صندوق بینالمللی پول: تعرفههای آمریکا خطری قابلتوجه برای اقتصاد جهانی است
کریستالینا جورجیوا، مدیرعامل صندوق بینالمللی پول، روز پنجشنبه در بیانیهای اعلام کرد تعرفههای گسترده دونالد ترامپ در زمانی که رشد اقتصادی جهانی روند کندی را تجربه میکند، خطری قابلتوجه برای اقتصاد جهانی محسوب میشود.
رییس صندوق بینالمللی پول تاکید کرد پرهیز از اقداماتی که میتواند آسیب بیشتری به اقتصاد جهانی وارد کند، اهمیت دارد.
او از ایالات متحده و شرکای تجاری آن خواست بهطور سازنده برای کاهش تنشها همکاری کنند.
موسسه یهودی امنیت ملی آمریکا، جینسا (JINSA)، با انتشار گزارشی تحلیلی اعلام کرد که از نظر تاکتیکی مهلت واقعی برای فعال کردن مکانیسم ماشه براساس قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل حداکثر یک ماه دیگر است.
قطعنامه ۲۲۳۱ که پس از توافق اتمی سال ۲۰۱۵، موسوم به برجام، تصویب شد در ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ منقضی میشود.
آلمان، فرانسه و بریتانیا پیش از این هشدار داده بودند که اگر جمهوری اسلامی همچنان به فعالیتهای هستهای خود ادامه دهد مکانیسم ماشه را فعال خواهند کرد تا تحریمهای سازمان ملل متحد علیه ایران بازگردانده شود.
موسسه یهودی امنیت ملی آمریکا، جینسا، اما میگوید گزارش جدیدی که این موسسه پنجشنبه ۱۴ فروردین منتشر کرده، نشان میدهد که از نظر تاکتیکی، ضربالاجل واقعی برای اجرای موفقیتآمیز این مکانیسم، حداکثر تا مه ۲۰۲۵ است.
در حالی که دولت ترامپ به دنبال مذاکره با جمهوری اسلامی برای برچیدن برنامه هستهای تهران است، در این گزارش با عنوان «تحریمهای ایران، قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت و مسیر اجرای مکانیسم ماشه» تاکید شده است که برای اعمال فشار موثر بر حکومت ایران، آمریکا ابتدا باید سه کشور اروپایی (E3) را متقاعد کند که تا پیش از پایان ماه مه، مکانیسم ماشه را فعال کنند.
گابریل نورونها، عضو موسسه جینسا و نویسنده این گزارش، گفت: «غرب نباید اجازه دهد که تحریمهای سازمان ملل علیه ایران در اکتبر منقضی شود.»
او افزود: «هرچه اروپا زودتر مکانیسم ماشه را اجرا کند، زمان بیشتری برای طی کردن روند قانونی، افزایش فشار بر حکومت ایران و اعمال هزینههای بیشتر برای حمایت تهران از جنگ روسیه در اوکراین خواهد داشت.»
دلایل ضرورت اجرای فوری مکانیسم ماشه
بر اساس این گزارش، دلایلی چند از جمله، مدتزمان لازم برای طی شدن فرآیند لازم در سازمان ملل، لزوم اجرای این فرآیند در دورهای که ریاست شورای امنیت در اختیار کشورهای همسو با غرب باشد و نقش کلیدی مکانیسم ماشه در مذاکرات با جمهوری اسلامی باعث شده است که اعمال مکانیسم ماشه پیش از اکتبر ۲۰۲۵ ضروری باشد.
بلیز میژتال، معاون سیاستگذاری مؤسسه جینسا، گفت: «دوره زمانی برای استفاده از ابزار در حال از بین رفتنِ مکانیسم ماشه بسیار کوتاهتر از آن چیزی است که تصور میشود. این مسئله نشان میدهد که فرصت برای دیپلماسی با ایران چقدر محدود و غیرواقعبینانه است.»
او افزود: «نقش حیاتی بریتانیا، آلمان و فرانسه در اجرای مکانیسم ماشه و پیشبرد آن در شورای امنیت، ضرورت هماهنگی نزدیکتر آمریکا با شرکای اروپاییاش در این موضوع کلیدی را نشان میدهد.»
تحریمها، اهرمی کلیدی برای مذاکرات آینده با جمهوری اسلامی
بهگفته موسسه جینسا، هرگونه مذاکره در آینده با حکومت ایران زمانی بیشترین شانس موفقیت را خواهد داشت که اقتصاد ایران تحت فشار شدیدی قرار گرفته باشد و گروههای نیابتی آن در ضعیفترین وضعیت خود باشند.
بهگفته این موسسه چند ماه طول خواهد کشید تا اجرای کامل کارزار «فشار حداکثری» دولت ترامپ، تاثیر خود را بر اقتصاد ایران و بودجه دولت این کشور نشان دهد. به همین دلیل، تلاش برای مذاکره و نهاییسازی یک توافق جامع پیش از تابستان ۲۰۲۵، احتمالا موفق نخواهد بود و بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل علیه ایران بهعنوان یک اهرم فشار کلیدی ضروری است.
موسسه یهودی امنیت ملی آمریکا (جینسا) در گزارشی گفت دولت ترامپ باید برای بازگرداندن خودکار تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی، از سه کشور اروپایی عضو برجام بخواهد که فورا سازوکار ماشه را علیه جمهوری اسلامی فعال کنند.
طبق گزارش این موسسه، اگر چه فرصت برای بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی بر مبنای سازوکار ماشه در ۱۸ اکتبر به پایان میرسد، اما از نظر تاکتیکی، ضربالاجل واقعی برای فعالسازی موفق این سازوکار، نهایتا تا ماه مه ۲۰۲۵ است
موسسه یهودی امنیت ملی آمریکا گفت:«دولت آمریکا برای وارد آوردن فشار کافی بر جمهوری اسلامی، ابتدا باید شرکای اروپایی در برجام را متقاعد کند تا پیش از پایان ماه مه، سازوکار ماشه را فعال کنند.»
این گزارش با اشاره به اینکه کارزار فشار حداکثری دولت ترامپ ماهها زمان خواهد برد تا تاثیر کامل خود را بر اقتصاد ایران نشان دهد، گفت: «بنابراین، تلاش برای مذاکره دوباره و امکان دستیابی به یک توافق جامع تا پیش از تابستان ۲۰۲۵ بعید است. در چنین شرایطی بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل یک اهرم فشار حیاتی محسوب میشود.»
در این زمینه بیشتر بخوانید
مته فردریکسن، نخستوزیر دانمارک، بهشدت با تمایل آمریکا برای الحاق گرینلند به ایالات متحده مخالفت کرد و گفت که آمریکا نمیتواند حتی با توجیه امنیتی کشوری دیگر را ضمیمه خاک خود کند. او در عین گفت که خواستار افزایش همکاریهای دفاعی با آمریکا در منطقه قطب شمال است.
نخستوزیر دانمارک پنجشنبه، ۱۴ فروردین، در جریان سفر خود به گرینلند، در یک کنفرانس خبری مشترک با نخستوزیران پیشین و جدید گرینلند، برای لحظاتی به زبان انگلیسی سخن گفت و پیامی صریح و مستقیم به آمریکا ارسال کرد.
فردریکسن ضمن دعوت از واشینگتن برای تقویت امنیت در قطب شمال همراه با دانمارک و گرینلند، گفت: «مایلم از این فرصت استفاده کنم و پیامی مستقیم به ایالات متحده آمریکا ارسال کنم.»
فردریکسن در حالی که بر روی یک ناو نظامی ایستاده بود و پشت سرش صخرههای برفی گرینلند دیده میشد، افزود: «این مسئله فقط به گرینلند یا دانمارک مربوط نیست، بلکه به نظمی جهانی ربط دارد که ما طی نسلها در دو سوی اقیانوس اطلس بنا کردهایم. شما نمیتوانید حتی با توجیه امنیتی کشوری دیگر را ضمیمه خود کنید.»
او گفت: «اگر آمریکا خواهان حضور بیشتر در گرینلند است، ما آماده همکاری هستیم. اگر آمریکا میخواهد امنیت منطقه قطب شمال را تقویت کند، ما نیز همین هدف را داریم. بیایید این کار را با یکدیگر انجام دهیم.»
سفر فردریکسن پس از ماهها تنش میان واشینگتن و کپنهاگ صورت گرفت؛ تنشی که از اظهارات مکرر دونالد ترامپ، ریییسجمهوری آمریکا، مبنی بر ضرورت پیوستن این جزیره قطبی به ایالات متحده ناشی شده است.
واکنش آمریکا به موضع قاطع کپنهاگ
اظهارات نخستوزیر دانمارک اندکی پس از دیدار مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، و لارس لوکه راسموسن، وزیر امور خارجه دانمارک، در حاشیه نشست ناتو در بروکسل مطرح شد.
راسموسن پس از این دیدار اعلام کرد که روبیو حق تعیین سرنوشت گرینلند را به رسمیت شناخته است. همچنین، وزارت امور خارجه آمریکا در بیانیهای پس از این نشست، بر «رابطه قوی» بین واشینگتن و کپنهاگ تاکید کرد.
گرینلند: اتحاد در برابر فشارهای خارجی ضروری است
در همین حال، ینس-فردریک نیلسن، نخستوزیر جدید گرینلند که در انتخابات ماه گذشته پیروز شد، در کنفرانس خبری تاکید کرد: «در شرایطی که فشارهای خارجی فزاینده است، اتحاد میان دانمارک و گرینلند اهمیت حیاتی دارد.»
مقامات گرینلند بر حفظ یکپارچگی خود در برابر نفوذ خارجی تاکید دارند.
تنشهای اخیر میان دانمارک و آمریکا، پس از سفر هفته گذشته جِیدی ونس، معاون رییسجمهوری ایالات متحده، به پایگاه نظامی آمریکا در شمال گرینلند شدت گرفت.
ونس، طی این سفر، دانمارک را به «عدم توانایی در حفظ امنیت جزیره» متهم کرد و گفت که ایالات متحده میتواند بهتر از کپنهاگ از این منطقه استراتژیک حفاظت کند.
در پاسخ به این اظهارات، فردریکسن تأکید کرد که سخنان ونس درباره دانمارک «منصفانه نیست».
تعهدات امنیتی جدید دانمارک برای قطب شمال
نخستوزیر دانمارک در سخنان خود بر مجموعهای از تعهدات امنیتی جدید برای منطقه قطب شمال تاکید کرد.
او گفت حضور نظامی دانمارک با ناوهای جدید مخصوص مناطق قطبی اقزایش خواهد یافت.
فردریکسن افزود ظرفیت ماهوارهای برای نظارت بهتر بر تحرکات در قطب شمال تقویت خواهد شد و استفاده از پهپادهای دوربرد برای پایش امنیتی نیز افزایش پیدا خواهد کرد.
او همچنین اعلام کرد که دانمارک قصد دارد سرمایهگذاریهای بیشتری در این حوزه انجام دهد.
نخستوزیر دانمارک در پایان سخنان خود بار دیگر از آمریکا دعوت کرد که در راستای امنیت قطب شمال همکاری کند.
مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، مجموعهای محدود از اقدامات تلافیجویانه را علیه تعرفههای آمریکا اعلام کرد و اقدامات تعرفهای دولت ترامپ را «یک تراژدی برای تجارت جهانی» خواند.
کارنی گفت دولت کانادا رویکرد آمریکا را تکرار خواهد کرد و تعرفهای ۲۵ درصدی بر تمامی خودروهای وارداتی از ایالات متحده که با توافق تجاری آمریکا-مکزیک-کانادا مطابقت ندارند، اعمال خواهد کرد.
به گفته یکی از سخنگویان دولت کانادا، این اقدام تلافیجویانه جدید بر بخشی از واردات کانادا از آمریکا به ارزش ۲۵ میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار را اعمال خواهد شد.
پس از نزدیک به ۵۰ سال، ایراناینترنشنال از داستان ناگفته یک ماموریت حیاتی آمریکا در تهران پرده برداشته است؛ ماموریتی که به دستور جیمی کارتر، رییسجمهوری وقت ایالات متحده، انجام شد تا مشخص شود آیا محمدرضا شاه پهلوی توان مقابله با انقلاب سال ۱۳۵۷ را دارد یا خیر.
نتیجه این ماموریت، پس از مواجهه با گلولههای نیروهای انقلابی و دیداری وهمآلود با شاه که در شوک به سر میبرد، این بود که ایالات متحده دیگر نمیتواند از حکومت متحد خود حمایت کند.
پیامدهای انقلابی که در پی این ماموریت رخ داد، تا امروز نیز ادامه دارد.
ماموریت محرمانه در تهران
جان کریگ، دیپلمات آمریکایی که اکنون ۸۰ ساله است، در آن زمان یک دیپلمات جوان بود که به عضویت یک گروه ویژه درآمد تا همراه با سناتور رابرت برد، رهبر اکثریت سنا، با شاه ایران دیدار کند.
این ماموریت به قدری محرمانه بود که حتی ویلیام سولیوان، سفیر وقت آمریکا در ایران، نیز از آن بیاطلاع ماند.
کریگ در مصاحبهای با ایراناینترنشنال در الیزابتتاون، در ایالت پنسیلوانیا، جایی که اکنون در یک دانشگاه محلی تدریس میکند، این ماجرا را بازگو کرد.
کریگ که در دوران حرفهای خود بهعنوان سفیر آمریکا در مصر و عمان نیز خدمت کرده است، به ایراناینترنشنال گفت: «رییسجمهوری کارتر از سناتور برد خواست تا سفر ویژهای به تهران داشته باشد و بهصورت شخصی ارزیابی کند که شاه ایران تا چه مدت میتواند در قدرت باقی بماند. نگرانی زیادی در واشینگتن وجود داشت.»
او افزود: «آیا شاه میتواند مقاومت کند؟ آیا شاه میتواند انقلاب را شکست دهد؟»
وظیفه گروه این بود که به کارتر کمک کنند تا بر اختلافات موجود در سیاست خارجی آمریکا درباره آینده شاه ایران غلبه کند. این گروه باید ارزیابی صریحی از توانایی شاه به کارتر ارائه میداد.
کریگ گفت: «برخی میگفتند که شاه میتواند مقاومت کند، برخی دیگر مخالف بودند. یکی از بحثهای اصلی این بود که تا چه میزان باید از زور برای سرکوب انقلاب استفاده کرد.»
او افزود: «برخی معتقد بودند که شاه باید قاطعانه عمل کند و مردم را سرکوب کند. برخی دیگر بر این باور بودند که تنها اصلاحات میتواند انقلاب را متوقف کند.»
ورود به تهران در آستانه سقوط شاه
برای پوشاندن هدف واقعی این سفر، این گروه دیپلماتیک ابتدا به چند کشور خاورمیانه و شمال آفریقا سفر کرد و سپس وارد تهران شد.
کریگ در دسامبر ۱۹۷۸، تنها چند ماه پیش از سقوط شاه، وارد تهران شد. در آن زمان، شورشها سراسر کشور را فرا گرفته بود، خشونتها رو به افزایش بود و حکومت نظامی برقرار شده بود. تظاهراتکنندگان مسلح در خیابانها شعار «مرگ بر شاه» سر میدادند.
بهدلیل خطرات امنیتی، تیم آمریکایی نتوانست با خودرو به کاخ نیاوران برود و مجبور شد با هلیکوپتر راهی کاخ شود.
کریگ در این باره گفت: «ما در حال پرواز بودیم. از پنجرهها میشد دید که مردم به سمت ما تیراندازی میکنند.»
اما چیزی که او را بیش از همه شگفتزده کرد، دیوارهای خالی کاخ نیاوران بود. به گفته او هیچ نقاشی و هیچ عتیقهای به چشم نمیخورد.
کریگ گفت: «بلافاصله متوجه شدم که شاه و خانوادهاش در حال آماده شدن برای ترک ایران هستند. در ذهنم گفتم: این خیلی عجیب است. اینها چمدانهایشان را بستهاند. بدون شک آماده رفتن هستند.»
شاه بیحرکت و بیحس
در سالن آیینه کاخ، شاه و فرح دیبا برای استقبال از مهمانان ایستاده بودند.
کریگ در توصیف آن لحظه گفت: «شاه در حالت اغما بود. ایستاده بود، اما بیحرکت. او فقط به روبهرو نگاه میکرد. هیچ واکنشی نشان نمیداد. چشمهایش تکان نمیخورد. دستش را بالا نیاورد. اما وقتی کسی دستش را در دست شاه گذاشت، او حتی دستش را فشار نداد و دست نداد.»
در ادامه، اعضای گروه ناهار را در کاخ صرف کردند.
کریگ گفت: «شاه در تمام مدت ناهار حتی یک کلمه هم حرف نزد. اصلا غذا نخورد. حرکت نکرد. هیچ صحبتی نکرد.»
در مقابل، فرح دیبا تمام مکالمات را مدیریت میکرد. کریگ اینگونه نتیجه گرفت که در روزهای پایانی حکومت، این فرح بود که کشور را اداره میکرد.
پس از این دیدار، سناتور برد و کریگ به این نتیجه رسیدند که شاه دیگر توانایی حکومت ندارد.
این ناهار، هرچند در ظاهر بیاهمیت، اما یکی از نقاط عطف در تصمیمگیری سیاست خارجی آمریکا درباره آینده ایران بود.
جدال بر سر آینده شاه
پس از دیدار با شاه، سناتور برد و کریگ برای اطلاعرسانی به ویلیام سولیوان، سفیر وقت آمریکا در تهران، به محل اقامت او رفتند.
کریگ در مکالمه بهطور مستقیم شرکت نداشت، اما صحبتهای بین سولیوان و برد را شنید.
او گفت: «مشاجره شدیدی در گرفت. هر دو فریاد میزدند و سر هم داد میکشیدند. بحث این بود که سیاست آینده آمریکا چه باید باشد.»
مذاکرات حدود سه ساعت طول کشید. سولیوان از شاه دفاع و استدلال میکرد که آمریکا باید او را در قدرت نگه دارد. اما برد اصرار داشت که شاه دیگر تمام شده و قادر به حکومت بر مردمی که علیه او قیام کردهاند، نیست.
گزارش سرنوشتساز به رییسجمهوری آمریکا
در مسیر بازگشت به واشینگتن، سناتور برد گزارش خود را برای رییسجمهوری کارتر آماده کرد.
کریگ گفت: «ما گروه کوچکی بودیم، پس همه شنیدیم که سناتور در گزارشش چه میگوید.»
به محض رسیدن به واشینگتن، سناتور برد مستقیما به کاخ سفید رفت و نتیجهای را که گرفته بود به اطلاع کارتر رساند: «این دیگر جواب نمیدهد. شاه نمیتواند به حکومت ادامه دهد.»