نماینده فرانسه در شورای امنیت: تا آخرین لحظه تلاش کردیم که راه‌حل دیپلماتیک پیدا کنیم

نماینده چین در نشست شورای امنیت با اشاره به قطعنامه ۲۲۳۱ گفت این سند که ده سال پیش تصویب شد، برجام را رسمیت بخشید و «یک قدم مثبت در مقابله با گسترش سلاح‌های هسته‌ای و حفظ امنیت جهانی» بود.

او افزود این نتیجه دیپلماسی و چندجانبه‌گرایی بود که جامعه جهانی از آن استقبال کرد.

او خروج یکجانبه آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ و اعمال سیاست فشار حداکثری علیه ایران را عامل بسیاری از چالش‌های کنونی دانست و گفت: «چند ماه پیش آمریکا و اسرائیل با عملیات نظامی علیه تاسیسات هسته‌ای ایران بحران را وخیم‌تر کردند.»

او تاکید کرد اکنون سه کشور اروپایی به دنبال فعال کردن مکانیسم ماشه هستند، در حالی که ایران هشدار داده در صورت بازگشت تحریم‌ها پاسخ خواهد داد.

نماینده چین با اشاره به توافق اخیر ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای ازسرگیری همکاری‌ها، گفت: «ایران نشانه‌های مثبتی از خود نشان داده و خواستار مذاکره با آمریکا است. هنوز فرصت برای دیپلماسی و حل صلح‌آمیز مسئله وجود دارد.»

او توضیح داد چین و روسیه پیش‌نویس قطعنامه‌ای برای تمدید فنی شش‌ماهه قطعنامه ۲۲۳۱ ارائه کرده‌اند تا زمان بیشتری برای راه‌حل دیپلماتیک فراهم شود.

وی از اعضای شورای امنیت خواست به این پیش‌نویس رای مثبت دهند و تاکید کرد: «باید مسیر گفت‌وگو را به جای رویارویی انتخاب کنیم تا مسئله هسته‌ای ایران دوباره روی مسیر درست قرار گیرد.»

وال‌استریت ژورنال جمعه چهارم مهرماه نوشت که ترامپ این آمادگی را در دیداری با ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهوری اوکراین، مطرح کرده است.

به گفته یک مقام ارشد آمریکایی و یک مقام اوکراینی، با این حال، ترامپ در این نشست تعهدی به انجام این کار نداد.

در جریان گفت‌وگوی حاشیه‌ای در سازمان ملل، زلنسکی از ترامپ درخواست کرد موشک‌های دوربرد بیشتری، از جمله موشک‌های کروز «تام‌هاوک»، در اختیار اوکراین قرار دهد و اجازه استفاده از چنین تسلیحاتی برای هدف قراردادن نقاطی در خاک روسیه را صادر کند.

• 

  وال‌استریت ژورنال از تلاش آمریکا و متحدانش برای تولید پهپادهایی مشابه پهپاد شاهد خبر داد

ترامپ در پاسخ گفت با این ایده مخالفتی ندارد، اما هر دو مقام آمریکایی و اوکراینی در گفت‌وگو با وال‌استریت ژورنال تاکید کردند که رییس‌جمهوری آمریکا هیچ تعهدی برای لغو ممنوعیت این کشور در خصوص چنین حملاتی نداده است.

زلنسکی در مصاحبه جداگانه‌ای که چهارشنبه با اکسیوس انجام شد، تایید کرد که او درخواست سلاح‌های دوربرد را مطرح کرده است.

لوکاشنکو: پوتین پیشنهادی برای پایان جنگ اوکراین دارد

الکساندر لوکاشنکو، رییس‌جمهوری بلاروس، پس از دیدار با ولادیمیر پوتین اعلام کرد که رییس‌جمهوری روسیه قصد دارد «پیشنهاد بسیار خوبی» برای پایان دادن به جنگ اوکراین اعلام کند؛ پیشنهادی که به گفته او، ایالات متحده به طور کلی از آن حمایت کرده است.

لوکاشنکو که جمعه چهارم تیر بیش از پنج ساعت در مسکو با پوتین دیدار داشت، جزئیاتی از این پیشنهاد روسیه ارائه نداد اما افزود که این طرح در جریان نشست ماه گذشته پوتین با دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، در آلاسکا برای او تشریح شده است.

او گفت: «من و رییس‌جمهوری پوتین درباره آن صحبت کردیم، اما من چیزی نخواهم گفت. خودِ رییس‌جمهوری آن را خواهد گفت.»

لوکاشنکو متحد نزدیک پوتین است و دو کشور روسیه و بلاروس به تازگی رزمایش مشترکی را برگزار کردند.

رییس‌جمهوری بلاروس گفت: «این یک پیشنهاد خوب برای اوکراین است؛ پیشنهادهایی که به اطلاع دونالد ترامپ در آلاسکا رسید و برای بررسی و گفت‌وگو در واشینگتن مطرح شد. پیشنهادی بسیار خوب.»

او افزود: «اگر اوکراینی‌ها این پیشنهادها را نپذیرند، اوضاع مثل آغاز عملیات ویژه نظامی خواهد شد. حتی بدتر؛ آن‌ها اوکراین را از دست خواهند داد.»

• 

  ترامپ: اعضای ناتو باید هواپیماهای روسی نقض‌کننده حریم هوایی‌شان را سرنگون کنند

روسیه پیش‌تر بر شرایطی پافشاری کرده بود که اوکراین آن را معادل با تسلیم می‌داند؛ از جمله واگذاری بیشتر سرزمین‌ها، چشم‌پوشی از تمایلش برای عضویت در ناتو، و اعمال محدودیت بر نیروهای مسلح خود.

این سخنان لوکاشنکو سه روز پس از آن مطرح شد که ترامپ، در تغییر سیاستی غیرمنتظره، گفت اوکراین توانایی بازپس‌گیری تمام سرزمین‌های از دست رفته‌اش – که تقریبا یک‌پنجم کشور را تشکیل می‌دهد – دارد و باید اکنون اقدام کند، زیرا اقتصاد روسیه دچار مشکلات جدی است.

کرملین این اظهارات را رد کرد و آن را ناشی از این دانست که ترامپ به تازگی با ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهوری اوکراین، دیدار کرده و تحت تاثیر دیدگاه او نسبت به این درگیری قرار گرفته است.

زلنسکی گفته است که پوتین تظاهر به مذاکره می‌کند اما هیچ علاقه واقعی به صلح ندارد.

لوکاشنکو گفت: «برای اینکه همه اوکراین را از دست ندهد، (زلنسکی) باید نه‌تنها مذاکره کند، بلکه با شرایط مطلوب موافقت کند؛ شرایطی که به‌طور کلی توسط آمریکایی‌ها تایید شده است.»

او همچنین پیشنهاد کرد که خودش، پوتین و زلنسکی، به‌عنوان رهبران سه کشور اسلاوی، باید دور هم نشسته و به توافق برسند.

اوکراین می‌گوید خواستار نشستی میان زلنسکی و پوتین است، اما روسیه گفته این فقط زمانی امکان‌پذیر است که رییس‌جمهور اوکراین موافقت کند به مسکو بیاید.

لوکاشنکو بیش از هر رهبر خارجی دیگری با پوتین دیدار می‌کند و از جنگ او در اوکراین حمایت کرده، هرچند هنوز نیروهای بلاروس را به میدان نبرد اوکراین اعزام نکرده است.

او سال‌هاست به دلیل نقش داشتن در جنگ اوکراین و کارنامه حقوق بشری‌اش، از سوی غرب تحریم شده است.

ترامپ در هفته‌های اخیر با او تماس تلفنی داشت ئ او را «رهبر بسیار محترم» خوانده و فرستاده‌ای به بلاروس اعزام کرده که به آزادی بیش از ۵۰ زندانی سیاسی منجر شد.

مقام‌های آمریکایی می‌گویند دولت ترامپ امیدوار است بلاروس را تا حدی از مدار ژئوپولیتیکی مسکو خارج کند اما برخی تحلیلگران سیاسی با توجه به وابستگی شدید سیاسی، اقتصادی و نظامی لوکاشنکو به روسیه، این هدف را بعید می‌دانند.

نماینده روسیه در شورای امنیت گفت: «ایران نشان داده که یک بازیگر مسئول است.»

او با اشاره به توافق اخیر میان جمهوری اسلامی و آژانس در قاهره، گفت ایران نشان داده که آماده همکاری با غرب است.

نماینده روسیه تاکید کرد: «ما پیشنهادی به کشورهای اروپایی دادیم که آنها رد کردند.»

او گفت: «ما دیدیم که ایران حاضر شد که امتیاز بدهد اما اروپا و آمریکا حاضر به دادن امتیاز نشدند.»

نماینده روسیه در انتها خواستار ادامه همکاری بین ایران و آژانس شد و گفت ادامه این وضع کنونی می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای جامعه بین المللی داشته باشد.

این پیشنهاد چهار رای مثبت و ۹ رای منفی آورد.

روسیه و چین روز جمعه شورای امنیت سازمان ملل را وادار به رأی‌گیری درباره قطعنامه‌ای می‌کنند که به ایران شش ماه مهلت اضافی بدهد تا پیش از بازگرداندن تحریم‌های مرتبط با برنامه هسته‌ای‌اش فرصت داشته باشد.

نماینده روسیه در شورای امنیت گفت «ما امیدوار بودیم عقل و منطق پیروز شود و فرانسه و آلمان و بریتانیا ادعاهای خود را بازپس بگیرند.»

نماینده چین نیز گفت اروپا و آمریکا «گزینه تمدید فنی را به‌جای بازگشت تحریم‌ها انتخاب کنند و به‌جای دامن زدن به شکاف‌ها، مسیر گفت‌وگو و مذاکره را در پیش گیرند.»

نمایندگان آمریکا،‌ بریتانیا و فرانسه نیز به شکست فرصت‌های داده‌شده به تهران و عدم پایبندی ایران به تعهداتش اشاره کردند.

تحریم‌هایی که قرار است از روز شنبه بازگردند دارایی‌های خارجی ایران را دوباره مسدود می‌کند، معاملات تسلیحاتی با تهران را متوقف می‌سازد و توسعه برنامه موشکی بالستیک ایران را جریمه خواهد کرد.

مقام‌های ایرانی طی هفته‌های اخیر موضع خود را دفاع کرده و گفتند «چندین پیشنهاد برای باز نگه داشتن پنجره دیپلماسی» ارائه داده‌اند. رویترز نوشت علی‌رغم ارسال چندین پیام غیرمستقیم، دولت ترامپ به درخواست تهران برای بازگشت به مذاکرات پاسخی نداد.

توافق برجام سازوکاری را تعیین کرده‌ بود که اگر کشوری از طرفین توافق، جمهوری اسلامی را به نقض تعهدات متهم کند، بتواند ظرف ۳۰ روز، تحریم‌های سازمان ملل را به صورت خودکار باز‌گرداند.

اکنون این دوره ۳۰ روزه در حال پایان است: ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۵، تا ساعت ۲۰:۰۰ به وقت واشینگتن، آخرین لحظاتی است که شورای امنیت می‌تواند با یک قطع‌نامه تازه روند بازگشت تحریم‌ها را برای مدتی متوقف کند. با این حال طرفین در حوالی دقیقه ۹۰ با وجود همه اختلاف‌ها اساسی از تداوم مذاکره یا احتمال آن می‌گویند.

اما در طی این مدت آنچه در عمل اتفاق افتاده، نه مذاکره بلکه ژست مذاکره بوده است. آمریکا و اروپا خواسته‌هایی روی میز گذاشته‌اند که می‌دانند جمهوری اسلامی در شرایط پس از جنگ ۱۲روزه امکان پذیرش آن‌ را نخواهد داشت و اساسا نپذیرفتن این خواسته‌ها بود که جنگ را ممکن کرد.

در مقابل تهران با ارسال پیام‌ها و موضع‌گیری‌های رسمی می‌کوشد نشان دهد که تا آخرین لحظه آماده مذاکره «عادلانه» بوده است.

بسته‌های مسئولیت؛ سه روایت متضاد

از زمان مطرح شدن موضوع مذاکره در اوایل ۱۴۰۴، غرب مذاکره را در قالب «دیپلماسی همراه با تهدید» پیش برده است. پس از جنگ ۱۲ روزه این رویکرد، تغییری نکرده است. آن‌ها خواسته‌های مشخصی از جمهوری اسلامی دارند. همکاری فوری با آژانس انرژی هسته‌ای، مشخص کردن مکان و سرانجام اورانیوم ۶۰ درصدی، مهار برنامه موشکی و رسیدن به توافقی مشخص با آمریکا.

آن‌ها احتمالا می‌دانند که پاسخ تهران به این خواسته‌ها منفی است اما همین پاسخ منفی دلیلی برای ساخت روایت: «ما فرصت دادیم، ایران رد کرد» خواهد بود. این در حالی است که مواضع پس از جنگ ۱۲ روزه‌ای که آمریکا داشته است مذاکره با ایران نیست.

اگر چه استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا در امور خاورمیانه اخیرا از تمایل برای گفتگو با ایران خبر داد اما هم محمدرضا عارف معاون اول رییس‌جمهوری و هم اخیرا رویترز در گزارشی، گفتند تهران چندین پیام به واشینگتن فرستاده اما پاسخی نگرفته است.

سیگنال‌هایی که این روزها مقامات تهران می‌دهند از دسترس نبودن توافق خبر می‌دهد. اما با این حال بیشتر مقامات جمهوری اسلامی بر انجام مذاکره تاکید داشته‌اند اما شرط عادلانه بودن و عدم حمله را برای آن عنوان می‌کنند.

با این موضع‌گیری، جمهوری اسلامی تلاش دارد تا بگوید: «ما سعی کردیم و آن‌ها نپذیرفتند.» این رویکرد، منطق مدیریت آسیب است. اظهارنظر مقامات مختلف جمهوری اسلامی از رهبر آن تا علی‌لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، عملا بر این تاکید دارد که غربی‌ها و آمریکا بدعهد هستند، بی آنکه به رفتار خود اشاره‌ای داشته باشند.

این استدلال، صرفا برای مدیریت افکار عمومی داخل به کار می‌رود و عملا با غرب به‌دنبال گفتگو نیست. ادامه این رویکرد را می‌توان در جناح‌های سیاسی داخل ایران مشاهده کرد که منتظرند تا شکست یا پیروزی را به حساب طرف دیگر بگذارند.

در میانه بن بست مذاکراتی به وجود آمده بین غرب و جمهوری اسلامی، پکن و مسکو نیز به دنبال پیشبرد اهداف خود هستند. طرح تعویق شش‌ماهه‌ای که آن‌ها به شورای امنیت آورده‌اند، احتمال بسیار کمی برای تصویب دارد؛ اما این اقدام یک مهندسی وقفه است.

اولاً، نشان می‌دهند که راه دیپلماسی هنوز وجود دارد و اگر ماشه فعال شود، این غرب است که مسئول بن‌بست است. ثانیاً، با این اقدام یک تعهد بلندمدت برای ایران می‌سازند، چرا که این اقدام باعث می‌شود که با برگشت تحریم‌های سازمان ملل، تهران بیشتر از پیش به سمت آن‌ها متمایل شود. ثالثا در سطح ژئوپلیتیک، این اقدام تلاش برای وقت‌کشی و فرسایش ظرفیت دیپلماتیک آمریکا و اروپا در خاورمیانه است.

به بیان دیگر، این اقدامی است نمادین برای به دست آوردن امتیاز، چرا که اگر دو کشور نیت حل معضل را داشتند، پیش از این می‌توانستند اقدام عملی کنند.

انتخاب محل فرود بمب شکست

مکانیسم ماشه به احتمال زیاد در موعد خود فعال خواهد شد. جنگ ۱۲ روزه عملاً توان تهران برای دادن امتیاز فوری را از میان برده، غرب حاضر به عقب‌نشینی از شروطش نیست، و روسیه و چین بیش از میانجی‌گری به‌دنبال وقت‌کشی ژئوپلیتیک‌اند.

آنچه در دقیقه ۹۰ جریان دارد، دیگر تلاشی برای حل بحران نیست، بلکه تلاشی برای انتخاب محل فرود بمب شکست است؛ طرفین می‌خواهند بگویند که آن چه باعث به اینجا رسیدن قضایا شد حریف مقابل بود.

برای آمریکا و اروپا، پرونده باید طوری بسته شود که بگویند «ایران فرصت را از دست داد.» برای جمهوری اسلامی، باید ثابت شود که «ما مذاکره کردیم اما آن‌ها نخواستند.» و برای روسیه و چین، هدف این است که تاریخ ثبت کند «ما راه دیپلماسی پیشنهاد دادیم، غرب نپذیرفت.»

تلاش دقیقه ۹۰ طرفین را بیشتر باید کوششی جهت ساختن بسته‌های حقوقی و روایی دانست، نه جست‌وجوی راهی برای توافق و حتی تداوم مذاکره.

همین نکته را یک دیپلمات ارشد اروپایی در گفت‌وگو با المانیتور خلاصه کرده است: «مذاکرات شکست خورد و اسنپ‌بک رخ خواهد داد.»

این جمله صرفاً خبر شکست نیست؛ بلکه تاکید بر این موضوع است که از هم‌اکنون کالبدشکافی در دیپلماسی «برجامی» آغاز شده است.