کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، در واکنش به انتقادات واشینگتن از مواضع اخیر لندن درباره کارزار نظامی علیه جمهوری اسلامی اعلام کرد «روابط ویژه» بریتانیا و آمریکا «بهطور عادی» ادامه دارد. این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که جنگ ایران بر روابط آمریکا و اروپا سایه افکنده است.
استارمر پنجشنبه ۱۴ اسفند در یک نشست خبری گفت: «ما طبق روال معمول بهصورت شبانهروزی اطلاعات را با یکدیگر به اشتراک میگذاریم. این همان روابط ویژه است که در عمل جریان دارد.»
او در عین حال افزود ترامپ خود باید درباره اقداماتی که آنها را در راستای منافع ملی ایالات متحده میداند، تصمیمگیری کند.
رویترز در همین رابطه نوشت واکنش محتاطانه لندن به بحران ایران و حمله پهپادی جمهوری اسلامی به پایگاه نظامی مهم این کشور در قبرس، تردیدهایی را در میان برخی متحدان درباره کارایی نظامی بریتانیا ایجاد کرده است.
ترامپ ۱۲ اسفند از مواضع دولت بریتانیا در قبال جنگ ایران ابراز نارضایتی کرده و گفته بود استارمر «چرچیل نیست».
وینستون چرچیل، نخستوزیر سابق بریتانیا، در جنگ جهانی دوم با تقویت اتحاد راهبردی بریتانیا و آمریکا و همکاری نزدیک با رییسجمهوری وقت ایالات متحده، نقش مهمی در شکلگیری ائتلاف متفقین و هماهنگی نظامی و سیاسی دو کشور ایفا کرد.
افزایش تحرکات نظامی بریتانیا و فرانسه
استارمر در ادامه گفت بریتانیا چهار جنگنده تایفون دیگر به قطر اعزام خواهد کرد.
او از سیاستهای دولت خود در خاورمیانه دفاع کرد و افزود: «بریتانیا از پیش برنامهریزی لازم را انجام داده و حتی قبل از آغاز جنگ، استقرار تجهیزات نظامی در نقاط مختلف منطقه را آغاز کرده بود.»
در تحولی دیگر، ارتش فرانسه ۱۴ اسفند اعلام کرد به شماری از هواپیماهای نظامی آمریکا اجازه داده است بهطور موقت از پایگاههای فرانسه در خاورمیانه استفاده کنند.
سخنگوی ستاد کل ارتش فرانسه گفت این اقدام در چارچوب همکاریهای دفاعی با واشینگتن انجام شده است و حضور این هواپیماها به تقویت حفاظت از شرکای غربی در کشورهای حوزه خلیج فارس کمک میکند.
در این میان، آلمان مهمترین متحد اروپایی آمریکا در جنگ با جمهوری اسلامی به شمار میرود و از طرح تغییر حکومت ایران حمایت کرده است. فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، ۱۲ اسفند در کاخ سفید با ترامپ دیدار کرد.
مرتس در این دیدار گفت: «از تلاش آمریکا و اسرائیل برای خلاص کردن ما از شر رژیم تروریست ایران حمایت میکنیم. باید برای فردای بعد از این رژیم استراتژی داشته باشیم.»
مواضع پراکنده و غیرمنسجم کشورهای اروپایی
وبسایت کانورسیشن ۱۴ اسفند گزارش داد کشورهای اروپایی در قبال جنگ علیه جمهوری اسلامی موضعی منسجم ندارند و تاکنون واکنش آنها عمدتا به کلیشههایی چون دعوت به خویشتنداری، رعایت حقوق بینالملل و تاکید بر دیپلماسی محدود شده است.
کانورسیشن نوشت فرانسه، آلمان و بریتانیا کشورهایی هستند که داعیه رهبری منطقهای دارند و در توافق برجام در سال ۲۰۱۵ نیز نقشی فعال داشتند.
بر اساس این گزارش، تمایل این کشورها به اتخاذ «اقدامات دفاعی» در برابر جمهوری اسلامی میتواند بهعنوان نشانهای از حمایت از کارزار نظامی آمریکا تفسیر شود.
یونان نیز به این جمع پیوسته است. این کشور دو واحد از نیروی دریایی خود را برای پشتیبانی از اقدامات دفاعی به آبهای قبرس گسیل داشته؛ با این حال، این تصمیم را بهطور رسمی اعلام نکرده است.
در مقابل، بسیاری از کشورهای دیگر اتحادیه اروپا عملا سکوت اختیار کرده و در حاشیه ماندهاند.
برخی کشورها مانند جمهوریهای بالتیک و لهستان روابط نزدیکی با واشینگتن دارند، اما همچنان با احتیاط عمل میکنند؛ در حالی که کشورهایی مانند ایرلند و اتریش موضعی انتقادیتر گرفتهاند، هرچند در عمل رویکردی مشابه دارند.
سایر کشورها که اکثریت را تشکیل میدهند، تقریبا هیچ موضعگیری روشنی نداشتهاند. همچنین هیچیک از کشورهایی که میزبان پایگاههای نظامی ایالات متحده هستند، مانعی برای استفاده نیروهای آمریکایی از این تاسیسات یا حریم هوایی خود ایجاد نکردهاند.
تنها یک استثنای مهم در این میان دیده میشود؛ اسپانیا.
اسپانیا و شعار «نه به جنگ»
دولت اسپانیا آشکارا با کارزار نظامی علیه جمهوری اسلامی مخالفت کرده و آن را نقض حقوق بینالملل میداند.
البته این ارزیابی تنها محدود به مادرید نیست و کشورهایی مانند ایرلند، اتریش و مالت نیز دیدگاهی مشابه دارند.
مادرید بهتنهایی در صف مخالفان اقدام آمریکا قرار گرفته و شعار «نه به جنگ» را که حزب سوسیالیست در زمان جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ سرداده بود، دوباره مطرح کرده است.
دولت اسپانیا همچنین اجازه استفاده از پایگاههای نظامی خود در خاک این کشور را به آمریکا، مهمترین متحد نظامیاش، نداده است؛ آن هم در شرایطی که واشینگتن بیش از هر زمان دیگری به آنها نیاز دارد.
کانورسیشن در ادامه نوشت واکنش دولت ایالات متحده به این تصمیم بسیار تند بوده است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، از مادرید انتقاد کرد و گفت چنین تصمیمی «جان آمریکاییها را به خطر انداخته است».
از نگاه کاخ سفید، رویکرد اسپانیا میتواند این کشور را به شریکی غیرقابل اعتماد تبدیل کند. احتمال اقدامهای تلافیجویانه نیز مطرح شده و واشینگتن حتی مادرید را به تحریمهای تجاری تهدید کرده است.
با این حال، اسپانیا بار دیگر بر موضع «نه به جنگ» خود تاکید کرده و در عین حال خبر داده یک ناوچه برای دفاع از قبرس به منطقه اعزام میکند.
کانورسیشن افزود در شرایطی که بحران منطقهای رو به تشدید و غیرقابل پیشبینی است، نبود یک موضع مشترک در اروپا میتواند آسیبپذیری این قاره را افزایش دهد.
این بحران بار دیگر توانایی اروپا را برای ایفای نقش یک بازیگر راهبردی به آزمون گذاشته است؛ قارهای که هنوز میان ایفای نقشی فعال و صرفا نظارهگر بودن سرگردان مانده است.
به نظر میرسد حذف شماری از فرماندهان ارشد نظامی جمهوری اسلامی به نوعی سردرگمی راهبردی عمیق در سطوح میانی و پایینتر ساختار نظامی انجامیده است؛ وضعیتی که میتواند به اقدامهای پراکنده و بدون هماهنگی کامل در میدان منجر شود.
ناظران معتقدند در چنین شرایطی برخی نیروها عملا به شکل «آتش به اختیار» عمل میکنند؛ رویکردی که سالها مورد تایید علی خامنهای، دیکتاتور کشتهشده ایران، بود و در ادبیات رایج در جمهوری اسلامی از آن بهعنوان استراتژی جنگهای نامتقارن یاد میشود.
با این حال، گسترش چنین رفتاری، مدیریت تصمیمهای عملیاتی و کنترل پیامدهای آن را برای حکومت، و بهویژه ساختار نظامی آن، دشوارتر کرده است.
جمهوری اسلامی و حمله به دستکم ۱۲ کشور
جمهوری اسلامی از زمان آغاز مناقشه کنونی دستکم ۱۲ کشور منطقه را هدف قرار داده است: امارات متحده عربی، عربستان سعودی، بحرین، کویت، اردن، قطر، عراق، عمان، اسرائیل، قبرس، ترکیه و جمهوری آذربایجان.
تهران اغلب این حملات را با استناد به فعالیت پایگاههای نظامی آمریکا در این کشورها توجیه میکند. علی خامنهای، رهبر سابق جمهوری اسلامی، پیش از آغاز حملات اسرائیل و آمریکا هشدار داده بود که اگر جنگی دربگیرد، این جنگ منطقهای خواهد بود.
با توجه به حضور پایگاهها و تاسیسات نظامی کشورهایی چون بریتانیا، فرانسه و استرالیا در منطقه، میتوان گفت پیامدهای حملات جمهوری اسلامی عملا منافع این کشورهای غربی را نیز تحت تاثیر قرار داده است.
حمله پهپادی به جمهوری آذربایجان
صبح پنجشنبه ۱۴ اسفند، در حمله پهپادی جمهوری اسلامی به منطقه نخجوان آذربایجان دو نفر زخمی شدند.
طبق اعلام رسمی باکو، یک پهپاد ساختمان ترمینال فرودگاه نخجوان را هدف قرار داد و پهپاد دیگر در نزدیکی ساختمان مدرسهای در روستای شکرآباد سقوط کرد.
الهام علیاف، رییس جمهوری آذربایجان، با اشاره به این حمله گفت: «افراد بیشرف که این اقدام تروریستی را انجام دادهاند، پشیمان خواهند شد.»
او تاکید کرد مقامهای حکومت ایران باید در این زمینه توضیح دهند و عذرخواهی کنند.
علیاف افزود باکو در هیچ عملیاتی علیه جمهوری اسلامی مشارکت نکرده و نخواهد کرد.
او ادامه داد: «جمهوری آذربایجان به تخلیه کارکنان سفارت جمهوری اسلامی در لبنان کمک کرده، اما در مقابل به شکلی ناجوانمردانه به ما ضربه میزنند.»
انکار جمهوری اسلامی
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در گفتوگو با همتای خود در جمهوری آذربایجان، نقش حکومت ایران در حمله پهپادی به نخجوان را تکذیب کرد و گفت تهران در حال انجام تحقیقات در این باره است.
ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی نیز مسئولیت حمله پهپادی به جمهوری آذربایجان را نپذیرفت و اعلام کرد اسرائیل این عملیات را برای «متهمسازی» تهران انجام داده است.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، نقش جمهوری اسلامی یا «جبهه مقاومت» را در حمله پهپادی به جمهوری اسلامی تکذیب کرد و نوشت: «هدف قرار دادن خاک کشورهای منطقه، از جمله جمهوری آذربایجان، جزو خطوط قرمز راهبردی ایران محسوب میشود.»
این رسانه حکومتی هم اسرائیل را مسئول این حمله معرفی کرد و افزود اسرائیل در پی «گسترش دایره جنگ» است.
«محور مقاومت» عنوانی است که مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی برای گروههای مسلح مورد حمایت تهران در منطقه، نظیر حماس، جهاد اسلامی، حزبالله، حشد شعبی و حوثیهای یمن، استفاده میکنند.
سیاست تکذیب
۱۳ اسفند شلیک یک موشک از ایران به سوی ترکیه و انهدام آن از سوی سامانههای دفاعی ناتو خبرساز شد.
در پی این اقدام، ترکیه سفیر جمهوری اسلامی را احضار کرد. واکنش حکومت ایران اما باز هم چیزی جز انکار نبود.
ستاد کل نیروهای مسلح در واکنش به این رویداد اعلام کرد «به حاکمیت کشور همسایه و دوست، ترکیه، احترام میگذارد» و شلیک موشک به سوی این کشور را تکذیب میکند.
تسلیحات در دست آتش به اختیارها
عمان در ماههای اخیر تلاش کرده بود با بهکارگیری ظرفیتهای دیپلماتیک خود از وقوع جنگ علیه جمهوری اسلامی جلوگیری کند. مسقط نقش میانجی میان تهران و واشینگتن را بر عهده داشت و در عمل میکوشید مانع از تشدید تنشها در منطقه شود.
این تلاشها ناکام ماند. در نهایت حملات آمریکا و اسرائیل آغاز و دیکتاتور تهران کشته شد؛ رخدادی که معادلات منطقه را وارد مرحلهای تازه کرد.
در چنین شرایطی، کمتر کسی انتظار داشت عمان نیز در فهرست اهداف جمهوری اسلامی قرار گیرد. اما حتی این کشور که در سالهای گذشته بهعنوان یکی از معدود شرکای نزدیک تهران شناخته میشد، از حملات در امان نماند و بندر الدقم عمان هدف قرار گرفت.
شاید بتوان سرنخ حملات اخیر به ترکیه و جمهوری آذربایجان را در واکنش عراقچی به حمله به عمان جستوجو کرد.
عراقچی ۱۰ اسفند گفت: «آنچه در عمان رخ داد، انتخاب ما نبود.»
او افزود: «ما قبلا به نیروهای مسلح خود دستور دادهایم که در انتخاب اهداف دقت کنند. در واقع، نیروهای نظامی ما اکنون عملا بهصورت مستقل و تا حدی جدا از یکدیگر عمل میکنند. آنها بر اساس دستورالعملهای کلی که از پیش به آنها داده شده، اقدام میکنند.»
معنایی چنین رویکردی این است که نیروهای مستقل و جدا از هم، تنها در چارچوب دستورالعملهای کلی و حتی در مواردی بدون اطلاع عالیترین سطوح فرماندهی، دست به اقدام میزنند. در نتیجه این تشتت و سردرگمی، جمهوری اسلامی در برابر برخی از حملات نیروهای خود ناچار به تکذیب میشود، هرچند بسیاری از بازیگران منطقهای همچنان تهران را مسئول فضای بیثباتکننده موجود میدانند.
به باور تحلیلگران، سیاست بقا براساس اقدامات پرخطر، انتحاری و شتابزده را میتوان نشانهای از فرسایش انسجام در سازوکار تصمیمگیری و تضعیف عقلانیت راهبردی در ساختار حکمرانی جمهوری اسلامی دانست.
او هرچند در فضاهای عمومی ظاهر نمیشد و در تمام سالهای گذشته کوشید چهرهای مرموز و پشت پرده بماند، اما گرهگاهی اصلی در ساختار شبکهای بود که بیت، نهادهای امنیتی و پروژه انتقال قدرت را به هم متصل میکرد؛ گرهی که سالها «در سایه» عمل کرد، اما اثرش در لحظههای بحران، از انتخابات مناقشهبرانگیزسال ۸۸ تا جنگ ۱۴۰۳ قابل ردیابی بود.
از مشهد تا بیت رهبری
مجتبی حسینی خامنهای در سال ۱۳۴۸ در مشهد به دنیا آمد و دومین پسر علی خامنهای بود؛ خانوادهای روحانی که با انقلاب ۱۳۵۷ از حاشیه حوزه و سیاست به قلب قدرت جمهوری اسلامی راه یافت.
پس از انقلاب، خانواده خامنهای به تهران مهاجرت کردند و مجتبی در مدرسه علوی، یکی از پایگاههای مهم تربیت نخبگان مذهبی-سیاسی نزدیک به نظام، تحصیل کرد؛ مدرسهای که بعدها بسیاری از مدیران و مسئولان جمهوری اسلامی از دل آن بیرون آمدند.
در سالهای جنگ ایران و عراق، او در «گردان حبیب» حضور داشت؛ واحدی که علاوه بر وجه نظامی، به هستهای برای شکلگیری شبکهای از روابط سپاهی و امنیتی تبدیل شد و شمار قابل توجهی از فرماندهان امروز نظامی-اطلاعاتی، همرزمان همان دورهاند.
ارتقای علی خامنهای به رهبر جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۸ نقطه عطف زندگی مجتبی بود؛ از فرزند یک رییسجمهور و خطیب شناختهشده، به فرزند رهبر تبدیل شد. در همان سالها مسیر تحصیلات حوزوی خود را در تهران و قم ادامه داد و بهعنوان روحانیای در حد علمی «حجتالاسلام» شناخته شد.
نفوذ سیاسی بدون جایگاه رسمی
مجتبی خامنهای هرگز در دولت و ساختار حاکمیت جممهوری اسلامی مقام رسمی نداشت؛ نه وزیر بود، نه نماینده و نه فرمانده علنی سپاه.
بااینحال، رسانههای غربی او را «سختگیر»، «شبکهگردان پشت پرده قدرت» و «یکی از بانفوذترین چهرههای روحانیت حاکم» توصیف کردهاند؛ کسی که با وجود حضور بسیار محدود در انظار عمومی، از طریق حلقههای درونی بیت رهبری بر فرآیند تصمیمسازی اثر میگذاشت.
در یک تلگراف دیپلماتیک آمریکا در سال ۱۳۸۶ که بعدها افشا شد، سه منبع ایرانی از مجتبی خامنهای بهعنوان «مسیر دسترسی» به علی خامنهای نام بردند. این تعبیر پس از آن در گزارشهای رسانهای تکرار شد.
در ادبیات تحلیلی، او نماد نوعی «کارگزار بیتمحور» بود: چهرهای بدون امضای رسمی، اما با مجموعهای از «کلیدها» در دست؛ کلیدهایی برای گشودن قفل دسترسی به رهبر، قفل هماهنگی میان بیت و نهادهای امنیتی و قفل پیامرسانی در بزنگاههای حساس.
بیت رهبری: از خانه تا نهاد حکمرانی
در جمهوری اسلامی، بیت رهبری بهتدریج از یک دفتر و خانه شخصی به یک نهاد حکمرانی تبدیل شد؛ نهادی که کنار شورای نگهبان، سپاه پاسداران، قوه قضاییه و شبکهای از بنیادهای اقتصادی، وزن مستقل در توازن قدرت پیدا کرد.
در این ساختار، مدیریت «دسترسی» به رهبر، خود به ابزار قدرت بدل شد: اینکه چه کسی در چه زمانی و با چه دستورکاری بتواند با علی خامنهای دیدار کند، بر نتیجه بسیاری از تصمیمها اثر داشت. گزارشها حاکی از آن است که مجتبی خامنهای در مدیریت این دسترسیها و هماهنگیهای پشت پرده نقش پررنگی داشت.
او در کنار چهرههایی مانند محمد محمدی گلپایگانی و وحید حقانیان، بخشی از «شبکه سایه» دفتر رهبری به شمار میرفت؛ شبکهای از روحانیون و مدیران امنیتی-اداری که بسیاری از خطوط اصلی سیاست داخلی و خارجی از کانال آنها میگذشت.
همین جایگاه موجب شد در بسیاری از روایتها، او با نقشی که احمد خمینی، پسر بنیانگذار جمهوری اسلامی مشهور به یادگار امام، در ۱۰ سال نخست شکلگیری حکومت ایفا کرد، مقایسه شود. احمد خمینی نیز به ایفای نقش بهعنوان حلقه واسط بیت با نهادهای امنیتی و سیاسی شهرت داشت البته آنچه ساخت از لحاظ ساختارمند بودن و درهمتنیدگی با نهادهای نظامی و اقتصادی به قوت آنچه مجتبی خامنهای ساخت، نبود.
پیوند با سپاه و نهادهای امنیتی
تقریبا همه مطالب معتبر درباره مجتبی خامنهای یک نقطه مشترک دارند: پیوند نزدیک، عمیق و بلندمدت او با سپاه پاسداران و بهویژه شاخههای امنیتی آن. او طی دو دهه، روابط مستحکمی با فرماندهان سپاه، از نیروی قدس تا بسیج و اطلاعات سپاه، ایجاد کرد و همین پیوند، نفوذ او را در ساختار سیاسی و امنیتی کشور بهشدت افزایش داد.
وزارت خزانهداری آمریکا هنگام تحریم او در سال ۱۳۹۸ اعلام کرد که علی خامنهای بخشی از مسئولیتهای خود را به مجتبی سپرده و او «به نمایندگی از رهبر» عمل میکند. در متن رسمی به همکاری او با فرمانده نیروی قدس و بسیج برای پیشبرد «اهداف بیثباتکننده منطقهای و اهداف سرکوبگرانه داخلی» اشاره شده بود.
یک گزارش تحلیلی از اندیشکده بنیاد دفاع از دموکراسیها نیز تاکید میکند که مجتبی خامنهای بههمراه چند چهره دیگر، از سوی وزارت خزانهداری آمریکا بهعنوان بخشی از یک «شبکه سایه» در «دایره درونی» رهبر معرفی شدند؛ شبکهای که طراحی و اجرای بخش مهمی از سیاستهای امنیتی را بر عهده داشت.
انتخابات، رقابتهای درون حاکمیت و پرونده ۱۳۸۸
نام مجتبی خامنهای از میانه دهه ۱۳۸۰ با انتخابات ریاستجمهوری و رقابتهای درون حاکمیت گره خورد.
او بهطور گسترده بهعنوان یکی از عوامل پشتپردهای دیده میشد که در صعود غیرمنتظره محمود احمدینژاد در انتخابات ۱۳۸۴نقش داشت. مهدی کروبی، نامزد اصلاحطلب، در نامهای رسمی به علی خامنهای از نقش مجتبی در حمایت از احمدینژاد شکایت کرد؛ ادعایی که رهبر وقت رد کرد، اما در حافظه سیاسی منتقدان باقی ماند.
در انتخابات مناقشهبرانگیز ۱۳۸۸ و سرکوب جنبش سبز، برخی گزارشهای رسانهای، عمدتا مبتنی بر منابع ناشناس، مدعی شدند مجتبی در هماهنگی با سپاه و بسیج نقش فعالی در مدیریت برخورد با معترضان داشت. هرچند این ادعاها هرگز در قالب سند رسمی داخلی تایید نشد، اما یکی از محورهای ثابت روایت مخالفان در سال ۱۳۸۸ و پس از آن بود. در آن اعتراضات مردم شعار میدادند: مجتبی بمیری/ رهبری رو نبینی.
در اعتراضات ۱۴۰۱ پس از کشتهشدن مهسا (ژینا) امینی در بازداشت گشتارشاد، او بار دیگر به نماد «بیت-سپاه-سرکوب» در شعارها و تحلیلهای منتقدان تبدیل شد و شخصیسازی نقد ساختار قدرت، بهویژه علیه او، شدت گرفت.
تحریمهای آمریکا و رسمیت یافتن نقش غیر منتخب
در پاییز ۱۳۹۸، وزارت خزانهداری آمریکا در چارچوب فرمان اجرایی ۱۳۸۷۶، شبکهای از نزدیکان علی خامنهای را تحریم کرد؛ شبکهای که در بیانیه رسمی «یک شبکه سایه از مشاوران نظامی و سیاست خارجی رهبر» توصیف شد.
در این بیانیه، نام مجتبی خامنهای در کنار چهرههایی مانند محمدی گلپایگانی، وحید حقانیان و چند فرمانده ارشد سپاه قرار داشت؛ همگی در قالب «دایره درونی» و «شبکه سایه» معرفی شدند که «دههها مردم ایران را سرکوب کرده و سیاستهای بیثباتکننده را پیش بردهاند».
درباره مجتبی بهروشنی گفته شد که او هرچند هرگز هیچ سمت دولتی بر عهده نگرفته و در منصبهای انتخابی و انتصابی مسئولیتی نداشته، اما «به نمایندگی از رهبر» عمل میکند و بخشی از وظایف علی خامنهای به او محول شده است، از جمله همکاری نزدیک با نیروی قدس و بسیج.
این زبان حقوقی، چنین تصویری از او تثبیت کرد: نه یک روحانی عادی و نه صرفا پسر رهبر، بلکه بازیگری محوری در «شبکه سایه» دفتر رهبری.
جانشینی و معضل «ولیعهدی»
سالها پیش از مرگ علی خامنهای، سناریوی جانشینی او در مرکز توجه تحلیلگران قرار گرفت و نام مجتبی در صدر فهرست گزینهها تکرار شد؛ بهویژه پس از مرگ ابراهیم رئیسی در سانحه سقوط هلیکوپتر در سال ۱۴۰۳ که موازنه میان چهرههای محتمل را تغییر داد.
رویترز، نیویورکتایمز و ایراناینترنشنال او را یکی از جدیترین نامزدهای رهبری معرفی کردند؛ نامزدی که برای هسته سخت حاکمیت، بهویژه سپاه، دو مزیت داشت: «تداوم» بهعنوان فرزند رهبر و ادامه شخصیسازی قدرت و «کنترل» بهدلیل پیوندهای امنیتی و آشنایی با شبکههای درون نظام.
اما همین ویژگیها، معضل دیگری را پررنگ میکرد: اتهام «ولیعهدی» در نظامی که با شعار ضد سلطنت شکل گرفته است.
مساله رتبه حوزوی نیز در کنار این حساسیت سیاسی قرار داشت؛ او عمدتا بهعنوان «حجتالاسلام» شناخته میشد و هرچند برخی رسانههای حوزوی در سالهای پایانی از عنوان «آیتالله» برای او استفاده کردند، این عنوان در میان بخشی از روحانیت و افکار عمومی محل مناقشه بود؛ مشابه همین جدلها درباره مرجعیت علی خامنهای در سال ۱۳۶۸ نیز وجود داشت.
پس از کشته شدن دیکتاتور تهران در حملات آمریکا و اسرائیل، ایراناینترنشنال گزارش داد که مجلس خبرگان، زیر فشار سپاه پاسداران و در بحبوحه جنگ، مجتبی را بهعنوان رهبر جدید برگزیده است.
همان زمان، منتقدان در داخل و خارج، این روند را نشانهای از «سلطنتی شدن» جمهوری اسلامی میخواندند و آن را ضربهای دیگر به مشروعیت انقلابی نظام تعبیر میکردند. گزارش اختصاصی ایراناینترنشنال در این مورد در ۱۴ اسفند منتشر شد.
چرا مجتبی خامنهای مساله ماندگار سیاست ایران است؟
مجتبی خامنهای در معماری قدرت جمهوری اسلامی، نمونهای از بازیگران «بیسِمَت و پرنفوذ» است؛ بازیگرانی که نامشان روی هیچ تابلو و سردری دیده نمیشود، اما کلید بسیاری از قفلهای قدرت را در دست دارند.
پرونده او، از نقش در بیت و پیوند با سپاه تا تحریمهای آمریکا و بحث جانشینی، نشان داد که در نظامهای شخصیسازیشده، فهم شبکههایی که در سایه عمل میکنند، گاه برای تحلیل آینده، مهمتر از شناخت مقامهای رسمی است.
معرفی رسمی مجتبی خامنهای بهعنوان رهبر جمهوری اسلامی، فارغ از قضاوت درباره کارنامه و نقش او، یک نکته را روشنتر میکند: در لحظههای بحران، آنچه تعیینکننده است فقط نامها نیستند، بلکه شبکههاییاند که این نامها به آنها تنیده شدهاند؛ شبکههایی که اکنون با قرار گرفتن یکی از گرههایشان در رأس هرم قدرت، میتوانند مسیر سیاست ایران را در سالهای پیشرو بازترسیم کنند.
البته همه اینها در صورتی معنا پیدا میکند که او و حکومتی که بر راس آن قرار گرفته است، از حملات آمریکا و اسرائیل جان سالم به در ببرد، بتواند از پناهگاه خارج شود و در عمل بهعنوان رهبر جمهوری اسلامی ظاهر شود.
در همین چارچوب، ارتش فرانسه نیز تایید کرد که حضور هواپیماهای آمریکا بهطور موقت در برخی پایگاههای این کشور در خاورمیانه مجاز شده است. 
تداوم حملات در ایران و تمرکز بر زیرساختهای امنیتی ـ نظامی
امروز، ۱۴ اسفند، گزارشهای زیادی منتشر شد که از تداوم موج حملات در تهران و دیگر شهرها خبر داد؛ از جمله هدف قرار گرفتن ورزشگاه آزادی (سالن ۱۲ هزار نفری که بنا بر گزارشها محل تجمع بسیجیان بوده)، چیتگر و اتوبان حکیم. همزمان، ویدیوهای رسیده از تخریب یا آسیب به نقاطی مانند کلانتریها و مراکز مرتبط با سپاه (از جمله مرکز فناوری اطلاعات سپاه در حسینآباد/هروی) حکایت داشت.
گزارشهایی نیز از حمله به مواضع سپاه در تبریز (مقر سپاه عاشورا)، حملات در خرمآباد، سنندج (پادگان امامعلی سپاه بیتالمقدس)، کرج (از جمله حوالی میدان استاندارد و فرماندهی نیروی انتظامی) و همچنین شنیده شدن انفجار در سیرجان منتشر شد. در سطح نظامی، سخنگوی ارتش اسرائیل از آغاز موج تازه حملات گسترده در تهران خبر داد و در گزارشهای جداگانه، به هدف قرار گرفتن سایت زیرزمینی ذخیره موشکهای بالستیک و برخی سایتهای پرتاب موشک اشاره شد.
سرریز منطقهای جنگ: از خلیج فارس تا ترکیه، آذربایجان و قبرس
در حوزه پیامدهای منطقهای، حمله موشکی جمهوری اسلامی به قطر گزارش شد و همزمان خبرهایی از شنیده شدن انفجار در دوحه منتشر شد. در پرونده ترکیه، پس از اعلام آنکارا درباره رهگیری موشکی که از ایران به سمت حریم هوایی ترکیه در حرکت بوده، ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی شلیک موشک به سوی ترکیه را انکار کرد.
همچنین جمهوری آذربایجان اعلام کرد حملات پهپادی از خاک ایران به نخجوان به آسیب به ترمینال فرودگاه و سقوط یک پهپاد در نزدیکی مدرسه در روستای شکرآباد منجر شده و دو غیرنظامی زخمی شدهاند؛ باکو سفیر حکومت ایران را احضار و حق پاسخ را محفوظ دانست.
در جبهه شرق مدیترانه نیز از تهدیدهای امنیتی جدید در نزدیکی پایگاه آکروتیری قبرس خبر داده شد و وزیر دفاع بریتانیا در پی حمله پهپادی به این پایگاه، راهی قبرس شد. در همین راستا، پاریس از توافق فرانسه با ایتالیا و یونان برای اعزام کمک نظامی به قبرس خبر داد و گزارشهایی نیز از اعزام تجهیزات دریایی از سوی ایتالیا و چند کشور اروپایی برای حفاظت از قبرس منتشر شد.
مواضع اروپا و متحدان غربی: ایران جنگ را گسترش میدهد
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در اظهاراتی گفت تهران در حال «صادر کردن جنگ» و تلاش برای گسترش آن به کشورهای بیشتر است و اروپا در نشست اضطراری با وزیران خارجه اتحادیه اروپا و وزیران کشورهای خلیج فارس، بر ثبات، امنیت شهروندان، هماهنگی کنسولی و امنیت دریایی (بهویژه تنگه هرمز) تمرکز دارد. او همچنین به نگرانی کشورهای منطقه از احتمال جنگ داخلی در ایران اشاره کرد و گفت «هیچکس نمیتواند با قطعیت بگوید وضعیت چگونه پایان مییابد». 
در همین چارچوب، ارتش فرانسه تایید کرد که حضور هواپیماهای آمریکا بهطور موقت در برخی پایگاههای فرانسه در خاورمیانه مجاز شده و این هواپیماها «به حفاظت از شرکای فرانسه در خلیج فارس» کمک میکنند. 
همزمان، وزیر خارجه آلمان اعلام کرد برلین در هیچ اقدام مشخصی برای تغییر رژیم در ایران مشارکت نمیکند. از سوی دیگر، دبیرکل ناتو «حادثه موشکی ترکیه» را جدی خواند اما گفت ماده ۵ در دستور کار نیست.
تحولات سیاسی داخل ایران: جانشینی و شکاف در راس قدرت
در کنار جنگ، پرونده جانشینی خامنهای همچنان یکی از نقاط کانونی خبرها بود. گزارش «اختصاصی» ایراناینترنشنال از فشار سپاه برای اعلام سریع رهبری مجتبی خامنهای و مخالفت برخی اعضای خبرگان با «موروثی شدن» رهبری خبر داد؛ از جمله طرح عدم مشارکت دستکم هشت عضو در جلسه اضطراری و هشدار مخالفان نسبت به «نامعتبر دانستن» روند انتخاب. همزمان، روایتهایی از واکنشهای اجتماعی و شکاف مشروعیت در راس قدرت برجسته شد.
وضعیت انسانی، ارتباطات و ایمنی غیرنظامیان: اینترنت، روایت مدرسه میناب، سفر و تخلیه
قطع اینترنت در ایران طبق گزارش نتبلاکس از ۱۲۰ ساعت عبور کرد و از تهدید کاربران بابت «تلاش برای دسترسی» به نت خبر داده شد. در حوزه تلفات غیرنظامی، پس از گزارشهای ایران درباره کشته شدن گسترده دانشآموزان در حمله به مدرسه دخترانه در میناب، مشاور سیاست خارجی نتانیاهو در گفتوگو با سیانان مدعی شد این رخداد احتمالاً ناشی از خطای شلیک موشک ایرانی بوده است؛ در حالی که مقامهای جمهوری اسلامی پیشتر آمریکا و اسرائیل را مسئول معرفی کرده بودند.
در بخش سفر و خروج شهروندان، قطر ایرویز اعلام کرد پروازهای امدادی محدود برای مسافران سرگردان از مسقط و ریاض برقرار میکند و «هواپیمایی امارات» نیز از ادامه فعالیت با برنامه پروازی کاهشیافته خبر داد. 
اقتصاد و امنیت انرژی-کشتیرانی: از میادین نفتی عراق تا نااطمینانی بازار
در عراق گزارش شد نیروهای امنیتی چند موشک را در بصره ضبط و چند نفر را بازداشت کردهاند؛ همچنین منابع نفتی از تخلیه کارکنان خارجی بیپی از میدان نفتی رمیله خبر دادند. در حوزه دریایی، گزارشهایی از آسیب به یک نفتکش در نزدیکی خورالزبیر عراق منتشر شد. در همین فضا، چین از اعزام فرستاده ویژه برای میانجیگری خبر داد و همزمان بر «پایان عملیات نظامی و بازگشت به گفتوگو» تاکید کرد.
