یک شهروند ازبکستانی به اتهام ترور ژنرال روس متهم به «جنایات شیمیایی» بازداشت شد

شامگاه سه‌شنبه ۲۷ آذر، محمدرضا فرزین، رییس کل بانک مرکزی، در گفت‌وگویی تلویزیونی، تلاطم کم‌سابقه بازار ارز را «نتیجه عملیات روانی دشمن» دانست. صبح فردای این اظهارات، دلار با عبور از نرخ ۷۸ هزار تومان، واکنش چندان مثبتی به وعده‌های رییس کل بانک مرکزی نشان نداد.

در ادامه روز، قیمت دلار به زیر ۷۸ هزار تومان بازگشت.

فرزین در گفت‌وگوی ویژه خبری شبکه خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی، در رابطه با تلاطم اخیر بازار ارز گفت: «ساعت ۲۳ پنج‌شنبه گذشته (۲۲ آذر) شبکه خبری سی‌ان‌ان گزارش زد که پهپادهای مشکوک ایرانی در نیوجرسی آمریکا مشاهده شدند. در ادامه، مکانیزم ماشه را مطرح کردند و بعد وال استریت ژورنال "شایعه تهدید نظامی" اسرائیل و [دونالد] ترامپ، رییس‌جمهوری آتی آمریکا را مطرح کرد و همچنین شایعه کردند که حتی چینی‌ها نفت ایران را ۳۰۰ هزار بشکه کمتر خریدند در حالی که "دروغ محض" بود.»

به گفته فرزین، تمام این اخبار با هدف اثر گذاشتن بر بازار توافقی جدید (ابتکار جدید بانک مرکزی جمهوری اسلامی برای خرید و فروش ارز) منتشر شدند.

رییس کل بانک مرکزی در ادامه گفت: «از لحظه انتشار این خبر که از شنبه بازار توافقی اجرایی می‌شود، هر دو یا سه ساعت یک خبر منفی و دروغ علیه ایران منتشر کردند و باعث شد که روز شنبه نرخ‌ها در بازار غیررسمی افزایش یابد.»

فرزین با بیان این که سال گذشته ۶۵ میلیارد دلار تامین ارز انجام شده، گفت که پیش‌بینی می‌شود این رقم امسال بسیار بیشتر باشد.

او خاطرنشان کرد: «متاسفانه منتفعان افزایش نرخ ارز و دشمنان با شایعات به دنبال ایجاد هراس و خالی کردن دل مردم هستند. همین روز گذشته ۲۲۰ میلیون دلار عرضه شد و حتما بیشتر هم خواهد شد. بنابراین هیچ کمبود و مشکلی وجود ندارد.»

از ابتدای امسال، این چندمین بار است که قیمت دلار رکورد جدیدی ثبت می‌کند.

بازگشت ترامپ به کاخ سفید، احتمال کاهش درآمدهای نفتی جمهوری اسلامی و افزایش تنش نظامی با اسرائیل، از جمله دلایل افزایش قیمت ارز در سال ۱۴۰۳ بوده‌اند.

مولوی عبدالحمید اسماعیل‌زهی، امام جمعه اهل سنت زاهدان، در واکنش به افزایش اعدام‌ها در ایران از جمله اعدام شهروندان بلوچ و کُرد، در شبکه ایکس نوشت: «با وجود درخواست‌ها برای توقف مجازات اعدام، اجرای آن سرعت گرفته و شهروندان بلوچ و کرد از دادرسی عادلانه محروم مانده‌اند.»

به گزارش سایت حقوق بشری هرانا، چهارشنبه ۲۸ آذر، علی یوسفی، مجید جمشیدی، عبدلباری پکوهی (تبعه کشور افغانستان) و سهراب احمدی‌پور، با اتهامات مواد مخدر اعدام شدند. فرزاد نوروزی نیز به اتهام قتل اعدام شد.

فردی به نام راستگویی کندلج نیز به اتهام «افساد فی الارض» اعدام شده و خبرگزاری میزان، رسانه وابسته به قوه قضاییه، نوشته است که او «با استفاده از ابزار درفش، ۵۹ زن و دختر را در تهران مجروح کرده» بود.

این اعدام‌ها در حالی انجام شدند که مجمع عمومی سازمان ملل، سه‌شنبه ۲۷ آذر قطعنامه محکومیت نقض حقوق بشر در ایران را با ۸۰ رای موافق، ۲۷رای مخالف و ۶۸ رای ممتنع تصویب کرد.

پیش‌نویس این قطعنامه که از سوی کانادا و با حمایت سایر کشورها تهیه شد، اواخر آبان‌ ماه امسال در کمیته سوم مجمع عمومی سازمان ملل تصویب شده بود.

افزایش اجرای حکم اعدام به‌ ویژه اعدام زندانیان سیاسی، اعمال مجازات اعدام علیه افراد زیر سن قانونی، دستگیری‌های خودسرانه، شکنجه، سرکوب تظاهرات مسالمت‌آمیز و تبعیض شدید علیه زنان، بخش‌هایی از این قطعنامه هستند.

در این قطعنامه، فشار فزاینده علیه اقلیت‌های مذهبی از جمله اعضای جامعه بهائی و اخذ اعترافات اجباری، محکوم شده است.

گزارش‌های منابع حقوق بشری نشان می‌دهند از چهارشنبه ۲۱ آذر تا یک‌شنبه ۲۵ آذر، دست‌کم ۳۴ زندانی در زندان‌های ایران اعدام شدند.

در روزهای گذشته، نگرانی‌هایی درباره احتمال اعدام تعدادی از زندانیان سیاسی ابراز شده است. از جمله، بیش از هزار فعال مدنی، صنفی و کارگری داخل و خارج ایران، با امضای فراخوانی فوری، خواهان توقف اجرای حکم اعدام سامان محمدی‌ خیاره و محمدامین مهدوی شایسته شده‌اند.

حدود ۴۰۰ نفر از فعالان مدنی در ایران نیز با امضای نامه‌ای خواهان لغو فوری حکم اعدام پخشان عزیزی، مددکار اجتماعی و زندانی سیاسی محبوس در زندان اوین شدند.

در همین حال رزگار بیگ‌زاده بابامیری، زندانی سیاسی کُرد که به دلیل حضور در اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در شهر بوکان و تهیه دارو و امکانات درمان برای مجروحان سرکوب اعتراضات پردامنه در این شهر، ۲۸ فروردین ۱۴۰۲ بازداشت شد، با اتهام‌هایی مواجه شده که می‌تواند منجر به صدور حکم اعدام برای او شود.

امیر‌سعید ایروانی، نماینده جمهوری اسلامی در سازمان ملل متحد، در نشست شورای امنیت سازمان ملل گفت: «این به‌ اصطلاح اسنپ‌بک (مکانیسم ماشه)، ابزاری در دستان شما برای سوءاستفاده و تهدید ایران نیست.»

ایروانی در ادامه گفت: «ایران به‌روشنی اعلام کرده که هر حرکت تحریک‌آمیزی با پاسخی قاطع و متناسب روبه‌رو خواهد شد.»

رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، ۱۶ آذر گفته بود غنی‌سازی ۶۰ درصدی اورانیوم در ایران به «هفت یا هشت برابر یا حتی بیشتر» رسیده است.

گروسی همچنین در مصاحبه با خبرگزاری ایتالیایی ای.ان.اس.ای بار دیگر گفت: «ایران اورانیوم را نزدیک به سطح نظامی غنی می‌کند.»

کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، چهارشنبه ۲۸ آذر اظهارات گروسی را «نیت‌خوانی» دانست و افزود: «برنامه غنی‌سازی ایران، اهداف نظامی ندارد.»

او گفت: «آن چیزی که در اظهارات گروسی هیچ وقت به آن اشاره نشده است، علت اصلی وضع موجود است که همانا عدم اجرای تعهدات طرف‌های مقابل تحت برجام و خروج یک‌جانبه آمریکا از آن بود.»

پیش از این نیز مجید تخت روانچی، معاون سیاسی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، تهدید کرده بود که در صورت فعال شدن مکانیسم ماشه از سوی سه کشور اروپایی، جمهوری اسلامی از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (ان‌پی‌تی) خارج خواهد شد.

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، نهاد نظارتی هسته‌ای سازمان ملل، اعلام کرد که ایران در ماه جاری میلادی، غنی‌سازی اورانیوم را تا سطح ۶۰ درصد که به حدود ۹۰ درصد لازم برای استفاده تسلیحاتی نزدیک است، به‌طور چشمگیری شتاب داده است.

در جریان نشست شورای امنیت سازمان ملل برای بررسی نحوه اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ و توافق برجام، سه قدرت اروپایی و آمریکا هشدار دادند که ایران به طور مداوم از تعهدات برجامی خود فاصله می‌گیرد و زمان آن رسیده که تهران با اتخاذ گام‌های عملی، روند گسترش برنامه هسته‌ای خود را متوقف و معکوس کند.

پیش از آن، آلمان، فرانسه و بریتانیا، سه‌شنبه ۲۷ آذر و ساعاتی قبل از جلسه شورای امنیت در مورد نحوه اجرای قطعنامه ۲۲۳۱، در بیانیه مشترکی از جمهوری اسلامی خواستند از تشدید تنش هسته‌ای دست بردارد و مسیر خود را تغییر دهد تا راهی برای یک راه حل دیپلماتیک پیدا شود.

رَپ که رهبری دادگاه‌های جرایم جنگی رواندا و سیرالئون را بر عهده داشته، پس از بازدید از دو محل گور جمعی در شهرهای قطیفه و نجها در نزدیکی دمشق، به رویترز گفت: «ما بدون تردید، بیش از ۱۰۰ هزار نفر را داریم که در این ماشین مرگ ناپدید شدند و زیر شکنجه به قتل رسیدند.»

رَپ، که دوره‌ای هم سفیر آمریکا در امور جرایم جنگی بود به رویترز گفت «در مورد این ارقام، با توجه به چیزهایی که در این گورهای جمعی دیده‌ایم، تردید چندانی ندارم.»

این دادستان بین‌المللی جنایت جنگی، که اکنون با جامعه مدنی سوریه برای مستندسازی شواهد جرایم جنگی دولت اسد همکاری کرده و در تلاش برای تدارک یک دادگاه احتمالی است، گفت: «ما واقعا از زمان نازی‌ها تاکنون چیزی این‌چنین ندیده‌ایم.»

او افزود: «از نیروهای امنیتی مخفی که مردم را از خیابان‌ها و منازل‌شان ربودند، تا زندانبان‌ها و بازجویانی که آن‌ها را با گرسنگی و شکنجه کشتند، تا رانندگان کامیون‌ها و رانندگان بولدوزرها که اجسادشان را پنهان کردند، هزاران نفر در این سیستم کشتار فعالیت داشتند.»

رپ در ادامه با اشاره به شیوه کار این سیستم کشتار به رویترز گفت: «ما در مورد یک سیستم ترور دولتی صحبت می‌کنیم که به یک ماشین مرگ تبدیل شد.»

بر اساس برآورد سازمان‌های حقوق‌بشری و گزارش‌های رسانه‌ای از سال ۲۰۱۱، هنگامی که سرکوب اعتراضات علیه اسد به یک جنگ تمام عیار تبدیل شد تا زمان سقوط دولت اسد، صدها هزار سوری کشته شدند.

سال‌هاست گروه‌های حقوق‌بشری و شماری از دولت‌ها، هم بشار اسد و هم پدرش حافظ اسد را که پیش از او تا سال ۲۰۰۰ رییس‌جمهور بود، به انجام اعدام‌های فراقضایی گسترده، از جمله اعدام‌های دسته جمعی در نظام زندان‌های کشور و استفاده از سلاح‌های شیمیایی علیه مردم سوریه متهم کرده‌اند.

بشار اسد که به مسکو گریخته است، انکار کرده که دولت او مرتکب نقض حقوق بشر شده و مخالفان را تندرو معرفی می‌کند.

معاذ مصطفی، رییس سازمان امداد سوریه در آمریکا، که از گورهای جمعی در قطیفه در ۴۰ کیلومتری شمال دمشق بازدید کرده است، تخمین زده که تنها در این محل دست کم ۱۰۰ هزار پیکر دفن شده است.

100%

ثبت اطلاعات ۱۵۷ هزار سوری ناپدیدشده

کمیسیون بین‌المللی افراد ناپدیدشده در لاهه که اطلاعات ۱۵۷ هزار نفر از افراد ناپدیدشده سوری را در اختیار دارد هم به طور جداگانه اعلام کرد داده‌هایی تائید نشده دریافت کرده که حاکی از وجود ۶۶ محل احتمالی گور جمعی در سوریه است.

کاترین بامبرگر، رییس این کمیسیون، به رویترز گفت که درگاه این کمیسیون برای گزارش افراد ناپدیدشده‌ اکنون با موج جدید تماس‌ها از سوی خانواده‌ها «منفجر شده» است.

برای مقایسه، در جریان جنگ‌های بالکان در دهه ۱۹۹۰ حدود ۴۰ هزار نفر ناپدید شدند.

برای خانواده‌ها، جستجوی حقیقت در سوریه ممکن است بسیار طولانی و دشوار باشد. چرا که برای یافتن ناپدیدشده‌ها از طریق آزمایش دی‌ان‌ای، دست‌کم باید سه تن از بستگان فرد مفقود شده، نمونه‌های مرجع دی‌ان‌ای ارائه دهند و از هر یک از بقایای اسکلتی یافت شده در گورها نیز نمونه دی‌ان‌ای گرفته شود.

کمیسیون بین‌المللی افراد ناپدیدشده در لاهه خواستار محافظت از محل‌های گورهای دسته جمعی برای حفظ شواهد و استفاده در محاکمات احتمالی شده است، هرچند تصاویر نشان می‌دهد چندان از این محل‌ها محاقظت نمی‌شود.

وزارت خارجه آمریکا روز سه‌شنبه گفت که این کشور با شماری از نهادهای سازمان ملل در تماس است تا مردم سوریه به پاسخ‌هایی که دنبال آن هستند دست یابند.

شهروندان سوری که در نزدیکی قطیفه، یک پایگاه نظامی پیشین و محل یکی از این گورها و گورستان نجها، یکی دیگر از محل‌های گورهای جمعی زندانیان کشته‌شده، زندگی می‌کنند، شهادت داده‌اند که شاهد عبور مداوم کامیون‌های یخچال‌دار حامل اجساد بودند که در گودال‌های طولانی که با بولدوزر حفر شده بودند، تخلیه می‌شدند.

عبّ خالد، کشاورزی که در کنار گورستان نجها کار می‌کند، گفت: «این گورها به صورت سازمان‌یافته آماده شده بودند، کامیون می‌آمد محموله را تخلیه می‌کرد و می‌رفت. خودروهای امنیتی این کامیون‌ها را همراهی می‌کردند و هیچ‌کس اجازه نزدیک شدن نداشت، هر کس نزدیک می‌شد با جسدها پایین می‌رفت.»

در قطیفه، ساکنان از صحبت مقابل دوربین خبرنگاران یا ذکر نام‌شان خودداری کردند، زیرا از انتقام می‌ترسیدند و هنوز مطمئن نبودند منطقه پس از سقوط اسد امن باشد.

یکی از آنها روز سه‌شنبه به رویترز گفت: «این‌جا مکان وحشت است.»

100%

تحلیل تصاویر ماهواره‌ای

تحلیل تصاویر ماهواره‌ای از سوی رویترز نشان می‌دهد که عملیات حفاری گسترده در این محل بین سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۴ آغاز شد و تا سال ۲۰۲۲ ادامه داشت.

تصاویر متعدد ماهواره‌ای که شرکت مکسر تهیه کرده و رویترز بررسی کرده، در طول این مدت یک دستگاه حفاری و کانال‌های طولانی، به همراه سه یا چهار کامیون بزرگ را در محل نشان می‌دهد.

عمر حجیراتی، یکی از رهبران سابق اعتراضات ضد اسد که نزدیک گورستان نجها زندگی می‌کند، جایی که تا پیش از ایجاد سایت بزرگ‌تر گور جمعی قطیفه، محل گورهای جمعی بود، به رویترز گفت او مشکوک است چند نفر از اعضای ناپدیدشده خانواده‌اش در این گور دفن شده باشند.

او معتقد است برخی از کسانی که ماموران امنیتی با خود بردند، از جمله دو پسر و چهار برادرش، به دلیل اعتراض علیه دولت اسد بازداشت شده بودند.

حجیراتی که مقابل یک گودال طولانی و باز، که ظاهرا اجساد در آن دفن شده بودند، ایستاده بود به رویترز گفت: «این گناه من بود که باعث شد خانواده‌ام را ببرند.»

شهادت یکی از گورکن‌های شاهد گورهای جمعی

جزئیات مربوط به گورهای جمعی سوریه برای اولین بار در جریان جلسات دادگاه آلمان و شهادت در کنگره آمریکا در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۳ افشا شد.

مردی که فقط با عنوان «قبرکن» شناخته می‌شود، بارها به عنوان شاهد در مورد کارش در سایت‌های نجها و قطیفه در طول محاکمه مقامات دولت سوریه در آلمان شهادت داد.

این قبرکن شهادت داد که سال ۲۰۱۱، زمان کار او در قبرستان‌های اطراف دمشق، دو افسر اطلاعاتی به دفترش آمدند و او و همکارانش را مجبور کردند اجساد را حمل و دفن کنند.

بر اساس شهادت این قبرکن، او را سوار یک ون با عکس‌های اسد روی بدنه‌اش، چندین بار در هفته بین سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۸، کامیون‌های یخچال‌دار پر از اجساد را در رفتن به این محل‌ها همراهی می‌کرد.

او در جریان شهادتش در دادگاه آلمان گفت کامیون‌ها، صدها جسد از بیمارستان‌های نظامی تشرین، مزه و حرستا را به نجها و قطیفه حمل می‌کردند و در آن‌جا او و همکارانش، اجساد را درون کانال‌های عمیقی که زا پیش حفر شده بود می‌ریختند و به محض پر شدن هر بخشی از کانال، بیل مکانیکی آن را با خاک می‌پوشاند.

هیمن شاهد در شهادت‌نامه‌ای هم که به صورت مکتوب به کنگره آمریکا داد، گفت: «هر هفته دو بار، سه کامیون تریلی می‌آمد که بین ۳۰۰ تا ۶۰۰ پیکر قربانیانی را حمل می‌کرد که در اثر شکنجه، گرسنگی و یا اعدام مرده بودند و از بیمارستان‌ها و دوایر اطلاعاتی نظامی اطراف دمشق جمع شده بودند.»

این قبرکن در سال ۲۰۱۸ از سوریه گریخت و به اروپا رفت و بارها درباره این گورهای جمعی شهادت داده است، اما هویتش از عموم مردم و رسانه‌ها پنهان نگه داشته شده است.

100%

فیدان روز دوشنبه ۲۶ آذر در این مصاحبه، جمهوری اسلامی و روسیه را خطاب قرار داد و گفت:‌ «شما به بشار اسد کمک کردید، به او در عقب راندن مخالفان یاری رساندید، اما متاسفانه اسد در ارائه خدمات به مردم، بازسازی نظام، آشتی با مردمش و حفظ نظام موفق نبود.»

تهران و آنکارا پس از سقوط دولت بشار اسد وارد تقابلی شده‌اند که نشانه‌های آن را در سخنان مقامات جمهوری اسلامی و ترکیه و نیز برخی رسانه‌های حامی حکومت در ایران می‌توان دید.

در راستای این تقابل، فیدان خواستار کنار زدن تفکرات امپریالیستی و سلطه‌گر و حکومت بر کشورهای دیگر از طریق نیروهای نیابتی شد و گفت این اقدامات، واکنش متقابل ایجاد و منطقه خاورمیانه را وارد یک چرخه معیوب می‌کند.

او گفت کشورهای منطقه برای خروج از این دور باطل درس گرفته و اکنون به این بلوغ رسیده‌اند که دیگر سلطه هیچ کشوری را نپذیرند و خود سرنوشتشان را رقم بزنند.

وزیر امور خارجه ترکیه تاکید کرد که جمهوری اسلامی هم در دوره جدید، از این موضوع درس‌هایی خواهد گرفت و باید به تهران در این زمینه کمک سازنده ارائه کرد.

فیدان پیش‌تر و روز ۲۳ آذر هم در یک مصاحبه گفت ترکیه با روسیه و ایران صحبت کرده و به آن‌ها هشدار داده است که وارد معادلات نظامی در سوریه نشوند.

او در مصاحبه جدید خود با الحدث عربستان سعودی، یادآور شد که به مقامات جمهوری اسلامی گفته اینکه بشار اسد را عضو «جبهه مقاومت» بدانند «شبیه شوخی» است؛ چرا که به گفته وزیر امور خارجه ترکیه، اسرائیل هرگز خواهان کنار رفتن اسد نبود و می‌دانست که او برایش یک «بازیگر مفید» است.

در واکنش به این مصاحبه، روزنامه کیهان روز سه‌شنبه ۲۷ آذر، مطلبی با عنوان «چه زود فراموش کردید آقای فیدان؟» منتشر کرد و سخنان او را «گزافه‌گویی» خواند.

این روزنامه که تحت مدیریت حسین شریعتمداری، نماینده علی خامنه‌ای اداره می‌شود، از دولت ترکیه با ریاست‌جمهوری اردوغان با عنوان «خیانتکار» یاد کرد که باوجود جنگ غزه، هنوز با اسرائیل «شراکت اقتصادی» دارد.

کیهان نوشت: «دولت ترکیه متاسفانه در تحولات منطقه نقش کارگزار و پیمانکار پروژه‌های ویرانی‌طلبانه غرب را ایفا کرده است.»

خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران نیز در مطلبی مشابه، نوشت: «ترکیه برای مبرا کردن خود از اتهام تنش‌زایی در منطقه، تلاش دارد تا تصویری از یک سوریه باثبات ارائه دهد.»

تسنیم اظهارات فیدان درباره نقش اسرائیل در سوریه را «سفیدشویی» و سخنانش درباره جمهوری اسلامی را «کنایه‌آمیز» خواند.

اشاره این خبرگزاری به مصاحبه فیدان با شبکه العربیه است که گفته بود «آنکارا جایگزین تهران در سوریه نخواهد شد».

گرچه مقام‌های ترکیه به‌طور رسمی دخالت در سقوط حکومت اسد را تکذیب کرده‌اند اما منافع پرشمار سیاسی و اقتصادی آنکارا، نشان از اثرگذاری دولت اردوغان در رخدادهای اخیر سوریه دارد.

از زمان آغاز حملات گروه «تحریر شام»، بسیاری از رسانه‌ها و تحلیل‌گران تاکید کردند حملات به حکومت حزب بعث سوریه، «با پشتیبانی و چراغ سبز ترکیه» آغاز شده است.

خبرگزاری رویترز در گزارشی نوشت درگیری نظامی اسرائیل در لبنان علیه گروه حزب‌الله باعث شد جمهوری اسلامی به عنوان حامی رژیم اسد به شدت درگیر باشد و روسیه نیز حواسش از سوریه پرت شود.

از سوی دیگر به دنبال شکست تلاش اردوغان برای تعامل با دولت سوریه، مخالفان اسد طرح خود را برای ساقط کردن او به آنکارا ارائه دادند و تاکید کردند: «نیازی نیست شما کاری انجام دهید. فقط مداخله نکنید.»

مقامات ترکیه‌ از جمله هاکان فیدان، وزیر امور خارجه این کشور تاکید کردند آنکارا در این سقوط نقشی نداشته است.

خامنه‌ای روز ۲۱ آذر در سخنرانی درباره تحولات سوریه تصریح کرد بر اساس قرائنی که دارد، «یک دولت همسایه سوریه» نقش آشکاری در تحولات سوریه ایفا کرده و می‌کند.

اشاره تلویحی او به ترکیه بود اما از این کشور نامی نبرد.

یک‌شنبه ۱۸ آذر و ۱۱ روز پس از آغاز حملات گروه‌های مسلح مخالف، سرانجام دولت بشار اسد سقوط کرد و مخالفان از تسلط بر دمشق، پایتخت سوریه خبر دادند.