همزمان با برگزاری مراسم «جاماندگان اربعین» در ایران، رسانههای حکومتی در اقدامی هماهنگ، از مخالفت شرکتکنندگان در این مراسم با سخنان اخیر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، مبنی بر آمادگی برای کمک به حل بحران آب در ایران پس از سرنگونی جمهوری اسلامی گزارش دادند.
خبرگزاری دانشجو، وابسته به بسیج، پنجشنبه ۲۳ مرداد در مصاحبه با شرکتکنندگان در مراسم جاماندگان اربعین، مکررا خواستار موضعگیری آنها در خصوص سخنان اخیر نتانیاهو شد.
مطابق الگوی مورد انتظار از گزارشهای رسانههای وابسته به حکومت در ایران، پاسخدهندگان سخنان نخستوزیر اسرائیل را محکوم کردند.
یکی از شرکتکنندگان در این مراسم گفت: «نتانیاهو اگر میتوانست کاری کند، برای مردم خودش میکرد».
یکی دیگر از این افراد نیز گفت حل بحران آب ایران نیازمند «هیچ اجنبیای» نیست و با کمک «دانشمندان داخلی» امکانپذیر است.
یکی دیگر از مصاحبهشوندگان نیز نتانیاهو را به تلاش برای «نابودی» ایران متهم کرد و افزود که او «نمیتواند به فکر من و مردم ایران باشد».
دیگر رسانههای داخلی، از جمله خبرگزاری صدا و سیما نیز به پوشش گسترده واکنشها در «مخالفت» با سخنان اخیر نخستوزیر اسرائیل پرداختند.
نتانیاهو ۲۱ مرداد در پیامی ویدیویی خطاب به مردم ایران گفت: «در این تابستان سوزان، شما حتی آب پاکیزه و خنک برای فرزندانتان ندارید. این نهایت ریاکاری است. بیاحترامی آشکار به مردم ایران است. شما شایسته چنین وضعیتی نیستید.»
او از آمادگی اسرائیل برای کمک به حل بحران آب در ایران پس از سقوط جمهوری اسلامی خبر داد و از مردم خواست به خیابانها بیایند: «شما فرزندان کوروش بزرگ هستید. اکنون زمان مبارزه برای آزادی است. اگر بخواهید، ایران آزاد یک رویا نیست. شما تنها نیستید؛ من در کنار شما هستم.»
بازتاب سخنان نتانیاهو در شبکههای اجتماعی
در شبکههای اجتماعی، حسابهای حامی حکومت بهشدت از سخنان نتانیاهو انتقاد کردند اما منتقدان جمهوری اسلامی این واکنش هماهنگ را نشانهای از «عمق بحران آب، ناتوانی نظام در حل آن و نگرانی مقامهای جمهوری اسلامی از بروز اعتراضات مردمی» دانستند.
کاربری با نام نیستی، در همین رابطه نوشت: «روزمرهنویسهای سایبری دارند به نتانیاهو حمله میکنند. شیطانکها دارند یکی یکی چهره واقعیشان را نشان میدهند. انگار آب ریختند توی سوراخ مورچهها.»
کاربر دیگری نیز انتقادات حامیان حکومت را به چالش کشید و گفت: «علی خامنهای آب را قطع کرده؛ نتانیاهو فقط یک شاهد است بر قطعی آب.»
یک کاربر با نام علیرضا نیز نوشت: «نتانیاهو در تابستان آب و برق و در زمستان گاز را قطع نکرده. نتانیاهو ثروت کشور را برای کشورهای بیگانه خرج نکرده. نتانیاهو محیط زیست را نابود نکرده.»
ادامه واکنش مقامهای جمهوری اسلامی به صحبتهای نتانیاهو
محمد رستمی، نماینده نیشابور در مجلس، در مراسم جاماندگان اربعین، سخنان نتانیاهو درباره کمک به حل بحران آب ایران را «دروغ» خواند و گفت: «ملت ایران با دشمنشناسی عمیق، هرگز فریب چنین ادعاهای پوچی را نمیخورد.»
او افزود: «ایران با فناوری آبشیرینکن و انتقال آب از خلیج فارس و دریای عمان، مانند پروژههای اجراشده در اصفهان و گلگهر، نیاز به هیچ کمک خارجیای ندارد.»
حسین رفیعی، عضو مجلس خبرگان و مسئول قرارگاه جنگ ترکیبی نیز در سخنانی هشدار داد اسرائیل میکوشد «مردم ایران را فریب دهد».
او ادامه داد: «مردم پشت سر رهبری، نیروهای نظامی، ارتش، سپاه، بسیج و نیروهای انتظامی ایستادهاند و هرگز صحنه را خالی نخواهند کرد.»
خبرگزاری حکومتی مهر گزارش داد پدر یونس نوفرستی، نظامی کشتهشده در جریان حملات اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه، در مراسم تشییع جنازه فرزندش، سخنان نتانیاهو را مورد انتقاد قرار داده است.
بر اساس این گزارش، او گفت: «حتی اگر از گرسنگی بمیریم نیز دست به سوی اجنبی دراز نخواهیم کرد .... مردم ایران بیبرقی و بیآبی را تحمل میکنند ولی دست بهسوی دشمن دراز نمیکنند.»
رسانههای ایران ۱۲ مرداد گزارش دادند ذخایر آبی ۱۹ سد بزرگ و مهم کشور به کمتر از ۲۰ درصد کاهش یافته است.
مسئولان جمهوری اسلامی در حالی مردم را به صرفهجویی و اصلاح الگوی مصرف فرامیخوانند که خود از حل ریشهای بحرانهای ساختاری و مدیریتی در حوزه آب و برق ناتوان بودهاند و اکنون تعطیلی استانهای مختلف کشور را بهعنوان راهکاری موقت برای جلوگیری از وخامت اوضاع به کار گرفتهاند.
بر اساس این گزارش که پنجشنبه ۲۳ مرداد منتشر شد، «هیچ هدف نظامی آشکاری» در زندان اوین وجود نداشته و حمله اسرائیل در «مغایرت با اصل تمایز» صورت گرفته است.
مایکل پِیج، معاون مدیر بخش خاورمیانه دیدهبان حقوق بشر، در همین رابطه گفت: «حمله اسرائیل زندگی از پیش پرمخاطره زندانیان اوین را با خطر جدی مواجه کرد. بسیاری از آنها مخالفان و فعالانی هستند که به ناحق زندانی شدهاند.»
در گزارش این سازمان آمده است: «تصور میرود در زمان حمله، بیش از هزار و ۵۰۰ نفر زندانی در زندان اوین نگاهداری میشدند، از جمله بسیاری از فعالان و مخالفان سیاسی که حکومت ایران در نقض حقوقشان دست به حبس آنها زده است.»
بر اساس این گزارش، این حملات در طول ساعات ملاقات، آسیب شدیدی به سالن ملاقات، آشپزخانه مرکزی، بهداری و بخشهایی که زندانیان، از جمله زندانیان سیاسی در آنها حبس بودند، وارد کردند.
دیدهبان حقوق بشر با استناد به آمار رسمی مقامهای جمهوری اسلامی افزود دستکم ۸۰ نفر از جمله «زندانیان، بستگان آنها و کارکنان زندان» در این حمله جان خود را از دست دادند.
زندان اوین دوم تیر و در جریان جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و جمهوری اسلامی هدف قرار گرفت.
اول مرداد، مطهره گونهای، زندانی سیاسی پیشین، گفت ماموران حکومت در زمان حمله اسرائیل به زندان اوین میخواستند زندانیان «زیر آوار جنگ دفن شوند».
حمله به زندان اوین و نقض قوانین بینالمللی
دیدهبان حقوق بشر در ادامه گزارش خود نوشت: «بر اساس حقوق بینالملل بشردوستانه که به نام حقوق منازعات مسلحانه نیز شناخته میشود، زندانها تاسیسات غیرنظامی مفروض میشوند. بررسیهای دیدهبان حقوق بشر هیچ مدرکی مبنی بر وجود اهداف نظامی در مجموعه زندان اوین در زمان حملات اسرائیل پیدا نکرد.»
این سازمان تاکید کرد طبق قوانین بینالمللی، «حملاتی را که غیرنظامیان و اهداف غیرنظامی را هدف بگیرند، بین غیرنظامیان و نظامیان تمایز قائل نشوند یا انتظار برود که به غیرنظامیان یا تاسیسات غیرنظامی به شکلی نامتناسب با هر گونه مزیت نظامی پیشبینیشده آسیب بزنند»، ممنوع هستند.
پیشتر ارتش اسرائیل اعلام کرده بود جمهوری اسلامی از زندان اوین برای عملیات اطلاعاتی علیه این کشور استفاده میکند.
دیدهبان حقوق بشر افزود ارتکاب موارد جدی نقض حقوق بینالملل بشردوستانه «با قصد مجرمانه»، چه به صورت عامدانه و چه از روی سهلانگاری، «جنایت جنگی» محسوب میشود و دولتها موظف هستند ضمن بررسی این اتهامات، عاملان را تحت پیگرد قرار دهند.
۳۱ تیر نیز سازمان عفو بینالملل اعلام کرد حملات ارتش اسرائیل به زندان اوین نقض جدی حقوق بینالملل بشردوستانه بوده و باید بهعنوان جنایت جنگی مورد تحقیقات کیفری قرار گیرد.
معاریو پنجشنبه ۲۳ مرداد به نقل از یک خبرنگار اسرائیلی گزارش داد در پی این تصمیم دمشق، هواپیمای حامل لاریجانی ناچار شد مسیر خود را از حریم هوایی عراق و ترکیه دنبال کند.
سوریه در زمان زمامداری بشار اسد یکی از متحدان اصلی جمهوری اسلامی در منطقه بود اما با سرنگونی حکومت او در آذرماه سال گذشته، روابط تهران و دمشق به تیرگی گرایید.
احمد الشرع، رییسجمهوری دوره انتقالی سوریه، بهمن ۱۴۰۳ از سیاستهای تهران در قبال حکومت اسد انتقاد کرد و گفت حضور شبهنظامیان جمهوری اسلامی در سوریه تهدیدی برای کل منطقه بود.
الشرع۳۰ آذر نیز گفته بود مخالفان با ساقط کردن اسد، پروژه جمهوری اسلامی در منطقه را ۴۰ سال به عقب بازگرداندند.
دیدار لاریجانی با دبیرکل حزبالله
سفر لاریجانی به لبنان و دیدار او با مقامها و سیاستمداران این کشور واکنشهای فراوانی را در پی داشته است.
او در ادامه رایزنیهای خود، بامداد ۲۳ مرداد با نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله لبنان، دیدار و گفتوگو کرد.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، گزارش داد قاسم در این دیدار از «حمایتهای مستمر» جمهوری اسلامی از «لبنان و مقاومت آن» در برابر اسرائیل و «ایستادگی ایران در کنار وحدت، حاکمیت و استقلال لبنان» قدردانی کرد.
این اظهارات در شرایطی مطرح شد که در روزهای اخیر موضوع خلع سلاح حزبالله بر روابط تهران و بیروت سایه افکنده است.
وزارت خارجه لبنان ۱۸ مرداد در بیانیهای اظهارات مقامهای حکومت ایران در مخالفت با خلع سلاح حزبالله را محکوم کرد و گفت جمهوری اسلامی بهتر است بهجای دخالت در امور سایر کشورها، به مشکلات مردم ایران بپردازد.
«سیلی» دولت لبنان به لاریجانی
معاریو در ادامه گزارش خود، فضای سیاسی پیرامون سفر لاریجانی به بیروت را «منفی» ارزیابی کرد و نوشت پیشتر شماری از جریانهای سیاسی لبنان خواستار لغو این سفر شده بودند.
جوزف عون، رییسجمهوری لبنان، ۲۲ مرداد در دیدار با دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، خواستار عدم دخالت تهران در امور داخلی این کشور شد.
او تاکید کرد: «هیچ گروهی در لبنان اجازه حمل سلاح یا درخواست حمایت خارجی را ندارد.»
نواف سلام، نخستوزیر لبنان نیز در دیدار با لاریجانی اعلام کرد بیروت هیچگونه دخالت در امور داخلی خود را نخواهد پذیرفت و انتظار دارد حکومت ایران بهطور شفاف و صریح به این اصول پایبند باشد.
روزنامه لبنانی ندا الوطن با اشاره به مواضع اخیر مقامهای دولت لبنان نوشت صحبتهای عون و سلام، «سیلی به صورت لاریجانی» بود.
اللِوا، دیگر روزنامه لبنانی، به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد لاریجانی در سفر به لبنان بهدنبال انتقال این پیام بود که هرگونه تلاش برای خلع سلاح «مقاومت» مردود است و جمهوری اسلامی آمادگی دارد از «چندین کارت» برای ممانعت از وقوع چنین رویدادی استفاده کند.
بر اساس این گزارش، لاریجانی در یکی از دیدارهای خود در لبنان تاکید کرد: «تهران به موضعگیری سیاسی بسنده نخواهد کرد و آماده است با همه امکانات موجود در کنار مقاومت بایستد و از آن حمایت کند.»
محور مقاومت عنوانی است که مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی برای گروههای مسلح مورد حمایت تهران در منطقه، نظیر جهاد اسلامی، حزبالله، حشد شعبی، حماس و حوثیهای یمن، استفاده میکنند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ساعاتی پیش از آن نیز در مراسم روز استقلال ایالات متحده که به میزبانی شبکه آمریکایی نیوزمکس در اورشلیم برگزار شد، جمهوری اسلامی ایران را «نیرویی افراطی و ویرانگر» خواند که هدف آن نابودی تمدن مشترک غرب و یهودیان است.
او در مصاحبهای که عصر چهارشنبه پخش شد نیز گفت اسرائیل طی کمتر از دو سال موفق شده با حملههای نظامی هماهنگ، «محور ایران» را فلج کند و کنترل آسمان تهران را نیز در اختیار بگیرد.
نتانیاهو اظهار داشت: «ما در ۲۰ ماه گذشته توانستیم زیرساختهای هستهای، موشکی و مراکز فرماندهی ایران را با کمک آمریکا هدف قرار دهیم. بسیاری از دانشمندان ارشد هستهای و فرماندهان نظامی آنها را در دقایق ابتدایی جنگ از میان برداشتیم.»
به گفته او، اسرائیل نهتنها در عرصه میدانی، بلکه در سطح روایتسازی و افکار عمومی نیز با جمهوری اسلامی درگیر است. او گفت: «ما در هفت جبهه علیه رژیم ایران جنگیدیم و جبهه هشتم، جنگ برای حقیقت است.» نتانیاهو از این نبرد با عنوان «طلوع شیران» نام برد و افزود: «در کتاب مقدس آمده است که قوم اسرائیل باید همچون شیر برخیزند و سربازان ما دقیقاً چنین کردند.»
نخستوزیر اسرائیل در بخش دیگری از سخنانش گفت حکومت جمهوری اسلامی باید توسط مردم ایران برانداخته شود و تاکید کرد که این هدف رسمی جنگ اسرائیل نبوده، اما میتواند «نتیجهای طبیعی» از تحولات اخیر باشد. او افزود: «مردم ایران خواهان آزادیاند. آنها میخواهند از این دیکتاتوری ترور که نزدیک به نیم قرن ادامه داشته، رهایی یابند.»
نتانیاهو در بخشی از این مصاحبه با اشاره به سوابق جمهوری اسلامی در حمله به اهداف آمریکایی، گفت: «این رژیم دوبار برای ترور دونالد ترامپ تلاش کرد، هزاران سرباز آمریکایی را در عراق و افغانستان با بمب کنار جادهای کشت یا زخمی کرد، سفارتخانههای آمریکا را هدف قرار داد و ۲۵۱ تفنگدار دریایی را در بیروت به قتل رساند.»
او هشدار داد اگر جمهوری اسلامی به سلاح اتمی دست پیدا کند، همانطور که در سخنان مقاماتش آمده، از آن علیه اسرائیل استفاده خواهد کرد. او گفت: «ما از تاریخ آموختهایم که اگر کسی تهدید به نابودیتان کرد، باید حرفش را باور کنید؛ همانطور که هیتلر گفت و عمل کرد.»
نخستوزیر اسرائیل همچنین به پیروزیهای اخیر ارتش اسرائیل در مقابل گروههای نیابتی حکومت ایران در منطقه اشاره کرد و گفت: «ما پیروزیهای بزرگی پشت سر هم داشتیم؛ در برابر حماس، حزبالله، رژیم قاتل اسد در سوریه و ایران.» او تاکید کرد این موفقیتها نتیجه «همکاری میان ارتش اسرائیل، موساد و شاباک» بوده است.
نتانیاهو گفت: «ما با هم جنگیدیم؛ مردان و زنانی که در میدان نبرد شجاعانه ایستادند. ما شیرمرد داریم و شیرزن.» او افزود اسرائیل در مسیر دستیابی به پیروزی، مفهوم «نابودی» دشمنانش را به سیاست رسمی خود تبدیل کرده و دیگر اعتقادی به «توهم صلح از طریق تسلیم» ندارد.
نخست وزیر اسرائیل گفت: «در جستجوی جایگزینی برای پیروزی، این ایده مطرح شد، چیزی که آنها آن را "راهحل سیاسی" مینامند، اما چیزی نیست جز واژهای دیگر برای شکست و تسلیم و این [اتفاق] نخواهد افتاد. چنین چیزی نخواهد شد.»
او در بخش دیگری از مصاحبه بار دیگر تاکید کرد که اسرائیل پیروزی را رها نخواهد کرد و گفت: «یا ما پیروز میشویم یا آنهایی که قصد نابودیمان را دارند. اما این ما هستیم که پیروز خواهیم شد.»
نتانیاهو سهشنبه نیز در پیامی ویدیویی خطاب به مردم ایران، با اشاره به بحران کمبود آب در کشور گفته بود که اکنون زمان «مبارزه برای آزادی» فرا رسیده است. او در بخشی از آن پیام نیز تاکید کرد: «عطش آب در ایران تنها با عطش آزادی برابر میکند.»
او برنامه هستهای جمهوری اسلامی را تهدیدی برای امنیت بینالملل خواند و تاکید کرد جمهوری اسلامی همچنان میتواند به مسیر دیپلماسی بازگردد و «توپ در زمین تهران است».
وزیران امور خارجه فرانسه و آلمان نیز روز چهارشنبه در پستهای جداگانهای در شبکه ایکس، ضمن انتشار تصویری از متن نامه سه کشور اروپایی به سازمان ملل درباره آمادگی برای فعالسازی مکانیسم ماشه، بار دیگر تاکید کردند که جمهوری اسلامی به هیچ وجه نباید به سلاح هستهای دست یابد.
از چند هفته پیش، بحران بر سر برنامه هستهای جمهوری اسلامی وارد مرحله تازهای شد، وقتی وزرای خارجه فرانسه، آلمان و بریتانیا هشدار دادند که اگر تا پایان ماه اوت ۲۰۲۵ توافقی «رضایتبخش» حاصل نشود، مکانیسم ماشه را فعال خواهند کرد؛ سازوکاری که بازگشت خودکار تحریمهای شورای امنیت علیه حکومت ایران را به دنبال دارد.
این سه کشور در نامهای رسمی به شورای امنیت و دبیرکل سازمان ملل، با تاکید بر نقض «عمدی» تعهدات برجامی از سوی تهران، اعلام کردند تحریمهای جهانی تسلیحاتی، محدودیتهای مرتبط با تجهیزات هستهای و محدودیتهای بانکی که یک دهه پیش لغو شده بود، دوباره اعمال خواهد شد. همزمان پیشنهاد کردند اجرای این تحریمها بهطور موقت تعلیق شود تا فرصت مذاکرات فراهم گردد، پیشنهادی که به گفته آنها بیپاسخ مانده است.
در تهران، مقامهای جمهوری اسلامی این تهدید را «غیرقانونی» خوانده و حتی احتمال خروج از معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) را مطرح کردند. محمدرضا عارف، معاون اول مسعود پزشکیان، گفت جمهوری اسلامی در «شرایط مناسب» آماده مذاکره مستقیم با آمریکا است، اما خواستار تضمینهای امنیتی و «اقدامات اعتمادساز» از سوی واشینگتن شده است.
ایراناینترنشنال پیشتر نسخهای از نامه محرمانه وزارت اطلاعات را منتشر کرده بود که در آن هشدار داده میشود فعالسازی مکانیسم ماشه میتواند فروش نفت را متوقف و بحرانهای اقتصادی، امنیتی و اجتماعی شدیدی ایجاد کند؛ از جمله افزایش بیکاری، نارضایتی عمومی و نوسانات ارزی. این نامه از نهادهای اقتصادی حساس خواسته بود خود را برای چنین سناریویی آماده کنند.
مقامهای اروپایی تاکید کردهاند که هدف نهایی جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است و توپ اکنون «در زمین تهران» است. در مقابل، یک مقام ارشد جمهوری اسلامی در گفتوگو با روزنامه تلگراف هشدار داده که بازگشت تحریمهای سازمان ملل میتواند «تهدید موجودیتی» برای حکومت باشد و پیامدهای آن «از جنگ هم ویرانگرتر» خواهد بود.
با نزدیکشدن به ضربالاجل پایان اوت، و در سایه بیاعتمادی عمیق میان تهران و غرب، فعالشدن مکانیسم ماشه میتواند نقطه عطفی تازه در مناقشه هستهای حکومت ایران رقم بزند—نقطهای که حتی در ارزیابیهای داخلی حکومت، توان اقتصادی و سیاسی جمهوری اسلامی را با آزمونی بیسابقه روبهرو میکند.
