خبرگزاری رویترز به نقل از پنج منبع مطلع گزارش داد که دولت دونالد ترامپ رییسجمهوری آمریکا، در حال مذاکره فعال با جمهوری آذربایجان و برخی از متحدان آسیای مرکزی باکو درباره امکان پیوستن به توافقهای عادیسازی روابط با اسرائیل موسوم به «توافقهای ابراهیم» است.
توافقات ابراهیم که در دوره اول ریاست جمهوری ترامپ امضا شد، شامل عادیسازی روابط دیپلماتیک چهار کشور مسلماننشین با اسرائیل از طریق میانجیگری ایالات متحده بود.
با این حال، به گفته منابع آگاه، جمهوری آذربایجان و تمام کشورهای آسیای مرکزی از پیش روابط دیپلماتیک دیرینهای با اسرائیل دارند و گسترش توافقات ابراهیم به این کشورها عمدتا نمادین خواهد بود.
این منابع افزودند که تمرکز چنین توافقهای احتمالی بر تقویت همکاریها در زمینههایی مانند تجارت و همکاریهای نظامی است.
آمادگی ترامپ برای توافقاتی با دامنه محدودتر
رویترز نوشت که چنین گسترشی نشاندهنده آمادگی ترامپ برای دستیابی به توافقاتی با دامنهای محدودتر از هدف بزرگتر دولتش برای متقاعد کردن عربستان سعودی به برقراری روابط با اسرائیل است؛ موضوعی که با توجه به ادامه جنگ در غزه با چالش جدی روبهروست.
عربستان سعودی بارها اعلام کرده که بدون برداشتن گامهایی به سمت به رسمیت شناختن کشور فلسطین از سوی اسرائیل، این کشور را به رسمیت نخواهد شناخت.
شمار زیاد کشتهشدگان در غزه و گرسنگی ناشی از محاصره کمکها و عملیات نظامی اسرائیل، خشم کشورهای عربی را برانگیخته و تلاشها برای اضافه کردن کشورهای مسلماننشین به توافقات ابراهیم را پیچیدهتر کرده است.
همچنین در اردیبهشت ماه، رییسجمهوری آمریکا، در نشست سران شورای همکاری خلیج فارس با اشاره به دیدارش با رییس دولت انتقالی سوریه گفت که از احمد الشرع خواسته روابط کشورش با اسرائیل را عادیسازی کند.
اما در هفتههای اخیر و به دنبال درگیریها در سویدا، اسرائیل حملاتی را علیه مواضع دولتی دمشق انجام داد.
صلح با ارمنستان، پیششرط برای جمهوری آذربایجان
در حالی که مقامهای دولت ترامپ بهطور علنی از چند کشور بالقوه بهعنوان نامزد پیوستن به توافقات ابراهیم یاد کردهاند، اما به گفته منابع آگاه، مذاکرات با باکو، از ساختار و جدیت بیشتری برخوردار است.
دو منبع آگاه ابراز داشتند که امکان دارد توافقی میان جمهوری آذربایجان و اسرائیل ظرف چند هفته یا چند ماه حاصل شود.
اما سه منبع مطلع به رویترز گفتند که یکی از موانع مهم در امضای این توافق، درگیری جمهوری آذربایجان با همسایهاش ارمنستان است.
به گفته آنان، دولت ترامپ دستیابی به صلح بین این دو کشور منطقه قفقاز را پیششرطی برای پیوستن جمهوری آذربایجان به توافقات ابراهیم میداند.
کدام متحد باکو به توافقات ابراهیم میپیوندد؟
استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ در ماه مارس به باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان، سفر و با الهام علیاف رییسجمهور این کشور دیدار کرد.
علاوه بر این، به گفته منابع آگاه، مشاور اصلی ویتکاف نیز در بهار امسال با علیاف دیدار کرد تا درباره توافقات ابراهیم گفتوگو کند.
بر اساس گزارش رویترز، در چارچوب این گفتوگوها، مقامهای جمهوری آذربایجان با مقامهایی در کشورهای آسیای مرکزی از جمله قزاقستان تماس گرفتهاند تا میزان تمایل آنان برای پیوستن به گسترش توافقات ابراهیم را ارزیابی کنند.
اماهنوز مشخص نیست کدام کشور آسیای مرکزی از جمله ازبکستان، ترکمنستان، تاجیکستان و قرقیزستان به توافقهای ابراهیم بپیوند.
وزارت امور خارجه آمریکا، در پاسخ به پرسشها درباره کشورهای مشخص، توضیحی نداد اما اعلام کرد گسترش توافقات یکی از اهداف کلیدی دولت ترامپ است.
یکی از مقامهای آمریکایی به رویترز گفت: «ما تلاش میکنیم کشورهای بیشتری را به این توافقات وارد کنیم.»
تاکنون دولت جمهوری آذربایجان و اسرائیل از اظهارنظر در این زمینه خودداری کردهاند.
باراک جمعه ۱۰ مرداد در واشینگتن به خبرنگاران گفت: «اهداف ایالات متحده، الشرع و متحدان ما همراستا شدهاند، اما گروههای زیادی در تلاش برای ایجاد اخلال در این رابطه هستند.»
او تاکید کرد که جمهوری اسلامی در این میان «چالش بسیار جدیتری برای همگان» محسوب میشود.
او افزود که نیروهای تحت کنترل سپاه پاسداران و داعش «عناصر مشترک زیادی دارند که میخواهند وضعیت را بیثبات کنند».
روزنامه اسرائیل هیوم پنجشنبه به نقل از یک مقام ارشد امنیتی گزارش داد که تهدیدهای جدی درباره احتمال حملات تروریستی از سوی گروههای مورد حمایت جمهوری اسلامی ایران از جنوب سوریه دریافت شده و اسرائیل بهدنبال جلوگیری از شکلگیری یک جبهه جدید در این منطقه است.
این مقام امنیتی گفت مذاکراتی میان تلآویو و رژیم حاکم در دمشق درباره غیرنظامیسازی جنوب سوریه در جریان است و تعیین جدول زمانی برای اجرای آن در دستور کار دو طرف قرار دارد.
این مقام اسرائیلی تاکید کرده که گزارشها درباره نفوذ نیروهای ارتش اسرائیل به خاک سوریه نادرست است و تلآویو هیچ قصدی برای مداخله در امور داخلی سوریه ندارد.
او با اشاره به روند مذاکرات افزود که فضای گفتوگوها مثبت بوده و انتظار میرود در آینده نزدیک دیدارهایی میان نمایندگان دو طرف برگزار شود.
شبکه «کان» اسرائیل چهار مرداد گزارش داد که ریاض در هفتههای اخیر پیامهایی به اسرائیل ارسال کرده و خواسته از تضعیف حکومت احمد الشرع، خودداری کند زیرا او تمایلی به درگیری با اسرائیل ندارد و حفظ ثباتش میتواند به دور کردن تهران از سوریه کمک کند.
شبکه «کان» شنبه ۴ مرداد این خبر را به به نقل از یک منبع در خاندان سلطنتی عربستان سعودی گزارش داد.
این مقام سعودی که نامش فاش نشده، تاکید کرده که باید به الشرع فرصت داده شود تا سوریه را اداره کند، چرا که این اقدام در راستای کاهش نفوذ جمهوری اسلامی و پیشبرد صلح منطقهای است.
ترامپ در این پیام که جمعه ۱۰ مرداد منتشر شد، نوشت: «دستور دادهام دو زیردریایی هستهای در مناطق مناسب مستقر شوند، فقط برای اینکه اگر این اظهارات احمقانه و آتشافروزانه صرفا حرف نباشند، آمادگی داشته باشیم»
ترامپ توضیحی درباره زمان یا محل دقیق استقرار زیردریاییها ارائه نکرده است.
او با اشاره به اظهارات مدودف، آنها را «بسیار تحریکآمیز» توصیف کرد و افزود: «کلمات بسیار مهماند و میتوانند به پیامدهای ناخواسته منجر شوند. امیدوارم این مورد یکی از آنها نباشد.»
ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه نیز جمعه از ادامه مذاکرات صلح میان مسکو و کییف استقبال کرد، اما در عین حال گفت تغییری در اهداف روسیه در جنگ با اوکراین پدید نیامده است. این نخستین واکنش پوتین به ضربالاجل جدید دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، برای خاتمه مناقشه اوکراین به شمار میرود.
تنش میان ترامپ و مدودف در روزهای اخیر افزایش یافته است.
ترامپ سهشنبه به روسیه هشدار داد که ظرف «۱۰ روز از امروز» با آتشبس در اوکراین موافقت کند، در غیر این صورت این کشور و خریداران نفت آن با تعرفههایی مواجه خواهند شد.
در مقابل، مسکو که شروط خود را برای صلح در اوکراین تعیین کرده، هیچ نشانهای از پذیرش ضربالاجل ترامپ نشان نداده است.
مدودف، که اکنون معاون شورای امنیت روسیه است، دوشنبه ترامپ را به «بازی با اولتیماتومها» متهم کرد و به او یادآوری کرد که روسیه همچنان توانمندیهای هستهای دوران شوروی را در اختیار دارد.
مدودف افزود: «هر اولتیماتوم جدید، یک تهدید و گامی بهسوی جنگ است. نه جنگ میان روسیه و اوکراین، بلکه با کشور خودِ ترامپ.»
مدودف که پس از آغاز حمله نظامی روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، به یکی از صریحترین چهرههای ضدغربی کرملین تبدیل شده، از سوی منتقدان روس به عنوان سیاستمداری غیرمسئول و تندرو شناخته میشود.
با این حال، برخی دیپلماتهای غربی معتقدند اظهارات او بازتابی از فضای فکری تصمیمسازان اصلی در کرملین است.
خبرگزاری رویترز جمعه ۱۰ مرداد در گزارشی نوشت دولت ترامپ تعرفههایی بین ۱۰ تا ۴۱ درصد بر کالاهای وارداتی از ۶۹ شریک تجاری جدید وضع کرده که طبق تحلیل موسسه «کپیتال اکونومیکس»، نرخ مؤثر تعرفه واردات آمریکا را از ۲/۳ درصد در سال گذشته به حدود ۱۸ درصد افزایش میدهد.
بر اساس این تصمیم، تعرفه واردات کالاهای کانادایی به ۳۵ درصد، برزیل به ۵۰ درصد، هند به ۲۵ درصد، تایوان به ۲۰ درصد و سوئیس به ۳۹ درصد افزایش یافته است.
تعرفه عمومی ۱۰ درصدی برای کشورهایی که نامشان در فهرست نیست، اعمال خواهد شد.
این اقدام باعث افت شاخصهای بازار در اروپا و آمریکا شد؛ شاخص استوکس ایکس-۶۰۰ اروپا ۱/۳ درصد افت کرد و معاملات آتی بازار والاستریت نیز کاهش یافت.
بازار سهام کانادا و بسیاری از کشورهای آسیایی نیز واکنش منفی نشان دادند.
وزارت بازرگانی آمریکا اعلام کرد که در پی اعمال تعرفهها، قیمت کالاهایی مانند لوازم خانگی در ماه ژوئن ۱/۳ درصد افزایش یافته است که بالاترین نرخ از مارس ۲۰۲۲ است.
در واکنش به این تصمیم، کشورهای متعددی از آمادگی برای مذاکره با آمریکا خبر دادند.
تایوان اعلام کرد که تعرفه ۲۰ درصدی «موقتی» است و تلاش خواهد کرد تا نرخ کمتری اعمال شود.
وزیر بازرگانی آفریقای جنوبی گفت بهدنبال «اقدامات عملی برای محافظت از مشاغل» در برابر تعرفه ۳۰ درصدی آمریکا است.
سوئیس نیز خواستار «راهحل مذاکرهای» شد. ژانفیلیپ کول، معاون مدیر فدراسیون صنایع مکانیکی و الکترونیکی سوئیس گفت: «این یک شوک عظیم برای صنعت صادراتی و کل کشور است.»
وزیر دارایی تایلند هم گفت کاهش تعرفه از ۳۶ درصد به ۱۹ درصد میتواند به رقابتپذیری اقتصادی کشورش کمک کند.
در سوی دیگر، استرالیا از آنکه نرخ حداقل ۱۰ درصدی برای صادراتش حفظ شده ابراز خرسندی کرد.
اما کارشناسان میگویند این تعرفهها اثر کلی منفی بر رشد اقتصادی خواهند داشت. توماس روپف، مدیر بانک ویپی در سنگاپور گفت: «در جنگ تجاری، هیچ برندهای وجود ندارد.»
یوهانس زلباخ، تولیدکننده شراب در دره موسل آلمان، نیز گفت: «این تعرفهها هم به ما لطمه میزند، هم به آمریکاییها.»
در مورد کانادا، ترامپ تعرفههای مرتبط با مواد مخدر را از ۲۵ درصد به ۳۵ درصد افزایش داد و گفت کانادا در مهار جریان غیرقانونی فنتانیل با آمریکا همکاری نکرده است.
در مقابل، مکزیک از تعرفه ۳۰ درصدی به مدت ۹۰ روز معاف شد تا فرصت مذاکره برای توافق تجاری جدید فراهم شود.
هند نیز در حال مذاکره با آمریکاست، چرا که تعرفه ۲۵ درصدی ممکن است حدود ۴۰ میلیارد دلار از صادرات آن کشور را تحت تاثیر قرار دهد.
چین تا ۱۲ اوت فرصت دارد تا به توافقی پایدار با دولت ترامپ دست یابد. اتحادیه اروپا اما در پایان ماه ژوئیه با آمریکا به توافقی برای اعمال تعرفه ۱۵ درصدی دست پیدا کرد.
