دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، روز یکشنبه ابراز امیدواری کرد که اسرائیل و جمهوری اسلامی بتوانند به توافقی برای آتشبس دست یابند، اما در عین حال گفت که گاهی کشورها ابتدا پیش از رسیدن به صلح، باید با یکدیگر بجنگند.
او در گفتوگو با خبرنگاران پیش از عزیمت به نشست گروه هفت در کانادا گفت: «امیدوارم توافقی حاصل شود. فکر میکنم زمان توافق رسیده، اما باید ببینیم چه میشود. گاهی لازم است طرفها بجنگند تا مسائل روشن شود، اما باید ببینیم چه پیش میآید.»
ترامپ تاکید کرد که ایالات متحده به حمایت خود از اسرائیل ادامه خواهد داد، اما حاضر نشد به این پرسش پاسخ دهد که آیا از این متحد آمریکا خواسته است حملات خود به ایران را متوقف کند یا نه.
او درباره روابط خود با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، و دیدگاه مشترک در قبال ایران گفت: «ما رابطه بسیار خوبی داریم و فکر میکنم احترام زیادی برای یکدیگر قائلیم.»
طبق این گزارش، همه اعضای خانواده رهبر جمهوری اسلامی، از جمله مجتبی، در کنار او به سر میبرند.
به گفته منابع ایراناینترنشنال، در جریان عملیاتهای «وعده صادق» یک و دو نیز خانواده خامنهای به پناهگاه منتقل شده بودند.
در آن زمان مجتبی کنار او بود، اما دو پسر دیگرش، مسعود و مصطفی، او را همراهی نمیکردند.
حملات گسترده اسرائیل به شهرهای مختلف ایران یکشنبه نیز ادامه یافت و برای نخستین بار شهر مشهد که در فاصله ۲۳۰۰ کیلومتری از اسرائیل واقع است، هدف قرار گرفت.
یک منبع دیپلماتیک در خاورمیانه به ایراناینترنشنال گفت حملات هوایی اسرائیل به مشهد هشداری است به خامنهای مبنی بر اینکه جان او در هیچ نقطهای از ایران در امان نخواهد بود.
این منبع دیپلماتیک افزود اسرائیل میتوانست در همان شب نخست عملیات خامنهای را از بین ببرد، اما دولت اسرائیل تصمیم گرفت او را زنده نگه دارد تا فرصت نهایی برای تصمیمگیری درباره برچیده شدن کامل برنامه غنیسازی تهران به رهبر جمهوری اسلامی داده شود.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، به خامنهای دو ماه فرصت داده بود تا در جریان مذاکرات هستهای با آمریکا، با برچیده شدن برنامه غنیسازی حکومت ایران موافقت کند، اما رهبر جمهوری اسلامی هشدارهای او و اسرائیل را نادیده گرفت.
با آغاز حملات هوایی اسرائیل این فرصت یک بار دیگر به خامنهای داده شده تا با ارزیابی واقعبینانه از توان نظامی اسرائیل، دستور برچیدن برنامه غنیسازی را صادر کند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ۲۵ خرداد اعلام کرد ممکن است نتیجه نهایی جنگ جمهوری اسلامی و اسرائیل، «تغییر رژیم» در ایران باشد.
او گفت: «رژیم ایران بسیار ضعیف است و فقط دو چیز برایش باقی مانده؛ برنامه ساخت بمب اتم و موشکهای بالستیک.»
نتانیاهو افزود: «آنها قطعا مردم را ندارند و ۸۰ درصد مردم این اوباش مذهبی را سرنگون خواهند کرد... ۴۶ سال است که مردم را میکشند و سرکوب میکنند، زنان را بهدلیل بیحجابی و دانشجویان را هدف گلوله قرار میدهند. مردم ایران در آرزوی آزادی هستند.»
گاردین یکشنبه ۲۵ خرداد نوشت حمله اسرائیل به خاک ایران جدیدترین حلقه در زنجیرهای از رویدادهاست که با حمله حماس به اسرائیل در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد.
مجموعه این تحولات، بهویژه از منظر نظامی، به تضعیف مستمر موقعیت منطقهای جمهوری اسلامی و تحکیم مواضع اسرائیل منجر شد.
بدون وقوع این رویدادها، انجام عملیات نظامی مستقیم اسرائیل علیه ایران که از بامداد جمعه ۲۳ خرداد آغاز شده، امری بعید به نظر میرسید.
نخستین حلقه این زنجیره، عملیات نظامی اسرائیل در نوار غزه بود. این عملیات گرچه به کشته شدن دهها هزار فلسطینی انجامید، اما تنها طی چند هفته توان رزمی حماس را چنان کاهش داد که این گروه مورد حمایت تهران دیگر تهدیدی جدی و فعال علیه اسرائیل محسوب نمیشود.
حماس بهعنوان یکی از بازیگران کلیدی «محور مقاومت»، نقش مهمی در راهبرد منطقهای جمهوری اسلامی ایفا میکرد. تضعیف این گروه پیامدهایی فراتر از غزه داشت و توازن راهبردی در خاورمیانه را به نفع اسرائیل تغییر داد.
محور مقاومت عنوانی است که مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی برای گروههای مسلح مورد حمایت تهران در منطقه، نظیر حماس، جهاد اسلامی، حزبالله، حشد شعبی و حوثیهای یمن، استفاده میکنند.
تضعیف حزبالله و سرنگونی اسد
در فروردین ۱۴۰۳، اسرائیل به سفارت جمهوری اسلامی در دمشق حمله کرد که به کشتهشدن هفت تن از فرماندهان و افسران ارشد سپاه پاسداران انجامید.
در واکنش، جمهوری اسلامی برای نخستین بار بهطور مستقیم خاک اسرائیل را هدف قرار داد؛ عملیاتی که از نظر نظامی ناموفق ارزیابی شد.
بدین ترتیب، رویارویی طولانیمدت ایران و اسرائیل که سالها از طریق نیروهای نیابتی، ترورها و حملاتی خارج از مرزهای اسرائیل دنبال میشد، به مرحله علنی و مستقیم رسید.
در پاییز همان سال و در پی تضعیف حماس، اسرائیل تمرکز خود را متوجه حزبالله کرد؛ قدرتمندترین گروه نیابتی جمهوری اسلامی و یکی از ارکان اصلی «محور مقاومت».
در جریان این عملیات، اسرائیل فرماندهی ارشد حزبالله را بهطور کامل هدف قرار داد و بخش بزرگی از زرادخانه موشکی این گروه را منهدم کرد.
در واکنش، جمهوری اسلامی بار دیگر حملهای هوایی علیه اسرائیل ترتیب داد که همچون حمله قبلی ناکارآمد بود. اسرائیل نیز در پاسخ با مجموعهای از حملات هوایی، بخش عمدهای از سامانه پدافند هوایی حکومت ایران را نابود کرد؛ اقدامی که مسیر را برای حمله گسترده اخیر هموار ساخت.
تضعیف شدید حزبالله باعث شد این گروه نتواند در دفاع از حکومت بشار اسد، یکی دیگر از متحدان کلیدی جمهوری اسلامی، در برابر حمله گسترده مخالفان وارد عمل شود.
سقوط اسد به دههها روابط نزدیک میان تهران و دمشق پایان داد. این رخداد بیش از پیش «محور مقاومت» را در هم شکست، نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی در سوریه را در معرض آسیب قرار داد و مسیر جنگندههای اسرائیلی را برای رسیدن به اهداف آسیبپذیر در خاک ایران هموارتر کرد.
در این شرایط، گروههای شبهنظامی مورد حمایت تهران در سوریه و عراق که پیشتر بارها اسرائیل را تهدید به حمله کرده بودند، به این نتیجه رسیدند که عملیکردن این تهدیدها نهتنها سودی ندارد، بلکه میتواند خسارات بیشتری به همراه داشته باشد.
بدین ترتیب، تنها حوثیهای یمن بهعنوان آخرین عضو فعال «محور مقاومت» درگیر نبرد با اسرائیل باقی ماندند. این گروه با حملات موشکی و اخلال در مسیر کشتیرانی دریای سرخ به ناامنی و بیثباتی دامن زد، اما نتوانست از منظر راهبردی آسیب قابلتوجهی به اسرائیل وارد کند.
بهرهبرداری نتانیاهو از ضعف گروههای نیابتی
گاردین در ادامه مطلب خود نوشت بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، با در نظر گرفتن تحولات چند ماه اخیر به این نتیجه رسید که «فرصتی گذرا» برای ضربه زدن به جمهوری اسلامی به وجود آمده است.
پنج دور از مذاکرات تهران و واشینگتن برای حل و فصل پرونده هستهای جمهوری اسلامی به نتیجهایختم نشد و مهلت ۶۰ روزه ترامپ به حکومت ایران به پایان رسید. اکنون شرایط برای نتانیاهو فراهم بود تا به عملیات نظامی بزرگ خود دست بزند.
نتانیاهو ۲۳ خرداد در پیامی خطاب به مردم ایران گفت امیدوار است عملیات نظامی اسرائیل «مسیر دستیابی شما به آزادی را هموار کند».
حتی اگر هدف اسرائیل بازگرداندن شرایط به دوران پیش از انقلاب ۱۳۵۷ نباشد، نوع اهداف نظامی انتخابشده در این عملیات بهگونهای است که میتواند در عمل به تضعیف شدید یا حتی فروپاشی ساختار جمهوری اسلامی منتهی شود.
گاردین در پایان نوشت اگرچه بازگشت حکومت ایران به مواضع همسو با اسرائیل یا ایالات متحده پس از پایان این جنگ بسیار بعید به نظر میرسد، اما آنچه محتمل و قابل پیشبینی است، تضعیف جدی و شاید حتی فروپاشی کامل قدرت نسل حاکمانی است که پس از سرنگونی شاه در سال ۱۳۵۷، سکان رهبری جمهوری اسلامی را طی دهههای گذشته در دست داشتهاند.
