رضا علیجانی، فعال و تحلیلگر سیاسی به ایران اینترنشنال گفت که علی خامنهای با توجیه مذاکره با آمریکا در پی فریب دادن هواداران خودش است.
پیشتر خامنهای در اظهاراتی، بدون اشاره به عقبنشینی خود در برابر دونالد ترامپ، با استناد به روایتی از تاریخ اسلام، تاکید کرد که صلح امام دوم شیعیان با معاویه «موقت و تاکتیکی» بوده است.
با وجود وعده «صداقت و شفافیت» مسعود پزشکیان در دوران انتخابات ریاست جمهوری، مقامات دولت او از همان آغاز کار، در تلاشی آشکار برای القای امید به بهبود شرایط بحرانی موجود، به ارائه آمارهایی اغراق شده و نادرست درباره وضعیت انرژی کشور روی آوردهاند.
در ماههای اخیر، مقامات جمهوری اسلامی بارها از «دستاوردهای چشمگیر» در افزایش تولید بنزین و گاز خبر دادهاند و حتی برخی وعده دادهاند که بحران کمبود برق در تابستان امسال رفع خواهد شد. اما سندی محرمانه از وزارت نفت که به دست ایراناینترنشنال رسیده، نه تنها این ادعاها را بیپایه میداند، بلکه نشان میدهد بحران انرژی کشور با سرعتی هشداردهنده رو به وخامت است.
ایران اکنون در تمام فصول با کسری انواع انرژی مواجه است. در دورههای اوج مصرف، کمبود گاز و برق تا ۲۵ درصد و کمبود بنزین تا ۳۰ درصد افزایش مییابد.
انتشار آمار نادرست به جای شفافسازی
در شرایطی که پروژههای توسعهای انرژی عملا متوقف شدهاند، مسئولان به جای شفافسازی، به انتشار آمارهای خوشبینانه و نادرست درباره تولید انرژی روی آوردهاند.
اواخر سال ۲۰۲۴، محمدصادق عظیمیفر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، گفت که تولید روزانه بنزین کشور ۱۰ میلیون لیتر و تولید گازوئیل ۱۳ میلیون لیتر افزایش یافته است اما سندی داخلی از همین شرکت که به دست ایراناینترنشنال رسیده، نشان میدهد این ارقام به وضوح اغراقآمیز هستند.
برای نمونه، تولید پایه بنزین پالایشگاههای کشور در اواخر پارسال نسبت به دوره مشابه در سال ۲۰۲۳ تنها ۱.۵ میلیون لیتر افزایش یافته و حتی اگر کل سال را در نظر بگیریم، رشد تولید تنها ۳.۵ درصد بوده است.
در مورد گازوئیل نیز رشد تولید در سال گذشته تنها سه درصد بوده، در حالی که مصرف بنزین و گازوئیل هر دو در سال ۲۰۲۴ رشدی ۷.۵ درصدی را تجربه کردهاند. نشانهای روشن از تشدید کسری سوخت در کشور.
با وجود اینکه طی سالهای گذشته هیچ پالایشگاه جدیدی راهاندازی نشده، دولت سالانه حدود ۱.۵ میلیون خودروی تولیدی داخلی با راندمان پایین را وارد بازار کرده و بدین ترتیب بار بیشتری بر دوش شبکه سوخت کشور گذاشته است.
تولید روزانه بنزین پایه در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۰۱ میلیون لیتر بوده، در حالی که مصرف به ۱۲۳ میلیون لیتر در روز رسیده است.
گزارش وزارت نفت نشان میدهد که دولت برای جبران این شکاف، تنها به افزودن حجم عظیمی از مواد غیراستاندارد به بنزین پایه روی آورده است.
این افزودنیها شامل مواد شیمیایی، سوختهای تولیدی پتروشیمیها، اکتانافزاها و ماده بحثبرانگیز امتیبیایی (MTBE) هستند. ترکیبی که به دلیل اثرات مخرب زیست محیطی و سلامت انسان، در بسیاری از کشورهای غربی ممنوع شده است.
در سال ۲۰۱۸، حجم افزودنیها تنها پنج میلیون لیتر در روز (معادل شش درصد از کل بنزین) بود اما اکنون به بیش از ۲۰ میلیون لیتر در روز رسیده که ۲۰ درصد از ترکیب نهایی بنزین کشور را شامل میشود.
همچنین طبق گزارش یادشده، تنها یک-چهارم بنزین تولیدی کشور با استانداردهای یورو-۴ و یورو-۵ همخوان است. با این حال، حتی درباره همین میزان نیز تردیدهایی در خصوص رعایت کامل استانداردها وجود دارد.
تولید گاز؛ ادعاهایی که با واقعیت نمیخواند
چندی پیش مدیرعامل مجتمع گاز پارس جنوبی اعلام کرد در سال گذشته شش میلیارد متر مکعب گاز بیشتر از میدان پارس جنوبی به شبکه تزریق شده است. این میدان، منبع تامین ۷۳ درصد گاز کشور است.
همزمان، مدیرعامل شرکت نفت مناطق مرکزی ایران نیز که مسئول ۲۵ درصد تولید گاز کشور است، گفت که تولید روزانه گاز این شرکت در پاییز و زمستان گذشته ۱۰ میلیون متر مکعب افزایش یافته. رقمی که معادل افزایش سالانه دستکم دو میلیارد متر مکعب است.
بر اساس اظهارات این دو مقام که تقریبا کل تولید گاز کشور را مدیریت میکنند، میتوان نتیجه گرفت ایران در سال گذشته دستکم هشت میلیارد متر مکعب افزایش تولید گاز داشته است اما نهادهای بینالمللی همچون آژانس بینالمللی انرژی و مجمع کشورهای صادرکننده گاز (GECF) که ایران نیز عضو آن است، این عدد را بیش از حد خوشبینانه دانسته و میزان واقعی رشد را نصف این رقم اعلام کردهاند.
در حالی که ایران در دهه گذشته به طور میانگین سالانه بیش از پنج درصد رشد تولید گاز داشته، این نرخ در سالهای اخیر به دو درصد کاهش یافته است و آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرده که این عدد در سال جاری حتی به حدود یک درصد محدود خواهد شد.
مرتضی کاظمیان، عضو تحریریه ایراناینترنشنال، سفر اخیر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی به پکن و اظهاراتش درباره روابط راهبردی با چین را نشانهای روشن از وضعیت نامطلوب ایران در روند مذاکرات غیرمستقیم با ایالات متحده ارزیابی کرد.
او گفت دومین سفر عراقچی به چین در چهار ماه گذشته، بیش از آنکه نشانهای از عمق روابط باشد، تلاشی برای وزندهی سیاسی به تهران در میانه مذاکراتی است که در آن، بهوضوح در موقعیت ضعف قرار دارد.
کاظمیان با اشاره به اظهارات عراقچی پس از دیدار با همتای چینیاش که گفته بود «صرفنظر از نتیجه مذاکرات، روابط تهران و پکن تغییری نخواهد کرد»، تاکید کرد این موضعگیری در واقع بیشتر یادآور یک هشدار تلویحی به واشینگتن و همچنین تلاشی برای نمایش پیوندهای استراتژیک با قدرتهای شرقی است.
به گفته کاظمیان حجم مبادلات تجاری چین با کشورهای عربی حوزه خلیج فارس حدود ۴۰۰ میلیارد دلار و با ایالات متحده نزدیک به ۶۵۰ میلیارد دلار است، در حالی که مبادلات آن با ایران کمتر از ۱۴ میلیارد دلار است.
به عبارت دیگر، تهران بهشدت به پکن وابسته است، حالآنکه برای چین، روابط با جمهوری اسلامی در برابر منافع راهبردیاش با غرب و کشورهای عربی، اولویت چندانی ندارد.
کاظمیان با اشاره به آمادگی تهران برای امتیازدهی بیشتر در مذاکرات گفت این امتیازدهی بیش از آنکه ناشی از رویکردی مصالحهجویانه باشد، ریشه در نگرانی تهران از تبعات احتمالی حمله نظامی اسرائیل با حمایت آمریکا دارد: «حملهای که تنها امنیت خارجی را تهدید نمیکند بلکه میتواند به اعتراضهای اقتصادی و اجتماعی تازهای دامن بزند و ساختار قدرت را در جمهوری اسلامی با بحران مواجه سازد.»
موسسه علوم و امنیت بینالملل با استناد به تصاویر ماهوارهای گزارش داد جمهوری اسلامی در حال احداث محوطهای امنیتی با حصار در اطراف تاسیسات هستهای نطنز است و تونلهای این منطقه که ۱۷ سال قدمت دارند تاکنون بازرسی نشدهاند.
حسین آقایی، پژوهشگر روابط بینالملل و امور استراتژیک در گفتوگو با ایراناینترنشنال به ارزیابی دلایل اقدامات حفاظتی جدید در اطراف سایت هستهای نظنز پرداخت.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا گفته است اگر هدف ایران از برنامه هستهای صرفا استفاده غیرنظامی است، میتواند مانند بسیاری از کشورها، مواد هستهای غنیشده را از خارج از کشور وارد کند.
شهرام خلدی، پژوهشگر تاریخ خاورمیانه و روابط بینالملل در گفتوگو با ایراناینترنشنال به ارزیابی تلاشهای جمهوری اسلامی و مواضع طرف آمریکایی پرداخت.
جمشید برزگر، روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی، به ایراناینترنشنال گفت: «در دوره ترامپ، احتمال اقدام تخریبی اسرائیل علیه مذاکرات با ایران کمتر از دولتهای قبلی آمریکاست، هرچند جمهوری اسلامی همچنان نگران حمله نظامی یا اقداماتی مثل حمله نیروهای کماندویی و ویژه اسرائیل به کارخانهای متعلق به جمهوری اسلامی در عمق خاک سوریه است.
او افزود: «همزمان برخی مخالفان سابق برجام، از جمله عربستان و چهرههایی چون مارکو روبیو، اکنون بهدلیل نگرانی از جنگ، از مذاکره حمایت میکنند. ترامپ نیز تمایل دارد توافقی حاصل شود که بهجای درگیری نظامی، امتیازی دیپلماتیک برایش بهحساب آید. برخلاف برجام، ایران اینبار کشورهای منطقه مانند عربستان سعودی و بحرین و بازیگران بزرگ مثل چین و روسیه را نیز وارد روند مذاکره کرده است.»
برزگر گفت: «جمهوری اسلامی تلاش میکند مذاکرات با آمریکا را بهشدت از افکار عمومی پنهان نگه دارد. رسانههای نزدیک به سپاه اعلام کردهاند خبرنگاران نباید درباره مذاکرات یا برنامه هستهای پرسش کنند، و این را دلیلی برای عدم حضور وزیر امور خارجه در برنامههایی مانند نشست بنیاد کارنگی میدانند.»
او افزود: «جمهوری اسلامی حاضر به دادن امتیازات عمده شده اما میخواهد توافقات بدون اطلاعرسانی عمومی و حتی بدون اطلاع نمایندگان مجلس و برخی مدیران میانی و سطح دوم نظام صورت گیرد؛ مانند قراردادهای مبهم بهاصطلاح راهبردی با چین و روسیه.»
برزگر گفت رهبران جمهوری اسلامی از همین اندازه اطلاعرسانی و اظهار نظر مقامات آمریکایی هم نگرانند. درواقع هرچه امروز درباره مذاکرات میدانیم، حاصل اطلاعاتیست که از سوی مقامهای آمریکایی یا رسانههای این کشور منتشر شده، نه از جانب جمهوری اسلامی،که تمام مسیر اطلاعرسانی را بسته نگه داشته است.
گفتوگو با جمشید برزگر، روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی