در گزارشی تحلیلی که مایکل هیرش، ستوننویس نشریه «فارین پالیسی» منتشر کرده، دیدار اخیر دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین در آلاسکا بهعنوان «قمار ناکام» رئیسجمهوری آمریکا توصیف شده است؛ قمار سیاسیای که اگرچه شکست خورد، اما به باور نویسنده شاید همچنان ارزش امتحان کردن را داشته است.
هیرش در این گزارش مینویسد که ترامپ با فرش قرمز، تابلوهای تبلیغاتی و تشریفات رسمی از پوتین در پایگاه هوایی آلاسکا استقبال کرد، بیآنکه پیشاپیش امتیاز مشخصی از او گرفته باشد. حتی در جریان کنفرانس خبری مشترک، رئیسجمهوری روسیه حاضر نشد هیچ انعطافی در قبال موضع سرسختانه خود مبنی بر اینکه اوکراین بخشی از خاک روسیه است، نشان دهد.
به گفته نویسنده، ترامپ تلاش کرد نتیجه دیدار را مثبت جلوه دهد و اعلام کرد که گفتوگوها «بسیار سازنده» بوده و «بسیاری از مسائل» مورد توافق قرار گرفتهاند؛ اما اذعان کرد که هیچ پیشرفتی درباره «احتمالاً مهمترین موضوع» یعنی آتشبس حاصل نشده است. در این کنفرانس خبری، هیچ سوالی از سوی خبرنگاران پذیرفته نشد و نشست بدون توضیح بیشتر به پایان رسید.
هیرش یادآور میشود که معمولاً چنین نشستهایی تنها زمانی برگزار میشوند که نشانههایی از توافق احتمالی میان دو طرف وجود داشته باشد، اما در این مورد، ترامپ بدون پیشزمینه مشخصی وارد دیداری شد که با استقبال گرم و نشستن کنار پوتین در لیموزین ریاستجمهوری، بیش از آنکه دستاوردی دیپلماتیک داشته باشد، صرفاً فرصت رسانهای و اعتبار سیاسی در اختیار پوتین قرار داد—کسی که از سوی دادگاه بینالمللی بهدلیل جنایات جنگی تحت پیگرد است.
به گفته نویسنده، این دیدار نه تنها امتیازی برای آمریکا نداشت، بلکه نشان داد پوتین به خوبی از خودشیفتگی ترامپ بهره برد و حتی ادعا کرد اگر ترامپ در سال ۲۰۲۲ رئیسجمهوری بود، جنگی علیه اوکراین آغاز نمیشد.
هیرش معتقد است در حالی که رئیسجمهوری آمریکا خود را یک «صلحساز» مینامد و میگوید طی چند ماه اخیر «شش جنگ را حل کرده»، دیدار آلاسکا نهتنها کمکی به صلح نکرد، بلکه میتواند به مثابه نمایش ضعف تلقی شود؛ بهویژه اگر ترامپ بدون همراهی اروپا و بدون رضایت اوکراین، حاضر به امتیازدهی بیشتر شود.
این گزارش با اشاره به سابقه ترامپ در دیدارهای دیپلماتیک ناکام، از جمله نشست شکستخورده با رهبر کره شمالی در سال ۲۰۱۹، خاطرنشان میکند که دیپلماسی واقعی نیازمند مصالحههایی پرخطر و در عین حال هدفمند است. هیرش مینویسد: «دیپلماسی موفق اغلب نتیجه شکست اولیه است.»
او همچنین به چشمانداز بدبینانه درباره نتیجه این نشست اشاره میکند و هشدار میدهد که ادامه بنبست در جنگ اوکراین میتواند نهتنها به تضعیف موضع آمریکا منجر شود، بلکه چشمانداز هرگونه توافق درباره کنترل تسلیحات راهبردی را نیز برای سالها از بین ببرد.
در پایان، مایکل هیرش با بازخوانی مدلهای تاریخی مانند کمپ دیوید یا کنفرانس پورتسموث، تاکید میکند که هرچند نشست آلاسکا هیچ دستاورد فوری نداشت، اما شاید در چارچوبی وسیعتر، بتوان آن را بخشی از فرآیند دیپلماسی بلندمدت در یکی از پیچیدهترین بحرانهای بینالمللی دانست.
او گفت که در جریان نشست اخیر خود با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، درباره محورهای مختلفی از جمله ناتو، تدابیر امنیتی و مسائل مربوط به اراضی مذاکره کردهاند. ترامپ این گفتوگوها را بخشی از تلاشها برای دستیابی به راهحلی جهت پایان دادن به جنگ در اوکراین توصیف کرد.
او در پاسخ به پرسشی درباره واگذاری سرزمینهایی به روسیه که پیشتر در اختیار این کشور نبوده و نیز احتمال ارائه تضمین امنیتی از سوی آمریکا به اوکراین، گفت: «فکر میکنم اینها جزو مواردی بودند که دربارهشان مذاکره کردیم و تا حد زیادی به توافق رسیدیم.» ترامپ افزود: «در واقع فکر میکنم سر خیلی چیزها توافق داریم. میتوانم بگویم که جلسه، جلسهای گرم بود.»
او پوتین را «آدمی قدرتمند» و «بسیار سرسخت» توصیف کرد، اما گفت که دیدار مثبت بود و افزود: «فکر میکنم خیلی به پایان نزدیک شدهایم. البته اوکراین هم باید با آن موافقت کند.»
ترامپ در ادامه توصیهاش به رئیسجمهور اوکراین، ولودیمیر زلنسکی، را تکرار کرد و گفت: «باید توافق کند.»
رئیسجمهوری ایالات متحده گفت: «باید توافق کند. ببینید، روسیه یک قدرت بسیار بزرگ است، و اوکراین نیست. آنها سربازان فوقالعادهای هستند.» این سخنان در حالی بیان میشود که تلاشها برای برقراری آتشبس میان دو کشور در جریان است.
ترامپ اظهار داشت: «حالا همهچیز به رئیسجمهوری زلنسکی بستگی دارد. کشورهای اروپایی هم باید کمی وارد عمل شوند، اما تصمیم نهایی با زلنسکی است. و اگر بخواهند، من هم در نشست بعدی شرکت میکنم.» او افزود: «قرار است دیداری میان زلنسکی، پوتین و احتمالاً من برگزار شود تا راهی برای پایان جنگ پیدا کنیم.»
رئیس جمهوری آمریکا همچنین در بخش دیگری از مصاحبه اعلام کرد که فعلاً نیازی به اعمال تعرفههای تلافیجویانه علیه کشورهایی که از روسیه نفت خریداری میکنند نمیبیند، اما ممکن است «تا دو یا سه هفته دیگر» در اینباره تصمیمگیری کند. او گفت: «بهخاطر اتفاقی که امروز افتاد، فکر میکنم فعلاً لازم نیست درباره آن فکر کنم… شاید دو یا سه هفته دیگر مجبور شوم.» ترامپ در ادامه افزود که دیدار با پوتین «بسیار خوب» پیش رفته است.
به گزارش خبرگزاری رویترز، در پایان این نشست سهساعته، ترامپ و پوتین در یک بیانیه کوتاه خبری اعلام کردند که در برخی موارد به «پیشرفت» دست یافتهاند، اما جزئیاتی ارائه نکردند و به سؤالات خبرنگاران نیز پاسخ ندادند. ترامپ در مقابل تابلویی با شعار «در مسیر صلح» ایستاده بود و گفت: «بر سر بسیاری از نکات توافق کردیم، چند مورد مهم هست که هنوز نهایی نشده، اما پیشرفتهایی داشتهایم… تا وقتی توافقی کامل حاصل نشود، توافقی وجود ندارد.»
با این حال، این گفتوگوها نتوانستند به گامی ملموس در جهت برقراری آتشبس در مرگبارترین درگیری اروپا در هشت دهه اخیر منجر شوند. نه دیداری میان پوتین و زلنسکی برنامهریزی شد و نه توافقی بر سر توقف جنگ صورت گرفت؛ اهدافی که ترامپ پیش از نشست وعده داده بود برایشان تلاش خواهد کرد.
پوتین نیز در اظهاراتی اعلام کرد که انتظار دارد اوکراین و متحدان اروپاییاش نتایج مذاکرات مسکو-واشینگتن را «سازنده» تلقی کنند و تلاش نکنند که «پیشرفت بهدستآمده» را تخریب کنند. او گفت: «انتظار دارم توافقات امروز، نقطه رجعتی نه تنها برای حل بحران اوکراین، بلکه برای آغاز بازسازی روابط عملگرایانه میان روسیه و ایالات متحده باشد.» با این حال، پوتین بار دیگر موضع دیرینه مسکو را تکرار کرد که برای رسیدن به صلحی پایدار باید «ریشههای اصلی درگیری» که از دید روسیه مسبب جنگ هستند، از میان برداشته شوند.
در حالیکه این مذاکرات در جریان بود، جنگ در شرق اوکراین ادامه داشت و مناطق زیادی در وضعیت هشدار حملات هوایی قرار داشتند. فرمانداران مناطق روستوف و بریانسک در روسیه گزارش دادند که برخی مناطقشان هدف حمله پهپادی اوکراین قرار گرفتهاند.
در کییف، واکنشی فوری به این نشست دیده نشد. اما اولکسی گنچارنکو، نماینده اپوزیسیون پارلمان اوکراین، در تلگرام نوشت: «به نظر میرسد پوتین برای خود زمان بیشتری خریده است. نه آتشبسی توافق شده و نه کاهش تنشی.»
یان لیپافسکی، وزیر خارجه جمهوری چک، ضمن استقبال محتاطانه از تلاشهای ترامپ گفت که نسبت به جدیت پوتین تردید دارد. او در بیانیهای اعلام کرد: «اگر پوتین واقعاً بهدنبال صلح بود، امروز تمام روز مشغول حمله به اوکراین نبود.»
در حالیکه نشست بدون نتیجه خاصی به پایان رسید، فضای رسمی و پرزرقوبرق آغاز آن، تضاد چشمگیری با پایان بیحاصلش داشت. ترامپ در پایگاه نیروی هوایی آمریکا در آلاسکا با فرش قرمز از پوتین استقبال کرد و در حالیکه هواپیماهای نظامی آمریکا بر فراز محل پرواز میکردند، به گرمی به او خوشامد گفت.
برای پوتین، این نخستین دیدار رسمی با یک رئیسجمهوری آمریکایی از زمان آغاز تهاجم سراسری روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ بود؛ دیداری که برای کرملین، فارغ از نتیجه نهایی، یک پیروزی نمادین تلقی میشود، چرا که میتواند آن را نشانه پایان تلاشهای غرب برای انزوای روسیه و بازگشت مسکو به سطح اول دیپلماسی جهانی معرفی کند.
ترامپ نیز امیدوار است توافقی برای آتشبس در این جنگ سهونیمساله، هم به برقراری صلح کمک کند و هم جایگاه او را بهعنوان میانجی صلح جهانی و نامزد بالقوه دریافت جایزه صلح نوبل تقویت کند.
پوتین در حالی در این نشست شرکت کرد که از سوی دادگاه کیفری بینالمللی به جرم جنایت جنگی در رابطه با اخراج صدها کودک از اوکراین تحت پیگرد قرار دارد. روسیه این اتهامات را رد میکند و حکم بازداشت را «بیاعتبار» میداند. ایالات متحده و روسیه هیچیک عضو این دادگاه نیستند.
هرچند مسکو و کییف هر دو اعلام کردهاند که غیرنظامیان را هدف قرار نمیدهند، اما در طول این جنگ، هزاران غیرنظامی ـ اغلب شهروندان اوکراینی ـ کشته شدهاند و بیش از یک میلیون نفر از دو طرف کشته یا زخمی شدهاند.
«ما به آمریکا امید بستهایم»
نشست ترامپ و پوتین در حالی برگزار شد که زلنسکی، رئیسجمهوری اوکراین، به این نشست دعوت نشده بود. او و متحدان اروپاییاش نگران بودند که ترامپ با منجمد کردن جنگ و بهرسمیت شناختن غیررسمی کنترل روسیه بر یکپنجم خاک اوکراین، عملاً اوکراین را قربانی کند.
ترامپ تلاش کرد پیش از آغاز نشست این نگرانیها را کاهش دهد و گفت: «من اینجا نیستم که از طرف اوکراین مذاکره کنم؛ من اینجا هستم تا آنها را پای میز مذاکره بیاورم.»
او در پاسخ به سوالی درباره معیار موفقیت این دیدار گفت: «میخواهم به آتشبس سریع دست یابیم… اگر امروز این اتفاق نیفتد، ناراضی خواهم بود… من میخواهم کشتار متوقف شود.»
در این دیدار، مارکو روبیو، وزیر خارجه دولت ترامپ، استیو ویتکوف، فرستاده ویژه آمریکا، یوری اوشاکوف، مشاور پوتین در سیاست خارجی، و سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه نیز حضور داشتند.
ترامپ که پیشتر گفته بود میتواند جنگ اوکراین را ظرف ۲۴ ساعت پایان دهد، روز پنجشنبه پذیرفت که این ماموریت دشوارتر از آن چیزی است که تصور میکرد. او گفته بود اگر مذاکرات روز جمعه به خوبی پیش رود، برگزاری نشست سهجانبه با حضور زلنسکی، از دیدگاه او مهمتر از دیدار با پوتین خواهد بود.
زلنسکی نیز پیش از این نشست ابراز امیدواری کرده بود که این دیدار مسیر صلحی عادلانه و مذاکرات سهجانبهای با حضور او را هموار کند، اما تاکید کرده بود که روسیه همچنان در حال جنگ است. او در تلگرام نوشت: «زمان پایان جنگ فرا رسیده و این روسیه است که باید گامهای لازم را بردارد. ما به آمریکا امید بستهایم.»
به گزارش شبکه ۱۲ اسرائیل، منابع مطلع که در جریان مذاکرات مربوط به آزادی گروگانها هستند، روز پنجشنبه ۲۳ مرداد این سند را به نتانیاهو ارائه کردند. این سند نشان میدهد که موضع فعلی حماس نسبت به سه هفته پیش ـ زمانی که گفتوگوها به شکست انجامید ـ تغییر کرده است. دو مقام بلندپایهای که این سند را دیدهاند، در گفتوگو با این شبکه، محتوای آن را تایید کردهاند.
این سند حاکی از آن است که حماس اکنون برای یک توافق جزئی ـ شامل آزادی تعدادی از گروگانها در برابر آتشبس موقت در غزه ـ آمادگی دارد. این ارزیابی از سوی منابع تخصصی تهیه و تایید شده و به گفته تحلیلگران، نادیده گرفتن آن برای نتانیاهو دشوار خواهد بود.
سند روز پنجشنبه به نخستوزیر ارائه شده، درست پس از آنکه او سیاست جدیدی را اعلام کرد که هرگونه توافق جزئی را رد میکند. نتانیاهو تاکید کرده که اسرائیل تنها با توافقی جامع موافقت خواهد کرد؛ توافقی که شامل آزادی تمام گروگانها و پایان جنگ، آنهم مطابق شروط اسرائیل باشد.
مقامات ارشد اسرائیلی همچنین گفتهاند که این سند نشاندهنده تغییر رویکرد حماس است و این گروه آماده بازگشت به مذاکرات بر اساس «چارچوب پیشنهادی استیو ویتکوف»، نماینده آمریکا، است. طبق این چارچوب، آزادی ۱۰ گروگان زنده و ۱۸ گروگان فوتشده در ازای آتشبس ۶۰ روزه و آزادی تعدادی از زندانیان فلسطینی در نظر گرفته شده است.
در روز پنجشنبه همچنین اجازه انتشار خبر سفر محرمانه دیوید بارنئا، رئیس موساد، به دوحه قطر صادر شد. در این سفر، بارنئا با نخستوزیر قطر، شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، دیدار کرد تا درباره پیشبرد مذاکرات مبادله اسرا با گروه حماس گفتوگو کند.
این سفر در چارچوب تلاشهای تازه ایالات متحده، قطر، مصر و ترکیه برای تدوین توافقی جامع صورت گرفته است؛ توافقی که اسرائیل را وادار به پایان جنگ با حماس و آزادی باقیمانده گروگانهای در بند در غزه کند.
منابع مطلع از این مذاکرات میگویند هدف این تلاشها استفاده از زمان باقیمانده پیش از آغاز احتمالی عملیات نظامی گسترده ارتش اسرائیل در غزه برای رسیدن به راهحلی دیپلماتیک است.
در واکنش به این گزارشها، موساد در بیانیهای اعلام کرد: «سفر رئیس موساد به قطر در ارتباط با مسائل مرتبط با مأموریتهای موساد بوده، نه مذاکرات مربوط به گروگانها. او حتی در این دیدار تاکید کرده که توافق جزئی منتفی است.»
