جیمز دی. واتسون، زیستشناس آمریکایی نابغه اما جنجالی که در سال ۱۹۵۳ با کشف ساختار مارپیچ دوتایی دیانای (مولکول حامل وراثت) دروازه ورود به عصر ژنتیک را گشود و پایههای انقلاب بیوتکنولوژی در قرن بیستم را بنا نهاد، در ۹۷ سالگی درگذشت.
نیویورکتایمز گزارش داد که واتسون این هفته در یک مرکز مراقبت بیماران در حال احتضار در لانگ آیلند درگذشته است.
مرگ او از سوی آزمایشگاه کولد اسپرینگ هاربر در لانگ آیلند، جایی که سالها در آن کار میکرد تایید شد.
شهرت واتسون در سالهای پایانی عمرش بهدلیل اظهارات جنجالی درباره ژنتیک و نژاد خدشهدار شد و موجب طرد شدن او از جامعه علمی گردید. او حتی در جوانی نیز بهخاطر روحیه جاهطلب، تند و بیپروا و استفاده از دادههای دیگران برای پیشبرد کار خود به اندازه موفقیتهای علمیاش شناخته میشد.
کتاب خاطراتش در سال ۱۹۶۸ با عنوان «مارپیچ دوتایی» (The Double Helix) روایتی بیپرده و پرهیجان از نحوه کشف ساختار سهبعد دیانای از سوی او و فرانسیس کریک، فیزیکدان بریتانیایی، بود.
این کشف در نهایت جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی ۱۹۶۲ را برای آن دو به ارمغان آورد و مسیر را برای مهندسی ژنتیک، ژندرمانی و زیستفناوری نوین هموار کرد.
با این حال، برخی همکارانش مانند کریک و موریس ویلکینز از لحن کتاب و نحوه تصویرسازی از جامعه علمی انتقاد کردند. افزون بر آن، واتسون و کریک بهدلیل استفاده از دادههای تجربی روزالین فرانکلین، پژوهشگر زن و متخصص کریستالوگرافی پرتو ایکس، بدون اشاره کافی به سهم او، به شدت مورد سرزنش قرار گرفتند.
واتسون در کتابش نوشت: «تحقیقات علمی میان دو نیروی متضاد در کشاکش است: جاهطلبی و انصاف.»
در سال ۲۰۰۷، هنگامی که واتسون به تایم لندن گفت که نتایج آزمایشها نشان میدهد که «هوش آفریقاییها مانند ما نیست»، خشم گستردهای را برانگیخت.
او به ترویج نظریههای نژادپرستانه متهم و از سمت خود در آزمایشگاه کولد اسپرینگ هاربر برکنار شد. واتسون بعداً عذرخواهی کرد، اما در سال ۲۰۱۹ بار دیگر در یک مستند تلویزیونی اظهارات مشابهی درباره تفاوت ژنتیکی میان نژادها بر اساس آزمونهای IQ بیان کرد.
زندگی و مسیر علمی
جیمز دیویی واتسون در ۶ آوریل ۱۹۲۸ در شیکاگو به دنیا آمد و در سال ۱۹۴۷ از دانشگاه شیکاگو در رشته جانورشناسی فارغالتحصیل شد. او سپس در دانشگاه ایندیانا دکترای خود را در زمینه ژنتیک گرفت و در سال ۱۹۵۱ به آزمایشگاه کاوندیش دانشگاه کمبریج پیوست؛ جایی که با کریک آشنا شد و جستوجوی ساختار دیانای را آغاز کرد.
کشف ساختار مارپیچ دوتایی، دریچهای به انقلاب ژنتیک گشود. واتسون و کریک در مقاله سال ۱۹۵۳ خود نوشتند: «از نظر ما پنهان نمانده است که جفتشدن ویژهای که پیشنهاد کردهایم، بلافاصله سازوکاری ممکن برای نسخهبرداری از ماده ژنتیکی را نشان میدهد.»
آن جمله بعدها به «بزرگترین کمگویی تاریخ زیستشناسی» معروف شد.
واتسون تنها ۲۵ ساله بود که این کشف تاریخی را انجام داد. گرچه بعدها هیچ دستاورد علمی همسنگ آن نداشت، اما همچنان در عرصه علم تاثیرگذار ماند و یکی از چهرههای محوری زیستشناسی مولکولی شد. او در سال ۱۹۵۶ به دانشگاه هاروارد پیوست و با وجود بدبینی برخی استادان به زیستشناسی مولکولی، گروهی از پژوهشگران جوان را جذب کرد که بعدها نسل جدید علم ژنتیک را ساختند.
در سال ۱۹۶۸ واتسون به آزمایشگاه کولد اسپرینگ هاربر در لانگ آیلند رفت و آن مرکز را از یک موسسه کوچک به نهادی جهانی در تحقیقات زیستی تبدیل کرد.
پروژه ژنوم انسان
در سال ۱۹۹۰، واتسون بهعنوان نخستین مدیر پروژه ژنوم انسان منصوب شد؛ طرحی برای تعیین توالی سه میلیارد واحد شیمیایی سازنده دیانای انسان. او زمانی که موسسه ملی بهداشت آمریکا تصمیم گرفت برای برخی توالیهای ژنی حق ثبت بگیرد، در اعتراض به تجاریسازی دانش ژنوم استعفا کرد و گفت این دانش باید در حوزه عمومی باقی بماند.
در سال ۲۰۰۷، واتسون دومین فرد در جهان شد که ژنوم کاملش توالییابی شد. او آن را بهصورت عمومی منتشر کرد، اما خواستار عدم اطلاع از ژنهای مرتبط با بیماری آلزایمر شد.
شخصیت و میراث
واتسون در مصاحبهای در سال ۲۰۰۳ گفت: «بزرگترین افتخار زندگیام نوشتن کتابهایم است، نه کشف مارپیچ دوتایی. آن کشف بهزودی بهدست کسی انجام میشد، اما کتابهایم ماندگارند.»
او با وجود زبان تند و رفتار جنجالیاش، از حامیان پرشور زنان در علم بود. نانسی هاپکینز، زیستشناس، گفت: «بدون حمایت جیم، من هرگز نمیتوانستم در علم بمانم. او از زنان بسیاری حمایت کرد، هرچند گاهی درک انگیزهاش دشوار بود.»
واتسون متاهل و دارای دو پسر بود. او تا پایان عمر شخصیتی پیچیده باقی ماند؛ نابغهای که هم الهامبخش نسلهای دانشمند بود و هم به خاطر دیدگاههای بحثبرانگیزش، از جامعه علمی طرد شد.
احمدالشرع بهدلیل رهبری جبهه النصره تحریم شده بود.
قطعنامه با ۱۴ رأی موافق، و رأی ممتنع چین به تصویب رسید. این نخستین گام رسمی در جهت بازسازی روابط سوریه با جامعه جهانی پس از سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر سال گذشته محسوب شده است.
مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، پس از این رأیگیری گفت: «با تصویب قطعنامه، شورا پیامی روشن میفرستد مبنی بر اینکه سوریه پس از سقوط اسد و اطرافیانش وارد دوران تازهای شده است.»
قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل پیش از سفر رسمی الشرع به واشینگتن و دیدار او با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تصویب شد. قرار است سفر او دوشنبه ۱۹ آبان انجام شود.
وزارت امور خارجه سوریه از این رأی استقبال کرد و در بیانیهای آن را «نشانه اعتماد روزافزون جامعه جهانی به رهبری رییسجمهوری الشرع» و «پیروزی برای دیپلماسی سوریه» دانست که به بازگرداندن جایگاه بینالمللی این کشور کمک کرده است.
در همین حال، فو کانگ، سفیر چین در سازمان ملل، گفت اگرچه پکن از مردم سوریه حمایت میکند، اما طرح واشینگتن «بهطور کامل نگرانیهای مشروع همه طرفها درباره مبارزه با تروریسم و امنیت سوریه را در نظر نگرفته است.»
او افزود: «آمریکا بدون توجه به دیدگاه سایر اعضا، شورا را وادار کرد برای پیشبرد اهداف سیاسی خود تصمیم بگیرد.»
به گفته منابع دیپلماتیک، قرار است در جریان سفر الشرع به واشینگتن، سوریه به ائتلاف بینالمللی ضد داعش به رهبری آمریکا بپیوندد؛ ائتلافی که شامل حدود ۸۰ کشور است و هدف آن جلوگیری از بازگشت گروههای افراطی در منطقه است.
لغو تحریمهای سوریه بخشی از راهبرد ترامپ برای ازسرگیری روابط با سوریه پس از پایان حکومت ۵۰ ساله خاندان اسد است. الشرع که در جریان حمله سریع نیروهای شورشی به قدرت رسید، تلاش دارد روابط دمشق با کشورهای عربی و غربی را بازسازی کند.
در این میان، یک سخنگوی اتحادیه اروپا در بیانیهای گفت: «همچنان متعهد به حمایت از گذار صلحآمیز و فراگیر به رهبری و دولت سوریه برای کمک به ساخت آیندهای بهتر برای همه سوریها هستیم.»
بر اساس این گزارش که جمعه ۱۶ ابان منتشر شده این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که مت فرِدریکسن، نخستوزیر این کشور، بهدلیل نگرانیهایی درباره سلامت روان کودکان، ماه گذشته در سخنرانی افتتاحیه پارلمان خواستار اعمال محدودیتهایی برای دسترسی آنها به شبکههای اجتماعی شد.
کارولین استیج اولسن، وزیر امور دیجیتال دانمارک، جمعه ۱۶ آبان گفت: «آنچه بهاصطلاح شبکههای اجتماعی نامیده میشود با دزدیدن زمان، کودکی و سلامتی فرزندان ما توسعه پیدا میکند و ما اکنون جلو آن را میگیریم.»
اکثریت احزاب حاضر در پارلمان اعلام کردند حتی پیش از رایگیری رسمی از این طرح حمایت خواهند کرد.
بنا بر اعلام دولت، کودکان دانمارکی از پلتفرمهای اسنپ چت، یوتیوب، اینستاگرام و تیک تاک، بیشترین استفاده را میکنند.
بر اساس تحلیلی که اداره رقابت و حمایت از مصرفکننده دانمارک در فوریه امسال منتشر کرد، جوانان در این کشور شمال اروپا بهطور متوسط هر روز دو ساعت و ۴۰ دقیقه در شبکههای اجتماعی وقت میگذرانند.
پیشتر نیز برخی کشورها محدودیتها و ممنوعیتهای مشابهی وضع کردند؛ از جمله استرالیا که سال گذشته استفاده از شبکههای اجتماعی برای کودکان زیر ۱۶ سال را ممنوع کرد.
ممنوعیت شبکههای اجتماعی برای نوجوانان در استرالیا
پیشتر آنتونی آلبانیزی، نخستوزیر استرالیا، در نشست «حفاظت از کودکان در عصر دیجیتال» در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، از قانون جدید کشورش برای ممنوعیت استفاده نوجوانان از شبکههای اجتماعی خبر داده بود.
بر اساس این قانون که از دسامبر سال جاری اجرایی میشود، استرالیا نخستین کشوری خواهد بود که استفاده از شبکههای اجتماعی را برای افراد زیر ۱۶ سال ممنوع میکند.
دولت استرالیا از شرکتهای فناوری خواسته با بهرهگیری از هوش مصنوعی و دادههای رفتاری سن کاربران را تخمین بزنند، نه اینکه صرفا از روشهای سنتی احراز هویت استفاده کنند. این قانون در نوامبر ۲۰۲۴ تصویب شد و سن ایجاد حساب کاربری را از ۱۳ به ۱۶ سال افزایش داد.
اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، در همین نشست با ابراز حمایت از این تصمیم گفت: «ما در اروپا به دقت این تجربه را دنبال میکنیم و از آن خواهیم آموخت… وظیفه ماست که برای نسل آینده اقدام کنیم.»
سنای استرالیا پنجشنبه هشتم آذر ماه سال گذشته طرح ممنوعیت استفاده افراد زیر ۱۶ سال از شبکههای اجتماعی را به تصویب رسانده بود. این برای نخستین بار بود که چنین قانونی در جهان به تصویب میرسید.
تلاشهای قانونی در فرانسه
۲۰ شهریور سال جاری یک کمیته پارلمانی در فرانسه پیشنهاد کرد استفاده از شبکههای اجتماعی برای کودکان زیر ۱۵ سال به طور کامل ممنوع شود و نوجوانان ۱۵ تا ۱۸ سال نیز از ساعت ۱۰ شب تا ۸ صبح اجازه دسترسی به این پلتفرمها را نداشته باشند.
دفتر رییسجمهوری فرانسه، امانوئل مکرون، نیز پیشتر تمایل خود را برای وضع چنین محدودیتهایی اعلام کرده بود.
کمیته پارلمانی در ماه مارس امسال با هدف بررسی تاثیرات روانی تیکتاک بر کودکان تشکیل شد؛ پس از آنکه هفت خانواده در سال ۲۰۲۴ از این پلتفرم به دلیل انتشار محتوای مرتبط با خودکشی فرزندانشان شکایت کردند.
رویترز در این گزارش که جمعه ۱۶ آبان منتشر شد، نوشت مقامهای سابق آمریکایی این خبر را بر اساس گزارشی بیان کردند که ایالات متحده سال گذشته تهیه کرد.
آنها این گزارش را از «تکاندهندهترین مواردی» توصیف کردند که در جریان جنگ غزه به سیاستگذاران ارشد آمریکایی ارائه شد.
اسرائیل «اتهام انجام هرگونه جنایات جنگی در غزه را قویا رد کرده» است.
با این حال، رویترز افزود که این گزارش اطلاعاتی، به تردیدهایی در داخل ارتش اسرائیل درباره مشروعیت تاکتیکهای بهکاررفته در غزه اشاره داشت و این تردیدها با مواضع رسمی اسرائیل در دفاع از اقداماتش «تضاد آشکاری» داشت.
دو نفر از مقامهای پیشین آمریکایی گفتند این اطلاعات تا اواخر دولت جو بایدن در داخل دولت ایالات متحده بهطور گسترده پخش نشده بود و تنها پیش از جلسه توجیهی کنگره در دسامبر ۲۰۲۴ بهصورت وسیعتری منتشر شد.
این اطلاعات نگرانیها را در واشینگتن درباره رفتار اسرائیل در جنگ غزه افزایش داد. جنگی که اسرائیل آن را برای نابودی نیروهای حماس که در زیرساختهای غیرنظامی پنهان شده بودند «ضروری» میدانست.
جنگ غزه پس از حمله بیسابقه و مرگبار حماس به اسرائیل در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد که در جریان آن حماس، هزار و ۲۰۰ نفر را کشت و ۲۵۱ نفر را ربود.
جزییاتی از شواهد ارائه نشده است
مقامهای پیشین آمریکایی که رویترز با آنها گفتوگو کرده، جزییاتی از شواهد خاص مانند حوادث مشخص در زمان جنگ را ارائه نکردند.
رویترز با ۹ مقام پیشین دولت بایدن گفتوگو کرده؛ از جمله شش نفری که مستقیما از محتوای اطلاعات و بحثهای بعدی در دولت آگاه بودند.
همگی آنان بهدلیل حساسیت موضوع، بهشرط ناشناس ماندن سخن گفتهاند.
پیشتر گزارشهایی از اختلافات داخلی در دولت بایدن درباره کارزار غزه منتشر شده بود اما این گزارش، به نوشته رویترز، تصویری کاملتر از شدت مباحث در هفتههای پایانی این دولت ارائه میدهد.
به گفته پنج مقام پیشین آمریکایی، حتی پیش از آن که ایالات متحده اطلاعات مربوط به اتهام «جنایات جنگی» را از درون ارتش اسرائیل جمعآوری کند، وکلای وزارت خارجه آمریکا که ارزیابیهای حقوقی رفتار ارتشهای خارجی را بر عهده دارند، بارها نگرانی خود را از احتمال ارتکاب «جنایات جنگی» از سوی اسرائیل با آنتونی بلینکن، وزیر خارجه وقت آمریکا، در میان گذاشته بودند.
آمریکا شواهد مستقلی در دست نداشت
با این حال، بحث مقامات آمریکایی درباره اینکه آیا اسرائیل در غزه مرتکب جنایات جنگی شده، زمانی پایان یافت که وکلای دولت آمریکا به این نتیجه رسیدند که ادامه حمایت از اسرائیل با سلاح و اطلاعات، از نظر قانونی مجاز است.
ایالات متحده شواهد مستقلی مبنی بر نقض قوانین جنگی از سوی اسرائیل در اختیار نداشت.
مقامات پیشین آمریکایی گفتند که به عقیده مقامات وقت، اطلاعات و شواهد جمعآوریشده از سوی آمریکا ثابت نمیکرد که اسرائیل عمدا غیرنظامیان یا امدادگران را کشته یا مانع ارسال کمکهای انسانی شده است.
چنین مواردی از عوامل کلیدی در تعیین مسئولیت قانونی ارتکاب جنایات جنگی به شمار میرود.
