یک شاهد عینی از اعتراضات سمنان در روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه به ایراناینترنشنال گفت با وجود فضای شدید امنیتی، در پی فراخوانهای اعتراضی، جمعیت گستردهای در این شهر به خیابانها آمدند.
به گفته او، نیروهای لباسشخصی در میان معترضان حضور یافته و اقدام به شناسایی افراد کردند.
این مخاطب میگوید شب ۱۹ دیماه جمعیت افزایش یافت و نیروهای امنیتی بدون تفکیک سن و جنس، بهسوی معترضان و خانوادهها شلیک کردند. بنا بر این روایتها، اتوبوسهایی با پوشش برای انتقال بازداشتشدگان و مجروحان به محل آورده شده بود.
به گفته ، در جریان درگیریها ساختمان دادگستری و دفتر امام جمعه به آتش کشیده شد و شماری از خودروهای دولتی نیز آسیب دیدند. شاهدان گزارش میدهند شب دوم نیروهای مسلح با سلاحهای سنگین از جمله مسلسل وارد شهر شدند و حتی به سوی افرادی که از داخل خانهها نظارهگر بودند و به پنجرهها شلیک کردند. گزارشها از بازداشت گسترده معترضان حکایت دارد.
اعتراضات دیماه در ایران بهدنبال جهش شدید نرخ ارز آغاز شد، اما خیلی زود به سر داده شدن شعارهای علنی برای سرنگونی جمهوری اسلامی انجامید.
بسیاری از ایرانیان اکنون احتمالا کسانی را شخصا میشناسند که در روزهای ۱۸ یا ۱۹ دی کشته شدهاند.
بازداشتها و ناپدیدسازیهای اجباری که ابعاد دقیق آنها همچنان نامشخص است نیز خانوادههای بیشماری را درگیر بحران کرده و ترس و ناامنی را عمیقتر ساخته است.
به گفته افرادی که بهتازگی ایران را ترک کردهاند یا توانستهاند از طریق استارلینک ارتباط اینترنتی برقرار کنند، کسبوکارها در سراسر کشور یا تعطیل شدهاند یا با حداقل ظرفیت فعالیت میکنند. وضعیتی که نتیجه آشفتگی ارزی و قطع طولانیمدت اینترنت است.
از یک سو مشتریها ناپدید شدهاند و از سوی دیگر، فروشندگان تمایلی به عرضه کالا ندارند.
به گفته کسبه، با توجه به نوسان نرخ ارز، آنان مطمئن نیستند بتوانند موجودی خود را جایگزین کنند و همین موضوع حتی معاملات روزمره را به قمار تبدیل کرده است. بسیاری ترجیح میدهند اصلا چیزی نفروشند.
حتی پیش از آغاز اعتراضات نیز کسبوکارها زیر فشار شدید بودند.
دادههای منتشرشده از سوی وبسایت اقتصادی «اکو ایران» نشان میدهد تسهیلات بانکی از فروردین تا آذر نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴۷ درصد افزایش یافته است، اما ۸۲ درصد وامهای پرداختشده به بخش تولید، صرف «سرمایه در گردش» شده. نشانهای از اینکه بنگاهها نه برای توسعه، بلکه صرفا برای زنده ماندن وام گرفتهاند.
کاهش قدرت خرید
اندکی بعد از آغاز اعتراضات، دولت از طرحی بهمنظور جبران کاهش قدرت خرید پس از حذف ارز ترجیحی برای واردات کالاهای اساسی خبر داد.
بر اساس این طرح، افراد کمدرآمد و با درآمد متوسط، قرار است ماهانه ۱۰ میلیون ریال دریافت کنند؛ رقمی معادل حدود هفت دلار و ۵۰ سنت که تقریبا برابر با دستمزد یک روز کار یک کارگر ساختمانی است.
چهار ماه از این پرداختها بهصورت یکجا واریز شد و به دریافتکنندگان گفته شد میتوانند هر ماه یکچهارم این مبلغ را برای خرید ۱۱ کالای اساسی از جمله برنج، روغن خوراکی، محصولات پروتئینی و لبنیات، با قیمتهای دولتی و از فروشگاههای مشخص، هزینه کنند.
در همین حال، قیمت بیشتر این کالاها در بازار آزاد همچنان رو به افزایش بوده و برخی اقلام نیز کمیاب شدهاند.
بیشتر شرکتکنندگان در یک نظرسنجی وبسایت خبری «خبرآنلاین» گفتهاند این یارانه ناکافی یا بیاثر است.
یکی از خوانندگان در بخش نظرات این وبسایت نوشته است این کمک حداکثر نیمی از افزایش قیمت ۱۱ کالای یارانهای را جبران میکند و یادآور شده افزایش هزینه مواد غذایی بهطور طبیعی قیمت همه چیز، از بیسکویت گرفته تا غذای رستورانها را بالا میبرد؛ مواردی که هیچ جبرانی برایشان در نظر گرفته نشده است.
بسیاری همچنین نگراناند دولت برای تامین هزینه این طرح به چاپ پول متوسل شود. اقدامی که میتواند تورم را بیش از پیش تشدید کند.
آمار رسمی نشان میدهد نرخ تورم تا ماه آذر از ۵۰ درصد عبور کرده بود.
هزینه خاموشی
قطع سراسری اینترنت که از ۱۸ دی اعمال شده و همچنان ادامه دارد، صدها هزار کسبوکار کوچک و خانگی را فلج کرده است.
از تولیدکنندگان غذای خانگی گرفته تا مدرسان آنلاین زبان و موسیقی، معیشت کامل بسیاری از افراد یکشبه نابود شده و مقامها هیچ جدول زمانی روشنی برای بازگشت اینترنت اعلام نکردهاند.
این کسبوکارها برای تبلیغ و فروش تقریبا بهطور کامل به پلتفرمهای آنلاین وابستهاند.
بسیاری از آنها تولیدکنندگان کوچک در شهرها و حتی روستاها هستند که صنایع دستی، محصولات کشاورزی یا غذای خانگی را مستقیما از طریق اینستاگرام به مشتریان میفروشند.
حتی پیش از قطع اینترنت نیز فیلترینگ گسترده آنها را مجبور به پرداخت هزینه ویپیان کرده بود و همین موضوع، فشار مضاعفی بر فعالیتهای از پیش شکنندهشان وارد میکرد.
کوروش، مدیر یک شرکت تبلیغاتی که پس از کشتارهای ۱۸ و ۱۹ دی ایران را به مقصد ترکیه ترک کرده، گفت تمام فعالیتهای تبلیغاتی متوقف شده است.
او به ایراناینترنشنال گفت: «مشتریان من همه امیدشان را برای فروش محصولاتشان پیش از عید و سال نو، که فقط دو ماه دیگر به آن باقی مانده، از دست دادهاند.»
کوروش افزود: «مردم پولی ندارند و حتی اگر داشته باشند، آن را صرف خرید لباس، کفش یا لوازم خانگی نمیکنند. همه روی فروش در هفتههای پایانی سال حساب کرده بودند.»
اظهارات رسمی روزهای اخیر مقامات در ایران که لحن تندتر و جنگیتری پیدا کرده، این گمانه را تقویت کرده است که شاید رهبران جمهوری اسلامی، استقرار نیروهای نظامی آمریکا در منطقه را جدیتر از پیامهای دیپلماتیک واشینگتن ارزیابی میکنند.
خبرگزاری رویترز پیش از این به نقل از دو مقام آمریکایی گزارش داد ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» همراه با چند ناوشکن و جنگنده، قرار است طی روزهای آینده وارد خاورمیانه شود.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دوم بهمنماه گفت: «یک نیروی بزرگ در حال حرکت به سمت ایران است. ترجیح میدهم هیچ اتفاقی نیفتد، اما باید دید چه میشود. ما خیلی دقیق آنها را زیر نظر داریم. یک ناوگان عظیم به آن سمت در حرکت است و شاید لازم نباشد از آن استفاده کنیم.»
در حالی که این ناوگروه از منطقه آسیا-اقیانوسیه در مسیر خاورمیانه حرکت میکند، ترامپ همزمان در هفتههای اخیر از احتمال گفتوگو با تهران سخن گفته است؛ آن هم پس از سرکوب خونبار اعتراضات و قتلعام معترضان در ایران که هزاران کشته بر جا گذاشته است.
تهدیدهای صریح فرماندهان نظامی جمهوری اسلامی
در همین حال، لحن بخشی از مقامهای ارشد نظامی ایران گاه با اعتمادبهنفس بالا و آشکارا سرسختانه شده است. موضوعی که این پرسش را به میان میآورد: آیا برخی در تهران جنگ را یک رخداد سیاسی مفید میبینند؟ رخدادی بزرگ که میتواند کشتار گسترده معترضان را به حاشیه ببرد؟
یحیی رحیم صفوی، فرمانده پیشین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و مشاور ارشد علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، گفت: «ما برای یک جنگ سرنوشتساز با اسرائیل آماده میشویم. ما سلاحهایی داریم که هیچکس دیگر ندارد.»
او افزود: «جنگ بعدی این درگیری را یکبار برای همیشه تمام خواهد کرد.»
علی عبداللهی، یکی دیگر از فرماندهان ارشد سپاه پاسداران (فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا)، هشدار داد هرگونه حمله به خاک ایران یا منافع جمهوری اسلامی، منافع، پایگاهها و مراکز نفوذ آمریکا را به «اهداف مشروع و در دسترس» تبدیل خواهد کرد.
محمد پاکپور، فرمانده کل سپاه پاسداران، نیز گفت ایران برای هر احتمالی آماده است؛ از جمله «یک جنگ تمامعیار».
پیام دیپلماتیک محتاطانهتر
در کنار این تهدیدهای نظامی، پیامرسانی دیپلماتیک تهران محتاطتر بوده، اما همچنان اتهامآمیز باقی مانده است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، دوم بهمنماه بار دیگر آمریکا را به تحریک ناآرامیها در داخل ایران متهم کرد.
او تاکید کرد یک رویارویی تمامعیار، «آشفته، خشن و بسیار طولانیتر» از چیزی خواهد بود که اسرائیل یا متحدانش انتظار دارند.
لحن عراقچی در تضاد با سخنان ترامپ در ابتدای هفته بود؛ زمانی که رییسجمهوری آمریکا گفت پس از آن که ایران - چنانچه گزارششده - اجرای طرح اعدام صدها بازداشتی را متوقف کرده، او از حمله صرفنظر کرده است.
ترامپ در نشست مجمع جهانی اقتصاد در داووس سوئیس گفت: «ایران میخواهد گفتوگو کند و ما گفتوگو خواهیم کرد.»
اما چند ساعت بعد، او در هواپیمای ایر فورس وان به خبرنگاران یادآوری کرد که اقدام نظامی همچنان یکی از گزینههاست.
ترامپ، مطابق رویکرد همیشگیاش، تلاش کرد گزینههایش را باز نگه دارد. اما به نظر میرسد در تهران، مقامها نتیجهگیری خودشان را انجام دادهاند؛ بهویژه با توجه به اینکه حملات اسرائیل در خرداد گذشته، همزمان با مذاکرات ایران و آمریکا رخ داد.
به گزارش انبیسینیوز، شاهزاده رضا پهلوی پس از ۴۷ سال زندگی در تبعید میگوید «لحظه تاریخی» او فرا رسیده و معتقد است ایرانیان بهزودی رژیم روحانیونی را که پدرش را از قدرت کنار زدند، سرنگون خواهند کرد. او هفته گذشته در یک نشست خبری در واشینگتن گفت که مردم ایران «خواستار مسیری تازه و معتبر» هستند و از او خواستهاند رهبری این مرحله را بر عهده بگیرد.
انبیسینیوز مینویسد اگرچه [شاهزاده] رضا پهلوی طی سالهای گذشته گاه بهعنوان چهرهای کماثر در سیاست ایران نادیده گرفته میشد، در هفتههای اخیر با شعارهای معترضان به نام او و بازنشر گسترده پیامهایش در شبکههای اجتماعی، جایگاه پررنگتری یافته است. با این حال، به نوشته این رسانه، همچنان مشخص نیست که او توان سازماندهی سیاسی و حمایت کافی در داخل ایران — یا در کاخ سفید — را برای هدایت کشور به سوی آیندهای دموکراتیک در اختیار دارد یا نه.
در این گزارش آمده است که اعتراضهای گستردهای که از اواخر دسامبر[اوایل دی ماه] در ایران آغاز شد، پس از آن فروکش کرد که نیروهای امنیتی به روی معترضان بیسلاح آتش گشودند؛ رویدادی که بنا بر گزارش نهادهای حقوق بشری به کشته شدن هزاران نفر انجامیده است.
انبیسینیوز به اظهارات ترامپ اشاره میکند که شاهزاده رضا پهلوی را «آدم خوبی» توصیف کرده، اما همزمان درباره توانایی او برای تبدیل شدن به رهبر آینده ایران ابراز تردید کرده است. ترامپ پیشتر به خبرگزاری رویترز گفته بود: «او آدم بسیار خوبی به نظر میرسد، اما نمیدانم در کشور خودش چگونه عمل خواهد کرد.»
به نوشته این رسانه، شاهزاده رضا پهلوی در مصاحبههای تلویزیونی، از جمله با فاکسنیوز، از ترامپ به دلیل وعده حمایت از معترضان تمجید کرده و گفته است که رییسجمهوری آمریکا را فردی «پایبند به قول خود» میداند. در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ، مقامهای ارشد مسئول پرونده ایران ارتباط نزدیکی با او و دیگر فعالان اپوزیسیون داشتند، اما در دوره دوم، [شاهزاده رضا] پهلوی برای دسترسی مستقیم به حلقه مشاوران ترامپ با چالشهایی روبهرو بوده است؛ هرچند به گفته خودش، تماسها همچنان ادامه دارد و نماینده ارشد ترامپ، استیو ویتکاف، با او گفتوگو کرده است.
انبیسینیوز تاکید میکند که هرگونه سناریوی تغییر حکومت در ایران، پیچیدهتر از تجربه ونزوئلا خواهد بود. به نوشته این گزارش، اپوزیسیون ایران پراکنده است و تاکنون نشانهای از ریزش گسترده در نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی مشاهده نشده است.
در بخش دیگری از گزارش آمده است که ترامپ احتمال اقدام نظامی علیه ایران را رد نکرده و از اعزام یک «ناوگان بزرگ» نظامی به منطقه خبر داده است. کاخ سفید در پاسخ به درخواست اظهار نظر، صرفاً به اظهارات پیشین رییسجمهوری آمریکا درباره شاهزاده رضا پهلوی اشاره کرده است.
بر اساس نظرسنجیهای انجامشده در ایران طی سه سال گذشته، که زیر نظر عمار ملکی از دانشگاه تیلبورگ هلند انجام شده، شاهزاده رضا پهلوی با حدود ۳۰ درصد حمایت قوی، از سایر چهرههای اپوزیسیون پیشی گرفته است؛ در عین حال، حدود ۳۰ درصد با او مخالفاند و یکسوم جامعه هنوز موضع مشخصی ندارند.
انبیسینیوز به نقل از اندرو غلیلی، مدیر سیاستگذاری «اتحادیه ملی برای دموکراسی در ایران»، مینویسد که شاهزاده رضا پهلوی توان بسیج بخشی از جامعه را دارد. علی واعظ از «گروه بینالمللی بحران» نیز گفته است که افزایش جایگاه پهلوی تا حد زیادی نتیجه سرکوب سیستماتیک مخالفان در داخل ایران است؛ زیرا تقریباً همه چهرههای بالقوه رقیب یا در زنداناند یا امکان فعالیت ندارند.
این گزارش همچنین به نقش نوستالژی نسبت به دوران پدر شاهزاده رضا پهلوی اشاره میکند؛ دورانی که از نگاه برخی ایرانیان با روابط عادیتر بینالمللی و آزادیهای اجتماعی بیشتر همراه بود، هرچند خاطره سرکوب و تجملگرایی دربار همچنان موجب شکاف در ارزیابیهاست. الیوت آبرامز، نماینده پیشین آمریکا در امور ایران، به انبیسینیوز گفته است که برجسته شدن نام [شاهزاده] رضا پهلوی بازتاب خشم عمیق جامعه ایران از جمهوری اسلامی است و لزوماً به معنای تمایل عمومی به بازگشت سلطنت نیست.
در ادامه گزارش آمده است که شاهزاده رضا پهلوی در نشست خبری اخیر خود از برنامهای برای «۱۰۰ روز نخست پس از فروپاشی حکومت» و همچنین بازسازی بلندمدت ایران سخن گفته و تاکید کرده است که اپوزیسیون باید حول اصولی چون تمامیت ارضی ایران، جدایی دین از دولت، آزادیهای فردی، برابری شهروندان و حق مردم برای تعیین شکل حکومت سازماندهی شود. او گفته است که در صورت فراهم شدن شرایط، تنها نقش هدایت گذار دموکراتیک را ایفا خواهد کرد.
انبیسینیوز در پایان گزارش مینویسد با وجود شناختهشده بودن [شاهزاده] رضا پهلوی در میان مخالفان، منتقدان معتقدند او فاقد یک سازمان سیاسی مؤثر در داخل ایران است که بتواند اعتراضها را نهفقط در فضای مجازی، بلکه در سطح خیابانها رهبری کند؛ ضعفی که میتواند توان اپوزیسیون را در تبدیل نارضایتی عمومی به یک حرکت پایدار سیاسی محدود کند.
این نکته در گزارش انبیسینیوز در حالی مطرح شده است که موج اخیر اعتراضات در ایران، پس از فراخوان شاهزاده رضا پهلوی در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی ماه اوج گرفت و حضور میلیونی معترضان در ایران که خواهان عبور از جمهوری اسلامی و بازگشت پهلوی بودند، در صدها ویدیو منتشر شده، به ثبت رسید. حضوری که مقامات جمهوری اسلامی را وادار کرد تا ضمن مسدود کردن کامل ارتباطات در ایران، بزرگترین کشتار تاریخ معاصر را علیه شهروندان بیسلاح انجام دهد.
