رویترز به نقل از سه منبع آگاه از مسائل داخلی گروه مسلح حزبالله لبنان که تحت حمایت جمهوری اسلامی فعالیت میکند، گزارش داد که این گروه بازنگری استراتژیک بزرگی را آغاز کرده و در حال بررسی کاهش نقش خود بهعنوان یک گروه مسلح است، هرچند هنوز تصمیم به خلع سلاح کامل خود نگرفته است.
خبرگزاری رویترز جمعه نوشت که تصمیمات در این زمینه هنوز نهایی نشده اما نشاندهنده فشارهای شدیدی است که بر این گروه شبهنظامی لبنانی پس از آتشبس ماه نوامبر با اسرائیل اعمال شده است.
نیروهای اسرائیلی همچنان مناطقی را که تحت نفوذ حزبالله هستند هدف قرار میدهند و این گروه را به نقض آتشبس متهم میکنند، اتهامی که حزبالله آن را رد میکند.
این گروه همچنین با بحران مالی شدید، درخواستهای آمریکا برای خلع سلاح و کاهش نفوذ سیاسی خود پس از روی کار آمدن کابینهای جدید با حمایت آمریکا در لبنان، روبهروست.
مشکلات حزبالله با دگرگونیهای عظیم در توازن قدرت منطقهای وخیمتر شده است. اسرائیل در سال گذشته فرماندهی این گروه را از بین برد، هزاران نیروی آن را کشت و بخش عمدهای از زرادخانه تسلیحاتیاش را نابود کرد.
همچنین بشار اسد، متحد حزبالله، سقوط کرد و این امر یکی از خطوط مهم تامین تسلیحات این گروه از مبداء ایران را قطع کرد.
پیشتر منابع آگاه به شبکه العربیه گفته بودند که با وجود اظهارات مکرر نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله، درباره بازسازی ساختار داخلی این گروه، حزبالله با کاهش چشمگیر توان نظامی و انسانی روبهرو شده است.
با استناد به اظهارات حسن نصرالله، دبیرکل سابق حزبالله، این گروه تا اکتبر ۲۰۲۱ حدود ۱۰۰ هزار نیروی نظامی آموزشدیده در اختیار داشت، اما منابع آگاه به العربیه گفتهاند حدود ۱۰ هزار نفر از نیروها در جریان جنگ اخیر با اسرائیل از خدمت خارج شدهاند و شمار فعلی نیروهای حزبالله به حدود ۶۰ هزار نفر کاهش یافته است.
یک منبع امنیتی منطقهای و یک مقام ارشد لبنانی، به رویترز گفتند که مشخص نیست جمهوری اسلامی پس از جنگی سنگین که با اسرائیل داشت، اکنون چقدر میتواند به حزبالله کمک کند.
یک مقام ارشد دیگر که از جلسات داخلی حزبالله مطلع است و نخواست نامش فاش شود، گفت که این گروه گفتگوهای پنهانی درباره گامهای بعدی خود برگزار کرده و کمیتههای کوچکی بهصورت حضوری یا از راه دور تشکیل جلسه دادهاند تا درباره ساختار رهبری، نقش سیاسی، فعالیتهای اجتماعی و توسعهای و تسلیحات بحث کنند.
به گفته این مقام و دو منبع دیگر، حزبالله به این نتیجه رسیده که زرادخانهای که برای بازدارندگی در برابر اسرائیل جمعآوری کرده بود، اکنون به یک نقطه ضعف تبدیل شده است.
این مقام گفت: «حزبالله بیش از حد قدرت داشت. تمام این قدرت تبدیل به نقطه ضعف شد.»
حزبالله تحت رهبری حسن نصرالله که سال گذشته کشته شد، به یک بازیگر نظامی منطقهای تبدیل شد که دهها هزار مبارز، راکت و پهپاد در اختیار داشت و آماده حمله به اسرائیل بود. این گروه همچنین از گروههای شبهنظامی متحد خود در سوریه، عراق و یمن پشتیبانی میکرد.
از زمان جنگ اخیر میان حزبالله و اسرائیل، حزبالله برخی از انبارهای تسلیحاتی خود در جنوب لبنان را طبق مفاد آتشبس سال گذشته به ارتش لبنان تحویل داده است، هرچند اسرائیل میگوید زیرساختهای نظامی وابسته به حزبالله در آن مناطق را هدف قرار داده است.
منابع آگاه به رویترز گفتند که حزبالله اکنون در حال بررسی تحویل برخی دیگر از تسلیحات خود در نقاط دیگر کشور است، بهویژه موشکها و پهپادهایی که بهعنوان تهدیدی بزرگ برای اسرائیل شناخته میشوند.
بر اساس این گزارش، شرط حزبالله برای چنین کاری عقبنشینی اسرائیل از جنوب لبنان و توقف حملاتش است.
اما این گروه قصد ندارد تمام زرادخانه خود را واگذار کند. به گفته منابع، برای مثال، حزباللهه قصد دارد سلاحهای سبک و موشکهای ضدتانک را حفظ کند تا در برابر حملات احتمالی آینده بتواند از خود دفاع کند.
تلاش حزبالله برای حفظ هرگونه توانایی نظامی با اهداف اسرائیل و آمریکا مغایر خواهد بود. بر اساس مفاد آتشبس با میانجیگری آمریکا و فرانسه، ارتش لبنان موظف به ضبط «تمام سلاحهای غیرمجاز» حزبالله شده است.
آمریکا و اسرائیل حزبالله را یک گروه تروریستی میدانند.
تاکید فرانسه بر خلع سلاح حزبالله
وزارت امور خارجه فرانسه نیز تاکید کرده که طبق مفاد توافق آتشبس، «برچیدن پایگاههای نظامی غیرمجاز در خاک لبنان تنها بر عهده ارتش لبنان است».
سخنگوی این وزارتخانه پنجشنبه اعلام کرد که نیروهای مسلح لبنان «از ماهها پیش در هماهنگی با سازوکار نظارتی و نیروهای یونیفل (نیروی موقت سازمان ملل متحد در لبنان) به انجام ماموریت خود ادامه دادهاند».
او افزود: «حملات هوایی اسرائیل جایی در این روند ندارند.»
سخنگوی وزارت امور خارجه فرانسه تاکید کرد: «رعایت آتشبس برای همه – بدون استثنا – الزامی است تا امنیت غیرنظامیان در دو سوی خط آبی تضمین شود.»
فرانسه از اسرائیل خواسته که از تمام قلمرو لبنان عقبنشینی کند و بهطور کامل آتشبس برقرار شده در نوامبر گذشته را رعایت کند.
فرانسه که روابط سنتی با لبنان دارد، از تشدید خشونتهای اخیر میان اسرائیل و حزبالله که تاکنون بیش از ۲۰۰ کشته برجای گذاشته، ابراز نگرانی کرده است.
سخنگوی وزارت امور خارجه فرانسه گفت که پاریس «حملات هوایی اسرائیل به لبنان را محکوم میکند». او در عین حال خواستار «بیشترین میزان خویشتنداری» است.
این گروه از بازرسان آژانس جمعه ۱۳ تیر بهصورت زمینی از ایران خارج شدند.
والاستریت ژورنال افزود: «بازرسان از زمان حمله اسرائیل به ایران در ۱۳ ژوئن (۲۴ خرداد) در تهران مستقر بودند و امکان بازدید از سایتهای هستهای ایران را نداشتند. آنها ابتدا در هتلی در پایتخت اقامت داشتند، اما احتمال دارد سپس به یکی از ساختمانهای وابسته به سازمان ملل منتقل شده باشند.»
لارنس نورمن، خبرنگار این رسانه، نیز گزارش داد بازرسان از طریق مرز زمینی ایران را ترک کردند و به ارمنستان رفتند.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی با انتشار مطلبی در شبکه اجتماعی ایکس، خروج بازرسان این نهاد از ایران را تایید کرد و گفت آنها به وین، مقر آژانس، رسیدهاند.
در واکنش به این خبر، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، بار دیگر بر «اهمیت حیاتی» گفتوگوی این نهاد با جمهوری اسلامی درباره نحوه «از سرگیری هرچه سریعتر فعالیتهای ضروری نظارتی و راستیآزمایی» در ایران تاکید کرد.
خروج بازرسان آژانس از ایران در شرایطی صورت میگیرد که مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، ۱۱ تیر قانون «الزام دولت به تعلیق همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی» را برای اجرا ابلاغ کرد. این قانون پیشتر به تصویب مجلس و تایید شورای نگهبان رسیده بود.
آمریکا، فرانسه و آلمان تصمیم تهران برای تعلیق همکاری با آژانس را محکوم کردهاند.
تشدید تنشها میان تهران و آژانس
والاستریت ژورنال در ادامه گزارش خود نوشت خروج بازرسان آژانس از ایران امکان «دسترسی بینالمللی موثر» به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی را عملا از میان میبرد و زمینه را برای ادامه فعالیتهای هستهای این کشور بدون نظارت مستقیم فراهم میکند.
با این حال، نهادهای اطلاعاتی کشورهای غربی و اسرائیل همچنان فعالیتهای جمهوری اسلامی را بهدقت رصد میکنند و آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز به تصاویر ماهوارهای از سایتهای هستهای ایران دسترسی دارد.
والاستریت ژورنال هشدار داد تحولات اخیر میتواند به تشدید تنشها بر سر پایبندی تهران به معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) منجر شود.
تنش میان جمهوری اسلامی و آژانس بینالمللی در سالهای گذشته بهتدریج شدت گرفته است.
ایران تنها کشور غیرهستهای در جهان است که اقدام به تولید اورانیوم با غنای ۶۰ درصد کرده و همزمان از همکاری با تحقیقات ششساله آژانس درباره منشاء مواد هستهای اعلامنشده در خاک خود سر باز زده است.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی در دو سال گذشته بارها اعلام کرده بهدلیل محدودیتهای موجود نمیتواند با اطمینان تایید کند برنامه هستهای جمهوری اسلامی صرفا با اهداف صلحآمیز دنبال میشود.
پس از حملات اسرائیل و آمریکا به سایتهای هستهای در ایران، مقامهای جمهوری اسلامی بهشدت از مواضع آژانس بینالمللی و شخص گروسی در قبال پرونده هستهای تهران انتقاد کردهاند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، ۹ تیر با انتقاد تند از مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی گفت گزارشهای او «بهانهای» برای حمله اسرائیل و آمریکا به ایران فراهم کرد.
او افزود: «برخورد دوگانه یکی از بدترین رویکردها و سیاستها در قبال هنجارهای بینالمللی است. آژانس قصور پرتبعاتی را مرتکب شد. آژانس با ارائه گزارش بهانهای را فراهم کرد و در قبال اقدام علیه ایران موضع شایستهای را اتخاذ نکرد.»
لاوروف جمعه ۱۳ تیر در نشست خبری مشترک با فیصل بن فرحان، همتای عربستانی خود، در مسکو گفت: «ما بسیار امیدواریم جنگ ۱۲ روزه تمام شده باشد. با این حال، نمیخواهیم اوضاع را به حال خود رها کنیم زیرا "حزب جنگ" هنوز در خاورمیانه بسیار فعال است.»
او همچنین از مواضع اروپا در قبال پرونده هستهای جمهوری اسلامی انتقاد کرد و افزود کشورهای اروپایی در نشست اخیر شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی «در شرایطی که هیچ ضرورت آشکاری وجود نداشت، بهطور شتابزده تصمیماتی علیه ایران اتخاذ کردند».
به گفته لاوروف، این تصمیمها نهتنها به کاهش تنش کمک نکردند بلکه روند مذاکرات را نیز تضعیف کردند و عملا بهانهای برای توسل به گزینههای نظامی فراهم آوردند: «امیدوارم همکاران اروپایی ما از این موضوع درس لازم را بگیرند.»
وزیر خارجه روسیه همچنین اعلام کرد مسکو در حال رایزنی با مقامهای تهران و واشینگتن است و افزود جمهوری اسلامی یکی از محورهای گفتوگوی تلفنی ۱۲ تیر میان ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه و دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا بود.
اظهارات لاوروف در حالی بیان میشود که کشورهای اروپایی فشارها بر جمهوری اسلامی را برای آغاز مجدد همکاریها با آژانس بینالمللی انرژی اتمی تشدید کردهاند.
بریتانیا، فرانسه و آلمان، موسوم به تروئیکای اروپایی، ۹ تیر در بیانیهای مشترک از حکومت ایران خواستند «فورا همکاری کامل با آژانس را مطابق با تعهدات قانونی خود از سر بگیرد و تمام اقدامات لازم را برای تامین ایمنی و امنیت کارکنان آژانس انجام دهد».
ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، ۱۱ تیر هشدار داد در صورتی که جمهوری اسلامی حاضر به پذیرش چارچوبی «سختگیرانه و پایدار» برای فعالیتهای هستهای خود نباشد، پاریس بههمراه برلین و لندن برای فعالسازی مکانیسم ماشه اقدام خواهند کرد.
بن فرحان: منطقه نباید به تشنجهای بیمورد کشیده شود
وزیر خارجه عربستان سعودی در نشست خبری با همتای روس خود در مسکو، جنگ اخیر میان جمهوری اسلامی و اسرائیل را «نگرانکننده» خواند و بر لزوم حل و فصل منازعات از طریق مذاکره تاکید کرد.
بن فرحان گفت: «امیدواریم که این مرحله پشت سر گذاشته شده باشد، ایده توسل به راهحل نظامی به پایان رسیده باشد و اکنون در آستانه مرحلهای مثبت از مذاکرات باشیم که به حل این پرونده به شکلی عادلانه و درست منجر شود. این همان مسیری است که ما با تمام توان از آن حمایت خواهیم کرد.»
او خواستار «بازگشت فوری به مسیر مذاکره» در خصوص برنامه هستهای حکومت ایران شد و تاکید کرد «همکاری کامل» با آژانس بینالمللی انرژی اتمی نقشی کلیدی در این روند ایفا میکند.
بن فرحان با تمجید از نقش روسیه در قبال پرونده هستهای تهران افزود: «برای ما اهمیت دارد که این نقشآفرینی ادامه یابد، بهگونهای که به دستیابی به راهحلهای مبتنی بر مذاکره کمک کند، نگرانیها درباره برنامه هستهای ایران را پاسخ دهد و از ارائه بهانه برای توسل به زور جلوگیری کند. همچنین مانع آن شود که منطقه ما به سمت تشنجهای بیمورد کشیده شود یا به دامن خطرهایی بیفتد که ما نیازی به آنها نداریم.»
مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، ۱۳ تیر از مواضع «مسئولانه» کشورهای منطقه در جریان جنگ حکومت ایران با اسرائیل تمجید کرد.
با این حال، روزنامه اسرائیل هیوم، ۱۲ تیر به نقل از منابع آگاه گزارش داد در جریان جنگ ۱۲ روزه، چندین کشور منطقه از جمله عربستان سعودی بهطور محرمانه در عملیات رهگیری پهپادهای حکومت ایران مشارکت داشتند.
رسانههای آمریکایی ۱۲ تیر گزارش دادند ترامپ در کاخ سفید با خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، دیدار و گفتوگو کرده است.
ترامپ شامگاه ۱۲ تیر ضمن تایید این دیدار گفت: «یکی از موضوعاتی که درباره آن گفتوگو کردیم، اضافه شدن کشورهای دیگر به پیمان ابراهیم بود. اکنون که ایران از نظر تهدید هستهای حذف شده و دستکم برای مدتی طولانی از معادله خارج است، گمان میکنم کشورهای بیشتری به پیمان ابراهیم خواهند پیوست.»
ترامپ هشتم تیر نیز با اشاره به تضعیف قدرت منطقهای جمهوری اسلامی و تاثیر آن بر استقبال کشورها از عادیسازی روابط با اسرائیل گفته بود: «ما همین حالا کشورهای واقعا بزرگی در این توافقنامهها داریم و فکر میکنم اکنون زمان آن است که شروع به افزودن دیگر کشورها کنیم، چون مشکل اصلی در این میان ایران بود.»
در روزهای اخیر، گمانهزنیها درباره گسترش پیمان ابراهیم و برقراری روابط دیپلماتیک میان کشورهای منطقه و اسرائیل بالا گرفته است.
گزارشها حاکی است سوریه و پس از آن لبنان از گزینههای اصلی برای پیوستن به این پیمان محسوب میشوند.
این تحولات در حالی صورت میگیرد که به گزارش برخی منابع، احتمال برگزاری دور جدیدی از مذاکرات میان تهران و واشینگتن در هفته آینده وجود دارد و از اسلو، پایتخت نروژ، بهعنوان گزینهای محتمل برای میزبانی این گفتوگوها یاد میشود.
ریاض و تحولات منطقه
وزیر دفاع عربستان سعودی که برادر کوچکتر محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور است، در سفر خود به واشینگتن با پیت هگست، همتای آمریکایی خود و همچنین استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه هم دیدار کرد.
اکسیوس در گزارشی نوشت: «دولت ترامپ قصد دارد در ماههای پیش رو برای دستیابی به یک توافق صلح تاریخی میان عربستان سعودی و اسرائیل تلاش کند.»
اسرائیل ابتدا در سپتامبر ۲۰۲۰ در چارچوب پیمان ابراهیم با دو کشور امارات متحده عربی و بحرین روابط سیاسی و دیپلماتیک برقرار کرد و سپس در اکتبر همان سال با مراکش و در دسامبر ۲۰۲۲ با سودان، پیمان عادیسازی روابط به امضا رساند.
تهران همواره از مخالفان سرسخت عادی شدن روابط اسرائیل با کشورهای منطقه بوده است.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، مهر ۱۴۰۲ عادیسازی روابط اسرائیل و کشورهای منطقه را به «شرطبندی روی اسب بازنده» تشبیه کرد و آن را «قماری محکوم به باخت» خواند.
