اظهارات مسعود پزشکیان، رییس دولت و عضو شورای موقت رهبری جمهوری اسلامی، درباره حملات نیروهای مسلح به کشورهای همسایه با واکنشهای انتقادی از سوی برخی مقامهای نظامی و چهرههای سیاسی و رسانهای نزدیک به حکومت روبهرو شد.
پزشکیان شنبه ۱۶ اسفند اعلام کرد حملات نیروهای مسلح جمهوری اسلامی به کشورهای همسایه «آتش به اختیار» بوده و شورای موقت رهبری روز گذشته (۱۵ اسفند) تصمیم گرفته است چنین حملههایی دیگر انجام نشود.
این سخنان در حالی مطرح شد که همزمان با انتشار آن، شهرهای دبی و ابوظبی در امارات متحده عربی صبح شنبه هدف حملات جمهوری اسلامی قرار گرفتند.
همزمان ابوالفضل شکارچی، سخنگوی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، نیز اعلام کرد از ابتدای «تجاوز آمریکا و اسرائیل» اعلام شده بود هر نقطهای که مبدا حمله به ایران باشد، «هدف مشروع نیروهای مسلح» خواهد بود.
او گفت تمامی پایگاههایی که از آنها علیه جمهوری اسلامی استفاده شده هدف قرار گرفتهاند و در عین حال تلاش شده به کشورهای همسایه آسیب وارد نشود.
شکارچی همچنین تاکید کرد کشورهایی که اجازه استفاده از فضای خود را برای حمله به ایران ندادهاند، هدف حمله قرار نگرفتهاند و «حاکمیت ملی کشورها مورد احترام است».
قرارگاه مرکزی خاتمالانبیای سپاه پاسداران نیز در بیانیهای اعلام کرد نیروهای مسلح جمهوری اسلامی «منافع و حاکمیت ملی کشورهای همسایه را محترم میشمارند».
در این بیانیه تاکید شد تاکنون تعرضی به این کشورها صورت نگرفته، اما در صورت ادامه حملات، پایگاهها و منافع آمریکا و اسرائیل در منطقه همچنان هدف عملیات نیروهای مسلح حکومت ایران قرار خواهند گرفت.
ادامه این گزارش را در اینجا بخوانید.
بر اساس این گزارش، زمانی که ایالات متحده شنبه ۲۸ فوریه (۹ اسفند) عملیات نظامی موسوم به «خشم حماسی» را علیه حکومت ایران آغاز کرد، دولت ترامپ با این پرسش روبهرو شد که چگونه باید آغاز جنگ را برای افکار عمومی آمریکا، کنگره و جامعه جهانی توضیح دهد. با این حال طی روزهای بعد، مقامهای دولت توضیحهای متفاوتی ارائه کردند؛ از تهدید هستهای ایران گرفته تا تغییر رژیم، دفاع پیشدستانه یا واکنش به اقدامات احتمالی حکومت ایران.
گاردین مینویسد ترامپ آغاز جنگ را در یک ویدیوی هشتدقیقهای در شبکه اجتماعی تروثسوشیال اعلام کرد و عملیات «خشم حماسی» را همزمان پاسخی دفاعی به «دههها تهاجم ایران» و تلاشی برای آزادی مردم ایران توصیف کرد. او گفت هدف این عملیات نابودی موشکها و صنعت موشکی ایران و از بین بردن «تهدید فوری هستهای» است. ترامپ در این پیام همچنین به بحران گروگانگیری سال ۱۳۵۸، حزبالله، حماس و گروههای مورد حمایت حکومت ایران اشاره کرد و از مردم ایران خواست «این لحظه را غنیمت بشمارند و کشور خود را پس بگیرند».
با این حال تنها چند ساعت پس از آغاز حملات، ترامپ در گفتوگو با اکسیوس روایت متفاوتی ارائه داد و گفت این جنگ میتواند به شکلهای مختلفی پایان یابد؛ از جمله یک عملیات کوتاه چند روزه یا حتی تصرف کامل ایران. او گفت در هر صورت حکومت ایران برای بازسازی تواناییهای خود به چند سال زمان نیاز خواهد داشت. به گزارش گاردین، ترامپ همان روز در گفتوگویی دیگر هدف جنگ را «آزادی مردم ایران» توصیف کرد.
در همان روز، نمایندگی آمریکا در سازمان ملل تلاش کرد چارچوب حقوقی برای این اقدام نظامی ارائه دهد و به ماده ۵۱ منشور سازمان ملل درباره حق دفاع مشروع استناد کرد. مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، گفت برنامه موشکی و هستهای ایران تهدیدی مستقیم برای نیروهای آمریکایی در منطقه بوده و واشینگتن پس از تلاش برای حل دیپلماتیک بحران، ناچار به اقدام نظامی شده است. او همچنین مدعی شد مردم ایران از این اقدام حمایت کردهاند.
با این حال گزارش گاردین میگوید اطلاعات ارائهشده به کارکنان کنگره توسط مقامهای پنتاگون در اول مارس نشان میدهد حکومت ایران قصد حمله به نیروهای آمریکایی را نداشت مگر اینکه ابتدا اسرائیل به ایران حمله کند؛ موضوعی که به نوشته گاردین با ادعای دولت ترامپ درباره وجود «تهدید فوری» از سوی حکومت ایران تناقض دارد.
در نخستین نشست خبری پنتاگون پس از آغاز جنگ، پیت هگست وزیر جنگ آمریکا اعلام کرد هدف عملیات «خشم حماسی» نابودی موشکهای تهاجمی ایران، صنعت تولید موشک، نیروی دریایی و زیرساختهای امنیتی این کشور است. او تاکید کرد این جنگ با هدف تغییر رژیم آغاز نشده، هرچند گفت «رژیم تغییر کرده و جهان جای بهتری شده است». هگست همچنین گفت این عملیات برخلاف جنگهای عراق و افغانستان محدود و دارای اهداف مشخص است.
در همان روز اما مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا روایت متفاوتی ارائه داد. او گفت واشینگتن میدانست اسرائیل قصد حمله به ایران را دارد و در صورت وقوع چنین حملهای، حکومت ایران به نیروهای آمریکایی در منطقه حمله میکرد. روبیو گفت آمریکا برای جلوگیری از چنین وضعیتی تصمیم به اقدام پیشدستانه گرفته است. به نوشته گاردین، این سخنان به معنای آن بود که آمریکا عملاً به دلیل اقدام احتمالی یک متحد وارد جنگ شده است.
یک روز بعد، ترامپ این روایت را رد کرد و گفت تصمیم برای حمله به حکومت ایران کاملاً به دلیل نگرانی از اقدام خود ایران بوده است. او گفت: «به نظر من ایران قصد داشت ابتدا حمله کند.» ترامپ همچنین تاکید کرد که اسرائیل او را به جنگ وادار نکرده و حتی ممکن است او اسرائیل را به اقدام نظامی تشویق کرده باشد.
گاردین مینویسد در این مرحله سه توضیح متفاوت برای جنگ مطرح شده بود: تهدید فوری هستهای ایران، احتمال حمله ایران در واکنش به اقدام اسرائیل، یا برنامه حکومت ایران برای حمله مستقیم به آمریکا.
در ادامه، روبیو تلاش کرد توضیح خود را اصلاح کند و گفت سخنانش بد تعبیر شده است و تصمیم ترامپ بر این اساس بوده که ایران نباید بتواند پشت برنامه موشک بالستیک خود پنهان شود.
در نشست خبری دوم پنتاگون در ۴ مارس، وزیر جنگ آمریکا بار دیگر مواضع تندتری مطرح کرد و گفت عملیات نظامی علیه ایران تازه آغاز شده و هدف آن نابودی تواناییهای نظامی این کشور است. او اعلام کرد نیروهای هوایی آمریکا و اسرائیل بهزودی کنترل کامل آسمان ایران را به دست خواهند گرفت و بهطور شبانهروزی زیرساختهای نظامی ایران و فرماندهان آن را هدف قرار خواهند داد.
هگست همچنین دلیل تازهای برای جنگ مطرح کرد و گفت حکومت ایران در گذشته تلاش کرده بود دونالد ترامپ را ترور کند و فرمانده سپاه که مسئول این طرح بوده در جریان عملیات کشته شده است.
در ادامه این تحولات، ترامپ در ۶ مارس در پیامی در شبکه تروثسوشیال اعلام کرد که هیچ توافقی با ایران ممکن نیست مگر «تسلیم کامل و بیقید و شرط». او همچنین گفت پس از آن و با انتخاب رهبران جدید برای ایران، آمریکا و متحدانش برای بازسازی اقتصاد ایران تلاش خواهند کرد.
به نوشته گاردین، این موضعگیری با توضیحهای قبلی دولت ترامپ درباره اهداف محدود نظامی عملیات در تضاد بود. در نهایت کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، تلاش کرد این پیام را تعدیل کند و گفت منظور از «تسلیم بدون قید و شرط» این است که ایران دیگر تهدیدی برای ایالات متحده نباشد و اهداف عملیات «خشم حماسی» به طور کامل تحقق یابد.
گزارش گاردین نتیجه میگیرد که در هفته نخست جنگ، دولت ترامپ روایتهای مختلف و گاه متناقضی درباره اهداف و دلایل این جنگ ارائه کرده است؛ از دفاع پیشدستانه و نابودی برنامه موشکی گرفته تا تغییر رژیم یا آزادی مردم ایران.
