مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در گزارشی تازه اعلام کرد حتی اهداف «حداقلی» فصل نهم برنامه هفتم توسعه درباره انرژی نیز تا پایان شهریور ۱۴۰۳ محقق نشدهاند. بر اساس این گزارش، پیشرفت صنعت برق در سال نخست برنامه حدود هشت درصد بوده است.
مرکز پژوهشهای مجلس دوشنبه پنجم آبان در گزارشی درباره عملکرد فصل نهم برنامه توسعه در حوزه انرژی نوشت کمبود انرژی به «یکی از اصلیترین مسائل کشور» تبدیل شده است.
بر اساس این گزارش، برنامه هفتم چهار چالش اصلی در بخش انرژی کشور را شناسایی کرده است که شامل «ناترازی» انرژی بهویژه گاز طبیعی، حذف ایران از معادلات انرژی منطقه و جهان، نبود تداوم در زنجیره ارزش نفت و گاز، و فقدان شفافیت مالی در درآمدها و هزینههای این صنعت میشود.
جمهوری اسلامی از بحران کمبود انرژی با کلیدواژه «ناترازی» یاد میکند. این بحران از سالها پیش بهدلیل ناکارآمدی حکمرانی شکل گرفته، اما هر سال رو به وخامت میرود.
مرکز پژوهشها در گزارش خود تاکید کرد از زمان ابلاغ قانون برنامه هفتم تا پایان سال ۱۴۰۳ تمرکز اصلی دستگاههای اجرایی بر تدوین آییننامهها و دستورالعملها بوده و به همین دلیل، شاخصهای سال نخست برنامه با اهداف حداقلی تعریف شدهاند.
با وجود این، حتی همین اهداف نیز در بسیاری از موارد محقق نشدهاند.
در بخش برق، میزان پیشرفت کلی نسبت به اهداف سال ۱۴۰۳ تنها ۶۵.۷ درصد بوده و تحقق نسبت به هدفگذاری نهایی برنامه، ۸.۲ درصد برآورد شده است.
در شاخصهای دیگر نیز عملکرد سال ۱۴۰۳ تنها ۴.۲ درصد از هدف نهایی کل برنامه بوده است.
قطع گسترده برق در تابستان سال جاری فشار سنگینی بر صنایع وارد کرد، پیامدهای جدی برای تولید به همراه داشت و به نگرانیها درباره بیکاری کارگران دامن زد.
در چنین شرایطی و با وخامت روزافزون وضعیت اقتصادی و تشدید تحریمها، انتظار میرود بحران گاز و برق در ایران نهتنها در آینده نزدیک تکرار شود، بلکه ابعادی گستردهتر و هزینههایی سنگینتر نیز به دنبال داشته باشد.
ارزیابی دیگر شاخصهای برنامه
بر اساس گزارش مرکز پژوهشها، در حوزه نفت و گاز، شاخصهایی مانند افزایش تولید از میادین مشترک و تولید میعانات گازی به اهداف خود نرسیدهاند.
این مرکز با اشاره به گزارشها از «عملکرد مثبت» در ظرفیت تولید صیانتی و تولید نفت خام و گاز هشدار داد تعریف برخی شاخصها شفافیت کافی ندارد و ارزیابی مستقل از صحت آنها ممکن نیست.
طبق این گزارش، در بخش بهینهسازی مصرف انرژی نیز عملکردی ثبت نشده است.
علت این مساله «عدم ارتباط موضوع بهینهسازی با وزارت نفت» عنوان شده، در حالی که تا زمان تاسیس سازمان بهینهسازی انرژی، این وظیفه همچنان بر عهده وزارتخانههای نفت و نیرو بود.
مرکز پژوهشها همچنین اعلام کرد از منابع حساب بهینهسازی مصرف انرژی، شامل یک درصد از صادرات نفت خام و گاز طبیعی و بخشی از سود شرکتهای تابعه، تا پایان سال ۱۴۰۳ تنها ۲۱ هزار میلیارد تومان، معادل ۵۸ درصد هدف تعیینشده، محقق شده است.
در برنامه مقرر شده بود ۶۰ درصد عواید حاصل از صادرات و فروش داخلی محصولات فرعی گازی به حساب سرمایهگذاری نفت و گاز کشور واریز شود.
با این حال، در سال ۱۴۰۳ حدود ۴۳ هزار میلیارد تومان واریز شده که تنها ۵۰ درصد هدف برنامه محسوب میشود.
در بخش زیرساختهای گازی ظرفیت برداشت از ذخیرهسازی گاز باید در دوره اوج مصرف به ۱۲۰ میلیون مترمکعب در روز برسد، در حالی که رقم فعلی تنها ۳۰ میلیون مترمکعب است.
خبرگزاری مهر اواسط مهر در گزارشی، بحران گاز در ایران را یک معضل «ساختاری» و «مزمن» توصیف کرد و نوشت این چالش در زمستان میلیاردها دلار «زیان خاموش» برای صنعت پتروشیمی به همراه دارد.
بر اساس این گزارش، کسری روزانه گاز کشور در زمستان ۱۴۰۳ بیش از ۳۰۰ میلیون مترمکعب بود و برآوردها نشان میدهد این رقم تا سال ۱۴۱۰ ممکن است به ۶۰۰ میلیون مترمکعب برسد.
مرکز پژوهشها یادآوری کرد پیشرفت پروژههای مربوط به تجهیزات ذخیرهسازی نیز تا پایان سال گذشته عمدتا در مرحله «پیش از نصب» باقی ماندهاند.
این نهاد در پایان خاطرنشان کرد ستاد راهبری تجارت منطقهای انرژی تنها یک جلسه در سال ۱۴۰۳ برگزار کرده است.
مرکز پژوهشها همچنین خواهان تمرکز بر واردات گاز از روسیه و صادرات به عراق و ترکیه شد.
محمد شیاع السودانی، نخستوزیر عراق، بهتازگی اظهار امیدواری کرد که وابستگی چهار میلیارد دلاری کشورش به گاز ایران را تا سال ۲۰۲۸ پایان دهد.
رفیعیپور دوشنبه پنجم آبان در مصاحبه با خبرگزاری ایلنا گفت: «ما ۲۲۰ کانون تب برفکی در شش ماهه نخست سال گذشته و امسال در شش ماهه نخست ۲۷۰ کانون تب برفکی در کشور داشتیم.»
او ادامه داد در حال حاضر با واکسنهایی که دولت در اختیار دارد، این ویروس «تحت کنترل» قرار گرفته است.
رفیعیپور افزود: «امیدواریم با واکسیناسیون و اقدامات قرنطینهای و نظارتی که همکاران ما در سازمان در قالب رصد و پایش و مراقبت دارند، این بیماری که سالهای قبل هم بوده، بهزودی خاتمه یابد.»
احتمال افزایش قیمت گوشت در ایران
به گفته این مقام وزارت کشاورزی، ویروس شناساییشده از سویهای جدید است و موجب تلفات دام و کاهش تولید خواهد شد.
در صورت کاهش تولید دام در ایران، پیشبینی میشود قیمت گوشت بار دیگر افزایش یابد.
این روند همچنین فشار مالی سنگینی بر دامداران وارد خواهد کرد، زیرا ناچارند هزینه درمان دامهای خود را بپردازند.
چهارم آبان، شبکه روداو، رسانه مستقر در اقلیم کردستان عراق، گزارش داد ایران در پی افزایش تقاضا و شیوع بیماری ویروسی تب برفکی، از یک کشور صادرکننده به واردکننده گوشت قرمز و سفید تبدیل شده است.
محمد حسین فرجیان، یکی از دامداران بوکان، در مصاحبه با روداو نسبت به وضعیت کنونی ابراز نگرانی کرد و گفت: «بازار را بستهاند. نباید بازار مدام باز و بسته شود.»
علاوه بر معاون وزیر کشاورزی، مقامات محلی ایران نیز نسبت به شیوع تب برفکی در میان دامها هشدار دادند.
حمزه آقاپور کاظمی، مدیرکل دامپزشکی مازندران، اعلام کرد استفاده از خوراک و آب تازه برای جلوگیری از ابتلای دامها به بیماری تب برفکی ضروری است.
همزمان، مهدی فیضی مدیرکل دامپزشکی استان اردبیل، گفت: «با هدف پیشگیری از شیوع بیماری تب برفکی، دامداران این استان باید از جابهجایی دامهای خود خارج از ضوابط و نظارت و کنترل بهداشتی دامپزشکی خودداری کنند.»
او افزود: «عمدهترین راه انتقال این ویروس از طریق تردد و جابهجایی دامها و تماس است. این ویروس از طریق لباس، کفش و ادوات بهراحتی منتقل میشود، بنابراین لازم است دامداران موارد ایمنی را رعایت کنند.»
قالیباف دوشنبه پنجم آبان در همایشی در دانشگاه «علامه طباطبایی» گفت: «بدون اصلاحات در حوزه انرژی، اصلاح اقتصادی ممکن نیست. ابتدا باید ساختار انرژی کشور اصلاح شود تا بقیه اصلاحات نتیجه دهد.»
او خواستار «واقعیسازی» قیمت حاملهای انرژی شد و افزود این موضوع «به معنای افزایش بیضابطه نرخها نیست؛ بلکه باید مسیر اصلاح به گونهای باشد که نخستین منفعت آن مستقیما به مردم برسد، نه دولت».
اظهارات رییس مجلس در شرایطی مطرح میشود که در روزهای اخیر، گمانهزنیها درباره احتمال افزایش قریبالوقوع قیمت بنزین در ایران بالا گرفته است.
پیشتر در اول آبان، مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، اعلام کرد در اصل افزایش قیمت بنزین هیچ تردیدی وجود ندارد.
او در عین حال اذعان کرد اجرای این طرح با چالشهایی همراه خواهد بود و میتواند بر مشکلات معیشتی شهروندان ایرانی بیفزاید: «مگر به این سادگی است؟ مگر من میتوانم الان بنشینم تصمیم بگیرم؟ در صورتی که باید [افزایش قیمت بنزین را] انجام داد، بدیهی هم هست که باید انجام بدهیم، ولی به این سادگی نیست.»
تاکید قالیباف بر «اصلاح مصرف انرژی»
رییس مجلس در ادامه اظهارات خود، خواستار «اصلاح مصرف انرژی» در کشور شد و آن را «یک فرصت بزرگ اما پرریسک» توصیف کرد.
قالیباف اضافه کرد: «اگر با عقل جمعی و مشارکت مردم پیش برویم، میتواند به منبعی برای سرمایهگذاری و تحول اقتصادی تبدیل شود.»
او پیشتر در ۲۶ مهر نیز نخستین گام در مسیر «اصلاحات انرژی» را «مردمیسازی» خواند و گفت: «اگر فرهنگ درست شد، اصلاح مصرف انرژی هم درست میشود و این سرمایه بزرگ را از بین نمیبریم که تابستان کولر روشن و پنجره باز است و در زمستان هم شوفاژ روشن و افراد با زیرپوش در خانه هستند.»
او درباره طرح «مردمیسازی» انرژی توضیح بیشتری نداد و جزییات مربوط به سازوکار اجرایی آن را روشن نکرد.
بحران انرژی در حالی زندگی شهروندان را تحت تاثیر قرار داده و فعالیت صنایع را مختل کرده که ایران دومین دارنده بزرگترین ذخایر گاز طبیعی در جهان محسوب میشود.
خبرگزاری مهر ۱۴ مهر در گزارشی بحران گاز در ایران را یک معضل «ساختاری» و «مزمن» توصیف کرد و نوشت این چالش در زمستان میلیاردها دلار «زیان خاموش» برای صنعت پتروشیمی به همراه دارد.
در تابستان امسال نیز قطع گسترده برق فشار سنگینی بر صنایع وارد کرد، پیامدهای جدی برای تولید به همراه داشت و به نگرانیها درباره بیکاری کارگران دامن زد.
مسئولان جمهوری اسلامی در حالی مردم را به صرفهجویی و اصلاح الگوی مصرف فرامیخوانند که خود از حل ریشهای بحرانهای ساختاری و مدیریتی در حوزه آب و برق ناتوان بودهاند و در مقاطع مختلف، تعطیلی استانهای مختلف کشور را بهعنوان راهکاری موقت برای جلوگیری از وخامت اوضاع به کار گرفتهاند.
بهنوشته اورشلیمپست واحد اطلاعاتی و سایبری ارتش اسرائیل موسوم به «ماتسپن» (Matzpen) به معنای قطبنما در زمینه برنامهنویسی، دادهکاوی و ارتباطات نظامی فعالیت دارد و در رشته عملیات نظامی اسرائیل در دو سال گذشته از غزه تا ایران نقشی پررنگ ایفا کرده است.
اورشلیمپست در گزارش خود نقش واحد اطلاعاتی و سایبری ارتش اسرائیل را کلیدی خوانده و نوشته است که این واحد در گسترش توانمندیهای دادهمحور ارتش اسرائیل در عملیاتهای اخیر از غزه تا ایران اقدامات موثری انجام داده است.
بهنوشته این روزنامه، ماتسپن که زیرمجموعه اداره اطلاعات ارتش اسرائیل (آمان) است، در همکاری نزدیک با موساد و شاباک (سرویس امنیت داخلی اسرائیل) نرمافزارها و الگوریتمهایی طراحی کرده که اکنون در عملیاتهای فرامرزی از جمله جنگ اخیر با جمهوری اسلامی به کار گرفته شدهاند.
در جریان عملیات «طلوع شیران» در خرداد ماه ۱۴۰۴، ماتسپن توانست تمامی ظرفیتهای کلانداده خود را تا فاصله بیش از ۱۵۰۰ کیلومتری به درون خاک ایران گسترش دهد. این فناوری در همان «ضربه آغازین» جنگ که تهران را غافلگیر کرد، نقشی اساسی داشت و واکنش حکومت ایران را بهگفته منابع اسرائیلی بهطور قابلتوجهی کند کرد.
اگر تا پیش از این، رساندن نرمافزارها و سامانههای جدید به میدانهای نبرد نزدیک مانند غزه یا جنوب لبنان چالش محسوب میشد، بهکارگیری این زیرساخت در کشوری دوردست مانند ایران سطح کاملاً تازهای از توانایی فنی را نشان داد.
تحول در میدان نبرد دیجیتال
هرچند دادهها در جهان دیجیتال از مرزهای جغرافیایی فراتر میروند، اجرای موثر این عملیات مستلزم شبکههای فیزیکی، سرورهای رمزگذاریشده، و اتصال امن ماهوارهای بود. اسرائیل برای نخستین بار توانست جریان مداوم دادههای مکانی را از هزاران کیلومتر دورتر، شامل محل دقیق آخرین بمبارانها یا شلیک موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی، در زمان واقعی دریافت کند.
بهنوشته اورشلیمپست، ماتسپن دهها نرمافزار را همزمان توسعه میدهد تا توان تهاجمی و دفاعی ارتش را ارتقا دهد. فرایندی که در گذشته ممکن بود ماهها یا سالها طول بکشد، اکنون طی چند هفته انجام میشود. هدف، فراهم کردن محیطی کاربرپسند برای فرماندهان میدانی است تا بدون درگیری با پیچیدگی فنی، بتوانند بهسرعت تصمیم بگیرند.
یکپارچگی میان ارتش، موساد و شاباک
براساس این گزارش، برنامهنویسان ماتسپن میکوشند تا انتقال داده میان ارتش، موساد و شاباک به شکلی انجام شود که ماموران و فرماندهان عملاً متوجه مسائل فنی پشتصحنه نشوند. در این فرآیند اطلاعات جمعآوریشده از پهپادها، سنسورها و منابع اطلاعاتی مختلف، در ابردادههای ارتش ذخیره و بهصورت خودکار میان نهادها به اشتراک گذاشته میشود.
داده در خدمت تاکتیک
بهنوشته اورشلیمپست یکی از اهداف اصلی این نرمافزارها، بهروزرسانی مداوم موقعیت نیروهای دشمن و کاهش خطر آتش به خودی است. ماتسپن نقشهبرداری دیجیتال نیروهای خودی را تا حد چند متر دقیق کرده است. دادههای بهدستآمده از صدها پهپاد، سنسور و ماهواره در زمان واقعی پردازش و به تیمهای حمله منتقل میشود تا پاسخهای سریعتر و دقیقتری داده شود.
افزایش سرعت پاسخ به حملات راکتی حماس، حزبالله و تیمهای پرتاب موشک ایران سبب شده تا به گفته مقامهای اسرائیلی، بسیاری از گروههای دشمن از حمله مجدد خودداری کنند.
هوش مصنوعی در ارتش اسرائیل
ماتسپن همچنین نسخه نظامی مخصوص به خود از چت جیپیتی را توسعه داده که به افسران اجازه میدهد با فرمان صوتی و در لحظه با دادههای نظامی تعامل کنند. این چتبات با فرهنگ و واژگان ارتش اسرائیل تطبیق دارد و به فرماندهان اجازه میدهد در حین حرکت در میدان نبرد، به اطلاعات زنده دسترسی داشته باشند.
نقش ماهوارهها و سامانههای نقشهبرداری
اورشلیمپست در ادامه گزارش خود نوشته است که پلتفرمی بهنام MAPIT دادههای تصویری ماهوارهها و هواپیماهای شناسایی را با مدلهای سهبعدی ادغام میکند و آنها را در اختیار نیروهای زمینی میگذارد.
وزارت دفاع اسرائیل اعلام کرده که قادر است روزانه صدها هزار کیلومتر مربع از خاک ایران را پایش کند.
از دفاع فعال تا ردیابی بمبهای دستساز
طبق این گزارش، برنامههای ماتسپن اکنون مکان دقیق مینها و مواد منفجره را با دقت چند متری مشخص میکنند، امکانی که میتواند برای واحدهای زندگی حکم مرگ و زندگی داشته باشد.
در حوزه دفاع سایبری نیز ماتسپن زیرساختهایی را برای محافظت از سامانههای ارتش در برابر نفوذ خارجی فراهم میکند، هرچند تمرکز اصلی این واحد همچنان بر تقویت توان تهاجمی دیجیتال اسرائیل است.
به گفته منابع نظامی اسرائیل، ماموریتهای ماتسپن اکنون از جمعآوری اطلاعات تا هدایت حملات پهپادی و تحلیل رفتار دشمن را در بر میگیرد و در هر گام، دادههای عظیم و الگوریتمهای یادگیری ماشینی نقش محوری در آن دارند.
در حالی که ارتش اسرائیل بهتدریج در حال عبور از وضعیت جنگی به دوران پس از جنگ است، کارشناسان نظامی معتقدند که چالشهای آینده، ماتسپن را بیش از پیش در قلب تصمیمسازیهای امنیتی اسرائیل قرار خواهد داد.
