در پی افزایش چشمگیر تراکنشهای مشکوک مالی مرتبط با ایران، نهاد ضدپولشویی کانادا اعلام کرد که بهزودی دستورالعملهای سختگیرانهتری برای بانکها و موسسات مالی درباره نظارت، راستیآزمایی و گزارشدهی درباره مراودات مالی با ایران منتشر خواهد کرد.
نشریه گلوبال اند میل، دوشنبه ۹ تیر نوشت دستورالعمل جدید بر اساس توصیههای اخیر گروه ویژه اقدام مالی (افایتیاف) تنظیم شده که ایران را بههمراه کره شمالی و میانمار در فهرست کشورهای پرریسک و دارای «نقصهای راهبردی چشمگیر» قرار داده است.
افایتیاف در بیانیهای در تاریخ ۱۳ ژوئن اعلام کرد ایران هنوز برنامه اقدام سال ۲۰۱۶ برای مقابله با تامین مالی تروریسم را به اجرا نگذاشته و همچنان در زمینههای مهمی مانند شناسایی منابع مالی مشکوک، توقیف داراییهای مرتبط با تروریسم و کنترل موثر بر موسسات انتقال ارزش مجاز، کاستی دارد.
این اقدام، دومین هشدار نهاد ضدپولشویی کانادا در سال جاری است و همزمان با افزایش تنشها در خاورمیانه و در واکنش به حملات اسرائیل و آمریکا به تاسیسات هستهای ایران و موشکپرانیهای متقابل تهران صورت میگیرد.
بر اساس دادههای اولیه، این نهاد در سال مالی ۲۰۲۴–۲۰۲۵ بیش از ۱۹ هزار و ۵۰۰ گزارش تراکنش مشکوک مرتبط با ایران دریافت کرده که در مقایسه با شش هزار و ۸۶۶ مورد در سال پیش و تنها ۱۴۲ مورد در سال ۲۰۲۱، افزایش چشمگیری داشته است.
طبق مقررات فعلی، تمام تراکنشهای مالی مربوط به ایران، صرفنظر از مبلغ آنها، باید بهعنوان «تراکنش پرریسک» ثبت و به نهاد ضدپولشویی کانادا گزارش داده شوند.
کانادا در سال ۲۰۲۴ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را بهعنوان یک سازمان تروریستی معرفی و تحریمهای بیشتری علیه ایران اعمال کرده است.
با این حال، نهاد ضدپولشویی کانادا هشدار داده که بسیاری از نقل و انتقالهای مالی مرتبط با ایران از مسیرهای غیررسمی و خارج از نظام بانکی انجام میشوند. بهویژه کسبوکارهای خدمات پولی و سیستمهای سنتی مانند «صرافی» از جمله نقاط کور نظارتی محسوب میشوند.
در گزارشی که کمیسیون کالن در سال ۲۰۲۲ منتشر کرد، به فعالیت غیررسمی برخی از این موسسات پس از بستهشدن حسابهای بانکیشان اشاره شده بود.
به گفته دارن گیب، رییس ارتباطات نهاد ضدپولشویی کانادا اخیرا موارد عدم انطباق را با شدت بیشتری به دستگاههای مسئول گزارش میکند.
یهگقته او تا پایان مارس ۲۰۲۵، تعداد دو هزار و ۷۷۸ موسسه خدمات پولی در کانادا در این نهاد ثبت شدهاند و موسسات ثبتنشده در معرض پیگرد قرار دارند.
سخنگوی قوه قضاییه در نشست خبری دوشنبه ۹ تیر ماه خود، بدون اشاره به هویت و تعداد افراد بازداشتشده اروپایی، از ابلاغ دستور تشکیل شعب ویژه در دادگستریهای سراسر کشور برای رسیدگی به پرونده کسانی خبر داد که از آنها بهعنوان «خائنان و مزدوران» نام برد.
جهانگیر با بیان اینکه «به پرونده مزدوران و وطنفروشان بدون اغماض رسیدگی میکنیم»، گفت با دستوراتی که غلامحسین محسنی اژهای، رییس قوه قضاییه در این زمینه صادر کرد، پروندهها با سرعت رسیدگی میشود.
او در بخش دیگری از صحبتهای خود با بیان اینکه قوه قضاییه به پروندههای افرادی که متهم به «جرایم علیه امنیت کشور و نظام، جاسوسی، خیانت و وطنفروشی» هستند، «قاطعانه و خارج از نوبت» رسیدگی خواهد کرد، گفت طبق دستور اژهای این پروندهها به صورت «فوقالعاده» رسیدگی خواهند شد.
جمهوری اسلامی بهخاطر بازداشت شهروندان دوتابعیتی و خارجی در ایران، همواره از سوی مقامات اروپایی و سازمانهای غیردولتی به اتخاذ «دیپلماسی گروگانگیری» برای پیشبرد اهداف و رسیدن به مطالباتش متهم شده است.
در روزهای اخیر و پس از اجرایی شدن آتشبس بهدنبال جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل، جمهوری اسلامی با تشدید فضای امنیتی، بازداشت فعالان مدنی و رسانهای را در ارتباط با جنگ افزایش داده است.
طی این مدت، مقامهای قوه قضاییه بارها از تشکیل شعبههای ویژه در دستگاه قضایی برای رسیدگی به این پروندهها خبر دادهاند و میگویند به سرعت برای آنها حکم صادر خواهد شد.
ششم تیر ماه، سایت حقوق بشری هرانا گزارش داد از بامداد ۲۳ خرداد و با آغاز حملات هوایی اسرائیل به ایران، نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی بیش از هزار و ۵۹۶ نفر را بازداشت کردهاند.
در این گزارش آمده است شمار اتباع خارجی بازداشتشده، از اروپایی گرفته تا افغان، دستکم به ۹۸ نفر رسیده است. این افراد با اتهامهایی مانند عبور غیرمجاز و عضویت در شبکههای اطلاعاتی بازداشت شدهاند.
پس از آن نیز رسانههای حقوق بشری و سایتهای حکومتی در گزارشهایی جداگانه از بازداشت دهها تن دیگر در شهرهای مختلف کشور با اتهامات سیاسی و امنیتی خبر دادند.
هرانا با اشاره به تعداد بالای بازداشتها و سرعت صدور احکام موقت، هشدار داد که تهدیدهای علنی مقامهای قضایی نگرانیهای جدی درباره حق دادرسی عادلانه بازداشتشدگان ایجاد کرده است.
سازمان عفو بینالملل نیز چهارم تیر ماه در گزارشی نوشت درخواست مقامهای جمهوری اسلامی برای محاکمه و اعدام سریع بازداشتشدگان به اتهام «همکاری با اسرائیل» نشان میدهد که آنها از مجازات اعدام بهعنوان ابزاری برای اعمال کنترل و ایجاد ترس در میان مردم استفاده میکند.
اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال حاکی است که گروهی از زندانیان سیاسی منتقل شده از اوین، در سالنهای مختلف تیپ دوم زندان تهران بزرگ به سر میبرند و در محلهایی فاقد حداقل استانداردها برای زندانیان، نگهداری میشوند.
یک منبع نزدیک به خانوادههای این زندانیان سیاسی با بیان اینکه جمهوری اسلامی با آنها مانند «اسیر جنگی» برخورد میکند، محل نگهداری آنها را بهمثابه «آخر جهنم» توصیف کرد.
زهرا رحیمی، همسر ابوالفضل قدیانی، زندانی سیاسی ۸۰ ساله که به زندان تهران بزرگ منتقل شده، نسبت به وضعیت سلامت همسرش و شرایط غیرانسانی حاکم بر این زندان ابراز نگرانی کرد و گفت آب شرب زندان شور است و انواع سوسک و ساس، آسایش را از زندانیان سلب کردهاند.
او همچنین از وضع بد اسکان زندانیان خبر داد و گفت چند تخت در فضایی کوچک قرار داده شده و بیش از ۱۰ نفر مجبور به خوابیدن روی زمین هستند.
همزمان، ویدیویی که سازمان حقوق بشر ایران منتشر کرده، وضعیت نامناسب زندانیان را در زندان تهران بزرگ نشان میدهد.
حکومت به سرکوب وحشیانه پایان دهد
از سوی دیگر، جمعی از زندانیان سیاسی با انتشار بیانیهای، به شرح شکل انتقال زندانیان پس از حمله اسرائیل پرداختند و اعلام کردند: «شرایط اسفبار و غیرانسانی زندانیان زن و مردی که از اوین به زندانهای قرچک و تهران بزرگ منتقل شدهاند، نسبت به نخستین روز انتقال تغییری نکرده است.»
در این بیانیه که به امضای شماری از زندانیان سیاسی مانند حسین شنبهزاده، ابوالفضل قدیانی، مهدی محمودیان، مطلب احمدیان و مصطفی تاجزاده رسیده، آمده است که حکومت باید به «سیاست ارعاب، سرکوب وحشیانه، ایجاد محدودیت و بگیر و ببندهای فلهای در جامعه» پایان دهد.
همزمان، گلرخ ایرایی، ریحانه انصاری و وریشه مرادی، زندانیان سیاسی که پس از حمله اسرائیل از زندان اوین به زندان قرچک ورامین منتقل شدهاند، در بیانیهای مشترک اعلام کردند: «رنج امروز خود را فراتر از آنچه بر مردم ایران تحمیل شد، نمیدانیم.»
این سه زندانی سیاسی تاکید کردند: «برای بهبود شرایط "ما" بدون در نظر گرفتن جرائممان و برای بهبود شرایط "ما" که به زندان قرچک و تهران بزرگ منتقل شدهایم، بدون در نظر گرفتن جنسیتمان تلاش کنید و بدانید آنان که در زیر آوار ناشی از حمله مفقود و آنانی که در چرخه بیرحم زندگی مطرود شدهاند، بر ما ارجحاند.»
از سوی دیگر، گروهی از زندانیان سیاسی منتقل شده به زندان تهران بزرگ هشدار دادهاند که در صورت ادامه وضع وخیم بهداشتی و نبود امکانات در این زندان، تحصن و اعتصاب غذا خواهند کرد.
حسین رزاق، فعال سیاسی، با انتشار مطلبی در شبکه اجتماعی ایکس با تاکید بر وضع غیرانسانی زندانیان در زندان تهران بزرگ، از احتمال تحصن و اعتصاب غذای زندانیان سیاسی خبر داد.
رضا اکوانیان، روزنامهنگار و فعال حقوق بشر، در خصوص هشدار زندانیان سیاسی مبنی بر اعتصاب غذا، به ایراناینترنشنال گفت: «تحصن و اعتراض زندانیان زندان تهران بزرگ بهدلیل وضعیت وخیم و کمبود امکانات، هشداری جدی به مسئولان است. آخرین ابزار آنها اعتصاب غذاست؛ راهی خطرناک برای شنیده شدن صدایشان.»
خبرگزاری آسوشیتدپرس دوشنبه ۹ تیر گزارش داد با وجود توقف درگیریها میان جمهوری اسلامی و اسرائیل پس از حمله آمریکا به سه سایت هستهای کلیدی ایران با بمبهای سنگرشکن، تردیدهایی جدی درباره دوام این توافق مطرح است.
این تحولات میتواند تاثیرات گستردهای بر آینده منطقه و معادلات جهانی داشته باشد.
میزان آسیب به برنامه هستهای تهران
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بارها اعلام کرده سه سایت هستهای حکومت ایران «کاملا نابود» شدهاند و پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، نیز از «ویرانی» این تاسیسات سخن گفته است.
بر اساس گزارش مقدماتی آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا، حملات اخیر آسیبهای چشمگیری به تاسیسات فردو، نطنز و اصفهان وارد کرده، اما این مراکز را بهطور کامل از بین نبرده است.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در این باره گفت این سه سایت که «قابلیتهایی در زمینه پردازش، تبدیل و غنیسازی اورانیوم» داشتند، «تا حد قابل توجهی تخریب شدهاند».
او در عین حال هشدار داد «بخشهایی هنوز پابرجا مانده» و چون قابلیتهای هستهای جمهوری اسلامی باقی است، «اگر بخواهند، قادر خواهند بود مجددا این کار را آغاز کنند.»
آینده نامشخص روابط واشینگتن و تهران
پس از برقراری آتشبس، ترامپ از احتمال کاهش تحریمهای تهران سخن گفت، اما این رویکرد مداراجویانه چندان دوام نیاورد.
علی خامنهای در نخستین پیام خود پس از آتشبس اعلام کرد تهران «سیلی محکمی به صورت آمریکا» زده است.
ترامپ در واکنش به این اظهارات گفت رهبر جمهوری اسلامی باید بپذیرد که «بهشدت شکست خورده است».
رییسجمهوری آمریکا همچنین اعلام کرد بهدلیل اظهارات تند خامنهای، از بررسی طرح کاهش تحریمهای حکومت ایران منصرف شده است.
مقامهای کاخ سفید میگویند واشینگتن و تهران در حال مذاکرات اولیه برای از سرگیری گفتوگوهایی هستند که پس از حملات اسرائیل متوقف شده بود.
در سوی مقابل، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، این موضوع را رد کرده است.
نقش مبهم رهبر جمهوری اسلامی
سن بالای خامنهای و ظاهر ضعیف او در ماههای اخیر، پرسشهایی را درباره میزان نقشآفرینیاش در تصمیمگیریهای کلان جمهوری اسلامی، از جمله واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل و روابط با واشینگتن، برانگیخته است.
آسوشیتدپرس نوشت خامنهای سه برابر بیشتر از روحالله خمینی بر ایران حکومت کرده و تاثیر او بر زندگی بیش از ۹۰ میلیون ایرانی «بسیار عمیقتر» از بنیانگذار جمهوری اسلامی بوده است.
او نظام حکومت «آخوندها» یا روحانیون شیعه را نهادینه کرده و موقعیت خود را در میان تندروها بهعنوان «مرجع انکارناپذیر پس از خداوند» محکم کرده است.
احتمال تلافی تهران
کاخ سفید حمله موشکی جمهوری اسلامی به پایگاه نظامی آمریکا در قطر را که در واکنش به بمباران تاسیسات هستهای در ایران صورت گرفت، اقدامی نمایشی با هدف حفظ وجهه داخلی حکومت ارزیابی کرد.
با این حال، تهدید سایبری حکومت ایران همچنان بهعنوان یکی از چالشهای جدی در نظر گرفته میشود.
هکرهای وابسته به جمهوری اسلامی پیشتر بانکها، پیمانکاران دفاعی و شرکتهای نفتی ایالات متحده را هدف قرار دادهاند، هرچند تاکنون موفق به ایجاد اختلال گسترده در زیرساختها نشدهاند.
وزارت امنیت داخلی آمریکا هفته گذشته با هشدار درباره تشدید تهدیدات سایبری جمهوری اسلامی، از مدیران زیرساختهای حیاتی ایالات متحده از جمله شبکههای آب و برق خواست اقدامات احتیاطی را افزایش دهند و نسبت به حملات احتمالی هوشیار باشند.
تداوم آتشبس؟
ترامپ بلافاصله پس از حملات آمریکا با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، تماس گرفت و به او اطلاع داد که واشینگتن برنامهای برای حملات نظامی بیشتر به مواضع جمهوری اسلامی ندارد.
در مقابل، نتانیاهو هشدار داد در صورت تلاش جمهوری اسلامی برای ازسرگیری فعالیتهای هستهای، اسرائیل حملات خود را ادامه خواهد داد.
این آتشبس در شرایطی برقرار شده که تهران هیچ تعهدی برای توقف فعالیتهای هستهای خود ارائه نداده است.
با این حال، ترامپ معتقد است که جمهوری اسلامی در شرایط کنونی تمایلی به بازگشت به فعالیتهای هستهای ندارد: «آخرین چیزی که اکنون به آن فکر میکنند، اورانیوم غنیشده است.»
