گیدئون ساعر، وزیر امور خارجه اسرائیل، در مصاحبه با روزنامه تلگراف با اشاره به تهدیدهای فزاینده برنامه هستهای جمهوری اسلامی، نسبت به هرگونه سهلانگاری در مقابله با آن هشدار داد.
او در این مصاحبه که شنبه ۳۰ فروردین و همزمان با دور دوم مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا منتشر شد، گفت: «اکنون جمهوری اسلامی در موقعیتی نسبتا ضعیف قرار دارد و باید از این فرصت برای رسیدن به هدف استفاده کرد، نه اینکه به تهران اجازه داده شود با وقتکشی، شرایط را به نفع خود تغییر دهد.»
وزیر امور خارجه اسرائیل در واکنش به گزارش نیویورکتایمز مبنی بر مخالفت دونالد ترامپ با حمله احتمالی اسرائیل به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی گفت: «من عضو کابینه امنیتی هستم و در جریان تمام جلسات محرمانه قرار دارم، اما به یاد نمیآورم که چنین تصمیمی اتخاذ شده باشد.»
او افزود: «او گفت ما گفتوگوهای مستقیم با آمریکا داریم و در تماس دائم با متحدان اروپایی خود هستیم.»
ساعر تاکید کرد که اسرائیل به جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای متعهد است و اگر این هدف از راه دیپلماتیک محقق شود، پذیرفته خواهد شد.
با وجود این، وزیر امور خارجه اسرائیل نسبت به پایبندی جمهوری اسلامی به تعهداتش ابراز تردید کرد و افزود: «تهران همواره تعهدات بینالمللیاش را به سخره گرفته است. بعید میدانم که اینبار هم بهدنبال توافقات سطحی برای فرار از راهحل واقعی نباشد.»
او همچنین با اشاره به اظهارات اخیر استیو ویتکاف، نماینده ويژه دونالد ترامپ، درباره برچیدن کامل برنامه هستهای جمهوری اسلامی گفت: «بهنظر من دولت فعلی آمریکا این موضوع را در اولویت خود قرار داده و متعهد به مقابله با آن است. مهمترین اصل، رسیدن به هدف است؛ ایران نباید به سلاح هستهای دست یابد.»
وزیر امور خارجه اسرائیل با تاکید بر اینکه تهدید جمهوری اسلامی فقط متوجه اسرائیل نیست، گفت: «ما دیدیم که ایران در جنگ اوکراین با ارسال سلاح، پهپاد و اطلاعات به روسیه کمک کرد. این خطر بزرگی است که حکومت افراطی ایران به خطرناکترین سلاح جهان مجهز شود. موشکهای ایران امروز توان رسیدن به خاک اروپا را دارند.»
او همچنین هشدار داد که دستیابی حکومت ایران به بمب اتم، رقابت هستهای در منطقه را شعلهور خواهد کرد.
وزیر امور خارجه اسرائیل گفت: «در چنین شرایطی، کشورهای دیگری مانند عربستان سعودی، مصر، ترکیه و دیگر قدرتهای منطقه نیز برای دستیابی به سلاح هستهای تلاش خواهند کرد، که این مسئله تبعات سنگینی برای امنیت خاورمیانه و حتی فراتر از آن خواهد داشت.»
گیدون ساعر با اشاره به تهدیدهای مستقیم جمهوری اسلامی علیه موجودیت اسرائیل گفت: «آنها دو بار با صدها موشک به اسرائیل حمله کردند، از گروههای نیابتی مانند حزبالله، حماس و حوثیها برای بیثبات کردن خاورمیانه استفاده کردند. اگر بدون بمب اتم توانستند چنین کاری کنند، تصور کنید با داشتن چتر هستهای چه خواهند کرد.»
خبرنگار وبسایت خبری اکسیوس»به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد که ران درمر، وزیر امور استراتژیک اسرائیل و مشاور ارشد بنیامین نتانیاهو، همزمان با برگزاری مذاکرات هستهای میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده، در رم حضور دارد.
بر اساس این گزارش، احتمال دارد درمر در ادامه این سفر، امروز (شنبه) با استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا در مذاکرات، دیدار کند تا گزارشی مستقیم از روند گفتوگوها با جمهوری اسلامی دریافت کند.
ران درمر روز جمعه نیز در پاریس، همراه با رییس موساد، دیوید بارنئا، با استیو ویتکاف دیدار کرده بود.
رسیدن مذاکرات تهران واشینگتن به دور دوم، واکنشهای گسترده شهروندان را به دنبال داشته است. برخی از مخاطبان ایراناینترنشنال در پیامهای خود تاکید کردند مذاکرات «هیچ» دستاوردی برای ایرانیان نخواهد داشت و شماری دیگر گفتند تنها نتیجه «مثبت» احتمالی آن به سود جمهوری اسلامی خواهد بود.
دور دوم مذاکرات میان جمهوری اسلامی و آمریکا درباره برنامه هستهای ایران، ظهر شنبه ۳۰ فروردین در شهر رم ایتالیا آغاز شد.
ایراناینترنشنال همزمان با این گفتوگوها از مخاطبان خود پرسید نتیجه مذاکرات چه تاثیری بر زندگی روزمره آنها خواهد داشت؟
امید برای بینتیجه بودن مذاکرات و سقوط حکومت
شماری از شهروندان در پیامهای صوتی خود اظهار امیدواری کردند مذاکرات به نتیجه نرسد تا «رژیم جمهوری اسلامی از هم بپاشد».
مخاطبی گفت این گفتوگوها به هر نتیجهای که ختم شود، تاثیر قابل توجه و بلندمدتی بر زندگی شهروندان نخواهد داشت اما اگر تهران و واشینگتن به توافق برسند، «جمهوری اسلامی به این زودیها رفتنی نخواهد بود».
شهروندی دیگر گفت ایرانیان دیگر جمهوری اسلامی را نمیخواهند چون اقتصاد خراب، گرانی، واردات بیکیفیت و فساد در زندگی روزمرهشان تاثیر منفی گذاشته و این مذاکرهها هم بیشتر برای بقای حکومت است، نه برای رفاه مردم.
او اضافه کرد: «اگر جمهوری اسلامی برود، شاید تغییری واقعی در وضعیت اقتصادی و اجتماعی رخ بدهد.»
فاکسنیوز شنبه به نقل از تحلیلگران نوشت علی خامنهای بهدلیل تهدید نظامی دونالد ترامپ حاضر به مذاکره با آمریکا شده است.
این رسانه تاکید کرد حمله نظامی آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ خامنهای را وادار کرد تا بهطور موقت فعالیتهای مربوط به تسلیحات هستهای ایران را متوقف کند و اکنون هم فشار نظامی ترامپ باعث شده که رهبران سرسخت و ضدآمریکایی جمهوری اسلامی، به دادن امتیاز تن دهند.
باوجود تهدیدات متعدد ترامپ، نگاه شماری از شهروندان به نتیجه این مذاکرات بدبینانه و مبنی بر این است که هر توافقی با جمهوری اسلامی، احتمالا منجر به «حفظ بیشتر نظام» خواهد شد.
شهروندی گفت: «در صورت بقای جمهوری اسلامی، مطمئنا هیچ اتفاقی به نفع مردم نخواهد بود. درصد زیادی از مردم با قاطعیت خواهان یکسره شدن تکلیف جمهوری اسلامی هستند.»
مخاطبی دیگر در پیام خود گفت: «فقط اگر آخوند از ایران ریشهکن شود، اوضاع مردم خوب خواهد شد.»
دستاورد: هیچ
دهها شهروند در پیامی مشابه و در یک کلمه، دستاورد مذاکرات برای زندگی روزمره خود را «هیچ» توصیف کردند.
مخاطبی گفت تا «خامنهای نمرده» نقش هر مذاکرهای در آینده ایران آزاد «هیچ و هیچ و هیچ» است و شهروندی دیگر تاکید کرد این گفتوگوها هیچ تاثیری بر زندگی مردم عادی نخواهد داشت.
یک شهروند مذاکرات و توافق برجام در دولت حسن روحانی را یادآوری کرد که در زندگی مردم عادی تاثیر خاصی نداشت و تنها «باعث آزادسازی پولهای جمهوری اسلامی شد که با آن، گروههای نیابتی خود را در منطقه تقویت کند».
او با اشاره به وضعیت اقتصادی نابهسامان گفت با خرابیهایی که جمهوری اسلامی به بار آورده، حتی اگر همین حالا حکومت برکنار شود، سالها وقت برای جبران خسارتها نیاز است.
پیشتر و در دور نخست مذاکرات هم شماری از مخاطبان ایراناینترنشنال با ارسال پیامهایی گفته بودند بدون تغییر حاکمیت، نتیجه مذاکرات منفعتی برای شهروندان از جمله در زمینه بهبود وضع اقتصادی نخواهد داشت.
یکی از مخاطبان ایراناینترنشنال با ارسال پیامی صوتی گفت: «دندان جمهوری اسلامی پس از این مذاکره برای مردم فقیر ایران تیزتر خواهد شد.»
مخاطبی گفت: «با شناختی که از جمهوری اسلامی و همچنین سیاستهای غیرعاقلانه و ناعادلانهای که از برخی کشورهای اروپایی داریم، به نظر من مذاکره هیچ توفیقی برای ملت رنج کشیده ایران نخواهد داشت.»
ایراناینترنشنال اخیرا از طریق منابع دیپلماتیک در تهران مطلع شد وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی در دور اول مذاکرات، طرحی سهمرحلهای را به آمریکا پیشنهاد کرد که هدف آن کاهش تنشهای هستهای در ازای رفع تحریمها و دسترسی به داراییهای مسدود شده ایران است.
بد برای مردم، خوب برای سران حکومت
در چند پیام صوتی ارسالشده از سوی شهروندان نیز تاکید شده بود که نتیجه مذاکره برای مردم «بدبختی و سود توافق احتمالی تنها برای «سران حکومت» است.
مخاطبی گفت: «اگرآمریکا در برابر جمهوری اسلامی کوتاه بیاید، کلک مردم ایران کنده میشود.»
شهروندی گفت نتیجه توافق، ارسال پول بیشتر برای تجهیزات نظامی جمهوری اسلامی و کوچکتر شدن سفره مردم عادی است و مخاطبی دیگر آن را «فرصتی برای وقتکشی و ساخت تسلیحات بیشتر» از سوی حکومت خواند.
پیشتر یک منبع دیپلماتیک به ایراناینترنشنال گفته بود جمهوری اسلامی با پیشنهاد سه مرحلهای خود «در حال وقتکشی است» تا توان پدافند هواییاش را که مهر سال گذشته بهطور کامل از سوی اسرائیل نابود شد، بازسازی و همچنین توانایی تولید موشکهای زمینبهزمین خود را که در نتیجه همان حمله اسرائیل آسیب دیده است، بازیابی کند.
مخاطبی به ایراناینترنشنال گفت توافق احتمالی، بر زندگی «آقازادهها» تاثیر دارد ولی مردم عادی روز به روز فقیرتر میشوند و شهروندی دیگر تاکید کرد در نتیجه آن، «مشکلات نظام رفع و ظلم و ستم بر ایرانیان بیشتر خواهد شد».
به گفته شهروندی دیگر، زندگی مردم بدتر از آنچه هست خواهد شد، چون «سران حکومت به دزدیهایشان ادامه خواهند داد».
مخاطبی در پیام صوتی خود گفت: «شروع مذاکرات فقط درد کشیدن مردم را طولانیتر کرده و تاثیری بر رفتار این دیکتاتور و آسایش مردم نگذاشته. علی بابا و چهل دزد بغداد، سیر نزولی ارزش پول ملی و افزایش مشکلات مردم سالهاست تغییر نکردهاند و تنها گاهی تند و گاهی آرام شدهاند.»
ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، روز شنبه دستور برقراری آتشبس موقت به مناسبت «عید پاک» مسیحیان را صادر کرد. بر اساس بیانیه کرملین، این آتشبس از عصر شنبه آغاز میشود و تا نیمهشب دوشنبه ادامه خواهد داشت.
پوتین گفت که هدف از این آتشبس، احترام به مناسک مذهبی و فراهم کردن امکان برگزاری مراسم عید پاک در فضایی آرام است.
او همچنین از اوکراین خواست تا با الگو گرفتن از این تصمیم روسیه، به آتشبس بپیوندد.
با این حال، رییسجمهوری روسیه هشدار داد که نیروهای روسیه باید برای مقابله با هرگونه نقض احتمالی آتشبس یا تحریکات اوکراین آماده باشند.
پوتین همچنین با «مساعد» خواندن وضعیت در منطقه برای «عملیات نظامی ویژه» روسیه، بر ادامه کنترل شرایط تاکید کرد.
ساعاتی پس از انتشار پیام پوتین،آندری سیبیها، وزیر امور خارجه اوکراین اعلام کرد که کشورش به اظهارات ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، درباره آتشبس به مناسبت عید پاک اعتماد ندارد.
او در عین حال تاکید کرد که کییف همچنان به توافق اولیه برای یک آتشبس ۳۰ روزه پایبند است.
وزیر امور خارجه اوکراین، شنبه ۳۰ فروردین، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «موضع اوکراین همچنان روشن و قاطع است: ما در تاریخ ۱۱ مارس در جده، بدون هیچ قید و شرطی، با پیشنهاد ایالات متحده برای یک آتشبس موقت کامل به مدت ۳۰ روز موافقت کردیم.»
او در ادامه افزود: «پوتین اکنون از آمادگی خود برای آتشبس صحبت میکند؛ اما بهجای ۳۰ روز، ۳۰ ساعت.»
سیبیها تاکید کرد: «روسیه میتواند در هر لحظه با پیشنهاد آتشبس کامل و بدون قید و شرط ۳۰ روزه، که از ماه مارس مطرح بوده، موافقت کند... اما ما میدانیم که نمیتوان به گفتههای او اعتماد کرد و تنها بر اساس اقدامات، نه کلمات، قضاوت خواهیم کرد.»
آتشبس پیشنهاید روسیه در شرایطی برقرار میشود که با وجود میانجیگری آمریکا، پیشرفتی در برقراری آتشبس دائمی یا حتی بلندمدت حاصل نشده است.
این امر با ناخرسندی شدید دونالد ترامپ و دیگر مقامات ارشد دولت آمریکا مواجه شده است.
آکسیوس گزارش داد که چند روز پیش از آنکه ترامپ و مقامهای دولت او بهصورت علنی اعلام کنند که آمادهاند از دیپلماسی میان روسیه و اوکراین دست بشویند، رییسجمهوری آمریکا در محافل خصوصی از ناکامی در پیشبرد مذاکرات و فقدان چشمانداز رسیدن به توافق ابراز خشم و نارضایتی کرده بود.
ترامپ که پیشتر گفته بود کاری میکند ظرف ۲۴ ساعت پس از ورود به کاخ سفید، توافق صلحی بین روسیه و اوکراین حاصل شود، جمعه گفت او تقریبا آماده است از این روند عقبنشینی کند.
او گفت: «هر طرفی به بنبست ادامه دهد، ما فقط خواهیم گفت شما احمقید، شما انسانهای وحشتناکی هستید و همینطور بیخیال میشویم.»
اندکی پس از شروع دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ، مذاکراتی چند هفتهای بین آمریکا با طرفین انجام شد، اما آنچنان که اکنون آشکار شده، پیشرفتی حاصل نشده است.
ترامپ هنوز هیچ ضربالاجلی برای کنارکشیدن ایالاتمتحده از تلاشها برای آتشبس تعیین نکرده و نگفته است آیا او اقدام مشخصی فراتر از کنارهگیری از این روند انجام خواهد داد یا خیر.
به گزارش آکسیوس، ترامپ چند روز پیشتر در گفتوگویی بدون برنامهریزی قبلی درباره تلاشها برای برقراری آتشبس در جنگ اوکراین، نارضایتی خود را در جمع چند تن از مشاوران ارشدش، از جمله مارکو روبیو، وزیر خارجه و استیو ویتکاف، نماینده ویژهاش برای امور دیپلماتیک بهوضوح ابراز کرده بود.
به گفته یک مقام آمریکایی مطلع از این گفتگو، ترامپ در آن جلسه تاکید کرده اگر توافقی در آینده نزدیک حاصل نشود، واشینگتن باید از این مذاکرات عقبکشیده و بر سایر مسائل سیاست خارجی متمرکز شود.
از ۱۳۹۵، که خامنهای برای اولین بار در سخنرانی خود از ترامپ یاد کرد ۸ سال گذشته است. روزی که او از ترامپ بابت صداقتش تمجید کرد، سپس او را به باد فحش و ناسزا گرفت. او پس از کشته شدن قاسم سلیمانی، دیگر علیه ترامپ فحاشی نکرد و در دوره حاضر، با احتیاط بیشتری درباره او حرف میزند.
علی خامنهای در آبان ۱۳۹۵، تا کنون در ۴۳ سخنرانی، از دونالد ترامپ به طور مستقیم و غیر مستقیم یاد کرده است.
اوایل و زمانی که هنوز ترامپ کارش را در دور اول ریاست جمهوری آمریکا آغاز نکرده بود، خامنهای مشتاقانه او را به عنوان شخصی خارج از دو جریان سیاسی سنتی آمریکا (دموکرات و جمهوریخواه) تحسین میکرد. اما خیلی زود پس از موضعگیریهای صریح ترامپ، خامنهای او را «چاقوکش» تازهکار معرفی کرد و سیل فحاشیها و طعنهها علیه ترامپ آغاز شد.
این روند تا پیش از مرگ قاسم سلیمانی ادامه داشت، به طوری که دو روز پیش از مرگ او، خامنهای در یک سخنرانی خطاب به ترامپ به او گفت «شما غلط میکنید» اما از زمانی که خامنهای پس از انتشار خبر مرگ سلیمانی با خانواده او دیدار کرد، طعنه و فحاشی به ترامپ در سخنرانیهای او متوقف شد، تنها اشارههای غیر مستقیم و نرمی مانند حواله دادن به عدالت الهی در سخنان او علیه ترامپ دیده میشود.
پس از شکست ترامپ در انتخابات سال ۱۳۹۹ ریاست جمهوری در آمریکا، بار دیگر فحاشی و طعنه به ترامپ آغاز شد. خامنه در دور جدید ریاست جمهوری ترامپ، با احتیاط بیشتری درباره او اظهار نظر کرده، یا اسمی از او نبرده و یا موضعی خنثی در برابر او اتخاذ کرده است.
تا پیش از ریاست جمهوری ترامپ: «واضح و صریح حقایق را میگوید»
۱۲ آبان ۱۳۹۵ علی خامنهای در جریان دیداری بهمناسبت ۱۳ آبان، با تمجید از صداقت ترامپ، که در آن زمان نامزد ریاست جمهوری آمریکا بود، گفت او «واضح» و «صریح» در مناظره با هیلاری کلینتون، «حقایق» را بیان میکند.
خامنهای در ادامه این دیدار، به کلینتون، رقیب ترامپ بابت پوپولیستی خواندن اظهارات ترامپ خرده گرفت و گفت: «چرا عوامگرایانه؟ برای خاطر اینکه حرفهایش [حرفهای ترامپ] را مردم نگاه میکردند، میدیدند درست است.»
خامنهای در ادامه، با استقبال از گفتههای ترامپ راجع به اختلاف طبقاتی در جامعه آمریکا به نقل قول سخنان او پرداخت و تاکید کرد «اینکه شما میگویید مرگ بر آمریکا، یعنی مرگ بر این چیزها [که ترامپ راجع به ایجاد اختلاف طبقاتی گفت]»
۲۶ آبانماه ۱۳۹۵، این بار خامنهای در دیدار با مردم اصفهان، با اشاره به پیروزی ترامپ در انتخابات، مجددا انتقادهای او به نحوه اداره آمریکا را بازگو کرد. خامنهای، انتقادهای ترامپ از اداره آمریکا را نشانهای بر درست بودن تحلیلهای پیشین خود دانست و با گلایه از «بی بصیرتی» نخبگان سیاسی، خواستار افزایش بصیرت آنان شد. او البته تصریح کرد انتخابات آمریکا برایش مهم نیست و قضاوتی درباره آن ندارد.
۱۹ بهمنماه ۱۳۹۵، در جریان دیدار با فرماندهان نیروی هوایی ارتش، خامنهای به اظهارات روز ۱۴ بهمنماه ترامپ که نوشته بود: «ایران نفسهای آخرش را میکشید و در آستانه فروپاشی بود، تا اینکه آمریکا به میان آمد و با توافق هستهای به این کشور زندگی دوبارهای به آنها بخشید» واکنش نشان داد.
او با انتقاد از اقدامات دولت باراک اوباما، گفت بابت برجام متشکر نیست، اما «از این آقایی که تازه آمده [ترامپ]، متشکریم؛ تشکر ما بهخاطر این است که زحمت ما را کم کرد و چهره واقعی آمریکا را نشان داد.»
در ابتدای ریاست جمهوری دور اول: «چاقوکش تازهکار است، توی دهنش میخورد»
۲۲ خرداد ماه ۱۳۹۶، خامنهای در دیدار با مقامات جمهوری اسلامی، از دیدارهای ترامپ با مقامات عربستان سعودی که او آنها را «روسایِ نظام قرون وسطایی قبیلهایِ عربستان سعودی» نامید انتقاد کرد و اقدام ترامپ را «رسوایی» و «لکه ننگ» توصیف کرد.
در این دوران روابط جمهوری اسلامی و عربستان سعودی در پی اعدام نمر باقر النمر و حمله هواداران جمهوری اسلامی به اماکن دیپلماتیک عربستان سعودی در ایران پر تنش بود.
۲۸ خرداد ۱۳۹۶ نیز، خامنهای در دیدار خانوادههای «شهدای مرزبان و مدافع حرم» ترامپ را «این بابایی که تازه سر کار آمده» توصیف کرد. او با بیان اینکه «چاقوکشهای» تازهکار، تا زمانی که «تو دهانشان بخورد» نمیدانند حساب و کتاب چیست، ترامپ را «چاقوکشی تازهکار» نامید.
۳۰ شهریور ۱۳۹۶، رهبر جمهوری اسلامی دیداری با اعضای مجلس خبرگان، نطق ترامپ در مجمع عمومی سازمان ملل را «ابلهانه» توصیف کرد. او ادبیات ترامپ را «زشت، سخیف، گانگستری، کابویی، پر از خلاف، پر از دروغ، آشفته» توصیف کرد. همچنین ترامپ را شخصی «عصبانی، درمانده، سبک مغز» خواند و گفت آمریکاییها باید احساس شرم کنند و میکنند.
حدود یک ماه بعد، رهبر جمهوری اسلامی ۲۶ مهرماه سال ۱۳۹۶ دیداری با کسانی که «نخبگان جوان علمی» معرفی شدند برگزار کرد. در این دیدار، خامنهای ترامپ را «شارلاتان و بی چاکدهن» معرفی کرد و سخنان او را «اباطیل و یاوهگویی» توصیف کرد. او در پایان تاکید کرد که اقتصاد کشور باید طوری تقویت شود که «با نعره یک ترامپی» نلرزد.
خامنهای در این دیدار بازهم تاکید کرد پرداختن به سخنان ترامپ «ضایع کردن وقت» است. با وجود این، او پس از حدود دو هفته، در دیدار بعدی که به مناسبت ۱۳ آبان سال ۱۳۹۶ برنامهریزی شده بود، باز هم به ترامپ پرداخت و او را «احمق» و سخنانش را «ابلهانه» توصیف کرد.
در ششم دیماه ۱۳۹۶، خامنهای ترامپ را با رونالد ریگان، چهلمین رییس جمهوری آمریکا در سالهای ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۹ میلادی مقایسه کرد. او گفت ریگان با اینکه از ترامپ قویتر و عاقلتر بود، از دنیا رفت و به گفته خامنهای «جسمش پوسیده و روحش در عذاب الهی» است، اما جمهوری اسلامی همچنان بر جاست. او همچنین به طعنه گفت بازیگری ریگان از ترامپ بهتر بود.
۲۵ فروردین ۱۳۹۷، خامنهای در دیدار با «مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی» ترامپ را «دروغگوی واضح و فاضح» خواند که داعش را خود ایجاد کرده و حال مدعی حذف آن است.
پس از خروج از برجام: «یک سینه حرف راجع به اروپاییها دارم»
۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۷، ترامپ بهطور رسمی اعلام کرد از برجام خارج میشود.یک روز بعد، خامنهای به دانشگاه فرهنگیان رفت و در آنجا سخنرانی کرد. او سخنان ترامپ درباره آغاز فشار حداکثری را «سخیف و سبک» توصیف و به او گفت «آقای ترامپ! شما غلط میکنید.»
دوم خرداد ۱۳۹۷، خامنهای در دیدار با مسئولان جمهوری اسلامی، از آنها خواست تقصیر رخدادهایی مانند خروج از برجام را به گردن ترامپ نیندازند. او تاکید کرد سایر روسای جمهوری آمریکا نیز رفتارهای مشابهی داشتند. در این دیدار او ترامپ و وزیر امور خارجه آمریکا و غربیها را «گستاخ، طلبکار،وقیح، چشمسفید، پررو» خواند.
در خطبه نماز عید فطر که ۲۵ خردادماه ۱۳۹۷ برگزار شد، خامنهای از ترامپ نام برد و مانند گذشته، فحش یا صفت خاصی برای او به کار نبرد. در دیدار هیئت دولت نیز که ۲۴ تیرماه ۱۳۹۷ برگزار شد، بازهم به گفتههای ترامپ اشاره کرد، اما ناسزایی برای او به کار نبرد. به جای ترامپ - در شرایطی که ترامپ با اروپا اختلاف نظرهای علنی داشت- گفت «یک سینه حرف» راجع به «ذات خبیث» اروپاییها دارد.
در دیدار عمومی ۲۲ مرداد ۱۳۹۷، خامنهای پیشنهاد مذاکره ترامپ را رد کرد، اما بازهم ناسزایی به او نگفت، اما ترامپ را با ریگان مقایسه و گفت در دوره او که آمریکا قدرتمندتر بود، جمهوری اسلامی با آمریکا مذاکره نکرد و بازهم مذاکره نخواهد کرد.
چهارم آذرماه ۱۳۹۷، خامنهای در دیدار با «مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی» ترامپ را «یاوهگو» خواند. ۲۲ آذرماه ۱۳۹۷، رهبر جمهوری اسلامی در دیدار با «خانواده شهدا»، از ترامپ نام برد، اما بازهم فحش یا صفت خاصی به او نداد و به جای آن دشمنان جمهوری اسلامی و آمریکا را غرق در «لجن، فساد اخلاقی، فساد سیاسی» دانست.
سوم بهمنماه ۱۳۹۷، رهبر جمهوری اسلامی دیداری با «مسئولان و محققان ستاد توسعه علوم شناختی» داشت. در این دیدار خامنهای مشابه دیدار دوم خرداد ماه، با اشاره به تنشها بین آمریکا و مکزیک، مجددا تاکید کرد رفتارهای آمریکا- که او آنها را «سلطهگرانه» توصیف کرد- مختص به ترامپ نیست و در سایر دولتها هم به شکل دیگری رواج داشته است. او در ادامه مشابه دیدار ۲۴ تیرماه، در کنار حمله به آمریکا، به اروپا اشاره کرد و تاکید کرد باید به اروپاییها سوءظن داشت.
در دیدار سالانه با کارکنان نیروی هوایی ارتش که ۱۹ بهمنماه ۱۳۹۷ برگزار شد، خامنهای تاکید کرد «مرگ بر آمریکا» که از جمله شعارهای محبوب هواداران جمهوری اسلامی است، مرگ بر ملت آمریکا نیست، بلکه هدف آن «ترامپ، جان بولتون و مایک پمپئو» است.
۱۹ فروردین ۱۳۹۸، خامنهای در دیدار با «جمعی از پاسداران و خانوادههای آنان» با ذکر آیهای از قرآن، ترامپ را «اَلَّذینَ کَفَروا» خواند که فریب خورده و در حالی که فکر میکند در راه قله است، در واقع در حال حرکت به حضیض است. او در این دیدار هم ناسزاهای کلی به آمریکا و دشمنان جمهوری اسلامی داد، اما بازهم از فحاشی به شخص ترامپ خودداری کرد.
۲۴ اردیبهشت سال ۱۳۹۸، تقریبا در اولین سالروز خروج ترامپ از برجام، خامنهای دیداری با «مسئولان نظام» ترتیب داد. در این دیدار، او بازهم ترامپ را با روسای جمهوری پیشین آمریکا مقایسه کرد و گفت آمریکا در سال ۱۳۵۷، در زمان ریاست جمهوری جیمی کارتر - ریسجمهوری دموکرات آمریکا- قدرتش از «این بابا که حالا سر کار است» بیشتر بود. او در این دیدار به ترامپ فحش مستقیم نداد، اما در مقایسه با کارتر، ترامپ را «کم عقلتر، کم قدرتتر و کمتوان از نظر مالی» توصیف کرد.
در سخنرانی رهبر جمهوری اسلامی بهمناسبت سالروز مرگ خمینی در ۱۴ خرداد ماه ۱۳۹۸، این بار خامنهای صریحتر به ترامپ حمله کرد و او را شخصی دانست که درباره «تعادل روانی، تعادل فکری و تعادل اخلاقی» او تردید وجود دارد؛ خامنهای تاکید کرد انتخاب فردی با «مختصات آقای ترامپ» نشانه افول آمریکا است.
چهارم مهرماه ۱۳۹۸، خامنهای در دیدار با اعضای مجلس خبرگان، به پیشنهاد مذاکره از سوی ترامپ اشاره کرد و گفت «این آدم بلد نیست درست صحبت بکند.»
دو روز پیش از مرگ سلیمانی: «ترامپ غلط میکند»
در سخنرانی ۱۱ دیماه ۱۳۹۸، لحن خامنهای مجددا تند شد. او با اشاره به توییت ترامپ که به جمهوری اسلامی درباره اقدامات نظامی در منطقه هشدار داده و آن را تهدید کرده بود، گفت «غلط میکنید» و در ادامه مدعی شد مردم منطقه از آمریکاییها متنفرند و رخدادهای منطقه ربطی به جمهوری اسلامی ندارد.
۱۳ دیماه ۱۳۹۸، دو روز پس از سخنرانی خامنهای، قاسم سلیمانی، فرمانده سپاه قدس، شاخه برون مرزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در عراق با دستور ترامپ مورد هدف قرار گرفت.
پس از مرگ سلیمانی: «خدای متعال پسگردنی میزند»
خامنهای پس از مرگ سلیمانی، در شش رویداد هیچ اشارهای به شخص ترامپ نکرد، تنها در نماز مورخ ۲۷ دیماه، بدون نام بردن از او گفت رییسجمهوری آمریکا به هدف قرار دادن سلیمانی اعتراف کرده است و «خدای متعال میزند پشت گردن افراد که خودشان اعتراف کنند.»
در سخنرانی عمومی ۱۶ بهمنماه ۱۳۹۸ خامنهای به نقد شیوه انتخابات در آمریکا پرداخت و گفت این شیوه باعث شد که ترامپ با وجودی که تعداد آرای عمومی او کمتر از رقیبش (هیلاری کلینتون) بود، به عنوان رییسجمهوری انتخاب شود.
او در ادامه نیز با اشاره به طرح معامله قرن، گفت این طرح قبل از «مردن ترامپ» میمیرد. با وجود این، او هیچ اشاره مستقیمی به ترامپ نکرد.
خامنهای ۲۹ بهمنماه ۱۳۹۸ نیز درباره ترامپ صحبت کرد. اینبار او به نقل از یک سناتور آمریکایی که نام نبرد، به نقد عملکرد اقتصادی ترامپ پرداخت و گفت او اوضاع اقتصادی را برای پولدارها بهتر کرده است. اما هیچ ناسزا یا فحشی به ترامپ نداد.
تا ۲۸ اردیبهشتماه ۱۳۹۹، خامنهای اشاره مستقیمی به ترامپ نداشت، اما در این تاریخ در یک ارتباط تصویری با «نمایندگان تشکلهای دانشجویی» برای تحقیر ترامپ را «دکتر ترامپ» نامید و او و اعضای کابینهاش را عامل تنفر ملتها از آمریکا توصیف کرد. با وجود این، همچنان از فحاشی به او خودداری کرد.
هشتم تیرماه ۱۳۹۹، خامنهای در ارتباط تصویری با همایش سراسری قوه قضائیه، در حالی که از سیستم قضایی آمریکا انتقاد میکرد، ترامپ را به طعنه «رییسجمهوری محترم آمریکا» خطاب کرد.
پس از پایان دور اول ریاست جمهوری ترامپ: «احمق سبکمغز گموگور شد»
در ۱۳ آبانماه ۱۳۹۹، در آستانه انتخابات آمریکا، خامنهای در جریان متهم کردن ترامپ به تقلب در انتخابات به نفع خود در مقابل رقیبش جو بایدن، از ترامپ یاد کرد، اما هیچ صفت یا فحشی به او نداد.
در ۲۶ آذر ماه ۱۳۹۹، پس از روشن شدن نتایج انتخابات آمریکا که در آن جو بایدن پیروز شد، خامنهای در دیدار با دستاندرکاران مراسم سالروز مرگ قاسم سلیمانی، هشدار داد که آمریکای ترامپ با آمریکای اوباما تفاوت چندانی ندارد.
اظهار نظر بعدی مربوط به ۱۹ بهمنماه ۱۳۹۹ است. دیگر جو بایدن بهطور رسمی دوران ریاست جمهوری خود را آغاز کرده و ترامپ نیز از قدرت کنار رفته بود. خامنهای در دیدار با «فرماندهان نیروی هوایی و پدافند هوایی ارتش» دوباره حملات به ترامپ را آغاز کرد. او گفت ترامپ با « لگد و افتضاح» از کاخ سفید «اخراج» شد و به «زبالهدان» تاریخ پیوسته و «سقوط» کرده است. او همچنین ترامپ را رییسجمهوری «ناباب» آمریکا نامید.
ترامپ موضوع پیام تحویل سال ۱۴۰۰ خامنهای هم بود. او در این پیام ترامپ را «احمق» خواند. خامنهای عدم پیروزی ترامپ در انتخابات سال ۱۳۹۹ آمریکا را «گم و گور شدن مفتضح» ترامپ تعبیر کرد.
در هفتم تیرماه و هفتم شهریور ماه ۱۴۰۰، خامنهای در دیدار با رییس و مسئولان قوه قضائیه و رییسجمهوری و هیئت دولت، از ترامپ در جریان انتقاد از سیاستهای آمریکا و اروپا در برجام نام برد، اما فحشی به او نداد.
۱۱ دیماه ۱۴۰۰، خامنهای در دیدار با خانواده و دستاندکاران برگزاری سالگرد مرگ قاسم سلیمانی، گفت ترامپ پس از آنکه «تقاص دنیوی» خود را پس بدهد «گموگور» خواهد شد و به «زبالهدان تاریخ» خواهد پیوست. او یکبار دیگر تاکید کرد جای ترامپ در «زبالهدان» است.
۱۹ بهمنماه ۱۴۰۰، خامنهای در دیدار فرماندهان و کارکنان نیروی هوایی و پدافند هوایی ارتش، ترامپ را رییسجمهوری توصیف کرد که تتمه آبروی آمریکا را برد.
۱۱ آبان ۱۴۰۱، رهبر جمهوری اسلامی، انتخاب ترامپ در دور قبل ریاست جمهوری آمریکا را نشانه «انحطاط» آمریکا دانست و تاکید کرد که ترامپ «دیوانهای» بود که «ساقط» شد. در ۲۹ آبانماه ۱۴۰۱ که خامنهای در دیداری با برخی از مردم اصفهان، ترامپ را «سبکمغز» خطاب کرد.
احتیاط در دور دوم ریاست جمهوری ترامپ
در دیدار ۱۶ فروردین سال ۱۴۰۲ خامنهای با مسئولان نظام، و ۳۰ خردادماه با «مسئولان ستاد برگزاری کنگره بینالمللی شهدای مقاومت و مدافع حرم» او از ترامپ نام برد، اما فحشی به او نداد.
او در سخنرانیهای ۱۹ بهمن ۱۴۰۳ در دیدار «فرماندهان نیروی هوایی و پدافند هوایی ارتش» و دیدار دانشجویان در ۲۲ اسفند ۱۴۰۳، که پس از آغاز به کار دور دوم ترامپ انجام شد، به او اشاره کرد، اما صفت خاصی مانند گذشته برای او به کار نبرد.
خامنهای از سال ۱۴۰۳ و جدی شدن حضور ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، بهطور کلی رویکردی محتاطانه درباره او در پیش گرفت.
بر خلاف دورههای قبلی، او به هیچ وجه تا کنون از ترامپ نام نبرده است. حتی پس از انتشار خبر ارسال نامه، خامنهای در دیدارها به جز دیدار ۲۲ اسفندماه، که از «رییسجمهوری» آمریکا یاد کرد، اشارهای به جایگاه حقوقی ترامپ هم نکرده است.
در آن دیدار هم رهبر جمهوری اسلامی هیچ صفتی برای ترامپ به کار نبرد و صرفا به پاره کردن برجام در دور قبلی اشاره کرد و با گلایه گفت: «همین شخص، مذاکره تمامشده، کاملشده، امضا شده را از میز بیرون انداخت و پاره کرد؛ با این آدم چه جور میشود مذاکره کرد؟»
از زمان همین سخنرانی تاکنون، در یک ماه اخیر، یک دور مذاکره در عمان برگزار شده و مذاکره دیگر در رم در حال برگزاری است و خامنهای همچنان در سخنانش نه تنها به ترامپ حمله نمیکند بلکه میکوشد تا آنجا که ممکن است کمتر به رییسجمهوری آمریکا اشاره کند.
وزیر امور خارجه دولت مسعود پزشکیان در دوران مسئولیت خود بارها با انتقاداتی جدی از سوی تحلیلگران داخلی و خارجی مواجه شده است. یکی از مهمترین نقاط ضعف او در عرصه دیپلماسی، ناتوانایی در پیشبینی صحیح تحولات منطقه، بهویژه در سوریه و عدم موفقیت در مدیریت این بحران بوده است.
ناتوانی در تحلیلهای دقیق و اتخاذ استراتژیهای درست از سوی عباس عراقچی، بهویژه در دور جدید مذاکرات بین جمهوری اسلامی و ایالات متحده نیز به چشم میخورد.
اگرچه مقام وزیر امور خارجه در جمهوری اسلامی معمولا تصمیمگیرنده در سیاستگذاریهای کلان نیست و تصمیم اصلی در سطح رهبر و دیگر مقامهای عالیرتبه اتخاذ میشود اما وظیفه دیپلماتها و بهویژه وزیر امور خارجه، پیشبرد و تبیین موثر سیاستهای خارجی در عرصه عمومی و رسانههاست.
در این زمینه نیز عراقچی نتوانسته بهطور موثر تصویر منسجمی از سیاست خارجی جمهوری اسلامی ارائه دهد؛ کاری که خلف او، محمدجواد ظریف، با آن آشنا بود.
دروغها و تناقضات در مذاکرات هستهای
یکی از مهمترین ضعفهای عراقچی در دیپلماسی، اظهارات متناقض و دروغهای او در رابطه با مذاکرات هستهای بوده و هست.
از نمونههای بارز این مسئله، وقتی بود که او اعلام کرد مذاکرات ایران و ایالات متحده «بهصورت غیرمستقیم» خواهد بود اما چند ساعت بعد، کارولین لوِت، سخنگوی کاخ سفید، تاکید کرد که این مذاکرات بهصورت مستقیم انجام خواهد شد.
در پاسخ، سخنگوی وزارتخانه تحت هدایت عراقچی بار دیگر تاکید کرد مذاکرات غیر مستقیم خواهد بود اما این بار دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده صراحتا از «مذاکرات مستقیم» سخن گفت.
عراقچی در واکنش به افشای شکل مذاکرات، سراسیمه با انتشار پستی به زبان انگلیسی در شبکه ایکس، تلاش کرد مجددا بگوید که مذاکرات غیرمستقیم است.
با پایان دور اول مذاکرات در مسقط، باز هم مقامات آمریکایی گفتند که مذاکرات مستقیم بوده است اما عراقچی در مصاحبهای گفت که تنها به منظور رعایت «نزاکت دیپلماتیک»، با هیئت آمریکایی سلام و احوالپرسی کرده است اما یک روز پس از این اظهارات، وبسایت آکسیوس افشا کرد که طرفین دستکم ۴۵ دقیقه مذاکره مستقیم داشتند.
در واقع اصرار عراقچی و وزارتخانه تحت هدایت او بر فرم مذاکره به جای محتوا، باعث شد تا چهره هیئت ایران مخدوش شود و ناظران آنها را ضعیف ارزیابی کنند.
به نظر میرسد عراقچی تصور میکرد که میتواند با تکیه بر فرم مذاکرات، توجه افکار عمومی را از محتوا و امتیازهایی که جمهوری اسلامی به طرف مقابل میدهد، منحرف کند اما نتیجه این عملکرد نه تنها برای او مثبت نبود، بلکه بیش از پیش جمهوری اسلامی را در مظان اتهام قرار داد و حتی پایگاه «خودیها» را نسبت به عملکرد جمهوری اسلامی بدبین کرد.
ادعای غلط درباره تورقوزآباد
نمونه دیگری از اظهارات فریبنده عراقچی، واکنش او به سخنان بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در خصوص تاسیسات هستهای مخفی ایران در منطقه تورقوزآباد بود.
نتانیاهو در تاریخ ۲۷ سپتامبر ۲۰۱۸، در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل تصویری از این تاسیسات به نمایش گذاشت و گفت که ایران در این منطقه تاسیسات هستهای مخفی دارد.
عراقچی به این ادعا واکنش نشان داد و در ویدیویی که از او منتشر شد گفت که بهنظر میرسد کسی نتانیاهو را «دست انداخته» است اما در گزارشی که هشتم سپتامبر ۲۰۱۹ در خبرگزاری رویترز منتشر شد، دو نفر از کارشناسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی، حرفهای نتانیاهو را تایید کردند و مشخص شد که ردپای اورانیوم در این مکان پیدا شده است.
عدم پیشبینی سقوط اسد و واکنشهای ضعیف
یکی از مهمترین لحظات در دوران مسئولیت عراقچی در وزارت امور خارجه، زمانی بود که رژیم بشار اسد در سوریه با تهدید جدی از سوی نیروهای مخالف مواجه شد.
زمانی که رژیم وقت سوریه به عنوان مهمترین متحد تهران در معرض تهدیدات جدی قرار داشت، عراقچی از تحلیل دقیق وضعیت و پیشبینی تحولات پیش رو عاجز ماند و بهدفاع از سیاست ایستای «مقاومت» پرداخت.
رژیم اسد در حال از دست دادن کنترل بخشهای زیادی از کشور بود و جمهوری اسلامی بهعنوان مهمترین حامی این رژیم، باید خود را آماده میکرد تا برای جلوگیری از فروپاشی آن، برنامههای جدیدی در نظر بگیرد. عراقچی اما نه تنها قادر به شناسایی و ارزیابی این وضعیت نبود بلکه بر «سیاستهای ایدئولوژیک و غیرعملی» تاکید داشت که تنها عمق بحران را زیر فرش میکردند.
او یک روز قبل از سقوط اسد، در جلسهای با وزیر خارجه ترکیه و امیر قطر در دوحه، به خبرنگاران گفت: «الان در مرحلهای هستیم که همه در حال رایزنی هستند و زود است که تصمیمی گرفته شود. تحولات میدانی بهصورت سریع در حال رخ دادن است و وضعیت بسیار سیال است.»
در همین دوران، او با انتشار تصاویری از شاورما خوردن در دمشق، اینطور القا کرد که همه چیز در آرامش است و جمهوری اسلامی بر شرایط مسلط؛ اما واقعیت اینطور نبود. اسد خیلی سریع سقوط کرد و این اظهارات عراقچی هم در داخل و هم در خارج کشور دستمایه تمسخر او شد.
او در توجیه این وضعیت در یک مصاحبه گفت: «پیشگو نیستیم و اینکه بگوییم و پیشبینی کنیم که بشار اسد سقوط میکند ممکن نیست؛ ولی مقاومت وظیفه خود را حتما انجام میدهد.»
این اظهارات علاوه بر اینکه نشاندهنده عدم درک واقعی از تحولات میدانی بود، بهطور غیرمستقیم ضعف سیاستهای ایران در قبال سوریه را فاش کرد.
تناقضات در سیاست ایران نسبت به افغانستان
تناقضگوییهای عراقچی در سیاست ایران نسبت به افغانستان نیز قابل تأمل است.
در ماه می ۲۰۱۹، زمانی که او معاون وزیر امور خارجه بود، اعلام کرد ایران ممکن است از پناهندگان افغان بخواهد کشور را ترک کنند، بهویژه بهدلیل کاهش درآمدهای ایران از تحریمهای آمریکا.
او همچنین با اشاره غیرمستقیم به تحرکات نظامی طالبان برای در دست گرفتن قدرت در افغانستان، تاکید کرد که جمهوری اسلامی «به هیچ وجه» گروهی را که «بهصورت نظامی» به قدرت برسد، تحمل نمیکند.
پس از بهقدرت رسیدن طالبان اما عراقچی موضع خود را تغییر داد. او نه تنها طالبان را «تحمل» کرد بلکه در دیدار اخیر خود از کابل با محمد حسن آخوند، نخستوزیر طالبان، ملاقات کرد و به مسائل پناهندگان افغان در ایران و اختلافات آبی پرداخت و گفت که این مسائل باید محرکهایی برای گسترش همکاریهای دوجانبه باشند.
این تغییر موضع، نشاندهنده عدم وضوح استراتژیک در سیاست خارجی تهران و تناقض آشکار در نحوه برخورد جمهوری اسلامی با طالبان بود و سفر عراقچی به افغانستان عملا به طالبان مشروعیت داد.
این در حالی است که سایر کشورها حاضر نیستند در سطح وزیر خارجه با حکومت طالبان ارتباط برقرار کنند.