در پی گزارشی درباره احتمال حمله اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران، بهای نفت افزایش یافت
بهای نفت پس از گزارش شبکه سیانان مبنی بر اینکه اطلاعات جدید آمریکا نشان میدهد اسرائیل در حال آماده شدن برای حمله احتمالی به تاسیسات هستهای ایران است، افزایش یافت.
بهای نفت خام برنت به بیش از ۶۶ دلار در هر بشکه رسید و نفت خام وست تگزاس اینترمدیت نیز تا ۳/۵ درصد جهش کرد، هرچند بخشی از این رشد را از دست داد.
به گزارش سیانان، به نقل از مقامهایی که نامشان فاش نشده، مشخص نیست که رهبران اسرائیل تصمیم نهایی برای انجام این حملات را گرفتهاند یا نه.
مطهره گونهای، فعال پیشین دانشجویی که ۲۶ اسفند ۱۴۰۳ از زندان آزاد شد، در یادداشتی در شبکه اجتماعی ایکس به موضوع مذاکره جمهوری اسلامی با آمریکا پرداخت.
او نوشت: «هیچ تضمینی وجود ندارد که جمهوری اسلامی خلاف مقررات مذاکرات عمل کند و عملی دور از ذهن انجام دهد.»
گونهای افزود: «بیراه نیست اگر بگوییم خامنهای از جانش ترسیده و حکومت با از بین رفتن نیروهای نیابتیاش در منطقه و اعتراضات مدنی داخلی، چنان تضعیف شده که ناگزیر به نشستن پای میز شده است.»
شبکه سیانان به نقل از چند مقام آمریکایی که نام آنها را اعلام نکرد، گزارش داد که اطلاعات جدید نشان میدهد که اسرائیل در حال آماده شدن برای حمله به تاسیسات هستهای ایران است.
مقامهای آمریکایی به شبکه سیانان گفتند که اطلاعات تازهای در اختیار دارند که نشان میدهد اسرائیل در حال تدارک برای حمله به تاسیسات هستهای ایران است؛ اقدامی که به باور برخی از تحلیلگران نهتنها شکافی علنی با دولت ترامپ ایجاد میکند، بلکه خطر آغاز درگیری گستردهتری در منطقه را نیز در پی دارد.
اظهارات مقامات آمریکایی ساعاتی پس از سخنان روز سهشنبه علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، عنوان شده است.
او در این سخنرانی گفت که انتظار ندارد مذاکرات با آمریکا به نتیجه برسد. علی خامنهای درخواست واشینگتن برای توقف کامل غنیسازی اورانیوم را «یاوهگویی و غلط زیادی» توصیف کرد. او بار دیگر تاکید کرد که حکومت ایران بر حق خود در غنیسازی مطابق با معاهده منع گسترش تسلیحات هستهای (NPT) پافشاری خواهد کرد.
بهگزارش شبکه سیانان، مقامات آمریکایی گفتهاند که هنوز مشخص نیست رهبران اسرائیل تصمیم نهایی را برای این اقدام گرفتهاند یا خیر، اما احتمال چنین حملهای در ماههای اخیر «بهطور محسوسی» افزایش یافته است؛ بهویژه اگر مذاکرات آمریکا و حکومت ایران به توافقی ختم شود که از نگاه اسرائیل «ضعیف» یا «غیرقابل قبول» باشد.
سیانان در گزارش خود تاکید کرده است که این نگرانیها نه تنها به پیامهای علنی مقامات اسرائیلی بازمیگردد، بلکه بر اساس شنود مکالمات داخلی اسرائیل و رصد تحرکات نظامی مانند جابهجایی مهمات هوایی و انجام تمرینهای رزمی در نیروی هوایی اسرائیل نیز تقویت شدهاند.
از سوی دیگر، مقامهای اسرائیلی از پیش اعلام کردهاند که در صورت نهایی شدن توافقی که به نظر آنها امنیت اسرائیل را تضمین نکند، آمادهاند بهتنهایی وارد اقدام نظامی شوند.
یکی از منابع اسرائیلی به سیانان گفته است: «اگر آمریکا توافقی بد با ایران امضا کند، اسرائیل آماده است بهتنهایی وارد عمل شود.»
ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا نیز حاکی از آن است که اسرائیل بدون کمک نظامی و لجستیکی آمریکا، از جمله در زمینه سوختگیری هوایی و تسلیحات سنگرشکن، قادر به نابودی کامل برنامه هستهای حکومت ایران نیست، اما تحلیلگران هشدار دادهاند که حتی در صورت حمله، این عملیات تنها میتواند برنامه هستهای جمهوری اسلامی را بهطور موقت به تاخیر بیندازد، نه اینکه آن را از بین ببرد.
در همین حال، دولت ترامپ همچنان در ظاهر به مسیر دیپلماسی پایبند است. اما به گفته منابع آگاه، ترامپ در نامهای به رهبر جمهوری اسلامی در اواخر اسفند سال گذشته ضربالاجل ۶۰ روزهای برای موفقیت مذاکرات تعیین کرده بود. اکنون این مهلت سپری شده و نشانهای از حصول توافق دیده نمیشود.
این در حالی است که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا سهشنبه ۳۰ اردیبهشت در جلسه استماع کمیته روابط خارجی سنا تاکید کرد دولت ترامپ برای دستیابی به توافقی با ایران تلاش میکند که به تهران اجازه استفاده غیرنظامی از انرژی هستهای را بدهد، بدون اینکه غنیسازی اورانیوم انجام دهد.
مارکو روبیو، گفت دستیابی به توافق هستهای با ایران آسان نخواهد بود اما دولت دونالد ترامپ همچنان در مسیر مذاکره قرار دارد.
او تاکید کرد هدف واشینگتن، ارائه یک «مسیر خروج» به ایران است تا بهجای تقابل، مسیر صلح و رفاه را در پیش بگیرد.
روبیو گفت: «اگر ایران صرفا بهدنبال انرژی هستهای غیرنظامی باشد، الگوهایی بینالمللی وجود دارد که کشورهای بسیاری از آن پیروی میکنند. در این الگوها، کشورها راکتور میسازند اما سوخت هستهای را از منابع خارجی وارد میکنند.»
استیو ویتکاف، نماینده ویژه دولت ترامپ در مذاکرات، نیز در گفتوگویی با شبکه ایبیسی اعلام کرد که ایالات متحده «حتی یک درصد ظرفیت غنیسازی» را نیز در توافق نمیپذیرد. او افزود که پیشنهادی به حکومت ایران ارائه شده که به گفته او «هم عزت ایران را حفظ میکند و هم به نگرانیهای امنیتی ما را پاسخ میدهد.»
با وجود گذشت بیش از یک ماه از آغاز مذاکرات با میانجیگری عمان، هنوز هیچ متن نهایی از سوی دولت آمریکا به تایید دونالد ترامپ نرسیده است.
در همین حال، تحلیلگران از پیچیدگی موقعیت نخستوزیر اسرائیل نیز سخن گفتهاند. بنیامین نتانیاهو از سویی با فشاری فزاینده برای ممانعت از توافق احتمالی میان تهران و واشینگتن مواجه است و از سوی دیگر باید از تخریب کامل روابط خود با دولت ترامپ که برخی مواضع امنیتیاش با اسرائیل همخوان نیست، پرهیز کند.
با افزایش تنشها، ایالات متحده سطح جمعآوری اطلاعات نظامی را نیز بالا برده است تا در صورت وقوع حمله، توان واکنش و مدیریت پیامدها را داشته باشد. اما به گفته منابع مطلع، در شرایط کنونی واشینگتن قصدی برای مشارکت مستقیم در عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی ندارد، مگر آنکه تهران دست به اقدام تحریکآمیز بزرگی بزند.
این گزارش شبکه سیانان در حالی منتشر شده که منطقه همچنان از پیامدهای جنگ غزه متاثر است و بسیاری از تحلیلگران نگرانند که هرگونه اقدام نظامی جدید، ممکن است آتش بحرانهای منطقهای را بیش از پیش شعلهور سازد.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در تازهترین موضعگیری رسمی با لحنی همراه با بدبینی نسبت به نتیجهبخش بودن مذاکرات هستهای ابراز تردید کرد و گفت: «در دولت رئیسی مذاکرات غیرمستقیم بود ولی بینتیجه؛ حالا هم گمان نمیکنم به نتیجه برسد و نمیدانم چه خواهد شد.»
با این جمله، در عمل، سرنوشت تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، بیش از پیش بیاهمیت جلوه داده شد؛ سخنی که هم فصلالخطاب است و هم خنثیکننده هرگونه تلاش دیپلماتیکی که تاکنون جریان داشته است.
واقعیت روی زمین چیست؟
همین اظهارنظر رهبر جمهوری اسلامی بلافاصله بر بازار ارز اثر گذاشت؛ نرخ دلار در بازار آزاد افزایش یافت و به بالای ۸۵ هزار تومان رسید. اما این تنها پیامد اقتصادی نبود. موضع خامنهای بار دیگر نشان داد که سیاستهای نظام در زمینه مذاکرات، بیش از آنکه بر اساس منافع ملی یا عقلانیت سیاسی تنظیم شود، تابع نوسانات درونی و نگاه ایدئولوژیک رهبر حکومت است.
خامنهای در سالهای گذشته بارها مواضع متناقضی اتخاذ کرده؛ زمانی مذاکره را «سم» خوانده و زمانی دیگر آن را «نرمش قهرمانانه» دانسته است. در فروردینماه امسال نیز او تاکید کرد که اگر هم مذاکراتی باشد، مسئلهای فرعی برای وزارت امور خارجه است، نه امری اصلی.
خامنهای در گذشته نیز، برای توجیه عقبنشینی از مواضع پیشین، بارها به «صلح امام حسن» متوسل شده بود؛ نمونهای از مشروعسازی ایدئولوژیک برای انعطاف سیاسی.
اتحادیه اروپا در واکنش به بحران انسانی در غزه اعلام کرد که بازنگری در توافقنامه سیاسی و اقتصادی خود با اسرائیل را در دستور کار قرار میدهد. اسرائیل از این تصمیم انتقاد کرد و خواستار تمرکز فشارها بر حماس بهجای خود شد.
به گزارش خبرگزاری رویترز از بروکسل، اتحادیه اروپا اعلام کرده است که بهدلیل بحران انسانی در نوار غزه، بازنگری در توافقنامهای که چارچوب روابط سیاسی و اقتصادی این اتحادیه با اسرائیل را مشخص میکند در دستور کار قرار گرفته است. این تصمیم در پی نشست روز سهشنبه ۳۰ اردیبهشت وزیران امور خارجه کشورهای عضو اتحادیه اروپا در بروکسل اعلام شد.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در سخنانی پس از این نشست گفت که اکثریت قاطع وزیران امور خارجه از بازنگری در «توافقنامه همبستگی» با اسرائیل حمایت کردهاند. به گفته او، هدف این بازنگری ارزیابی پایبندی اسرائیل به بند مربوط به حقوق بشر در این توافقنامه است.
بر اساس گزارش دیپلماتهای اروپایی، ۱۷ کشور از مجموع ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا از این تصمیم حمایت کردهاند. پیشنهاد اولیه این بازنگری از سوی کاسپار فلدکامپ، وزیر امور خارجه هلند، مطرح شده است.
فلدکامپ در نامهای رسمی ضمن اشاره به وخامت اوضاع انسانی در غزه، از سیاستهای دولت اسرائیل بهدلیل «تشدید شرایط بحرانی» انتقاد کرده است.
او همچنین نسبت به اظهارات برخی مقامات کابینه اسرائیل مبنی بر احتمال «اشغال مجدد بخشهایی از غزه، سوریه و لبنان» و همچنین وخامت اوضاع در کرانه باختری ابراز نگرانی کرده است.
کالاس با اشاره به وضعیت فعلی غزه گفت: «شرایط در غزه فاجعهبار است. کمکهایی که اسرائیل اجازه ورودشان را داده، البته اقدام مثبتی است، اما در حد قطرهای در برابر دریاست. کمکرسانی باید فوری، بدون مانع و در مقیاسی گسترده انجام شود.»
اسرائیل با ابراز نارضایتی از تصمیم اتحادیه اروپا، موضع خود را چنین بیان کرده است: «فشار واقعی باید بر حماس وارد شود، نه بر اسرائیل.»
این بیانیه از سوی وزارت امور خارجه اسرائیل صادر و در آن تاکید شده که اقدامات نظامی اسرائیل در غزه، با هدف مقابله با تهدیدهای امنیتی ناشی از گروه حماس انجام میشود؛ گروهی که مسئول حملات تروریستی ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به اسرائیل معرفی شده است.
توافقنامه همکاری اتحادیه اروپا و اسرائیل که از سال ۲۰۰۰ اجرایی شده، تصریح دارد که روابط دوجانبه باید بر پایه «احترام به حقوق بشر و اصول دموکراتیک» باشد؛ اصولی که راهنمای سیاست داخلی و خارجی طرفین محسوب میشود.
وزیر امور خارجه هلند بازنگری در این توافقنامه را «پیامی قوی و مهم» توصیف کرده و کشورهای فرانسه و ایرلند نیز از این موضع حمایت کردهاند. با این حال، برخی از اعضای اتحادیه اروپا، از جمله جمهوری چک، ترجیح دادهاند که گفتوگو با اسرائیل در قالب همین توافقنامه ادامه یابد و راههای دیپلماتیک دنبال شود.
کالاس همچنین اعلام کرد که تحریمهایی علیه شهرکنشینان خشونتطلب اسرائیلی آماده شده، اما بهدلیل مخالفت یکی از کشورهای عضو هنوز اجرایی نشده است. طبق گفته دیپلماتها، کشور مخالف این اقدام مجارستان است.
این تحولات در حالی رخ میدهد که فشارهای بینالمللی بر اسرائیل بهدلیل محدود شدن ارسال کمکهای بشردوستانه و ادامه عملیات نظامی در غزه بهشدت افزایش یافته است.
پیش از این، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، اعلام کرده بود که قصد دارد «کنترل کامل نوار غزه را به دست بگیرد» و در عین حال، ارسال کمکهای بشردوستانه به این منطقه را از سر بگیرد. او هشدار داده بود که وقوع قحطی گسترده در غزه، «خط قرمزی» است که ممکن است باعث شود آمریکا به حمایت خود از اسرائیل پایان دهد.
در سالگرد کشته شدن مشکوک ابراهیم رئیسی، علی خامنهای با ستایش از عملکرد او در برابر ایالات متحده، اعلام کرد که چشمانداز روشنی برای موفقیت مذاکرات میان جمهوری اسلامی و آمریکا نمیبیند. این اظهارنظر بهعنوان نشانهای مهم از افزایش احتمال شکست مذاکرات تلقی میشود.
نکته مهمی که در سخنان خامنهای به چشم میآید، تمجید او از رئیسی بهخاطر مقاومت در برابر به گفته وی «تهدید و تطمیع» و خودداری از مذاکره با آمریکا است؛ این تمجید در واقع کنایهای تلویحی به دولتهای حسن روحانی و مسعود پزشکیان محسوب میشود که رویکرد مذاکرهگرایانهتری با ایالات متحده داشتهاند یا دارند.
خامنهای با این نوع اظهارات سعی دارد پیشاپیش زمینه را برای رفع مسئولیت از خود در صورت شکست مذاکرات فراهم کند. او میخواهد در صورت به نتیجه نرسیدن مذاکرات، ادعا کند که از ابتدا با گفتوگو با آمریکا مخالف بوده است.
این تاکتیکی است که پیش از این نیز در دولتهای روحانی و خاتمی به کار برد؛ زمانی که توافقی حاصل میشد، آن را به خود منتسب میکرد و میگفت مذاکرات زیر نظر او انجام شده است، اما اگر مذاکرات به شکست میانجامید یا توافق به نتیجه نمیرسید، مسئولیت را متوجه دولت میدانست و از بیاعتمادی به آمریکا سخن میگفت.
