل تحریمهای اولیه و ثانویه، آزادسازی داراییهای مسدودشده و بهرسمیت شناختن حق غنیسازی و کنترل تهران بر تنگه هرمز استوار بود.
تداوم تلاشها در سایه تهدید و نیاز
علیرغم به نتیجه نرسیدن نشست اسلامآباد، هر دو طرف انگیزههای اقتصادی و سیاسی زیادی برای جلوگیری از فروپاشی دیپلماسی دارند.
اقتصاد تحت فشار ایران از یک سو و فشار تورمی ناشی از بحران انرژی بر اقتصاد جهانی از سوی دیگر، محرکهای اصلی برای ادامه مسیر هستند.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، ۲۴ فروردین با خوشبینی تاکید کرد: «تمام تلاشها برای حل مسائل با قدرت ادامه دارد.»
اگرچه هنوز امضایی پای قراردادی ننشسته است، اما اظهارات اخیر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، مبنی بر تمایل تهران برای «کار روی یک توافق»، نشان میدهد که علیرغم شب پرتنش اسلامآباد، شعله دیپلماسی همچنان روشن نگاه داشته شده است.
جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، تلاش برای پیشبرد مذاکرات صلح میان تهران و واشینگتن را «ضروری» خواند و گفت: «باید همه تلاش خود را برای بازگشایی تنگه هرمز به کار بگیریم.»
او از پاپ لئو، رهبر کاتولیکهای جهان، در برابر انتقادات دونالد ترامپ حمایت کرد و افزود: «در جامعهای که رهبران مذهبی تابع دستورات رهبران سیاسی باشند، احساس راحتی نخواهم داشت.»
روابط عمومی سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور اعلام کرد این نهاد در نامهای سرگشاده خطاب به روانشناسان در آمریکا، خواستار ارزیابی سلامت روان رهبران سیاسی این کشور در راستای «صلح جهانی» شده است.
به گفته این سازمان، این نامه در چارچوب «مسئولیت اجتماعی و حرفهای» آن تهیه شده است.
در این نامه، رفتارهای رهبران آمریکا «مخرب و ضداجتماعی» توصیف شده و تاثیر آن بر ایجاد «اختلالات روانشناختی، نقض صلح جهانی و ایجاد تروما در میان ملتها» مورد انتقاد قرار گرفته است.
مسعود پزشکیان در گفتوگوی تلفنی با امانوئل مکرون، گفت که با وجود حصول تفاهمهای کارشناسی میان جمهوری اسلامی و آمریکا، زیادهخواهی و عدم اراده سیاسی مقامهای آمریکا مانع از نهاییشدن توافق شده است.
او افزود: «رویکردهای مبتنی بر تهدید، فشار و اقدام نظامی نهتنها راهگشا نیست، بلکه بر پیچیدگی مسائل میافزاید و مشکلات طرف آمریکایی را تشدید خواهد کرد.»
پزشکیان ادامه داد: «جمهوری اسلامی دیپلماسی را مسیر مطلوب حلوفصل اختلافات میداند و با حفظ عزت و اقتدار ملی، آمادگی خود را برای گفتوگو در چارچوبهای حقوقی اعلام میکند.»
او اضافه کرد: «جمهوری اسلامی همواره در پی تامین امنیت پایدار برای عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز بوده و هرگونه تهدید علیه امنیت این منطقه، تبعات گستردهای برای تجارت جهانی به همراه خواهد داشت.»
رییس دولت گفت که جمهوری اسلامی برای مواجهه با هر سناریویی در چارچوب منافع ملی خود، از آمادگی کامل برخوردار است.
مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، در تماس با امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، گفت: «علیرغم حصول تفاهمهای کارشناسی میان طرفها، زیادهخواهی و عدم اراده سیاسی مقامات ارشد آمریکا مانع از نهایی شدن توافق شده است.»
او افزود: «ایران صرفا در چارچوب قوانین و مقررات بینالمللی و با هدف صیانت از حقوق ملت ایران، آمادگی ادامه گفتوگوها را دارد و اروپا میتواند با ایفای نقشی سازنده، آمریکا را به رعایت این چارچوبها ترغیب کند.»
پزشکیان همچنین تهدید کرد به مخاطره انداختن امنیت تنگه هرمز «تبعات گستردهای برای تجارت جهانی به همراه خواهد داشت».
