پژوهشگر شورای آتلانتیک: آمریکا باید به ایران حمله کند
همزمان با گفتوگوهای تهران و واشینگتن، پژوهشگر شورای آتلانتیک استدلال کرد چشمانداز دستیابی به پیشرفت از مسیر دیپلماسی ضعیف است و ایالات متحده باید خود را برای اقدام نظامی آماده کند.
همزمان با گفتوگوهای تهران و واشینگتن، پژوهشگر شورای آتلانتیک استدلال کرد چشمانداز دستیابی به پیشرفت از مسیر دیپلماسی ضعیف است و ایالات متحده باید خود را برای اقدام نظامی آماده کند.
مایکل روزنبلات، پژوهشگر شورای آتلانتیک، یکشنبه ۲۶ بهمن در یادداشتی در وبسایت شورای آتلانتیک تاکید کرد با وجود شروع مذاکرات و در حالی که دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، انتظار دارد این روند ظرف یک ماه تعیین تکلیف شود، بدون امتیازدهی اساسی از سوی یکی از طرفها توافقی در کار نخواهد بود.
او توضیح داد موضوعهایی که دولت ترامپ بر آنها پافشاری میکند، از جمله برنامه موشکهای بالستیک و حمایت جمهوری اسلامی از شبکه نیروهای نیابتی منطقهای، همان محورهایی هستند که تهران آنها را غیرقابل مذاکره میداند؛ وضعیتی که بهگفته او دیپلماسی را متوقف یا عملا بیاثر میکند.
روزنبلات نوشت اگر این بنبست ادامه پیدا کند، کاخ سفید ناچار است میان پذیرش یک روند فرسایشی و توسل به قدرت نظامی یکی را انتخاب کند.
گزینههای نظامی پیش روی ترامپ
این پژوهشگر افزود اگر دیپلماسی متوقف شود، ترامپ که بهتدریج نیروهای نظامی آمریکا را در منطقه تقویت کرده، دو گزینه اصلی پیش رو خواهد داشت.
به گفته او، مسیر نخست حملهای محدود و تنبیهی به مراکز سپاه پاسداران و بسیج است؛ اقدامی که هدف آن اجرای خط قرمز ترامپ درباره کشتن معترضان و بازگرداندن ایران به میز مذاکره از موضع ضعف است.
با این حال، نویسنده معتقد است چنین ضربهای تاثیر تعیینکنندهای بر محاسبات تهران نخواهد داشت و حتی میتواند به پاسخ تلافیجویانه منجر شود.
او مسیر دوم را کارزاری گستردهتر توصیف میکند که هدف آن تغییر اساسی در رفتار حاکمیت، پذیرش محدودیتهای سخت بر برنامه موشکی و فعالیت نیروهای نیابتی یا حتی تغییر نظام سیاسی است.
بهنوشته او، موفقیت چنین طرحی نیازمند ارائه تهدیدی معتبر علیه بقای ساختار قدرت و اجرای عملیاتی مداوم و هماهنگ با پشتیبانی متحدان منطقهای خواهد بود.
روزنبلات در عین حال اذعان کرد تلاش برای تغییر نظام میتواند خطر چند دستگی داخلی یا حتی جنگ داخلی را در پی داشته باشد، اما در صورتی که گزینه جایگزین، حکومتی جسورتر و بازدارندگیناپذیر باشد، مزایای این اقدام ممکن است بر هزینهها بچربد.
فرصت کمسابقه پس از تضعیف تهران
به باور او جمهوری اسلامی پس از اعتراضهای اخیر، جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل و تضعیف شبکه نیروهای نیابتی، در ضعیفترین وضعیت خود از زمان انقلاب ۱۳۵۷ قرار دارد.
به باور او دکترین دفاعی تهران که بر برنامه هستهای، توان متعارف و نیروهای نیابتی استوار بود، در بازدارندگی آمریکا و اسرائیل ناکام ماند و این مساله فرصتی برای پیشبرد ابتکارهای منطقهای واشینگتن، از گسترش توافقهای ابراهیم تا نزدیکتر کردن کشورهایی چون لبنان و عراق به غرب، فراهم میکند.
ضرورت اخلاقی و اعتبار بازدارندگی
روزنبلات همچنین با اشاره به «ضرورت اخلاقی»، نوشت تمرکز دیپلماسی بر پرونده هستهای، سرکوب خونین معترضان را نادیده میگیرد.
شورای سردبیری ایراناینترنشنال پنج بهمن در بیانیهای اعلام کرد در جریان سرکوب خونین انقلاب ملی ایرانیان بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در سرکوبی هدفمند به دستور علی خامنهای، دیکتاتور تهران، کشته شدهاند.
بهگفته روزنبلات، وعده ترامپ برای کمک به مردم ایران باید نشانهای از رهبری اخلاقی آمریکا باشد در حالی که مذاکره میتواند برای جمهوری اسلامی فرصتی حیاتی برای کاهش تحریمها و بهبود مشروعیت فراهم کند.
روزنبلات در ادامه یادداشت خود هشدار داد خودداری از اقدام نظامی میتواند با ماجرای «خط قرمز» باراک اوباما در سوریه مقایسه شود و این پیام را به تهران بدهد که واشینگتن در نهایت عقبنشینی خواهد کرد.
انرژی و رقابت با چین
روزنبلات چهارمین دلیل برای حمله به جمهوری اسلامی را به منافع اقتصادی آمریکا و چین مربوط میداند.
بهنوشته او، تغییر حاکمیت در ایران میتواند ذخایر عظیم نفت و گاز این کشور را دوباره وارد بازارهای غربی کند و همزمان امنیت انرژی پکن را که به نفت ارزان تهران و کاراکاس وابسته بوده، مختل و تمرکز پکن را از حوزههایی مانند تنگه تایوان منحرف سازد.
ناکارآمدیهای ساختاری از جمله ابرتورم، کمبود آب و فساد گسترده در کنار اعتراضها نشان میدهد حکومت در مسیر افول قرار گرفته است. از نگاه روزنبلات، انتظار برای فروپاشی، راهبردی پایدار نیست و آمریکا باید فعالانه شکلدهنده وضعیت پس از آن باشد تا مانع بهرهبرداری روسیه و چین از خلاء قدرت شود.
تهدید مداوم هستهای
نویسنده اراده تهران برای ادامه برنامه هستهای را ششمین دلیل برای حمله به جمهوری اسلامی دانست و تاکید کرد حملات آمریکا به تاسیسات هستهای ایران در جریان جنگ ۱۲ ژوئن تنها پیشرفت تهران را چند ماه به عقب انداخت.
بهگفته او، اظهارات مقامهای جمهوری اسلامی درباره ادامه برنامه و تلاش برای تقویت سایتهای زیرزمینی، نشان میدهد رژیم از جاهطلبی هستهای خود دست نکشیده است.
روزنبلات معتقد است نبود نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی میتواند به تهران امکان دهد از غنیسازی هم بهعنوان اهرم دیپلماتیک و هم بیمه بقای حکومت استفاده کند. به نوشته او، ترامپ بارها گفته اجازه نخواهد داد جمهوری اسلامی به سلاح هستهای دست یابد و باید مطابق این موضع عمل کند.
او در پایان نتیجه گرفت پیگیری مذاکرات در شرایط کنونی ممکن است در لحظهای که حکومت ایران آسیبپذیرتر از همیشه است، به آن فرصتی حیاتی بدهد و در مقابل، استفاده از زور میتواند تهران را به تغییرات اساسی یا پذیرش خطر از دست دادن بقا وادار کند.
در ادامه زمانبندی مذاکرات، دور بعدی گفتوگوهای تهران و واشینگتن سهشنبه ۲۸ بهمن در ژنو با میانجیگری عمان برگزار میشود. نخستین دور این مذاکرات نیز ۱۷ بهمن در مسقط انجام شد.
فیلیو در این یادداشت که یکشنبه ۲۶ بهمن در روزنامه لموند منتشر شد، با مرور مسیر قدرتگیری علی خامنهای از ابتدای انقلاب ۱۳۵۷ تاکنون، استدلال میکند پایه اصلی قدرت و بقای او نه مرجعیت دینی، بلکه اتحاد عملی با سپاه پاسداران و شبکه نیروهای مسلح نیابتی بوده است.
جانشینی بر پایه وفاداری سیاسی
به نوشته فیلیو، هیچکس پیشبینی نمیکرد خامنهای بتواند نزدیک به چهار دهه بر ایران حکومت کند. پس از استقرار جمهوری اسلامی، ساختاری شکل گرفت که در آن رییسجمهوری زیر نظر رهبری قرار دارد که تنها در برابر خدا پاسخگو است.
جنگ ایران و عراق در شهریور ۱۳۵۹ به تقویت موقعیت خامنهای کمک کرد. او به عنوان معاون وزیر دفاع، رابطهای پایدار با سپاه پاسداران برقرار کرد؛ نیرویی که به گفته فیلیو، سرکوبهای داخلی را با ارجاع به تهدیدهای بیرونی توجیه میکند.
در زمان تعیین جانشین، خمینی وفاداری سیاسی را بر اعتبار مذهبی ترجیح داد. خامنهای نه مرجع بود و نه در حد یک آیتالله بزرگ، اما پس از مرگ خمینی در خرداد ۱۳۶۸ به رهبری رسید و پنج سال بعد روحانیون قم عنوان مرجعیت را به او اعطا کردند.
مشروعیتی متکی بر اسلحه
فیلیو تاکید میکند علی خامنهای در داخل ایران پیروان اندکی دارد، اما از بیعت نیروهای همسو با تهران، از جمله حزبالله لبنان، برخوردار است. از نگاه او، همین پیوند نظامی با سپاه و شبکه شبهنظامیان نیابتی در منطقه، پایه اقتدار خامنهای را تشکیل میدهد و به تدریج خود را بر دولتها تحمیل کرده است.
این تحلیلگر و مورخ مینویسد شکاف در راس حکومت که در دوره ریاستجمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی مهار شده بود، در زمان محمد خاتمی آشکار شد. جنبش دانشجویی تیر ۱۳۷۸ به دستور خامنهای سرکوب شد و خاتمی تا پایان دورهاش تضعیف ماند.
با روی کار آمدن محمود احمدینژاد و حمایت همزمان خامنهای و سپاه از او، جمهوری اسلامی از حمله آمریکا به عراق برای گسترش نفوذ خود در عراق، سوریه و لبنان بهره برد و برنامه هستهای را با به سرعت پیش برد.
اعتراضهای پس از انتخابات خرداد ۱۳۸۸ نیز، به روایت فیلیو، با خشونتی گستردهتر از دهه پیشین در هم شکسته شد.
چرخهای که خونینتر میشود
فیلیو معتقد است خامنهای در وضعیتی گرفتار شده که هر موج سرکوب از قبلی خونینتر و مرگبارتر است، زیرا اصلاح ساختاری در این نظام امکانپذیر نیست و فارغ از اینکه چه کسی رییسجمهوری باشد، تصمیم نهایی با رهبر ۸۶ سالهای است که در باورهای گذشته مانده است.
او با اشاره به هزاران قربانی جنبش «زن، زندگی، آزادی» در پاییز ۱۴۰۱، که با دهها هزار کشته و زخمی در کشتار خونین دی (انقلاب ملی مردم ایران) دنبال شد؛ مینویسد این روند مستقیما از اضطراب خامنهای درباره آینده قدرت سرچشمه میگیرد.
خامنهای به نوشته فیلیو به سناریو سپردن قدرت به پسرش مجتبی میاندیشد، اما میداند چنین انتقال موروثی میتواند روحانیت را دچار شکاف عمیق کند. در عین حال، هیچ آیتاللهی نیز از جایگاهی برخوردار نیست که بتواند جای او را بگیرد، بهویژه آنکه به باور این مورخ بسیاری از روحانیون میکوشند از هزینههای این بیاعتباری فاصله بگیرند.
نگاه سپاه پاسداران به عبور از رهبری
فیلیو در پایان نتیجه میگیرد خامنهای بیش از هر زمان دیگری منزوی است و همزمان جناحهای مختلف سپاه پاسداران خود را برای دوران پس از او آماده میکنند. از نگاه او، یک دیکتاتوری با ماهیت نظامیتر ممکن است برای حفظ بخش اصلی قدرت، هم به آمریکا و هم به جامعه امتیاز بدهد.
از نگاه این تحلیلگر درست به همین دلیل است که خامنهای میکوشد با کندن خندقی خونین در دل جامعه خود، چنین چشماندازی را دفن کند.
همزمان با برگزاری مراسم چهلم شماری از جاویدنامان انقلاب ملی در شهرهای مختلف ایران، حاضران یکشنبه ۲۶ بهمن با سردادن شعارهایی یاد جانباختگان را گرامی داشتند و از آنان بهعنوان نماد آزادیخواهی و ایستادگی در برابر استبداد جمهوری اسلامی یاد کردند.
بهعنوان نمونه ویدیو رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد مادر جاویدنام امیرحسین سهرابی یکشنبه در مراسم چهلم او بر سر مزارش گفت: «افتخار میکنم که شیرپسر زاییدم. آهای بسیجی، ببین، بشنو، پسر من در راه ایران کشته شد. فدای ایران شد. من از داشتن چنین پسری خوشحالم و به او افتخار میکنم.»
شاهد علوی، عضو تحریریه ایراناینترنشنال، درباره برگزاری مراسم چهلم جاویدنامان در فضای امنیتی گفت: «روایت خانوادههای داغدار در مراسم سوگواری جانباختگان، تلاش حکومت برای موجه کردن قتل جاویدنامان را بیاعتبار میکند.»
بازتاب تظاهرات میلیونی ایرانیان در سراسر جهان
یک روز پس از تظاهرات میلیونی ایرانیان در سراسر جهان علیه جمهوری اسلامی، رسانهها و مقامات کشورهای مختلف در این زمینه اظهاراتی را مطرح کردند.
پلیس مونیخ روز یکشنبه در شبکه ایکس اعلام کرد: «در جریان کنفرانس امنیتی مونیخ ۲۰۲۶، روز گذشته یکی از بزرگترین تجمعهای سالهای اخیر برگزار شد که در آن حدود ۲۵۰ هزار نفر بهصورت مسالمتآمیز تظاهرات کردند.»
پلیس مونیخ از همه شرکتکنندگان به دلیل «برخورد گرم و دوستانه با نیروهای مستقر» قدردانی کرد.
همزمان رسانههای آلمان به حضور بیش از ۲۵۰ هزار ایرانی و قدردانی آنها از پلیس این شهر با دادن گل پرداختند.
شنبه ۲۵ بهمن، در چهلونهمین روز از انقلاب ملی ایران، در پی فراخوان شاهزاده رضا پهلوی برای برگزاری تجمع همبستگی با انقلاب ملی، هزاران ایرانی از کشورهای مختلف اروپایی راهی مونیخ شدند.
بسیاری از این رسانهها علاوه بر بازتاب حمایت شرکتکنندگان از شاهزاده رضا پهلوی، به تصاویر جاویدنامان انقلاب ملی در دست ایرانیان حاضر در این تجمع اشاره کردند.
با این حال، حضور کمسابقه ایرانیان خارج از کشور در تجمعات ضدحکومتی «روز جهانی اقدام» در پاسخ به فراخوان شاهزاده رضا پهلوی، با واکنش تند رسانهها، مقامها و ارتش سایبری جمهوری اسلامی روبهرو شده است و آنها مشابه موارد پیشین، به تحریف واقعیتها و روایتسازی روی آوردهاند.
واکنشهای حکومتی طیفی گسترده را شامل میشود؛ از تلاش برای کماهمیت جلوه دادن این تجمعات و انکار ابعاد آن گرفته تا حملات لفظی و اتهامزنی علیه ایرانیان مقیم خارج.
مرتضی محمودی، نماینده مجلس شورای اسلامی، یکشنبه ۲۶ بهمن در سخنانی در صحن علنی مجلس، گردهمایی مونیخ را «تمسخرآمیز» و «خجالتآور» خواند و گفت شرکتکنندگان در این تجمع «با هزینههای هنگفتی که برای انتقال آنها از سراسر اروپا با هواپیما و تهیه بلیطها پیشبینی شده بود، به مونیخ کشانده شدند».
اظهارات کمسابقه مقام جمهوری اسلامی درباره «بهرمند شدن آمریکا» از توافق احتمالی
همزمان با ادامه گمانهزنیها درباره چشمانداز مذاکرات تهران و واشینگتن در سایه حضور نظامی گسترده آمریکا در منطقه، یک مقام ارشد وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرد برای «پایداری» هرگونه توافق احتمالی میان دو طرف، باید منافع اقتصادی آمریکا در آن لحاظ شود.
حمید قنبری، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه، یکشنبه ۲۶ بهمن در نشستی در اتاق بازرگانی ایران گفت: «منافع مشترک در حوزههای نفت و گاز، میادین مشترک، سرمایهگذاریهای معدنی و حتی خرید هواپیما در متن مذاکرات گنجانده شده است.»
او افزود واشینگتن در توافق هستهای پیشین از نظر اقتصادی سود نبرد، اما «این بار برای پایداری توافق، ضروری است که آمریکا نیز بتواند در حوزههایی با بازده اقتصادی بالا و سریع بهرهمند شود».
این اظهارات در شرایطی مطرح میشوند که مقامهای حکومت ایران همچنان به لفاظیهای تهدیدآمیز خود علیه ایالات متحده ادامه میدهند.
همچنین مجید تختروانچی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرد حکومت ایران غنیسازی صفر را نمیپذیرد، اما اگر رفع تحریمها در دستور کار قرار گیرد، برای بررسی «مصالحه» در مذاکرات هستهای آماده است.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در یک نشست خبری در براتیسلاوا گفت دونالد ترامپ بهروشنی اعلام کرده که ترجیح میدهد مسیر دیپلماسی و دستیابی به یک راهحل از طریق مذاکره را دنبال کند.
روبیو افزود: «هیچکس تاکنون نتوانسته با حکومت ایران به توافقی موفق برسد، اما ما تلاش خواهیم کرد.»
وزیر امور خارجه آمریکا گفت که ویتکاف و کوشنر، فرستادگان ترامپ، در حال سفر هستند تا جلسات مهمی درباره ایران داشته باشند.
تداوم بازداشتها در ایران
دانشجویان متحد گزارش داد همت کریمی، دانشجوی دانشگاه دامغان و اهل مریوان، بازداشت شده است.
پیشتر واشینگتنپست در گزارشی نوشت که بازداشتها در ایران هفتههاست که همچنان ادامه دارد.
این روزنامه آمریکایی از یورش ماموران حکومتی به خانهها و محل کار افراد در شهرهای بزرگ و نیز شهرهای کوچک و مناطق روستایی خبر داد و نوشت که این گزارشها نشان میدهد دامنه این بازداشتها بخشهای گستردهای از جامعه ایران را دربر گرفته است.
بر اساس این گزارش، دانشجویان دانشگاهها، پزشکان، وکلا، معلمان، بازیگران، صاحبان کسبوکار، ورزشکاران، فیلمسازان بازداشت شدهاند.
این روزنامه بر اساس اظهارات فعالانی که روند بازداشتها را رصد میکنند، افزود که بازداشتشدگان اغلب برای روزها یا هفتهها در بازداشت انفرادی و بدون ارتباط با بیرون نگه داشته میشوند و از تماس با اعضای خانواده یا وکلای خود محروم میمانند.
واشینگتنپست نوشت که این وضعیت، خانوادههای نگران را ناچار کرده است در جستوجوی عزیزانشان سرگردان شوند.
حمید قنبری، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت خارجه، یکشنبه ۲۶ بهمن در نشستی در اتاق بازرگانی ایران گفت: «منافع مشترک در حوزههای نفت و گاز، میادین مشترک، سرمایهگذاریهای معدنی و حتی خرید هواپیما در متن مذاکرات گنجانده شده است.»
او افزود واشینگتن در توافق هستهای پیشین از نظر اقتصادی سود نبرد، اما «این بار برای پایداری توافق، ضروری است که آمریکا نیز بتواند در حوزههایی با بازده اقتصادی بالا و سریع بهرهمند شود».
این اظهارات در شرایطی مطرح میشوند که مقامهای حکومت ایران همچنان به لفاظیهای تهدیدآمیز خود علیه ایالات متحده ادامه میدهند.
عبدالرحیم موسوی، رییس ستادکل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، ۲۶ بهمن گفت نبرد با حکومت ایران برای دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، «عبرتآموز» خواهد بود.
دور بعدی مذاکرات تهران و واشینگتن قرار است سهشنبه ۲۸ بهمن در ژنو سوئیس برگزار شود. نخستین دور از مذاکرات دو طرف پس از جنگ ۱۲ روزه ۱۷ بهمن در مسقط برگزار شده بود.
پیشتر مجید تختروانچی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرد حکومت ایران غنیسازی صفر را نمیپذیرد، اما اگر رفع تحریمها در دستور کار قرار گیرد، برای بررسی «مصالحه» در مذاکرات هستهای آماده است.
او توضیح نداد که هدف حکومت ایران لغو همه تحریمها است یا تنها بخشی از آنها.
حوزههای اقتصادی با «کمترین حساسیت داخلی»
معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت خارجه در ادامه سخنان خود در اتاق بازرگانی گفت حوزههای اقتصادی مطرحشده در مذاکرات با آمریکا باید «کمترین حساسیت داخلی» را داشته باشند.
قنبری «انرژی، میادین نفت و گاز، سرمایهگذاریهای معدنی سریعالنتیجه، توسعه شهری و خرید هواپیما» را از جمله مصادیق این حوزهها عنوان کرد.
او همچنین سرنوشت منابع مالی «محدود یا مسدودشده» جمهوری اسلامی را «بخشی از توافق» احتمالی با ایالات متحده دانست و ادامه داد: «آزادسازی آنها باید واقعی و قابل استفاده باشد، نه صرفا نمادین یا مقطعی.»
قنبری افزود: «این آزادی میتواند به شکل گام به گام یا یکباره انجام شود و حتی ایران میتواند در مقابل آن بدهیهایی را بهعنوان وثیقه قرار دهد تا آزادی واقعی تامین شود.»
۲۵ بهمن، پایگاه خبری اکسیوس گزارش داد ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در دیدار اخیر خود در کاخ سفید توافق کردند فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی را افزایش دهند.
به گزارش اکسیوس، تلاشها در این زمینه بهطور عمده بر فروش نفت ایران به چین متمرکز خواهد بود.
«مذاکرات جدی است، اما باید برای همه شرایط آماده باشیم»
قنبری در ادامه بهصورت تلویحی به احتمال شکست گفتوگوهای تهران و واشینگتن اشاره کرد و گفت: «هیچ دستگاه یا نهاد داخلی نباید فعالیتهای عادی خود را به بهانه مذاکرات متوقف کند.»
او رویکرد جمهوری اسلامی در مذاکرات را «جدی» توصیف کرد و در عین حال افزود کشور باید «برای همه شرایط» از آمادگی برخوردار باشد.
۲۱ بهمن، ترامپ اعلام کرد «معامله خوب» با حکومت ایران توافقی «بدون سلاح هستهای و بدون موشک» است.
مقامهای جمهوری اسلامی تاکنون بارها تاکید کردهاند تنها حاضر به گفتوگو درباره پرونده هستهای هستند و برنامه موشکی خود را غیرقابل مذاکره میدانند.
اسرائیل در مقابل تاکید کرده هرگونه توافق احتمالی با تهران باید شامل محدود کردن موشکهای بالستیک و توقف حمایت از گروههای نیابتی باشد.
تختروانچی یکشنبه ۲۶ بهمن در مصاحبه با بیبیسی جهانی گفت در صورتی که آمریکا حاضر به گفتوگو درباره رفع تحریمها باشد، جمهوری اسلامی «مصالحه» برای دستیابی به یک توافق هستهای را مورد بررسی قرار میدهد.
او افزود: «توپ در زمین آمریکا است تا ثابت کند که خواهان دستیابی به توافق است. اگر صادق باشند، مطمئنم در مسیر رسیدن به توافق قرار خواهیم گرفت.»
تختروانچی با اشاره به پیشنهاد جمهوری اسلامی برای رقیقسازی ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی، آن را نشانهای از آمادگی برای مصالحه دانست: «ما آمادهایم درباره این موضوع و دیگر مسائل مرتبط با برنامهمان گفتوگو کنیم، اگر آنها هم آماده باشند درباره تحریمها صحبت کنند.»
او توضیح نداد که هدف حکومت ایران لغو همه تحریمها است یا تنها بخشی از آنها.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، و سایر مقامهای این کشور بارها تاکید کردهاند به جمهوری اسلامی اجازه نخواهند داد به سلاح هستهای دست یابد.
۲۴ بهمن، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در کنفرانس امنیتی مونیخ اعلام کرد پس از جنگ ۱۲ روزه، وضعیت برنامه هستهای جمهوری اسلامی به شکل بنیادین تغییر کرده است، اما در صورت توافق تهران و واشینگتن، هنوز امکان طراحی نظام بازرسی از تاسیسات هستهای ایران وجود دارد.
او در عین حال هشدار داد وضعیت کنونی پرونده هستهای تهران در بلندمدت قابل دوام نیست.
«غنیسازی صفر دیگر مطرح نیست»
معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی در ادامه مصاحبه خود، در پاسخ به پرسشی درباره احتمال موافقت تهران با خروج بیش از ۴۰۰ کیلوگرم ذخایر اورانیوم با غنای بالا از کشور گفت هنوز برای اظهار نظر درباره آنچه در جریان مذاکرات رخ خواهد داد، زود است.
تختروانچی بار دیگر بر ادامه غنیسازی از سوی جمهوری اسلامی تاکید کرد و ادامه داد: «موضوع غنیسازی صفر دیگر مطرح نیست و از نظر ایران، دیگر روی میز مذاکره قرار ندارد.»
تختروانچی با اشاره به تاکید تهران بر محدود ماندن مذاکرات به پرونده هستهای و واکنش آمریکا به این موضع افزود: «برداشت ما این است که آنها به این جمعبندی رسیدهاند که اگر میخواهید به توافق برسید، باید بر موضوع هستهای تمرکز کنید.»
ترامپ ۲۱ بهمن اعلام کرد «معامله خوب» با تهران توافقی «بدون سلاح هستهای و بدون موشک» است.
۱۳ بهمن، خبرگزاری رویترز گزارش داد تهران آماده است در مذاکرات احتمالی با واشینگتن، بر سر موضوع مناقشهبرانگیز غنیسازی اورانیوم «انعطاف» نشان دهد؛ از جمله با تحویل ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا و پذیرش غنیسازی صفر در قالب یک سازوکار کنسرسیومی.
با این حال، مقامهای حکومت ایران موافقت خود با خروج ذخایر اورانیوم غنیشده از کشور را تکذیب کردند.
تهدید تختروانچی درباره پیامدهای جنگ
تختروانچی با اشاره به آرایش نظامی آمریکا در منطقه و احتمال حمله به ایران تهدید کرد جنگ «تجربهای تلخ و زیانبار برای همه خواهد بود… همه آسیب خواهند دید، بهویژه کسانی که این تجاوز را آغاز کردهاند».
او گفت جمهوری اسلامی نمیتواند نسبت به حل اختلافات با ایالات متحده از طریق دیپلماسی «۱۰۰ درصد مطمئن باشد» و باید «هوشیار باشد تا غافلگیر نشود».
تختروانچی در عین حال افزود حکومت ایران با «امید» به دستیابی به توافق، در دور بعدی مذاکرات که قرار است سهشنبه ۲۸ بهمن در ژنو برگزار شود، شرکت خواهد کرد.
نخستین دور از مذاکرات تهران و واشینگتن پس از جنگ ۱۲ روزه ۱۷ بهمن در مسقط برگزار شد.
روزنامه نیویورکتایمز ۲۴ بهمن بهنقل از سه مقام آمریکایی گزارش داد در حالی که مذاکره نمایندگان ترامپ با جمهوری اسلامی ادامه دارد، وزارت جنگ ایالات متحده خود را برای رویارویی نظامی با حکومت ایران آماده میکند.
سرنا که نزدیک به سه دهه پیش در تهران ماموریت دیپلماتیک داشته، در این مقاله تاکید میکند حتی در آن زمان نیز «شکافی عمیق و دندانهدار میان مردم و حکومت» شکل گرفته بود؛ شکافی که به گفته او با گذر زمان عمیقتر شده است. او از نارضایتی عمومی نسبت به «رژیمی روحانی، متکی به مشروعیت دینی، مجهز به دستگاه امنیتی بیرحم و برخوردار از ساختارهای مالی پنهان» سخن میگوید و مینویسد محدودیت آزادیهای فردی، فشارهای اقتصادی و انزوای بینالمللی، جامعهای با پیشینه تمدنی غنی را به شدت آزرده است.
این دیپلمات پیشین با اشاره به سرکوب اعتراضات اخیر مینویسد معترضان «نه به دست نیرویی اشغالگر، بلکه به دست نگهبانان خودشان» هدف گلوله قرار گرفتند. با این حال، او تاکید میکند آینده ایران همچنان نامعلوم است: از یکسو احتمال تشدید تنش نظامی میان واشینگتن و تهران مطرح است و از سوی دیگر، آغاز مذاکرات هستهای میتواند تهدید نظامی را به اهرم فشار دیپلماتیک تبدیل کند. به باور او، دونالد ترامپ تمایلی به درگیری طولانی و پرهزینه در آستانه انتخابات میاندورهای ندارد و بازیگران منطقهای نیز نسبت به مداخله نظامی هشدار دادهاند.
سرنا در عین حال معتقد است حکومت ایران، با وجود فشارهای داخلی و خارجی، «بیش از آن ریشهدار است که بهسادگی فروبپاشد». او مینویسد جنبش اعتراضی متشکل از بازاریان، بازنشستگان و نسل جوان هنوز رهبری کاریزماتیک و سازمانیافتهای برای لحظه تعیینکننده ارائه نکرده است و حتی احتمال میدهد «ساعت تغییر رژیم» گذشته باشد؛ بهویژه اگر توافقی حاصل شود که آمریکا آن را دستاوردی دیپلماتیک بداند و حکومت ایران نیز برخی توانمندیهای راهبردی خود را حفظ کند.
در بخش دیگری از مقاله، نویسنده به اختلاف شدید بر سر آمار کشتهشدگان اشاره میکند. او مینویسد مقامات ایرانی رقم قربانیان را بیش از ۳۱۰۰ نفر اعلام کردهاند، در حالی که رسانههای غربی و نهادهای حقوق بشری ارقام بسیار بالاتری را مطرح کردهاند؛ از چند هزار تا دهها هزار نفر. به گفته او، «حتی در جهان پساحقیقت، سرانجام اعداد روشن خواهند شد؛ مردگان نیز میخواهند شمرده شوند». نویسنده تاکید میکند اکنون، حتی در داخل ایران نیز درخواستهایی برای شفافیت بیشتر درباره قربانیان مطرح شده است.
سرنا در پایان با طرح این پرسش که «آیا این مرگها در این روزگار بدبینانه و اخلاقاً ورشکسته ارزشی داشتهاند؟» پاسخ میدهد: «اگر قرار باشد به روح انسانی وفادار بمانیم، پاسخ باید «آری» باشد. ایران، که در سنت شیعی خود به شهدا حرمت مینهد، روزی باید این کشتهشدگان را گرامی بدارد. شاید با کنار گذاشتن کیسههای خاکستری اجساد که بیحرمتی بود و سپردن آنان به آرامگاهی در آن باغ گلهای شهدا، بهشت زهرا، که شهیدان انقلاب و جنگ ایران و عراق نیز در آن آرمیدهاند.»
در واقع، اشاره نویسنده به «باغ گلهای شهدا» در بهشت زهرا صرفاً یک تصویر ادبی نیست، بلکه نوعی وارونهسازی روایت رسمی جمهوری اسلامی است. حکومتی که مشروعیت خود را بر خون «شهدای انقلاب» و «شهدای جنگ» بنا کرده، امروز معترضان کشتهشده را مجرم میخواند. نویسنده میگوید تاریخ ممکن است این روایت را تغییر دهد و همان مردمی که امروز سرکوب میشوند، فردا در حافظه جمعی ملت بهعنوان قربانیان راه آزادی شناخته شوند. به بیان دیگر، حتی اگر تغییر سیاسی فوری رخ ندهد، خونهای ریختهشده میتواند معنایی فراتر از لحظه اکنون پیدا کند و در آینده به بخشی از بازتعریف هویت و وجدان تاریخی ایران تبدیل شود.
