در شرایطی که پس از سرکوب گسترده، فضای مراکز درمانی و بیمارستانها در اختیار ماموران امنیتی قرار گرفته است، یک پزشک در تهران به ایراناینترنشنال گفت که ماموران در بیمارستان به یک مجروح گفتهاند: «به شاهزاده بگو بیاید ساچمهها را از بدنت در بیاورد.»
بسیاری از معترضان با اسلحههای ساچمهزن ماموران مجروح شدهاند و برخی نیز بینایی خود را از دست دادهاند. به دلیل قطع اینترنت و توقف فعالیت رسانهای در ایران، امکان دسترسی به آمار دقیق و وضعیت مجروحان و کشتهشدگان وجود ندارد.
پزشکی که از وضعیت مجروحان مطلع است، به ایراناینترنشنال گفت که برخی زنان بهصورت عامدانه از سوی ماموران در ناحیه واژن هدف قرار گرفتهاند.
به گفته او، یکی از ماموران در بیمارستانی به مجروحی که درد میکشید و دهها ساچمه در بدنش بود، گفت: «به شاهزاده بگو بیاید ساچمهها را در بیاورد.»
پیشتر نیز مخاطبان گزارش داده بودند که ماموران در فضای حکومت نظامی به بیمارستانها یورش میبرند و مجروحان را با زور از آنجا خارج میکنند.
به گزارش واینت، در حالی که توجه افکار عمومی جهان به پیامدهای اعتراضات گسترده در ایران دوخته شده، واکنش خاورمیانه محتاطانه بوده است. این احتیاط نه از بیتفاوتی، بلکه از ترکیبی از اضطراب و محاسبهگری ناشی میشود؛ اضطرابی که هم در میان متحدان و نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی و هم در میان رقبای منطقهای آن دیده میشود.
واینت مینویسد عمیقترین نگرانیها در درون «محور مقاومت» و بهویژه میان بازیگران شیعه آن، از جمله حزبالله، مشاهده میشود. این نیروها که به ابتکار تهران و در راستای صدور انقلاب اسلامی شکل گرفتند، مأموریت داشتند با ایجاد «حلقه آتش» پیرامون اسرائیل و تثبیت «هلال شیعی»، بازدارندگی منطقهای ایران را تقویت کنند. با این حال، به نوشته واینت، آخرین رویاروییهای منطقهای نشان داد این راهبرد به اهداف خود نرسیده است.
بر اساس این گزارش، حزبالله و حماس ضربات سنگینی متحمل شدند و برخی دیگر از اجزای محور، از جمله حکومت بشار اسد در سوریه، عملاً فروپاشیدند. اکنون، به باور نویسندگان واینت، ناآرامیها به «هسته مرکزی» سیستمی رسیده که این محور را ایجاد و تغذیه کرده است؛ وضعیتی که حتی بقای خود جمهوری اسلامی را نیز با تهدید روبهرو میکند.
واینت تاکید میکند که این نگرانیها در موجهای اعتراضی پیشین نیز وجود داشت، اما این بار شدت آنها بیشتر است؛ هم به دلیل گستره و عمق خشم نسلی در ایران، هم به دلیل تضعیف نیروهای نیابتی پس از جنگهای اخیر، و هم به دلیل عزم دولت دونالد ترامپ برای اعمال فشار. برای بازیگران شیعه محور مقاومت، سقوط حکومت ایران به معنای بازگشت به حاشیه در کشورهایی چون لبنان، عراق و یمن خواهد بود.
در این تحلیل به نقل از دنی سیترینوویچ، کارشناس مسائل ایران، آمده است که فروپاشی احتمالی رژیم ایران میتواند «زلزلهای» در خاورمیانه ایجاد کند؛ زلزلهای همسنگ انقلاب ۱۳۵۷. به گفته او، نیروهای نیابتی لزوماً از میان نخواهند رفت، اما بهشدت تضعیف میشوند و دولتهایی که از دخالت ایران آسیب دیدهاند، ممکن است تقویت شوند.
واینت حزبالله را در دشوارترین موقعیت میداند؛ گروهی که میان فشار داخلی برای خلع سلاح و تهدید عملیات گسترده نظامی اسرائیل در جنوب لبنان گرفتار شده است. به نوشته این وبسایت، حزبالله انتظار کمک مستقیم از تهران ندارد و همزمان میکوشد تعهدی آشکار برای حمایت از حکومت ایران در صورت حمله ندهد. این رسانه به نقل از ایال زیسر، استاد دانشگاه تلآویو، مینویسد که حزبالله در وضعیت «دفاع راهبردی» قرار گرفته و از تشدید تنش پرهیز میکند.
در عراق، شبهنظامیان شیعه همچنان یکی از معدود تکیهگاههای تهران محسوب میشوند، اما دولت بغداد نگران است کشورش به میدان نبردی نیابتی تبدیل شود. واینت میافزاید برخلاف حزبالله، انتظار میرود برخی گروههای عراقی یا حوثیهای یمن، حتی بدون هماهنگی کامل با تهران، دست به اقدام بزنند.
این گزارش همچنین به موقعیت فلسطینیها در محور مقاومت میپردازد و مینویسد که آنها همواره جایگاهی حاشیهای داشتهاند. حماس، که یک نیروی نیابتی کلاسیک حکومت ایران محسوب نمیشود، نگران از دست دادن یک متحد دیرینه است و جهاد اسلامی فلسطین، که وابستگی بیشتری به تهران دارد، با اضطراب بیشتری تحولات را دنبال میکند.
در سطح منطقهای، واینت از نگرانی دولتهای عربی، بهویژه کشورهای خلیج فارس، خبر میدهد. به نوشته این وبسایت، با وجود خصومت با تهران، این کشورها از تشویق علنی اعتراضات پرهیز کردهاند؛ چرا که هم از واکنش ایرانِ تضعیفشده بیم دارند و هم نگران بیثباتی منطقهای پس از تجربه «بهار عربی» هستند. همزمان، برخی دولتهای عرب نگراناند که فروپاشی رژیم ایران بیشترین سود را برای اسرائیل به همراه داشته باشد.
واینت در جمعبندی مینویسد هرچند تحولات تهران میتواند موقعیت راهبردی اسرائیل را تقویت کند، اما این وضعیت نیازمند احتیاط است؛ زیرا سقوط احتمالی جمهوری اسلامی نه به معنای پایان ایدئولوژی ضداسرائیلی در منطقه است و نه مساله فلسطین را از دستور کار خاورمیانه حذف خواهد کرد.
میلانی با اشاره به تولد شاهزاده رضا پهلوی در «دورهای آکنده از آشوب» در ایران نوشت که که کمتر از دو دهه پس از تولد او، روحالله خمینی نظام پادشاهی در ایران را سرنگون کرد اما اکنون «جمهوری اسلامی با تهدیدی بیسابقه برای بقای خود روبهروست، در قالب یک جنبش اعتراضی سراسری و فراگیر، و شاهزاده رضا [پهلوی] به گستردهترین نماد پذیرفتهشده آینده سیاسی ایران بدل شده است.»
او در ادامه نوشت: «برخی محبوبیت فزاینده [شاهزاده] رضا [پهلوی] را صرفا نوستالژی میدانند. اما میتوان آن را به همان اندازه بهعنوان نوعی سرکشی نسل جوان نیز خواند؛ نسلی جهانوطن و مسلط به فضای دیجیتال که از انتخابهای تراژیکی که تاریخ بر آنها تحمیل کرده خشمگین است و همچنین نوعی پشیمانی بنیادین در میان نسلهای مسنتر ایرانیان.»
تلاش برای منسجم کردن ایرانیان
این استاد مطالعات ایرانشناسی سپس به سیر رشد و تحصیلات شاهزاده رضا پهلوی در آمریکا در دوران جوانی پرداخت و نوشت که پس از درگذشت محمدرضاشاه پهلوی «رضا سفری را آغاز کرد که اکنون به یک سرگذشت چند دههای بدل شده است. او گزینههای متعددی پیش رو داشت، اما راهی دیگر را برگزید.»
میلانی نوشت که شاهزاده رضا پهلوی «مانند برخی فرزندان خاندانهای سلطنتی ساقطشده، میتوانست زندگیای آکنده از فراغت انتخاب کند. میتوانست موقعیت سلطنتی خود را از طریق شهرت، نمایش، یا انباشت سرمایه کارآفرینانه به پول تبدیل کند. اما او هیچیک از اینها را انتخاب نکرد. در عوض، به کاری تقریبا سیزیفوار دست زد: تلاش برای منسجم کردن یک دیاسپورای ایرانیِ ازهمگسیخته، نومید و عمیقا دوقطبیشده، در قالب چیزی شبیه به یک ائتلاف سیاسی.»
او افزود: «در این مسیر دشوار، او در آغاز نه به درباریان، بلکه به مردان کهنهکار عرصه اندیشه و سیاست رجوع کرد ــ چهرههایی چون احمد قریشی، رییس پیشین یک دانشگاه، و هرمز حکمت، یکی از روشنفکران کمنظیر نسل خود. او از شکافهای ایدئولوژیک عبور کرد و کوشید متحدانی از میان سلطنتطلبان، لیبرالها، ملیگرایان، سوسیالدموکراتها و چپ سکولار بیابد. در آن زمان، هدف این بود که همه نیروها در قالب یک صدای واحد گرد هم آیند تا پیام مردم ایران و اخبار مبارزات آنها را به جهان برسانند.»
این استاد دانشگاه با اشاره به سفرهای بسیار و شرکت در گردهماییهای کوچک و بزرگ ایرانیان با پیشینههای گوناگون سیاسی، در بخش دیگری از گزارش خود نوشت: «با انباشته شدن شکستهای جمهوری اسلامی ــ از تصلب ایدئولوژیک و ناتوانی اقتصادی گرفته تا فساد ساختاری و ماجراجویی امپریالیستی ــ چشمانداز سیاسی بهتدریج تغییر کرد.»
میلانی درباره ۲۰ سال گذشته نوشت که حکومت ایران در داخل کشور بیش از پیش به این دلیل مورد انتقاد قرار گرفت و بیش از رسیدگی به نیازهای اولیه مردم خود، در پی تأمین مالی سرکوب در خارج از مرزها بود و به عنوان نمونه دهها میلیارد دلار برای حفظ دیکتاتوری اسد یا مسلح کردن نیروهای نیابتی در لبنان صرف کرده است.
بازنگری تازه درباره دوران پهلوی
به نوشته این استاد استنفورد، با از دست رفتن تدریجی مشروعیت جمهوری اسلامی، در تظاهرات داخل ایران گاه شعارهایی در حمایت از پدربزرگ ولیعهد ــ رضاشاه ــ شنیده شد که این شعارهای اولیه، نخستین جلوه مردمی نوعی بازنگری تازه درباره دوران پهلوی بود؛ فرایندی که پژوهشگران مدتها پیش آغاز کرده بودند.
در بخش دیگری از مطلب میلانی آمده است: «شاهزاده پهلوی در پاسخ به این پرسش که چه نوع حکومتی را پس از سقوط رژیم تصور میکند، گفته است که شکل حکومت در مرتبه دوم اهمیت قرار دارد و باید توسط مردم تعیین شود؛ اما ماهیت آن باید بر حاکمیت مردمی، برابری جنسیتی و حقوق بشر استوار باشد.»
او ادامه داد: «با تشدید سرکوب در سالهای اخیر و تبدیل مطالبه تغییر به فراخوانی صریح برای تغییر رژیم، نقش [شاهزاده] رضا [پهلوی] دگرگون شد. بهتدریج ــ و نه بدون مقاومت ــ او بهعنوان چهرهای دیده شد که توانایی منسجم کردن یک ائتلاف گسترده در داخل و خارج از ایران را برای مدیریت آنچه بسیاری اکنون فروپاشی اجتنابناپذیر استبداد مذهبی میدانند، دارد.»
به نوشته میلانی، شاهزاده رضا پهلوی نزدیک به چهار دهه است که بهطور پیوسته با دیگران کار کرده و اقتدار شخصی را به نفع ائتلافسازی کنار گذاشته است.
او افزود که هر چند برخی گرایشها هنوز قانع نشدهاند، اما شمار بیشتری از ایرانیان در داخل کشور و در دیاسپورا او را معتبرترین چهره وحدتبخش در افق سیاسی میدانند.
یک نظرسنجی از سوی «گمان»، یک مؤسسه معتبر نظرسنجی مستقر در هلند، میزان حمایت از او را حدود یکسوم نشان میدهد که هیچکس دیگر در صحنه سیاسی ایران حتی به این میزان محبوبیت نزدیک نیست.
نکته تعیینکنندهای که میلانی بر آن تاکید کرده این است که شاهزاده رضا پهلوی بارها و بارها تصریح کرده که در پی قدرت بهخاطر خود قدرت نیست و او نقش خود را صراحتا گذارمحور توصیف کرده است: کمک به عبور ایران از ویرانههای جمهوری اسلامی به سوی نظمی دموکراتیک و سکولار که شکل نهایی آن نه توسط او، نه توسط هیچ سلسله یا جناحی، بلکه بر اساس اراده آزادانه مردم ایران تعیین خواهد شد.
او در پایان نوشت: «اگر ایران واقعا در آستانه لحظهای سرنوشتساز باشد، به یک منجی نیاز نخواهد داشت، بلکه به یک تسهیلگر؛ نه به یک رهاننده، بلکه به چهرهای که قادر به اعتمادسازی در میان شکافهای عمیق باشد.»
به نوشته میلانی، در آن فضای محدود اما اجتنابناپذیر، شاهزاده رضا پهلوی خود را نه بهعنوان حاکم ایران، بلکه بهمثابه امانتدار آن در گذار میان دو دوره سیاسی جای داده است. اگر آن لحظه فرا برسد، تصور یک گذار در ایران بدون چنین نقشی برای او هرچه بیشتر دشوار میشود.
